Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia calkowicie zhydrolizowanego enzymatycznie produktu z pelnego zboza.Oprócz ogólnie znanych zastosowan zboza, zwlaszcza ryzu, kukurydzy i pszenicy, takich jak produkcja maki, ziarna, platków d/td., znane jest jego zastosowanie do wytwarzania produktów z glównych skladników zboza, to jest skrobi i pro¬ tein, a takze stosowanie tych skladników jako ta¬ kich. Wyodrebniona skrobie stosuje sie do wyt¬ warzania syropu lub cukru skrobiowego droga hydrolizy w srodowisku kwasnym i/lub droga obróbki enzymatycznej. Rozpuszczalne w wodzie proteiny byly poczatkowo stosowane do wytwa¬ rzania kleju, lecz obeciniiie dzieki udoskonalonym sposobom oczyszczania i lepszej jakosci stosuje sie równiez je w przemysle spozywczym.W Die Starke, 20, str. 319—324 (1968) opisano sposób przeprowadzania w dekstroze skrobi za¬ wartej w suchym ziarnie kukurydzy bez kielków.Sposób ten polega na proteolitycznym rozkladzie poddawanego obróbce materialu w celu udostep¬ nienia skrobi dzialaniu enzymów, uplynnieniu skro¬ bi w operacji dzialania a-amylaza oraz uzyska¬ niu zadanego cukru w operacji dzialania amylo- glikozydaza. W procesie tym proteiny ulegaja czesciowej hydrolizie, lecz tylko w takim stopniu, by skrobia obecna w kukurydzy zostala uwolnio¬ na. Proteiny te zostaja zgodnie z opisana metoda 20 25 30 2 odwirowane, a zatem nie ulegaja one przemia¬ nie w produkty rozpuszczalne w wodzie.W Die Starke, 6, str. 11—184 (1974) opisano spo¬ sób bezposredniej hydrolizy pelnej pozbawionej kielków kukurydzy, zgodnie z którym proteiny zostaja odfiltrowane po etapie obróbki enzyma¬ tycznej, tak wiec -znajduja sie one nie w produk¬ cie koncowym, lecz jako produkt uboczny pro¬ cesu stanowia placek filtracyjny, który po wysu¬ szeniu wykorzystuje sie ido innych celów niz pro¬ dukt glówny. Tak wiec sposoby opisane w cyto¬ wanych numerach Die Starke nie prowadza do otrzymania produktu zawierajacego zasadniczo wszystkie proteinowe skladniki obecne w surow¬ cu wyjsciowym.Ze szwajcarskiego opisu patentowego nr 514 674 znany jest sposób wytwarzania produktu majacego zastosowanie przy produkcji piwa. Sposób ten po¬ lega na tym, ze material zawierajacy skrobie mie¬ sza sie z woda, odczyn mieszaniny doprowadza do wartosci pH niezbednej dla wydzielenia i pep- tyzacji enzymów proteolitycznych zawartych w poddawanym obróbce materiale, a nastepnie po¬ nownie zmienia sie odczyn mieszaniny i dodaje odporny na cieplo enzym proteolityczny w celu dalszej hydrolizy materialu. Tak otrzymany ma¬ terial poddaje sie nastepnie dalszej obróbce dla spowodowania czesciowej a nastepnie calkowitej hydrolizy skrobi pod dzialaniem enzymu amyloli- tycznego. Produkt wytworzony tym sposobem nie ;i8 814118 814 zawiera jednak wszystkich protein i/lub produk¬ tów proteolizy zawartych w surowcu wyjsciowym.Produkt taki w stanie nie przesaczonym nie na¬ daje sie do sporzadzania klarownych produktów, takich jak niemusujace napoje i bezalkoholowe napoje gazowane.Filtracja majaca na celu otrzymanie klarownego przesaczu powoduje jednak utrate przewazajacej czesci zawartych w produkcie protein. Filtracja taka jest jednak konieczna i, jak podano w ko¬ lumnie 4 (wiersze 19—32 i 44—58) cytowanego opisu, zwiazki wielkoczasteczkowe usuwa sie pro¬ wadzac koagulacje termiczna, po czym wytracone substancje usuwa sie z roztworu. rilwLc. sklada jii gównie ze skrobi, lecz zawie- £&W"fti#a*2% protein. Znane sposoby Irosobniania skrobi jze zboza wiaza sie ze znacz¬ nymi trudnosciami* tichnicznymi, glównie wskutek ?^fiffpyiKJtP^r sie protein, otrab, kielków efc slli-uUL Dia rozdzielenia róznych czesci stosowac nalezy na ogól znaczne ilosci wody. Wo¬ da ta porywa drobne czastki zboza i dla jej od¬ bioru potrzebne sa odbieralniki o duzej pojemnoscL Sposób'wedlug wynalazku eliminuje wyzej omó¬ wione wady znanych sposobów.Sposobem wedlug wynalazku wytwarza sie pro¬ dukt zawierajacy zasadniczo wszystkie wazne pod wzgledem wartosci odzywczej proteinowe sklad¬ niki zboza w postaci rozpuszczalnych w wodzie substancji i ewentualnie zasadniczo cala ilosc obec¬ nej w zbozu skrobi w postaci rozpuszczalnych w wodzie produktów hydrolizy skrobi za pomoca a-amylazy oraz tluszcze, sole, witaminy i sub¬ stancje mineralne.Cecha sposobu wedlug wynalazku jest to, ze ziar¬ na zboza rozdrabnia sie i rozdrobniony material pod¬ daje sie jednoczesnie lub w dowolnej kolejnosci dwóm procesom obróbki enzymatycznej, z których pierwszy polega na tym, ze rozdrobniony material poddaje sie w srodowisku wodnym dzialaniu en¬ zymu proteolitycznego powodujacego przemiane nierozpuszczalnych w wodzie protein w rozpusz¬ czalne w wodzie produkty, przy czym te obróbke prowadzi sie za pomoca endopetydazy, i w ciagu takiego okresu czasu, by otrzymac hydrolizat pro- tedin zawierajacy 50—60% peptydów o co naj¬ mniej 25 resztach aminokwasowych, 55—45% pe- pitydów o 5—20 resztach aminokwasowych i 4— 8% pe|ptydów zawierajacych do 4 reszt aminokwa¬ sowych i zasadniczo cala frakcje proteinowa od¬ zyskuje sie z przesaczu otrzymanego po przesa¬ czeniu klarujacym, podczas gdy drugi z tych pro¬ cesów polega na tym, ze rozdrobniony material poddaje sie w srodowisku wodnym dzialaniu enzy¬ mu hydrolizujacef$ skrobie powodujacego przemia¬ ny nierozpuszczadftej w wodzie iskrobi w rozpur szczalne w wodzie produkty, korzystnie monosa- charydy lub dwoisacharydy, przy czym te obrób¬ ke enzymatyczna prowadzi sie za pomoca specy¬ ficznej amylazy wolnej od innych enzymów po¬ wodujacych hydrolize weglowodanów, korzystnie wolnej od poliglikozydazy i cyitazy, po czym z ot¬ rzymanego w wyniku procesów obróbki enzyma^ tycznej produktu oddziela sie nierozpuszczalne w wodzie otreby i ewentualnie nierozpuszczalna w wodzie skladniki skrobiowe jesli sa one obec¬ ne, a nastepnie ewentualnie usuwa sie calkowicie lub czesciowo zawarta w produkcie wode otrzy¬ mujac produkt w postaci suchej, pólsuchej lub 5 • cieklej lecz zageszczonej: Tak wiec sposobem wedlug wynalazku otrzymu¬ je sie produkt zawierajacy wszystkie obecne- w su¬ rowcu proteiny, przy czym proteiny te pozostaja w produkcie mimo przesaczenia klarujacego. Jak 