PL136637B1 - Process for preparing novel 9-/1,3-dihydroxy-2-porpoxymethyl/-guanine - Google Patents

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania nowej 9-/13-dwuhydroksy-2-propoksymetylo/guaniny o wzorze 1 i jej farmakologicznie dopuszczalnych soli, przydatnych jako srodki przeciwwirusowe. Zwiazki wytworzone sposobem wedlug wynalazku stosuje sie w postaci preparatów farmaceutycznych, zawierajacych te zwiazki jako substancje czynnne oraz odpowiednia nietoksyczna zaróbke, do zwalczania infekcji wirusowych.Infekcje wirusowe sa szeroko rozpowszechnione i powoduja duza game objawów. Niektóre infekcje wirusowe sa latwo zwalczane przez mechanizmy obronne organizmu, podczas gdy inne sa znacznie powazniejsze i prowadza do trwalych uszkodzen, np. slepoty, a nawet smierci. Jedna z takich rodzin wirusów, mogacych wywolywac powazne infekcje, sa wirusy Herpes.Obecnie stosowane leki do leczenia infekcji wirusowych sa w wielu przypadkach nieskuteczne lub, jesli dzialaja skutecznie, wymagaja podawania w duzych i/lub ciaglych dawkach, co wywoluje powazne dzialania uboczne i/lub toksycznosc. Dlatego istnieje zapotrzebowanie na skuteczny zwiazek o dzialaniu przeciwwiruso- wym, skuteczny przy nizszych dawkach niz leki obecnie dostepne, zmniejszajacy tym samym szanse wystepowa¬ nia ewentualnych efektów ubocznych i toksycznosci.W opisie patentowym St. Zjedn. Am. nr 4 199 574 ujawniono zwiazki o ogólnym wzorze 2, w którym X oznacza atom tlenu lub siarki, R1 oznacza atom wodoru, chlorowca, grupe hydroksylowa, alkoksylowa, azydo- wa, tio, alkilotio, aminowa, alkiloaminowa lub dwualkiloaminowa, R2 oznacza atom wodoru, chlorowca, grupe alkilotio, acyloaminowa, aminowa lub azydowa, R3 oznacza atom wodoru, grupe alkilowa o lancuchu prostym lub rozgalezionym albo grupe cykloalkilowa, hydroksyalkilowa, benzyloksylowa lub fenylowa, R4 oznacza atom wodoru, grupe hydroksylowa, aminowa, alkilowa, hydroksyalkilowa, benzyloksylowa, benzoiloksymetylo- wa, sulfamoiloksylowa, fosforanowa, karboksypropiamyloksylowa, grupe alkoksylowa o prostym lancuchu lub cykliczna, np. grupe acetoksylowa,lub podstawiona grupe karbamoilowa o wzorze NHCO—Z, w którym Z oznacza grupe alkilowa, arylowa, lub aralkilowa ewentualnie podstawiona jedna lub wiecej grupa sulfonylowa, aminowa, karbamoilowa lub atomem chlorowca, R6 oznacza atom wodoru lub grupe alkilowa, przy czym gdy X oznacza atom tlenu, a R2, R3, R4 i R6 oznaczaja atomy wodoru, to R1 ma znaczenie inne niz grupa aminowa lub metyloaminowa, gdy R5 oznacza atom wodoru lub grupe hydroksylowa, lub ich sole.Klase zwiazków przedstawionych wzorem 2 i ich farmakologicznie dopuszczalne sole addycyjne opisano aby wykazac ich dzialanie przeciwwirusowe. Patrz takze TetrahedronLetters, 21, 327 - 30 (1980). Obecnie nieocze¬ kiwanie stwierdzono, ze 9-/l,3-dwuhydroksy-2-propoksymetylo/guanina ijej sole sa szczególnie aktywnymi2 136 637 zwiazkami przeciwwirusowymi. Selektywne dzialanie tego zwiazku jest wybitne, gdy porównac go z najbardziej zblizonymi strukturalnie zwiazkami ujawnionymi w opisie