Przedmiotem wynalazku jest spasal) wytwarza¬ nia nowych pochodnych aminokwasów o wzorze ogólnym 1, w którym A1 oznacza grupe hydro¬ ksylowa, alkoksylowa o 1—4 atomach wegla, cy- kloalkoksyloiwa o 3—6 atomach wegla, araUkoiksy- lawa o 7—9 atomach wegla, fenoksylowa ewentu¬ alnie podstawiona grupe nitrowa, atomem chlo¬ rowca lub grupa alkoksylowa o 1—4 atomach wegla w pierscieniu fenylowym albo grupe o ogólnym wizoinze 4, w którym y oznacza griupe hy¬ droksylowa, aikoiksylowa o 1—4 atomach wegla lub aralkoksylowa o 7—9 atomach wegla, r oznacza liczbe 1—10, R5 oznacza atom wodoru, grupe al¬ kilowa, aralkilowa, hydroksylowa, podstawiona a- ralkilowa lub heteroaralkilowa, B1 oznacza atom (chlorowca luib grupe o wzorze —iS02OH, —OS02OH, —OPO(OH)2 lub ^S^SR3, w którym R3 oznacza reszte otrzymana po wydzieleniu grupy B1 z-ogól¬ nego wzoru 1, R oznacza atom wodoru lub grupe alkilowa, o 1—4 atomach wegla, R1 oznacza atom wodoru, grupe alkoksykaribonyiowa o 1—4 atomach wegla lub grupe aralkoksykaribonylowa o 7—9 a^ tomach wegla albo fenoksykarbomylowa ewentual¬ nie zawierajaca podstawnik chlorowcowy, a-ikoksy- lowy lub nitrowy w pierscieniu fenylowym, girupe alkalinowa o 1—4 atomach wegla lub benzoilowa R2 oznacza atom wodoru, grupe alkilowa o 1—4 a- tomach wegla lub karboksylowa, alkoksykarbony- lowa o 1—4 atomach wegla lub fenoiksykainbony- 15 20 26 W Iowa albo karbcnyloamidowa, ri oznacza liczbe 1, 2, 3 lub 4, m oznacza liczbe 1, 2 lub 3, t oznacza liczbe 1, 2 lub 3 lub ich soli albo optyoziniie czyn¬ nych antypod.Czesc wytwarzanych sposobem wedlug wynalaz¬ ku zwiazków ma cenne wlasciwosci farmakologi¬ czne. Inne ze zwiazków a wzorze ogólnym 1 sta¬ nowia substancje posrednie do wytwarzania srod¬ ków o wartosciowych dzialaniach biologicznych lub .farmakologicznych. Wiszystikie te zwiazki sa nowe.Miedzy zwiazkami wytwarzanymi sposobem we- . dlug wynalazku szczególnie korzystnym zwiazkiem ze wzgledu na jego dzialanie biologiczne jest y- -L-Gliutamylotauryna, ^-L-glutaim^oiciholamiinofos- f:aran, /?-a'spartylo-N-metyilotaiuryna, ^-aispartyk)ho- motauiryna majace szerokie spektrum dzialania le- . czniczego i profilaktycznego w zmianach choro¬ bowych spowodowanych bezposrednio lub posred¬ nio uszkodzeniami „AGAS" (aerobiosferyczny ge- ¦ netyczny uklad adaptacyjny).W celu wyjasnienia hasla „AGAS" ponizej wy¬ liczono wazniejsze tkanki i narzady tworzace u- klad „AGAS": wszystkie biologiczne powierzchnie graniczne stykajace sie z powietrzem atmosferycz¬ nym jako biosfera Oskome i ukladu sikory, rogów¬ ke i spojówke, wnetrze jamy ustnej i gardzieli, drogi oddechowe i pluca), szkielet i konczyny (ko¬ sci rurowe i gabczaste, przeguby kuliste, memibra- nysynowialne, miesnie szkieletowe), narzady bio- iii m111 746 race udzial w gospodarce jonami (transepiteliozny uklad transportu: kosimki jelitowe i kanaliki ner¬ kowe), uzebienie do rozdrabniania pokarinów Au- mocnienia w zebodolach korzeniami), narzady slu- ohu, wechu