10 wspomniano powyzej, przesaczenie klarujace pro¬ duktu procesu opisanego w szwajcarskim opisie patentowym nr 514 674, powodowalo utrate prze¬ wazajacej czesci zawartych w produkcie protein.Straty takie nie wystepuja w 'sposobie wedlug wynalazku dzieki okreslonemu, wyzej podanemu skladowi hydrolizatu protein. Ponadto, ze wzgle¬ du na zastosowanie amylazy wolnej od innych enzymów powodujacych hydrolize weglowodanów unika sie powstawania produktów hydrolizy, któ¬ re nie daja sie odfiltrowac. Gdyby enzymy takie braly udzial w procesie, to wówczas powstawalyby polisacharydy, których nie mozna odfiltrowac, a odzyskiwanie skrobi po filtracji nastepowaloby z duzymi stratami.Warunki zastosowane w sposobie wedlug wyna¬ lazku pozwalaja na przebieg procesu z wydaj¬ noscia 100%, co jest calkowicie nieoczekiwane w swietle informacji zawartych w cytowanym szwajcarskm opisie patentowym.Wielokrotne badania produktu wykazaly, ze za¬ wiera on okolo 86% protein zawartych w surow¬ cu wyjsciowym, podczas gdy pozostale 14% zawar¬ te jest w otrebach. Tak wiec w procesie prowa¬ dzonym sposobem wedlug wynalazku odzyskuje sie 100% protein zawartych w poddawanym obróbce pelnym zbozu. W pewnych przypadkach ogólna wydajnosc procesu jest nawet wyzsza i wynosi ponad 103%, co wiaze sie z powstawaniem mal¬ tozy, o czym mowa bedzie w dalszej czesci opisu.Jako produkt uboczny otrzymuje sie w sposo¬ bie wedlug wynalazku otreby o wysokiej zawar¬ tosci wlókna, prawiie calkowicie pozbawione skro¬ bi. Otreby takie stanowia doskonaly srodek sty¬ mulujacy ukladu trawiennego.Podstawe sposobu wedlug wynalazku stanowi koncepcja, zgodnie z która zamiast wytwarzania nierozpuszczalnych w wodzie protein i skrobi, poddaje sie te glówne skladniki procesowi prze¬ robu in situ, to znaczy wtedy gdy sa one jeszcze obecne w masie zbozowej. Zboze powinno byc rozdrobnione' w celu ulatwienia dostepu roztwo¬ ru wodnego do skrobi i protein w czasie prowa¬ dzenia procesu obróbki. Stopien rozdrobnienia od¬ grywa przy tym jedynie drugorzedna role, gdyz rozdrabniania Ziaren dokonuje sie tylko dla otwar¬ cia ziarna i udostepnienia skrobi i protein. Roz¬ drabnianie i mielenie mozna wiec prowadzic np. za pomoca mlynka walcowego otrzymujac gru¬ boziarniste platki i ziarna lub produkty w pos- 60 taci maki, przy czym proces ten prowadzic moz¬ na na mokro i na sucho.Sposobem wedlug wynalazku mozna przera¬ biac wszystkie rodzaje zboza, takie jak pszenice, zyto, jeczmien, owies, kukurydze, ryz, itp., ko- 65, rzystniepszenice, < . . . 15 20 25 30 35 40 45 50 55 /5 Przy mieleniu na sucho otreby mozna odsiewac, lecz pozostawienie ich w masie poddawanej prze¬ róbce sposobem wedlug wynalazku moze byc ko¬ rzystniejsze. Proces obróbki prowadzony sposo¬ bem wedlug wynalazku zapewnia równiez moz¬ liwosc otrzymywania róznych produktów konco¬ wych. Mozna wiec odzyskiwac rozpuszczone w wo¬ dzie proteiny oraz frakcje skrobi nierozpuszczal¬ nej w wodzie. Sposobem wedlug wynalazku moz¬ na równiez odzyskiwac sama frakcje rozpuszczo¬ nej w wodzie skrobi, a nastepnie odrebne frakcje otrab i nierozpuszczalnych w wodzie protein, któ¬ ra mozna nastepne przeprowadzac we frakcje rozpuszczalna w wodzie.Zgodnie z korzystnym wariantem sposobu wedlug wynalazku proces obróbki za pomoca en¬ zymu proteolitycznego prowadzi sie przed pro¬ cesem obróbki za pomoca enzymu hydrolizuja- cego skrobie lub równoczesnie z tym procesem.Obróbke zboza sposobem wedlug wynalazku ko¬ rzystnie prowadzi sie w temperaturze nizszej od temperatury uzytego zboza.Proces obróbki za pomoca enzymu hydrolizuja- cego skrobie korzystnie prowadzi sie za pomoca a-amylazy, a nastepnie lub równoczesnie za po¬ moca amyloglikozydazy.W celu przemiany skrobi w glikoze korzystnie stosuje sie amyloglikozydaze w srodowisku wodnymi o odczynie odpowiadajacym wartosci pH 4—4,5.W celu przemiany skrobi glównie w maltoze ko¬ rzystnie stosuje sie amyloglikozydaze w srodowis¬ ku wodnym o odczynie odpowiadajacym wartosci pH 6. W celu czesciowej pTzemiany wytworzonej glikozy we fruktoze korzystnie stosuje s"ie izome- raze.Zgodnie z korzystnym wariantem sposobu wed¬ lug wynalazku w etapie nastepujacym po obrób¬ ce enzymatycznej wyodrebnia sie skladniki otrab nierozpuszczalne w wodzJie' i ewentualnie przemy¬ wa je, przy czym skladniki te zawieraja co naj¬ mniej 60% wagowych wlókien i co najmniej 2°/o wagowe skrobi.Produkt wytworzony sposobem wedlug wyna¬ lazku zawiera proteiny w postaci hydrolizatu pro¬ tein, przy czym 50—6C|°/o wystepujacych w nim pep- tydów zawiera wiecej niz 25 reszt aminokwasowych, 35—45% peptydów zawiera 5—20 reszt aminokwa¬ sowych i 4—#Vo peptydów zawiera do 4 reszt ami¬ nokwasowych. Hydrolizat ten jest rozpuszczalny w wodzie i po filtracji produktu w celu sklaro¬ wania zasadniczo calkowita jego ilosc odzyskuje- sie z przesaczu. Skrobia wystepujaca w produk¬ cie ma postac hydrolizatu otrzymanego na dro¬ dze enzymatycznej przy pomocy specyficznej amy- lazy zasadniczo wolnej od innych enzymów po¬ wodujacych hydrolize weglowodanów. Produkt otrzymany sposobem wedlug wynalazku ma "pos¬ tac proszku, syropu lub cieczy w nie zatezonym lub zatezonym stanie.Otrzymywana sposobem wedlug wynalazku frak¬ cja otrab jest frakcja wyodrebniona ze zboza pod¬ danego hydrolizie enzymatycznej i zawiera co naj¬ mniej 60% wagowych wlókien i co najmniej 2%, wagowych resztkowej skrobi, 8 814 * 6 Omówione powyzej dwa procesy obróbki enzy¬ matycznej mozna prowadzic równoczesnie lub od¬ dzielnie. W tym drugim przypadku otrzymuje, sie jako produkty koncowe poszczególne frakcje. 