patentowym St. Zjedn. Am. nr 4 199 574- Przedmiotem wynalazku jest wiec sposób wytwarzania 9/l,3-dwuhydroksy-2-propoksymetylo/guaniny o wzorze 1 i jej farmaceutycznie dopuszczalnych soli. Cecha sposobu wedlug wynalazku jest to, ze dearalkiluje sie i deacyluje zwiazek o ogólnym wzorze 3, w którym R oznacza grupe acylowa o ogólnym wzorze R"CO-, w którym R" oznacza prosty lub rozgaleziony lancuch weglowodorowy o 1 — 10 atomach wegla, a R' oznacza grupe ochronna, taka jak grupa benzylowa, ewentualnie podstawiona jedna lub dwiema grupami alkoksylowymi, w których rodnik alkilowy stanowi prosty lub rozgaleziony lancuch weglowodrowy o 1 - 4 atomach wegla, korzystnie grupa metoksylowa, badz jedna lub dwiema nizszymi grupami alkilowymi, bedacymi prostymi lub rozgalezionymi lancuchami weglowodorowymi o 1 - 4 atomach wegla, korzystnie grupa metylowa, po czym ewentualnie powstala 9-/l,3-dwuhydroksy-2-propoksymetylo/guanine przeprowadza sie w jej farmakologicznie dopuszczalna sól lub- sól 9-/l,3-dwuhydroksy-2-propoksymetylo/guaniny przeprowadza sie w wolna 9-/l,3-dwu- hydroksy-2-propoksymetylo/guanine lub jej farmakologicznie dopuszczalna sól.„Farmakologicznie dopuszczalne sole" oznaczaja tu te sole, które odznaczaja sie dzialaniem biologicznym i wlasciwosciami wolij^gp zwiazku i które nie sa niepozadane biologicznie ani w zaden inny sposób. Sole te moga byc zarówno solami addycyjnymi z kwasami jak i nieorganicznymi solami metali, korzystnie solami metali ziem alkalicznych. Kwasami odpowiednimi do tworzenia soli sa kwasy nieorganiczne, takie jak kwas solny, bromowo- dorowy, siarkowy, azotowy, fosforowy i podobne, i kwasy organiczne, takie jak kwas trójfluorooctowy, metano- sulfonowy, etanosulfonowy, p-toluenosulfonowy i podobne. Odpowidnimi zasadami dla tworzenia soli sa zasady organiczne i zasady nieorganiczne, takie jak wodorotlenek miedziowy lub srebrowy, a zwlaszcza zasady metali alkalicznych, takie jak wodorotlenki metali alkalicznych, np. wodorotlenek sodu, wodorotlenek potasu i podobne.Zwiazek o wzorze 3 ogrzewa sie w warunkach wrzenia pod chlodnica zwrotna (w temperaturze od —25 do —40°C) w roztworze sodu w cieklym amoniaku, w którym sód znajduje sie wniewielkim nadmiarze i do którego dodano niewielka ilosc zródla protonów, takiego jak nizszy alkanol, w którym czesc alkilowa stanowi prosty lub rozgaleziony lancuch weglowodorowy o 1 — 4 atomach wegla, korzystnie etanol lub metanol. Amoniak odparo¬ wuje sie a pozostalosc roztwarza sie z chlorkiem amonu, tworzac pozostalosc, która stanowi zwiazek o wzorze 1. Farmakologicznie dopuszczalne sole zwiazku o wzorze 1 wytwarza sie, poddajac zwiazek o wzorze 1 reakcji z odpowiednia wspomniana wyzej zasada lub kwasem. Przeksztalcenie to mozna prowadzic w rozpusz¬ czalniku, dodajac w odpowiednim obojetnym rozpuszczalniku w temperaturze 0 — 50°C do zwiazku o wzorze 1 w przyblizeniu stechiometryczne równowazniki zasady lub kwasu.Podobne zwiazki o wzorze 1 mozna uwalniac z jego soli przez dodanie stechiometrycznego równowaznika zasady do soli addycyjnej z kwasem lub