i glosu.. Zwiazki wytworzone sposobem wedlug wyna¬ lazku wywieraja wiec na wyliczone narzady e- wen/tlialnie tkanki ukladu „AGAS" korzystne dzia¬ lanie biologiczne, ewentualnie terapeutyczne.Zwiazki wytwarzane sposobem wedlug wynalaz¬ ku oddzialywuja dalej na nastepujace funkcje zwiazane z ukladam „AGAS" ochrona pnzeciw- promienna, dzialanie aktywizujace ogólnie mezen- chyme, ochrona przed stale narastajacym niebez¬ pieczenstwem infekcji i zabrudzenia skóry i slu¬ zówki (wytwarzanie lizozymerów wilgotnej slu¬ zówki, aktywizacja nablonka blyszczacego w dro¬ gach oddechowych itd.), wzmocnienie ochrony prze¬ ciw infekcjoim wirusowyim i grzybicom.Zwiazki wytwarzane sposobem wedlug wyna¬ lazku dzialaja przeciwko stale i w wysokim stop¬ niu narastajacym stresom zycia na ladzie (np. wplywy meteorologiczne, duze róznice tempera¬ tur miedzy noca i dniem, zwiekszone niebezpie¬ czenstwo skaleczen), poniewaz stabilizuje zespól adaptacyjny i równoczesnie ochrania przed usz¬ kodzeniami tkanki gliuciocorticoidów' (np. uszkodze¬ niami tkanki lacznej, uszkodzeniami podstawowej substancji kostnej itd.). Rozwój homoestazy im¬ munologicznej (wzmozone mozliwosci okreslenia w ciele które komórki sa wlasciwe, a które nie).Zwiazki wyitwor,zone sposobem wedlug wynalaz¬ ku wywieraja czesciowo bezposrednie, czesciowo przez odchylenie witamiiny A wplyw na metabo¬ lizm przez wytwarzanie z witamiiny A metabo¬ litów o silnie polarnym charakterze. Dzialanie to jest porównywalne z dzialaniem parathormonu na enzym 25-hydiroksycholeLkalcyferolo-1a-hydroksylazy kanalików nerkowych. To wyjasnienie czyni zro¬ zumialym szerokie farmakologiczne, biochemicz¬ ne i terapeutyczne dzialanie zwiazków wytworzo¬ nych sposobem wedlug wynalazku.Dzialanie charakteru witaminy A.Dzialanie farmakologiczne i biochemiczne: zna¬ czone siarczany wbudowywuja sie w zwiekszo¬ nym rozmiarze do chrzastek szczurów, ewentual¬ nie soczewki ocznej i tkanki watroby i jezyka embrionów kurzych, znaczony radioaktywnie fos- fór wbudowywuje sie w zwiekszonej skali w chrzastki szczurów, wystepuje wzmozone dziala- laiiie syntezy siarczanów ohondroityny, korzystne dzialanie na leczenie ran ewentualnie na pogor¬ szone leczenie ran przez doswiadczalne podawa¬ nie kortyzonu u psów i szczurów,' wzmozenie dzia- ' lania witaminy A w hipo- i hiperwitaminozach wywolanych doswiadczalnie u szczurów i psów, dzialanie hamujace stres wywolany choroba wrzo¬ dowa, dzialanie ulatwiajace degranulacje masto- cytów, dzialanie wzmagajace wytwarzanie lizozy- mu, dzialanie na gospodarke pienwiastikami sla¬ dowymi (krzem, cynk, miedz, mangan, fluor),, dzia¬ lanie wzmagajace tworzenie nablonka, wzmagaja¬ ce aktywnosc fosfatazy zasadowej, na wywolane- lokalnie dzialaniem witaminy A granulowanie, po- 10 wodowanie bardzo plaskiego przebiegu -krzywej dawka-dzialanie, • ewentualnie zmiana przepisu przy duzych, dawkach, dzialanie aktywizujace ma aparat Golgie'go, korzysitne dzialanie na budowe komórek