5 Enzymy stosowane w procssach obróbki sposobem wedlug wynalazku sa dostepne w handlu. Prze¬ miana protein nierozpuszczalnych w wodzie w pro¬ dukty rozpuszczalne w wodzie nastepuje pod dzialaniem endopeptydazy, a przemiane skrobi w i° rozpuszczalne w wodzie oligosacharydy prowadzi sie za pomoca amylaz, korzystnie a-amylazy sto¬ sowanej korzystnie wespól z amyloglikozydaza, dzieki czemu uzyskuje sie wysoka zawartosc gli¬ kozy. Jezeli jednak dobierze sie odpowiednia war- 15 tosc pH srodowiska, to jest pH 6, proces realizo¬ wany sposobem wedlug wynalazku prowadzi do otrzymania wysckiej zawartosci 'maltozy, która w pewnych przypadkach wywiera korzystny wplyw na 'smak produktu. x 20 Zgodnie z innym korzystnym wariantem spoiso- bu wedlug wynalazku mozna stosowac izomera- ze, w celu przemiany czesci glikozy we fruktoze, przez co inhibituje sie proces krystalizacji pro¬ duktu koncowego. W pewnych warunkach móz- 25 na wyodrebnic skrobie w czystej postaci.Enzymy nadajace sie do stosowania w sposobie wedlug wynalazku sa produktami wytwarzanymi na skale przemyslowa np. przez firmy Novo A/A, Kopenhaga oraz Miles Kalichemi z Republiki Fe- 30 deralnej Niemiec. Odpowiednimi do sitosowania w sposobie wedlug wynalazku enzymami proteoli¬ tycznymi sa „Neutrase" produkcji Novo A/S i „HT Proteolytic" produkcji Miles Kalichemi.Jako a-amylazy stosowane sa w sposobie wed-- 35 lug wynalazku produkty „BANL 120" firmy Novo A/S i „Optiamyl-L." firmy Miles Kalichemi. Jako enzym wytwarzajacy a-amylaze i maltoze .nadaje sie do stosowania na przyklad „Fungamyl 1600" firmy Novo A/S, a nadajacymi sie do stosowania 40 w sposobie wedlug wynalazku amyloglikozytdaza- mi sa np. „AMG 150" firmy Novo A/S i „Opti- dex-L" firmy Miles Kalichemi. Izomera/za nada¬ jaca sie do uzytku w gposdbie wedlug wynalazku jest np. produkt o nazwie, handlowej „Optisweet 45 p" firmy Miles Kalichemi.Do przemiany skrobi w rozpuszczalne w wo¬ dzie pochodne stosowac mozna slodowane zboze.W tym przypadku ziarna zboza poddaje sie slo¬ dowaniu znanymi sposobami stosowanymi w pro- 50 dukcji piwa i napojów alkoholowych. Slodowane ziarno miesza sie z woda, a nastepnie dodaje en¬ zym proteolityczny. Po dokonaniu hydrolizy bial¬ ka przeprowadza sie przemiane skrobi w rozpusz¬ czalne w wodzie pochodne skrobi. 55 Sposobem wedlug wynalazku mozna wiec wyt¬ warzac produkt, który, po przemianie in situ, za¬ wiera rózne wartosciowe pod wzgledem odzyw¬ czym skladniki i ewentualnie frakcje otrab. Spo¬ sób wedlug wynalazku umozliwia równiez oitrzy- 60 mywanie produktu zlozonego zasadniczo w roz¬ puszczalnych w wodzie produktów proteinowych, przy czym nierozpuszczalna w wodzie frakcje pro¬ tein oddziela sie i poddaje przemianie w tej pos¬ taci. Mozliwe jest wiec otrzymywanie frakcji ot- 65 rab, zawierajacej wiecej niz 3Q°/o protein, a tak-118 814 ze hydrolizatu proteinowego zawierajacego' 80— 90% protein.Taki hydrolizat proteinowy mozna mieszac z ot¬ rebami i stosowac do sporzadzania zup. Mozna równiez otrzymywac czysta fraikcje skrobiowa oraz czysta frakcje zawierajaca rozpuszczalne w wo¬ dzie produkty przemiany skrobi, w postaci gli- kozy i oligosacharydów, a takze frakcje otrab.Mieszanina tych produktów lub poszczególne pro- dukity maja zastosowanie w przemysle spozywczym.Jak wspomniano powyzej, glówne etapy procesu prowadzonego sposobem wedlug wynalazku reali¬ zuje sie w wodnym roztworze lub zawiesinie. Ze wzgledów ekonomicznych korzystnie jest odparo¬ wywac wode z otrzymanego produktu w celu osiag¬ niecia odpowiedniego poziomu zawartosci wody i uzyskania produktu w suchej, pólsuchej lub plynnej lecz zageszczonej postaci. Nadmiar wody usuwac mozna dowolnym-, nadajacym sie do tego ceiu sposobem, jak na przyklad przy pomocy su¬ szarki rolkowej, przez suszenie metoda sublima¬ cyjna, metoda liofilizacji, itp.Sposób wedlug wynalazku stanowi korzystna pod wzgledem ekonomicznym droge przerobu psze¬ nicy i zawartych w niej skladników o wysokiej wartosci odzywczej. Zgodnie z korzystnym war¬ iantem sposobu wedlug wynalazku jako srodowis¬ ko wodne stosuje sie serwatke lub serwatke za- tezona.W przemyslowych procesach produkcji sera z mleka otrzymuje sie w charakterze produktu ubocznego znaczne ilosci serwatki. Serwatka otrzy¬ mywana jest przy tym jako roztwór o niskim ste¬ zeniu skladników i zawiera okolo 6,5P/t suchej sub¬ stancji, w tym 5% laktozy, 1% protein i 0,5% soli.SeTwartka byla dotychczas wykorzystywana w bardzo malym stopniu znajdujac zastosowanie glównie jako dodatek paszowy dla zwierzat hodo- wlanyoi), a zwlaszcza jdia swin. Wskutek wysokiej zawartosci wody w serwatce nerki zwierzat podle¬ gaja duzym obciazeniom zwiazanym z wydala¬ niem duzych ilosci wody. Dlatego serwatka moze byc stosowana jako surowiec paszowy lub doda¬ tek do pasz tylko w ograniczonym stopniu.Prowadzono próby zmniejszenia zawartosci wo¬ dy w serwatce lecz koszty odparowywania sa zbyt wysokie, zwazywszy, ze nalezy odparowywac oko¬ lo 93,5% objetosci.Przy realizacji sposobu wedlug wynalazku moz¬ na stosowac serwatke w naturalnej postaci lub ja¬ ko koncentrat, otrzymany przez odparowanie nie¬ znacznej czesci wody. Zgodnie z jednym z ko¬ rzystnych wariantów sposobu wedlug wynalazku przeksztalca sie laftftoze z serwatki w glikoze i ga- laktoze, przy czyn} jlroces przemiany mozna pro¬ wadzic albo przed dodaniem serwatki do zboza, • albo na drodze ^enzymatycznej, lacznie z procesem * obróbki enzymatycznej za pomoca enzymu prote¬ olitycznego i/lub procesem obróbki enzymatycznej za pomoca enzymu hydrolizujacego skrobie.Przemiana laktozy w glikoze i galaktoze jest korzystna, poniewaz ludnosc zamieszkujaca pewne obszary swiata nie moze korzystac z laktozy, gdyz organizmy w tych grupach ludnosci nie wydzie¬ laja enzymu lajttazy, co obserwuje sie zwlaszcza 15 20 w wielu krajach trzeciego swiata. Nadmierne ilos¬ ci laktozy w pokarmie moga u tych ludzi wywo¬ lywac nawet zaburzania trawienne.Przemiane laktozy w glikoze i galaktoze pro- 5 wadzi sie na drodze enzymatycznej przy pomocy odpowiedniej laktazy, na przyklad produktu o naz¬ wie handlowej „Novo Lactase" firmy Noyo Indus- try A/S z Kopenhagi, Dania.Zgodnie z korzystnym wariantem sposobu wed- 10 lug wynalazku otrzymuje sie wiec produkty prze¬ robu serwatki, wykazujace jeszcze wyzszy stopien wzbogacenia w sacharydy, proteiny i sole wazne pod wzgledem odzywczym.Jak wspomniano powyzej, w produkcie konco¬ wym odzyskuje sie wszystkie wazne skladniki za¬ warte w surowcu zbozowym. Syrop bedacy kon¬ cowym produktem wytwarzanym sposobem wed¬ lug wynalazku mozna poddawac filtracji zwykly¬ mi sposobami i stosowac bezposrednio jako srodek odzywczy, badz tez stosowac go w kombinacji z- in¬ nymi srodkami odzywczymi w napojach, platkach sniadaniowych, pokarmie dla dzieci. Syrop wyt¬ worzony sposobem wedlug wynalazku jest wysoce przydatny przy wypieku chleba, ze wzgledu na podobienstwo do maki, pod wzgledem wystepuja¬ cych w nich skladników. Syrop ten wywiera ko¬ rzystny wplyw na kclor, smak i swiezosc pro¬ duktów wypieczonych z jego dodatkiem. 