kwasu do soli addycyjnej zwiazku o wzorze 1 z zasada, w rozpuszczal¬ niku w temperaturze 0 — 50°C. Podobnie, sól zwiazku o wzorze 1 mozna przeksztalcic w farmakologicznie dopu¬ szczalna sól zwiazku o wzorze 1, np. przez znana reakcje podwójnej wymiany, dzieki czemu anion lub kation wyjsciowy soli zastepuje sie farmakologicznie dopuszczalnym anionem lub kationem. Reakcja podwójnej wymia¬ ny ma te zalete, ze w temperaturze 0 — 50°C otrzymuje sie w niej sól o mniejszej rozpuszczalnosci z soli o wiek¬ szej rozpuszczalnosci.Zwiazek o wzorze 1, wytworzony sposobem wedlug wynalazku i jego farmakologicznie dopuszczalne sole wyrózniaja sie tym, ze znajdujaca sie w nich grupa l,3-dwuhydroksy-2-propoksymetylowa podstawiona w po¬ zycji 9 pierscienia guaniny zapewnia nieoczekiwanie wysoka aktywnosc. Zwiazek o wzorze 1 i jego farmakolo¬ gicznie dopuszczalne sole, podawane zwierzetom, zwlaszcza ssakom (z ludzmi wlacznie), zwierzetom zimno¬ krwistym takim jak ryby i ptakom, a zwlaszcza ludziom, wykazuja silne dzialanie przeciwwirusowe. Np. zwiazek wytwarzany sposobem wedlug wynalazku wykazuje doskonale dzialanie przeciw wirusowi I i II Herpes Simplex i przeciw wirusom pokrewnym, takim jak cytomegalowirus, wirus Epstein-Barra i wirus ospy wietrznej Zoster.Preparaty farmaceutyczne, zarówno weterynaryjne jak i do podawania ludziom, zawierajace zwiazek wytwo¬ rzony sposobem wedlug wynalazku i stosowane przeciwwirusowo, moga zawierac zarobki dobrze znane w techni¬ ce. Ogólnie uznanym kompendium, opisujacym sposoby sporzadzania takich prepartów i stosowane w nich sklad¬ niki, jest publikacja E.W. Martin, Remington's Pharmaceutical Sciences (Mark Publ. Co., 15 wyd., 1975). Prepara¬ ty farmaceutyczne zawierajace zwiazek wytworzony sposobem wedlug wynalazku moga zawierac takze inne substancje czynne przeciwwirusowe. Na ogól, preparat farmaceutyczny moze zawierac od 0,1 do 90% wagowych substancji czynnej. Zwiazek wytworzony sposobem wedlug wynalazku mozna podawac pozajelitowo (np. przez wstrzykiwanie dozylnie, dootrzewnowe lub domiesniowe), doustnie, miejscowo lub doodbytniczo, w zaleznosci od tego, czy preparat stosuje sie do leczenia zewnetrznej czy wewnetrznej infekcji,wirusowej.W przypadku infekcji wewnetrznych preparat podaje sie doustnie lub pozajelitowo, w dawce w przeliczeniu na zwiazek wytworzony sposobem wedlug wynalazku w postaci wolnej zasady wynoszacej okolo 0,1 - 300 mg/kg, korzystnie 1-30 mg/kg ciezaru ciala ssaka, i mozna je stosowac u ludzi w postaci dawek jednostkowych, podawanych w ilosci 1—4 razy dziennie w ilosci 1 — 250 mg na dawke jednostkowa. Do poda¬ wania doustnego stosuje sie drobne proszki lub granulaty, które moga zawierac srodki rozcienczajace, dysperguja-136637 3 (. ce i/lub powierzchniowoczynne i miec postac naparów, w wodzie lub w syropie; moga byc stosowane w postaci kapsulek i saszetek w stanie suchym lub w postaci niewodnego roztworu lub zawiesiny, która moze zawierac srodki suspendujace; w postaci tabletek, które moga zawierac srodki wiazace i smarujace; lub w postaci zawiesiny w wodzie