kielicihowatyoh, dzialanie wzmacniajace stezenie witaminy A.Dzialanie kliniczno-iterapeutyczne: keratocun- cjunativiis sioea synchrom Sjorgen'a, rhino-laryn- go-ipharyngitis, sioca, ozaena, chroniczne bronchi- tis, sinobronchitis, mucoviscidose, konstytucjonal¬ ne choroby jezyka u malych dzieci, paradontoza, sklonnosc do zakazen skóry i sluzówki wirusamii i grzybami, antagoinistyczne dzialanie do kortyzonu, korzystne dzialanie na przebieg leczenia ran po- 15 operacyjnych i sluzówki, erosio colli, schorzenia rodzaju pruritius, obnizenie wrazliwosci rucho¬ wej i smakowej. -"* Dzialanie bez charakteru witaminy A.Dzialanie farmakologiczne i biochemiczne: dzia¬ lanie na poziom cukru we knwi w sensie przej¬ sciowego obnizenia, dzialanie wzmagajace fosfa- turie, dzialanie obnizajace poziom fosforu w o- sbczu krwi, dzialanie ochronne przed promienio¬ waniem, dzialanie skracajace czas osiagniecia celu w badaniach labiryntowych ze zwierzetami, dzia¬ lanie zmniejszajace w wywolanych doswiadczal- L, nie zatruciach fluorem i kadmem, dzialanie wzma¬ gajace cykliczne opróznianie nerek z foisforanu a- denozyny, dzialanie wzmagajace aktywnosc ynglu- tamylótranspeiptydazy (CGPT), dzialanie wzmacnia¬ jace aktywnosc tyrozynoam/inotransferazy enzymów . watroby.Dzialanie lecznicze: slabsze uszkodzenia popro- mleniowe, Vitilgo, hipotonia miesni, dzialanie psy- choenergetyzujace, korzystne dzialanie w stanach ozdirowieniowych i gerontologicznych oraz na funk¬ cje mnestyczne, .sklonnosci cheloidalne, Spondylo- sis ankyilopoetica, choroby narzadów ruchu pole¬ gajace na oslabieniu zasilania, Fundus sklerotycz¬ ny, Amyloidoza, Morphea, mastopathia fibrocysto- logiczna.Przy podawaniu zwiazku wytworzonego sposo¬ bem wedlug wynalazku czas traktowania jest nie¬ zwykle zróznicowany. Diozne choroby (np. Phino- -laryngo^phairyngitis sioca) staja sie bezobjawowe juz po dwóch tygodniach doustnego podawania 3 razy dziennie po 5 ug» do symptomatycznej po¬ prawy w innych chorobach (np. paradontoza, syn¬ chrom Shórgen'a) potrzeba jest do dwóch miesie¬ cy, a przy jeszcze innych chorobach (np. Spondy- losis ankyloipoetica) leczenie musi trwac od trzech do szesciu miesiecy.Przedmiotem wynalazku jest sposób -wytwarza- 55 nia nowych pochodnych aminokwasów o wzorze ogólnym 1, ich soli i izomerów optycznych, przy czym znaczenie podstawników podano poprzednio, polegajacy na tyim, ze zwiazek o wzorze ogól¬ nym 2, w. którym R1, A1 i n maja wyzej po- 60 dane znaczenie, a A2 oznacza grupe hydroksylo¬ wa', pHnitrofenoksylowa,4 pieoiochlorofenoksyiowa lub alkoksykarbonyloksylowa o 2—4 atomach we¬ gla poddaje sie reakcji ze zwiazkiem o ogólnym wzorze 3, w którym R, R2 m i t maja wyzej po- 65 dane znaczenie, a B2 oznacza atom chlorowca luty 20 25 30 35 40 45111 746 6 grupe o wzorze —S02OH, —OS02OH, —OPO(OH)2 lub — trzymaina po usunieciu grupy B2 z ogólnego wzo¬ ru 3 i ewentualnie otrzymamy zwiazek przeksztal¬ ca sie w sól lub z sold wydziela sie wolny zwia- 