30 Syrop wytworzony sposobem wedlug wynalazku moze byc równiez stosowany do produkcji piwa.Sposób wedlug wynalazku ilustruja nastepujace przyklady objasniajace rózne jego warianty.Przyklad I. 0,5 g enzymu proteolitycznego n5 o nazwie handlowej „Neutrase" firmy Novo Ind. rozpuszcza sie w 3 litrach wody o temperaturze 50°C Z 1500 g pszenicy rozdrobnionej na grube czastki i zawierajacej 15% wody i 12% bialka glutenowego (NX6,25) sporzadza sie zawiesine wod- 40 na. Zawiesine pozostawia sie w ciagu 1 godziny w temperaturze 50°C w wyniku czego nastepuje przemiana calej zawartosci protein w rozpuszczal¬ ne w wodzie produkty, korzystnie polipeptydy, z których 55% zawiera wiecej niz 25 reszt amino- 49 kwasowych, 41°/c zawiera 5—20 reszt aminokwaso- wych i 4% zawiera 1—4 reszt aiminokwasowych.Nastepnie*. dodaje sie 0,1 g a-amylazy o nazwie handlowej „BANL 120" i podwyzsza temperature do 75°C. Mieszanine reakcyjna pozostawia sie 50 w ciagu 2 godzin w temperaturze 75°C, a nastep¬ nie schladza do temperatury 60°C i dodaje 0,5 g enzymu o nazwie handlowej „Fungamyl 1600" wyt¬ warzajacego maltoze. Zawiesine utrzymuje sie w ciagu 12 godzin w temperaturze 60°C. Po uply- 55 wie tego czasu wytworzone zostaje 60% maltozy.W zaleznosci od przeznaczenia produktu koncowe¬ go mozna zawiesine wyjalawiac przez ogrzewanie w temperaturze okolo 100°C lub ogrzewac w dal¬ szym ciagu. Zawiesine nastepnie przepuszcza sie 60 przez sito i nierozpuszczone resztki lusek przemy¬ wa woda.Wode te wykorzystuje sie nastepnie ponownie w dalszych stadiach procesu. Przemyte otreby suszy sie, a roztwór odparowuje do uzyskania produktu 83 o konsystencji syropu, albo alternatywnie odparo*p wuje do sucha w celu uzyskania produktu w pos¬ taci proszku. Osiagana przy tym wydajnosc wy¬ nosi 85% suchej substancji w syropie, z uwzgled¬ nieniem suchej substancji zawartej w wodzie plu¬ czacej. Zawartosc suchej substancji w otrebach wynosi 15%.Przyklad II. 0,5 g proteazy o nazwie handlo¬ wej „Neutrase". 0,2 g a-amylazy o nazwie handlowej „BANL 120" oraz 0,2 g amyloglikozydazy o naz¬ wie handlowej „AMG 150" dodaje sie do 3 litrów wody podgrzanej do temperatury 65°C. Utrzymu¬ jac temperature 65°C wprowadza do mieszaniny 1500 g pszenicy rozdrobnionej na gruba czastki.Po uplywie 2 godzin cala ilosc protein i skrobi ulega przemianie w postac rozpuszczalna w wo¬ dzie. Odczyn mieszaniny doprowadza sie do war¬ tosci pH 5,0 przez dodanie odpowiedniej ilosci kwasu cytrynowego i utrzymuje temperature 60°C.Po uplywie 24 godzin 96% calkowitej zawartosci skrobi ulega przemianie w czysta glikoze. Odczyn zawiesiny doprowadza sie do wartosci pH 6,0 przez dodanie weglanu sodu. Stala frakcje otrab od¬ dziela sie na sicie i przemywa* woda, a nastepnie suszy. Wode pluczaca wykorzystuje sie ponow¬ nie 'w nastepnych cyklach obróbki. Otrzymany roztwór wykorzystuje sie bez dalszej obróbki do wytwarzania napojów bezalkoholowych. Osiaga sie wydajnosc 90% suchej substancji zlozonej z cukru i protein, w przeliczeniu na mase surowca wyj¬ sciowego oraz 15% suchej substancji w postaci otrab.Frakcje otrab zawierajaca/20% wody stosuje sie bez dalszej obróbki do mieszania z syropem otrzymanym przez odparowanie roztworu w celu uzyskania mieszaniny znajdujacej zastosowanie do wypieku, albo formuje przez odlewanie w forem¬ kach z syropem lub miesza i suszy na proszek.Otrzymany ta droga syrop zawiera wszystkie cen¬ ne skladniki odzywcze ziarn pszenicy i frakcji otrab. Ten sam produkt otrzymac mozna przez zmieszanie produktów otrzymanych w poszczegól¬ nych etapach sposobem wedlug wynalazku. Frakcje otrab poddaje sie analizie i porównuje z innymi rodzajami otrab.W tablicy litera A oznacza frakcje otrab spo¬ sobem zilustrowanym powyzszym przykladem, li¬ tera B oznacza frakcje zwyklych otrab pszennych otrzymanych przy pomocy zwyklego mlynka, li¬ tera C oznacza frakcje otrab zytnich, a litera D oznacza produkt o wlasciwosciach ujetych obowia¬ zujaca w Stanach Zjednoczonych norma jakosci dla produktów spozywczych („AACC Certified Food Grade Wheat Bran R07-3691,,). Wartosci wy¬ razone sa, w % suchej substancji.Przyklad III. Powtarza tfie tok postepowa¬ nia zx przykladu II, z ta róznica, ze przemiane przy uzyciu amyloglikozydazy prowadzi sie w sro¬ dowisku o odczynie odpowiadajacym wartosci pH 6 zamiast pH 5, w rezultacie czego odzyskuje sie skrobie w postaci przetworzonej na maltoze, za¬ miast na glikoze.Przyklad IV. 0,5 g enzymu proteolitycznego o nazwie handlowej „HT Proteolytic" i 0,1 g a-amylazy o nazwie handlowej „Optiamyl-L" do- 1814 10 Tablica Analiza chemiczna weglowodanów frakcji otrab - Ekstrakt przy pomocy 80% etanolu Popiól Skrobiai) Celuloza2) Hemiceluloza^) czesc obojetna) Wlókna Hemicelulozy3) (czesc kwasowa)+pek- tyny Lignina ozn. meto¬ da Klasona Analiza wlókien me¬ toda Van Soesta: NDF4) przyblizona wa¬ rtosc sumaryczna ce- luloza+hemiceluloza +lignina ADF4) przyblizona wa¬ rtosc sumaryczna: ce- luoza+lignina A 7,7 6,1 1,1 13,9 37,1 2,3 10,2 74,2 22,1 B 15,0 — 21,3 14,9 28,9 14,4 ~-.C 13,0 — 37,0 13,5 23,7 15,0 D 14,5 5,9 1 20,0 10,4 23,7 1,5 5,2 44,9 12,2 1) oznaczenie na drodze enzymatycznej 2) oznaczenie metoda chromatografii cieczowo- 35 gazowej przy zastosowaniu wyekstrahowanej eta¬ nolem, uwolnionej od skrobi próbki po calkowi¬ tej hydrolizie, przy czym liczba glikOzowa jest ^ stosowana jako wartosc przyblizona do obliczania liczby celulozowej i innych liczb cukrów obojet-. nych, stosowanych do obliczania zawartosci obo- 40 jeitnej hemicelulozy. 