lub w syropie. Gdy to pozadane lub konieczne, mozna dodawac srodki smakowe, konserwujace, sus¬ pendujace, zageszczajace lub emulgujace. Korzystna jest postac tabletek lub granul, które moga byc powlekane.W celu podawania pozajelitowego lub wkraplania, jak to ma miejsce w przypadku infekcji oczu, zwiazki wytwarzane sposobem wedlug wynalazku mozna formulowac w postaci wodnego roztworu o stezeniu okolo 0,1 - 10%, korzystnie 0,1 - 7%. Roztwór moze zawierac antyutleniacze, srodki buforujace itd. Alternatywnie, w przypadku infekcji oczu lub innych tkanek zewnetrznych, np. jamy ustnej i skóry, preparaty stosuje sie na zainfekowana czesc ciala pacjenta w postaci masci, kremu, aerozolu lub pudru, korzystnie masci lub kremu. Ze zwiazków wytworzonych sposobem wedlug wynalazku mozna sporzadzac preparaty w postaci masci, np. z roz¬ puszczalnym w wodzie nosnikiem masci, lub w postaci kremu, np. z podstawa kremu typu emulsji olej w wodzie, o stezeniu substancji czynnej od okolo 0,01 - 10%, korzystnie 0,1 - 7%, zwlaszcza 0,5% wagowo/objetoscio¬ wych. Ponadto, wirusowe infekcje oczu, takie jak zapalenie rogówki wywolane wirusem Herpes, mozna leczyc przy uzyciu ukladu utrzymujacego uwalnianie dostarczanego leku, jak opisano w opisie patentowym St. Zjedn.Am. nr 4 217 898.Preparyty farmaceutyczne zawierajace zwiazki wytworzone sposobem wedlug wynalazku sa równiez pizydat- ne do leczenia ssaków innych niz ludzie, ptaków, np. kurczat i indyków, i zwierzat zimnokrwistych, takich jak ryby. Chorobom wirusowym typu Avian, takim jak choroba New Castle, choroba Mareka i podobne, mozna zapobiegac i/lub leczyc je zwiazkami wytwarzanymi sposobem wedlug wynalazku sposobami dobrze znanymi w weterynarii, takimi jak zanurzanie niewyklutych jaj w roztworze zawierajacym taki zwiazek, wstrzykujac pta¬ kom, kompozycje zawierajaca taki zwiazek lub dodajac taki zwiazek do pokarmu lub wody do picia. Ryby, przebywajace w ograniczonej przestrzeni takiej jak sadzawki, akwaria lub zbiorniki do ich przechowywania moz¬ na równiez leczyc przeciw infekcjom wirusowym, takim jak powodowane przez wirusy typu Herpes, np. wirus zebacza kanalowego (CCV), wirus herpes Tosori, wirus Nerka i podobne, przez dodawanie zwiazku wytwarzane¬ go sposobem wedlug wynalazku bezposrednio do wody w sadzawce, akwarium lub zbiorniku do przechowywania ryb, albo przez wprowadzanie tego zwiazku do karmy.Dokladny sposób podawania zwiazków wytworzonych sposobem wedlug wynalazku i zawierajacych go ujawnionych tutaj kompozycji bedzie zawsze zalezec od potrzeb leczonego pacjenta, rodzaju kuracji, i oczywiscie doswiadczenia leczacego. Wyjatkowo silne dzialanie przeciwwirusowe zwiazku wytworzonego sposobem wedlug wynalazku potwierdzono w nastepujacych próbach. W hodowlach komórek HEp-2 wytwarza sie szczep C wirusa Herpes simplex do infekowania. Wirus adsorbuje sie w ciagu 1 godziny, na komórkach umieszcza sie swieza pozywke i inkubuje sie je w temperaturze 35° C az wszystkie komórki zostaja zainfekowane. Zawiesine komórek zamraza sie w temperaturze -70°C, stapia i odwirowuje