3) oznaczenie metoda dekarboksylacji 4) nie oznacza sie bez zawartosci popiolu daje sie do 3 litrów wody ogrzanej do tempera¬ tury 65°C. Mieszanine 'utrzymuje sie w tempe- 45 raturze 65°C i dodaje do niej 1,5 kg kukurydzy rozdrobnionej na grube czastki. W ciagu 3 godzin cala liosc protein i skrobi ulega przemianie w .pos¬ tac rozpuszczalna. Temperature podwyzsza sie do 80°C i utrzymuje ja w ciagu 2 godzin. Nastepnie 50 roztwór schladza sie do temperaitury 60°C i od¬ czyn roztworu doprowadza do wartosci pH 4,5 przez dodanie kwasu cytrynowego. Nastepnie do¬ daje sie 0,2 g wytwarzajacego glikoze enzymu amyloglikozydazy o nazwie handlowej „Optidex-L'\ 55 W ciagu 24 godzin 97% skrobi obecnej, w mie¬ szaninie ulega przemianie w czysta glikoze. Nas¬ tepnie odczyn roztworu doprowadza sie do war¬ tosci pH 6,0 przez dodanie weglanu sodowego i do. wartosci pH 6,0—7,0 przez dodanie wodorotlenku 60 magnezowego. Z kolei dodaje sia 2 g enzymu izo- merazy o nazwie handlowej „Optisweft P" wytwa¬ rzajacego fruktoze i utrzymuje temperature 60°C w ciagu dalszych 24 godzin, przy czym odczyn od¬ powiadajacy wartosci pH 7,0 utrzymuje sie auto- « matycznie przez dodawanie weglanu sodowego,118 814 11 12 W cdlagu tego czasu 40% poczatkowej ilosci gliko- zy (97%) uiega przemianie we fruktoze.W Obecnosci fruktozy powstrzymywany jest pro¬ ces krystalizacji przy zalezeniu uprzednio prze¬ saczonego roztworu do konsystencji syropu. Od¬ dzielone na sicie "otreby przemywa sie woda i suszy.Wode pluczaca zawraca sie do ponownego wyko¬ rzystania. Odczyn roztworu doprowadza sie do wartosci pH ckolo 6 przez dodania niewielkiej ilosci kwasu cytrynowego i roztwór zateza* jak wspomniano wyzej do uzyskania produktu w pos¬ taci syrcpu. Wydajnosc: 90% rozpuszczalnego w wodzie syropu proteinowego (sucha substancja); 15M frakcji otrab (sucha substancja).Przyklad V". 0,2 g enzymu proteolitycznego o nazwie handlowej „Neutrase" dodaje sie do 3 lit¬ rów wody o temperaturze 65°. Do wody dodaje sie mieszanine 0,5 kg slodowanej -i wysuszonej pszenicy i 1 kg zwyklej pszenicy, która uprzednio podda¬ je sie rozdrobnieniu. Mieszanina pszenicy zawiera 13% wcdy i 11,5% protein (NX6,25) w przelicze¬ niu na sucha substancje. Temperature 65°C utrzy¬ muje sie w ciagu 1 godziny, a nastepnie podwyz¬ sza do 80°C i utrzymuje w ciagu 1 godziny. Roz¬ twór schladza sie do temperatury 60°C i dodaje 0,5 g amyioglikozydazy o nazwie handlowej „AMG 150" (Novo A/S). Mieszanine pozostawia sie w tem¬ peraturze 60°C w ciagu dalszych 12 godzin i w ciagu tego czasu, zawartosc cukru wzrasta do 66 równowazników dekstrozy. (DE 66). Nastepnie frak¬ cje otrab oddziela sie na sicie i suszy, a wode pluczaca zawraca do obiegu. Roztwór odparowuje sie az do otrzymania syropu. Wydajnosc: 83% sy¬ ropu zawierajacego proteiny (w przeliczeniu na sucha substancje); 176/o otrab (sucha substancja).Przyklad VI. 0,5 g enzymu proteolitycznego o nazwie .handlowej „Neutrase" dodaje sie do 2,5 litrów wcdy i o temperaturze 22°C. Nastepnie dodaje sie 1200 g slodowanego, ..rozdrobnionego jeczmienia, tak zwanego slodu, zawierajacego 6°/o wody i 12P/o bialek prostych (NX6,25), w przeli¬ czeniu na sucha substancje. Mieszanine pozosta¬ wia sie w ciagu 12 godzin i w tym okresie wszyst¬ kie proteiny ulegaja hydrolizie do postaci rozpusz¬ czalnej W- wodzde. Mieszanine dodaje sie nastep¬ nie w ciagu 15 minut do 0,5 litra wody o tem¬ peraturze 65°C i utrzymuje w tej temperaturze w ciagu dalszych 2 godzin, w wyniku czego ot¬ rzymuje sie 46 równowazników dekstrozy Frakcje otrab oddziela sie na sicie, przemywa i sfuiszy, a wode pluczaca zawraca do ponownego wykorzystania. Otrzymany roztwór zateza sie do konsystencji syropu. Wydajnosc: 82% syropu za¬ wierajacego proteiny (sucha substancja); 18°/o ot¬ rab (sucha substancja).Przyklad VII. 0,5 enzymu proteolitycznego o nazwie handlowej „Neutrase" dodaje sie 4,0 litrów wody o temperaturze 55°C. W tych wa¬ runkach dodaje sie 1500 g pszenicy rozdrobnio¬ nei na grube czastki i temperature 55°C utrzymu¬ je sie w ciagu 1 godziny. Cala zawartosc bialka glutenowego przechodzi w tym czasie w postac rozpuszczalna. Temperature reakcji podwyzsza sie do 75°C, dodajac równoczesnie 0,5 g a-amylazy (TM*wfe handlowej „BANL 120", Mieszanine re- 15 20 25 akcyjna przetrzymuje sie w temperaturze 75°C w ciagu 6 godzin i wtedy rozpuszczeniu ulega ca¬ la zawartosc skrobi (liczba dekstrozowa DE 38).Mieszanine uwalnia sie od stalych skladników 5 przez oddzielanie na sicie. Frakcje otrab prze¬ mywa sie woda. Otrzymany roztwór odparowuje sie do sucha (proszek). Wydajnosc: 82°/a miesza¬ niny bialka z cukrem (sucha substancja), 18°/o otrab (sucha substancja). 10 Przyklad VIII. 0,2 g a-amylazy o nazwie handlowej „BANL-120" dodaje sie do 4 litrów wody ogrzanej dcf temperatury 75°C. Do roztworu o tej temperaturze wprowadza sie 1500 g grubo zmieleniej pszenicy. Temperature 75°C utrzymuje sie w ciagu 6 godzin, w wyniku czego cala za¬ wartosc skrobi ulega przemianie w produkty roz¬ puszczalne w wodzie. Temperature obniza sie do 55°C i dodaje 1 g amyioglikozydazy oraz 1,5 g enzymu proteolitycznego o nazwie handlowej „Neutrase". W ciagu 6 godzin ilosc protein prze¬ chodzi w stan rozpuszczalny w wodzie, a liczba cukrowa ulega podwyzszeniu do wartosci DE 60.Frakcje otrab oddziela sie na sicie i przemywa woda.Wydajnosc: 84% syropu (sucha substancja, przy uwzglednianiu suchej substancji w wodzie plucza¬ cej). 18% otrab (sucha substancja.) Przyklad IX. 2 kg rozdrobnionej pszenicy (87 zawierajacej 3 g proteolitycznego enzymu o naz¬ wie handlowej „Neutrase" i proces obróbki enzy¬ matycznej prowadzi w ciagu 4 godzin w tempera¬ turze 50°C. Rozpuszczona faze oddziela sie przy pomocy wirówki i odzyskuje do stosowania, o ile to jest pozadane, w kombinacji z czysta skrobia.Faze stala pozostajaca w.wirówce razem ze sklad¬ nikami otrab przemywa sie okolo 2 litrami wo¬ dy. Wode te odzyskuje sie do ponownego wyko¬ rzystania w nastepnym cyklu roboczym. Z fazy Q stalej sporzadza sie zawiesine w 2 litrach wody i przepuszcza przez sito wibracyjne o drobnych oczkach. Silnie rozdrobniona skrobia pszeniczna i woda przechodzi przez sito, a frakcje otrab wyt¬ rzasa sie na sicie i odzyskuje. Zawiesine skrobi wprowadza sie do nastepnej wirówki wyposazo¬ nej w tkanine filtracyjna. Otrzymana faze wod¬ na (okolo 2 litrów) odzyskuje sie i wykorzystuje w nastepnym cyklu roboczym.Skrobia odzyskiwana moze byc jako taka lub sn w postaci zhydrolizowanej na syrop lub cukier, co opisano w poprzednich przykladach. Wydaj¬ nosc: 1200 g suchej substancji skrobi (68,5%); 200 g suchej substancji protein (11,5%), 300 g su¬ chej substancji otrab (20,Wo). 55 Przyklad X. 4 kg serwatki zawierajacej 6,5% suchej substancji ogrzewa sie do temperatury 60°C i rozpuszcza w niej 0,5 g enzymu proteolitycznego o nazwie handlowej „Neutrase" (Novo A/S.). Nas¬ tepnie wprowadza sie 1,5 kg grubo- rozdrobnionej 60 pszenicy. Mieszanine utrzymuje sie w temperaturze 60°C w ciagu 1 godziny i w tym czasie cala za¬ wartosc nierozpuszczalnego w wodzie bialka pro¬ stego ulega przemianie w rozpuszczalne w wodzie pochodne. Nastepnie dodaje sie 0,1 g a-amylazy » g nazwie handlowej „BANL 120" (Novo A/S) 351181 13 i podwyzsza temperature do 75°C, utrzymujac ja nastepnie w ciagu 6 godzin. Po uplywie tego czasu ilosc skrobi ulega przemianie w rozpuszczalne w w wodzie sacharydy o liczbie DE 38, Temperature obniza sie do 60°C i dodaje 1,0 g amyloglikozy- » dazy o nazwie handlowej „AMG 150". Tempera¬ ture 60°C utrzymuje sie w ciagu dalszych 12 go¬ dzin, w wyniku czego osiaga sie liczbe DE 66.Mieszanine reakcyjna ogrzewa sie do temperatury 100°C w celu wyjalowienia i dezaktywacji, enzy- !0 mów, a nastepnie oldsiewa frakcje otrab przez od¬ wirowywanie. Roztwór odparowuje sie az do kon¬ systencji syropu, a frakcje otrab suszy. Zawartosc suchej substancji w otrzymanym ta droga pro¬ dukcie wynosi 1460 g, z czego 260 g, to znaczy 15 18°/o przypada na sucha substancje pochodzaca z serwatki.Przyklad XI. 4 kg serwatki o ^zawartosci 6,$/i suchej substancji ogrzewa sie do temperatury 40°C. Nastepnie dodaje sie 0,4 g enzymu lak- *° tazy (Novo A/S) i utrzymuje sie w ciagu 6 godzin temperature 40°C. Po uplywie tego czasu laktoza z serwatki ulega przemianie w glikoze i galakto- ze, które obejmuje sie w jednakowej ilosci. Tem¬ perature podwyzsza sie do 60°C i do roztworu do- *• daje 0,5 g enzymu proteolitycznego o nazwie han¬ dlowej „Neutrase" (Novo A/S). Do mieszaniny re¬ akcyjnej wprowadza sie 1,5 kg pszenicy rozdrob¬ nionej na grube czastki i dalsza obróbke konty¬ nuuje sposobem zilustrowanym w przykladzie X. 80 Przyklad XII. 4 kg serwatki o zawartosci 6,5% suchej substancji ogrzewa sie do temperatury 45°C. Nastepnie dodaje sie 0,5 g laktazy, 0,5 g proteazy o nazwie handlowej „Neutrase" 0,1 g a-amylazy o nazwie handlowej ,,BANL 120" oraz 35 0,5 g amyloglikozydazy o nazwie handlowej „AMG 150" (wszystkie enzymy firmy Novo A/S). _- 1000 g pszenicy rozdrobnionej na grube czastki wprowadza sie do mieszaniny i utrzymuje tempe¬ rature reakcji 45°C w ciagu 5 godzin. W tym 40 okresie laktoza ulega przemianie w glikoze i ga- laktoze, a nierozpuszczalne w wodzie proteiny pszenicy ulegaja przemianie w produkty rozpu¬ szczalne w wodzie. Temperature podwyzsza sie do 70°C i utrzymuje w ciagu dalszych 5 godzin, w wy- 45 niku czego nastepuje przemiana skrobi nierozpu¬ szczalnej w wodzie w rozpuszczalne w wodzie sa¬ charydy o liczbie De 50. Frakcje otrab oddziela sie przez odwirowanie i roztwór odparowuje az do otrzymania syropu. Produkt koncowy zawiera 25%, B0 suchej substancji z serwatki.Przyklad XIII. 4 kg zatezonej serwatki (13%. suchej substancji) ogrzewa sie do temperatury 65°C. Nastepnie dodaje sie 0,5 g enzymu prote¬ olitycznego o nazwie handlowej „Neutrase", 0,1 g M a-amylazy o nazwie handlowej „BANL 120" i 0,5 g amyloglikozydazy o nazwie handlowej „AMG 150" (wszystkie enzymy firmy Novo A/S). Temperature 65°C utrzymuje sie w ciagu 12 godzin i w tym czasie nierozpuszczalne w wodzie proteiny i skro- 60 bia ulegaja przemianie w produkty rozpuszczalne w wodzie. Liczba DE dla roztworu wynosi 6,5.Frakcje otrab oddziela sie i zateza roztwór . do konsystencji syropu, przy czym 30*/o suchej sub¬ stancji syropu pochodzi z serwatki. 65 U Przyklad XIV. 4 litry zatezonej serwatki o zawartosci 20% suchej substancji utrzymuje sie w temperaturze otoczenia (20°C), a nastepnie do¬ daje 1 g enzymu proteolitycznego o nazwie han¬ dlowej „Neutrase" firmy Novo A/S i 1,1 kg roz¬ drobnionego jeczmienia. Mieszanine miesza sie w ciagu 4 godzin i w tym czasie cala zawartosc bialka ulega rozpuszczeniu. Nastepnie dodaje sia 0,2 g a-amylazy „BANL 120" firmy Novo A/S, temperature podwyzsza do 75°C i utrzymuje ja w ciagu dalszych 4 godzin. Po uplywie tego czasu cala zawartosc skrobi ulega przemianie w rozpusz¬ czalne w wodzie pochodne cukrowe, których za¬ wartosc w roztworze wyraza sie liczba DE 40.Mieszanine reakcyjna wyjalawia sie w temperatu¬ rze 100°C i oddziela z niej frakcje otrab. Roz¬ twór odparowuje sie do sucha uzyskujac produkt w postaci proszku. 50% otrzymanej suchej sub¬ stancji pochodzi z serwatki.Przyklad XV. Chleb pszenny z dodatkiem otrab wytwarza sie stosujac 1000 g wody, 25 g soli, 300 g syropu pszennego o wartosci liczby DE 65, zawartosci suchej substancji 80% i odczynie odpowiadajacym wartosci pH 6,2, wytworzonego sposobem zilustrowanym w przykladzie II, 50 g drozdzy, 200 g otrab otrzymanym sposobem zilus¬ trowanym w przykladzie II i 1000 g maki pszen¬ nej. Powyzsze skladniki miesza sie razem, pod¬ daje fermentacji i wypieka w piecu znanym spo¬ sobem. Otrzymany chleb zawiera 124 g protein, przy czym 100 g pochodzi z maki pszennej co od¬ powiada wzrostowi zawartosci protein o okolo 25P/».Gdy make pszenna w normalnym chlebie zastapi sie maka pelna, to taki chleb zawierac bedzie 150 g otrab. Opisany wyzej chleb* który zawiera dodatkowe otreby wytworzone sposobem wedlug wynalazku, zawiera natomiast 200 g otrab. Zwyk¬ ly chleb jest wskutek tego „ciezszy" i mniej po¬ rowaty niz chleb opisany nizej d zawierajacy do¬ datkowe otreby wytworzone sposobem wedlug wy¬ nalazku.Przyklad XVI. Zimny napój mleczny sporza¬ dza sie z 1200 g syropu pszennego o liczbie DE 70, zawartosci suchej substancji 20l0/a, i zawartosci pro¬ tein 11% wytworzonego sposobem zlustrowanym w przykladzie II, 400 g mleka sporzadzonego z mleka pelnego w proszku, zawierajacego 20%, suchej substancji i 0,1 cm3 olejku waniliowego.Skladniki miesza sie i odczyn mieszaniny dop¬ rowadza do wartosci pH 6,2 za pomoca kwasne¬ go weglanu