w celu usuniecia resztek komórek. Ciecz znad osadu dzieli sie na szereg próbek i przechowuje w stanie zamrozenia w temperaturze -70°C do dalszego uzycia. Rozcienczenie 106,7 cieczy znad osadu stanowi dawke infekujaca 50% hodowli (CCIDS 0) w komórkach HEp-2, a rozcienczenie 103,7 stanowi dawke powodujaca 50% smiertelnych zakazen (LC5 0 ) u myszy.Grupy 20 zenskich osobników myszy szczepu Swiss Webster (15-17 g) zakaza sie dootrzewnowo, stosujac 0,2 EMEM zawierajacego wirus w ilosci 10 LC50/mysz. Myszy zakazone dawka wirusa 10° 5 mniejsza lub wiek¬ sza niz* dawka 10 LD50 sluza jako próba porównawcza jadowitosci wirusa aby upewnic sie, ze model dziala prawidlowo. Traktowanie badanymi zwiazkami rozpoczyna sie w 6 godzin po zakazeniu. Myszom, podzielonym na grupy po 20 sztuk, podaje sie podskórnie zwiazki w roztworze soli w dawce 5 mg/kg, 10 mg/kg i 20 mg/kg.Jedna grupe 20 myszy uzywa sie jako porównawcza i podaje jej podskórnie roztwór soli. Traktowanie takie powtarza sie w 24, 48, 72 i 96 godzin po zakazeniu. Jako badane zwiazki stosuje sie zwiazek wytwarzany sposobem wedlug wynalazku i trzy zwiazki ujawnione w opisie patentowym St. Zjedn. Am. nr 4 199 574, o budo¬ wie strukturalnej podobnej do budowy zwiazku wytwarzanego sposobem wedlug wynalazku.Tablica Badany zwiazek 1 Próba porównawcza 9-/1,3-dwubenzoksy-2-propoksyme- tylo/adeina Dawka 2 S mg/kg 10 mg/kg 20 mg/kg Dosc osobników (sposród 20), które przezyly Dosc dni po zakazeniu 3 12 0 2 1 1 14 0 2 0 21 0 2 0 1 1 ciag dalszy tablicy na str.44 136637 ciag dalszy tablicy 1 9-/l,3-dwubenzoksy-2-propoksyme- tylo/-6-merkaptopufyna 9-/1 -hydroksy-2-etoksyme- tylo/guanina 9-/1,3-dwuhydroksy-2-propoksyme- tylo/guanina 2 5 mg/kg 10 mg/kg 20 mg/kg 5 mg/kg 10 mg/kg 20 mg/kg 5 mg/kg 10 mg/kg 20 mg/kg 3 2 0 1 1 3 5 15 19 19 0 0 0 1 3 4 14 18 18 0 0 0 1 3 4 14 , 18 • 15 | Wyniki przedstawione w tablicy stanowiace porównanie ilosci zwierzat, które przezyly po dodaniu im zwiazku wytwarzanego sposobem wedlug wynalazku a iloscia zwierzat, które przezyly po podawaniu trzech znanych zwiazków wskazuje wyraznie na znacznie wyzsze dzialanie przeciwwirusowe zwiazku wytwarzanego sposobem wedlug wynalazku. Wynalazek ilustruja nastepujace przyklady.Przyklad I. Roztwór 0,31 g (0,65 mmola) N2 -acetylo-9-/l ,3-dwubenzyloksy-2-propoksymetylo/guaniny w 10 ml amoniaku i 0,1 ml etanolu poddaje sie w temperaturze wrzenia pod chlodnica zwrotna dzialaniu sodu do chwili powstania trwalej niebieskiej barwy roztworu. Do mieszaniny reakcyjnej dodaje sie 0,3 g chlorku amonowego, a nastepnie metanol, po czym roztwór odparowuje sie. Pozostalosc rekrystalizuje sie zwody, otrzymujac 9-/1,3-dwuhydroksy-2-propoksymetylo/guanine.Przyklad II. W roztworze wodnym, zawierajacym 1 równowaznik molowy wodorotlenku sodu, roz¬ puszcza sie 9-/l,3-dwuhydroksy-2-propoksymetylo/guanine. Nastepnie roztwór liofilizuje sie, otrzymujac sól sodowa 9-/l,3-dwuhydroksy-2-propoksymetylo/guaniny w postaci bialego proszku.Przyklad III. Sól sodowa 9-/1,3-dwuhydroksy-2-propoksymetylo/guaniny rozpuszcza sie w niewielkiej