sodowego, a nastepnie wyjalawia.Produkt koncowy mozna przed uzyciem rozcien¬ czac taka sama iloscia.wody.Przyklad XVII. Zimny napój mleczny o sma¬ ku kakaowym przyrzadza sie przez gotowanie 1200 g syropu zbozowego wytworzonego sposobem . zilustrowanym w przykladzie II (zawartosc suchej substancji 17%) z 15 gramami sproszkowanego ka¬ kao. Zawartosc suchej substancji w mieszaninie zmniejsza sie do 17% przez dodanie wody. Do mieszaniny dodaje sie 400 g mleka o zawartosci 17% suchej substancji, otrzymanego z mleka pel¬ nego w proszku. Odczyn produktu doprowadza sie do wartosci pH 6,8 za pomoca kwasnego weg-,118 814 15 16 lanu sodowego, a nastepnie produkt wyjalawia.Produkt koncowy spozywa sie w tej postaci.Przyklad XVIII. Zimny napój mleczny o smaku kawowym sporzadza sie w ten sposób, ze w 1200 g syropu pszennego zawierajacego 13% suchej substancji, wytworzonego sposobem wed¬ lug wynalazku zilustrowanym w przykladzie II, rozpuszcza sie 7,5 g wysuszonej metoda kriodesy- kacji kawy „Neseafe" firmy Nestle. Nastepnie do¬ daje sie 400 g mleka pelnego o zawartosci 13% suchej substancji i doprowadza odczyn mieszaniny do wartosci pH 6,8 za pomoca kwasnego' weglanu sodowego. Roztwór wyjalawia sie i spozywa w tej postaci.(Przyklad XIjX. Napój o smaku piwa sporza¬ dza sie w ten sposób, ze miesza sie ze soba 750 cm3 syropu pszennego o liczbie DE 67 i zawierajacego 36% suchej substancji, wytworzonego sposobem wedlug wynalazku zilustrowanym w przykladzie III, 8,5 cm3 ekstraktu chmielowego o nazwie han¬ dlowej „Flavoring 010977", 5,5 g kwasu cytrynowe¬ go i 3 g kwasnego weglanu sodu .70 cm3 miesza¬ niny rozciencza sie do objetosci 330 cm3 woda.Produkt zawiera 7,5% suchej substancji, a jego odczyn odpowiada wartosci pH 4^. Napój ten moz¬ na warzyc znanymi sposobami przez dodanie zwyklych drozdzy.Przyklad XX. Napój bezalkoholowy spcTza- dza sie w ten sposób, ze miesza se 1750 cm3 sy¬ ropu pszennego wytworzonego sposobeim zilustro¬ wanym w przykladzie II (liczba DE 67, zawartosc suchej substancji 52%), 0,5 cm3 olejku aroma¬ tycznego cytrynowego o nazwie handlowej Fla- voring 061271, 10 cm3 ekstraktu winogron, i naz¬ wie handlowej Flavoring 140278, 10 cm3 esencji mangós 20 g kwasu cytrynowego i 15 g benzoesa¬ nu sodu, po czym mieszanine rozciencza do 2500 cm3, woda, w wyniku czego zawartosc suchej substancji wynosi 35%, a wartosc pH 4,4. Roz¬ twór przesacza sie w celu wyklarowania. Przed spozyciem rozciencza sie 80 cm3 roztworu do ob¬ jetosci 330 cm3 przy pomocy wody gazowanej lub zwyklej wody. Jest oczywiste, ze oprócz podanego tu przykladowo srodka aromatycznego stosowac mozna równiez dowolny inny srodek aromatyczny, jak na przyklad ekstrakt cola, kawowy, gruszko¬ wy, bananowy i inne.Przyklad XXI. „Sok owocowy" zawierajacy bialko, maltoze i dekstroze wytwarza sie ze 100 g syropu pszennego (liczba DE 70, 42% suchej sub¬ stancji, wytworzonego sposobem opisanym w przy¬ kladzie II) i 90 g soku jablkowego zageszczonego (47% suchej substancja) otrzymujac 190 g scku (44^/ft suchej substkinajii). Do soku dodaje sie 1,5 g kwasu cytrynowego i 1 g benzoesanu sodu. Przed spozyciem 95 g roztworu rozciencza sie do objeto¬ sci 320 cm3 przy pomocy wody. Zawartosc suchej substancji 13%.W powyzszym przykladzie XXI omówiono przykladowe zastosowanie soku jablkowego. Oczy¬ wiste jest; ze stosowac mozna równiez inne soki dowolnego rodzaju, jak pomaranczowy, grapefruito- wy, cytrynowy, limonowy i inne..Przyklad XXII. Sniadaniowy produkt zboc¬ zowy zawierajacy syrop pszenny i otreby wytwa 10 15 20 30 33 40 45 50 55 60 65 rza sie z 1000 g otrab pszennych wytworzonych sposobem zilustrowanym w przykladzie II, 250 g syropu pszennego wytworzonego sposobem zilus¬ trowanym w przykladzie II i 10 g soli. Powyzsze skladniki miesza sie i mieszanke suszy oraz ewen¬ tualnie opieka.Powyzsze przyklady, zwlaszcza przyklady XV— XVIII swiadcza, ze syrqp wytwarzany zgodnie z róznymi wariantami sposobu wedlug wynalazku zilustrowanymi w przykladach X—XIV, moize byc stosowany do sporzadzania róznorodnych produk¬ tów.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania calkowicie zhydrolizo- wanego enzymatycznie produktu z pelnego zboza, który to produkt zawiera zasadniczo wszystkie wazne pod* wzgledem wartosci odzywczej prote¬ inowe skladniki zboza w postaci rozpuszczalnych w wodzie substancji i ewentualnie zasadniczo ca¬ la iilosc obecnej w zbozu skrobi w postaci roz¬ puszczalnych w wodzie produktów hydrolizy skro¬ bi za pomoca a-amylazy oraz tluszcze, sole, wita¬ miny i substancje mineralne, znamienny tym, ze ziarna zboza rozdrabnia sie i rozdrobniony mater¬ ial poddaje jednoczesnie lub w dowolnej kolejnos¬ ci dwóm procesom obróbki enzymatycznej, z któ¬ rych pierwszy polega na tym, ze rozdrobniony ma¬ terial poddaje sie w srodowisku wodnym, w cia¬ gu okreslonego okres-u czasu dzialaniu enzymu proteolitycznego powodujacego przemiane nieroz¬ puszczalnych w wodzie protein w rozpuszczalne w wodzie produkty i zasadniczo cala frakcje pro¬ teinowa odzyskuje sie z przesaczu otrzymanego po filtracji klarujacej, podczas gdy drugi z tych pro¬ cesów polega na tym, ze rozdrobniony material poddaje sie w srodowisku wodnym dzialaniu en¬ zymu hydrolizujacego skrobie, powodujacego prze¬ miane nierozpuszczalnej w wodzie skrobi w roz¬ puszczalne w wodzie produkty, korzystnie mono- sacharydy lub dwusacharydy, przy czym obróbke enzymatyczna prowadzi sie za pomoca specyficz¬ nej amylazy wolnej od innych enzymów powodu¬ jacych hydrolize weglowodanów, korzystnie wol¬ nej od poliglikozydazy i cytazy, po czym z otrzy¬ manego w wyniku procesów obróbki enzymatycz¬ nej produktu oddziela sie nierozpuszczalne w wo¬ dzie otreby i ewentualnie nierozpuszczalne w wo¬ dzie skladniki skrobiowe, jesli sa one obecne, a nastepnie ewentualnie usuwa sie calkowicie lub czesciowo zawarta w produkcie wode, otrzymu¬ jac produkt w postaci suchej, pólsuchej lub cieklej, lecz zageszczonej masy. 2. Sposób we,dlug zastrz. 1, znamienny tym, ze proces obróbki za pomoca enzymu proteolitycz¬ nego prowadzi sie przed rozpoczeciem procesu obróbki za pomoca enzymu hydrolizujacego skro¬ bie lub równoczesnie z tym procesem. 3. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny t^m, ze w procesie obróbki za pomoca enzymu hydroli- zujacego skrobie stosuje sie ct-amylaze, a nastep¬ nie lub równoczesnie amyloglikozydaze. 4. Sposób wedlug zastrz. 3, znamienny tym, ze w celu przemiany wytworzonej glikozy we fruk¬ toze stosuje sie równiez izonaerazy.118 814- 17 1S 5. Sposób wytwarzania calkowicie zhydrolizo- wanego enzymatycznie produktu z pelnego zboza, który to produkt zawiera zasadniczo wszystkie wazne pod wzgledem wartosci odzywczej prote¬ inowe skladnijci zboza w postaci rozpuszczalnych 5 w wodzie substancji i ewentualnie zasadniczo ca¬ la ilosc obecnej w zbozu skrobi w postaci rozpusz¬ czalnych w wodzie produktów hydrolizy skrobi za pomoca a-amyiazy oraz tluszcze, sole, witaminy i substancje mineralne, znamienny tym, ze ziarna io zboza rozdrabnia sie i rozdrobniony material pod¬ daje sie jednoczesnie iub w dowolnej kolejnosci dwóm procesom obróbki enzymatycznej, z któ¬ rych pierwszy polega na tym, ze rozdrobniony ma- «.. terial poddaje sie w srodowisku wodnym sklada- 15 jacym sie w calosci lub czesci z serwatki, w cia¬ gu okreslonego okresu czasu, dzialaniu enzymu proteolitycznego powodujacego przemiane nieroz¬ puszczalnych w wodzie protein w rozpuszczalne w wodzie produkty i zasadniczo cala frakcje pro- 20 teinowa odzyskuje sie z przesaczu otrzymanego po filtracji klarujacej, podczas gdy drugi z tych pro¬ cesów polega na tym, ze rozdrobniony material poddaje sie w srodowisku wodnym skladajacym sie w calosci lub czesci z serwatki dzialaniu en- 25 zymu hydroLizujacego skrobie powodujacego prze¬ miane nierozpuszczalnej w wodzie skrobi w roz¬ puszczalne 'w wodzie produkty, korzystnie rnono- sacharydy lub dwusacharydy, przy czym te obrób¬ ke enzymatyczna prowadzi sie za pomoca specy- *o ficznej amylazy wolnej od innych enzymów po¬ wodujacych hydrolize weglowodanów, korzystnie wolnej od poliglikozydazy i cytazy, po czym z otrzymanego w wyniku procesów obróbki enzy¬ matycznej produktu oddziela sie nierozpuszczalne w w wodzie otreby i ewentualnie w wodzie sklad¬ niki skrobiowe, jesli sa one obecne, a nastepnie ewentualnie usuwa sie calkowicie lub czesciowo zawarta w produkcie wode otrzymujac produkt w .postaci suchej, pólsuchej lub cieklej, lecz za- 40 geszczonej masy. 6. Sposób wedlug zastrz. 5, znamienny tym, ze proces obróbki za pomoca enzymu proteolitycz¬ nego prowadzi sie przed rozpoczeciem procesu ob¬ róbki za pomoca enzymu hydrolizujacego skro- 45 bie lub równoczesnie z tym procesem. 7. Sposób wedlug zastrz. 5, znamienny tym, ze w procesie obróbki za pomoca enzymu hydrolizu¬ jacego skrobie stosuje sie a-amylaze, a nastepnie lub równoczesnie amyloglikozydaze.. 50 8. Sposób wedlug zastrz. 7, znamienny tym, ze w celu przemiany wytworzonej glikozy we fruk¬ toze stosuje sdC równiez izomeraze. 9. Sposób wytwarzania calkowicie zhydrolizo- wanego enzymatycznie produktu z pelnego zboza, 55 który to produkt zawiera zasadniczo wszystkie wazne inowe skladniki zboza w postaci rozpuszczalnych w wodzie substancji i ewentualnie zasadniczo ca¬ la Uosc obecnej w zbozu skrobi w postaci roz- w puszczalnych w wodzie produktów hydrolizy, skro^ bi za pomoca a-amyiazy oraz tluszcze, sole, wita¬ miny i substancje mineralne, znamienny tym, ze ziarna zboza rozdrabnia sie i rozdrobniony ma¬ terial poddaje sie jednoczesnie lub w dowolnej^ kolejnosci dtwóm procesom obróbki enzymatycznej, z których pierwszy polega na tym, ze rozdrobniony material poddaje sie w srodowisku wodnym dzia¬ laniu enzymu proteolitycznego powodujacego prze¬ miane nierozpuszczalnych w wodzie protein w rozpuszczalne w wodzie produkty, przy czym obróbke te prowadzi sie za pomoca endopeptyda- zy, i w takim okresie czasu, by otrzymac hydro¬ lizat protein zawierajacy 50—60% pefrtydów o co najmniej 25 resztach aminokiwasowych, 33—45% peptydów o 5—20 resztach aminokwasowyoh i zasadniczo cala frakcje proteinowa odzyskuje sie z przesaczu otrzymanego po filtracji klarujacej, podczas gdy drugi z tych procesów polega na tym, ze rozdrobniony material poddaje sie w srodowis¬ ku wodnym dzialaniu enzymu hydrolizujacego skrobie powodujacego przemiane nierozpuszczal¬ nej w wodzie skrobi w rozpuszczalne w woidzie produkty, korzystnie monosacharydy lub diwusa- charydy, przy czym te obróbke enzymatyczna prowadzi sie za pomoca specyficznej amylazy wol¬ nej od innych enzymów powodujacych hydrolize weglowodanów, korzystnie wolnej od poliglikozy¬ dazy i cytazy, po czym z otrzymanego w wyniku procesów obróbki enzymatycznej produktu oddzie¬ la sie nierozpuszczalne w wodzie otreby i ewen¬ tualnie nierozpuszczalne w wodzie skladniki skro¬ biowe, jesli sa one obecne, a nastepnie usuwa sie calkowicie lub czesciowo zawarta w produkcie wode, otrzymujac produkt w postaci suchej, pól¬ suchej lub cieklej, lecz zageszczonej masy. 10. Sposób wedlug zastrz. 9, znamienny tym, "ze proces obróbki za pomoca enzymu proteolitycz¬ nego prowadzi sie przed rozpoczeciem procesu obróbki za pomoca enzymu hydrolizujacego skro¬ bie lub równoczesnie z tym procesem. 11. Sposób wedlug zastrz. 9, znamienny tym, ze w procesie obróbki za pomoca enzymu hydrolizu¬ jacego skrobie stosuje sie a-amylaze, a nastepnie lub równoczesnie amyloglikozydaze, 12. Sposób wedlug zastrz. 11, znamienny tym, ze amyloglikozydaze stosuje, sie w srodowisku wod¬ nym o odczynie odpowiadajacym wartosci pH 4— 4,5 w celu przemiany skrobi w glikoze lub w sro¬ dowisku wodnym o odczynie odpowiadajacym wartosci pH 6 w celu przemiany skrobi glównie w maltoze. 13. Sposób wedlug zastrz. 12, znamienny tym, ze w celu przemiany wytworzonej glikozy w frukto¬ ze stosuje sie równiez izomerazy. 14. Sposób wedlug zastrz. 9, znamienny tym, ze stosuje sie srodowisko wodne skladajace sie w ca¬ losci lub czesci z serwatki. 15. Sposób wedlug zastrz. 9, znamienny tym, ze nierozpuszczalne w wodzie skladniki luskowe (otreby) wyodrebnione w etapie po procesie ob¬ róbki enzymatycznej ewentualnie przemywa sie, przy czym skladniki te zawieraja co najmniej 60% wagowych wlókien i co najwyzej 2*/o wa¬ gowych resztek skrobi. / PL PL PL PL PL PL PL