ilosci wody i dodaje rozcienczony kwas solny, nastawiajac pH roztworu na wartosc 7. Z roztworu krystalizuje 9-/1,3-dwuhydroksy-2-propoksymetylo/guanina o temperaturze topnienia 250°C (z rozkladem).Przyklad IV Do roztworu 0,83 g (3 mmola) soli sodowej 9-/1,3-dwuhydroksy-2-propoksymetylo/gu- aniny w 10 ml wody dodaje sie 0,48 g (9 mmoli) chlorku amonowego i powstaly roztwór chlodzi do temperatu¬ ry 0°C. Powstale krysztaly odsacza sie i rozpuszcza w 100 ml wody zawierajacej 0,17 g (3 mmole) KOH. Roz¬ twór zamraza sie, a potem liofilizuje, otrzymujac sól potasowa 9-/l,3-dwuhydroksy-2-propoksymetylo/guaniny.Zastrzezenie patentowe Sposób wytwarzania nowej 9-/1,3-dwuhydroksy-2-propoksymetylo/guaniny o wzorze 1 i jej farmaceutycznie dopuszczalnych soli, znamienny tym, ze dearalkiluje sie ideacyluje zwiazek o ogólnym wzorze 3, w którym R oznacza grupe acylowa o ogólnym wzorze R"CO-, w którym R" oznacza prosty lub rozgaleziony lancuch weglowodorowy o 1 - 10 atomach wegla, a R' oznacza grupe ochronna, taka jak grupa benzylowa, ewentualnie podstawiona jedna lub dwiema grupami alkoksylowymi, w których rodnik alkilowy stanowi prosty lub rozgaleziony lancuch weglowodorowy o 1 - 4 atomach wegla, korzystnie grupa metoksylowa, badz jedna lub dwiema nizszymi grupami alkilowymi, bedacymi prostymi lub rozgalezionymi lancuchami weglowodorowy¬ mi o 1 - 4 atomach wegla, korzystnie grupa metylowa, po czym ewentualnie powstala 9-/1,3-dwuhydroksy-2- -propóksymetylo/guanine przeprowadza sie w jej farmakologicznie dopuszczalna sól lub sól 9-/l,3-dwuhydroksy- -2-propoksymetylo/guaniny przeprowadza sie w wolna 9-/l,3-dwuhydroksy-2-propoksymetylo/guanine lub jej farmakologicznie dopuszczalna sól.o 136 637 HN N, ^ CHEOCHCH2OH Wzdr / CH20H R1 R 2 IM CHXCHCH-R5 R6 R3R4 Yitór 2 O HN N RN^N^' H CH2OCHCH?OR Wzór 3 CH,OR PL PL

Claims (1)

1. Zastrzezenie patentowe Sposób wytwarzania nowej 9-/1,3-dwuhydroksy-2-propoksymetylo/guaniny o wzorze 1 i jej farmaceutycznie dopuszczalnych soli, znamienny tym, ze dearalkiluje sie ideacyluje zwiazek o ogólnym wzorze 3, w którym R oznacza grupe acylowa o ogólnym wzorze R"CO-, w którym R" oznacza prosty lub rozgaleziony lancuch weglowodorowy o 1 - 10 atomach wegla, a R' oznacza grupe ochronna, taka jak grupa benzylowa, ewentualnie podstawiona jedna lub dwiema grupami alkoksylowymi, w których rodnik alkilowy stanowi prosty lub rozgaleziony lancuch weglowodorowy o 1 - 4 atomach wegla, korzystnie grupa metoksylowa, badz jedna lub dwiema nizszymi grupami alkilowymi, bedacymi prostymi lub rozgalezionymi lancuchami weglowodorowy¬ mi o 1 - 4 atomach wegla, korzystnie grupa metylowa, po czym ewentualnie powstala 9-/1,3-dwuhydroksy-2- -propóksymetylo/guanine przeprowadza sie w jej farmakologicznie dopuszczalna sól lub sól 9-/l,3-dwuhydroksy- -2-propoksymetylo/guaniny przeprowadza sie w wolna 9-/l,3-dwuhydroksy-2-propoksymetylo/guanine lub jej farmakologicznie dopuszczalna sól.o 136 637 HN N, ^ CHEOCHCH2OH Wzdr / CH20H R1 R 2 IM CHXCHCH-R5 R6 R3R4 Yitór 2 O HN N RN^N^' H CH2OCHCH?OR Wzór 3 CH,OR PL PL