5 zek i/lub powyzszy zwiazek wyitwarza sie w po¬ staci optycznie czynnej przez zastosorwanie optycz¬ nie czynnych reagentów lub poddanie ortrzymane- go racemiiczinego produktu rozdzialowi.Sposobem wedlug wynalazku zwiazek o wzoirze 10 ogólnym 2, korzystnie ester cHbemzy;io-coHp-nitro- fenylowy kwasu N-kaTbobenizyloksyamiinodwuikar- boiksylowego poddaje sie reakcji z cystamina w obecnosci wodnego roztworu pirydyny albo zwia¬ zek o ogólnym wzoirze 2, korzystnie ester a-benzy- 15 Iowy kwasu N^karbobenzyiloiksyamiinodwiukarboksy- lowego w postaci mieszanego bezwodnika podda¬ je sie reakcji z cysltamlina.Sposobem wedlug wynalazku zwiazek o wzorze ogólnym 2, korzystnie ester cHbenzylo-GHp-nitrofe- 20 nylowy kwasu N-ikarboifoenzylotksyaimiinodwukarbo- ksylowego poddaje sie reakcji ze zwiazikiem o ogólnym wzorze 3, korzystnie z tauryna, N-mety- lotauryna, - hoiinotauryna, fosforanem cholamimy lub kwasem cystaiminowym, w obecnosci wodnego roz-- 25 twioru pirydyny.Sposobem wedlug wynalazlku zwiazek o wzorze ogólnym 2, korzystnie ester a-foeinzyloiwy kwasu N-kairbobenzyiloJksya|miinodwuJkarbiO'ksy(lowego w po¬ staci mieszanego bezwodnika poddaje sie reakcji 30 z chlorowodorkiem chlorowcoalikiloaminy o 1—3 atomach wegla.Sposobem wedlug wynalazlku zwiaziki o wzorze 1 wytwarza sie przez utworzenie wiazania amidu kwasowego, przy czym - pochodna kwasu a^amimo- dwukarboksyilowego, podstawiona jedna lub kilko¬ ma grupami v ochronnymi przy grupie aminowej lub aminowej i a-karboksylowej, sprzega sie po¬ przez grupe w-ikarboifesyllowa np. z kwasem 2-ami- n o etanosulfomowym, 3-amiinoipropanosulfonowyrn lub 2-foisfonoetanoloamiina. Przy tworzeniu wiaza¬ nia amidu kwasowego mozna stosowac rózne gru¬ py ochronne. Najkorzystniejsza metode sprzega¬ nia stanowi metoda aktywnego estru (E. Schródeir, K. Lutbke: The peptides, t. 1: Methods of peptide snthesia, Academia Press, 165).Sposobem wedlug wynalazku mozna takze gru¬ pe aminowa cystaminy lub jej podstawionych- po¬ chodnych acylowac za pomioea pochodnych kwa- 50 su cf-aminodwiukarbolksylowego. Aeylowanie cysta- mi/ny mozna wykonywac róznymi metodami jak np. sposób aktywnego estru, sposób z miesizanym bezwodnikiem.Ze zwiazków wytworzonych sposobem wedlug 55 wynalazlku mozna wytwarzac w prosty sposób do¬ wolne preparaty farmaceutyczne, ochronne, kos¬ metyczne ewentualnie weterynaryjne. Preparaty te moga zawierac jeden skladnik czynny lufo kombi¬ nacje skladników czynnych. Dawka czystego sklad- 60 nika czynnego wynosi 50—500 nanogramów na dzien i kilogram wagi ciala i podaje sie w trzech^ dawkach jednorazowych.Tabletka zawiera 2—20 4iiig, korzystnie' 10 iig skladnika czynnego i oprócz tego obojetne baolo- 65 35 40 45 gicznie nosniki, np. cukier mlekowy, skrobia oraz zwykle substancje pomocnicze przy tabletkowa¬ niu takie jak srodki granulujace i. poslizgowe, np. poliwinylopirolidon, zelatyna, talk, stearynian mag¬ nezu, aerosil itp. Parzy bardzo malych dawkach korzystne jest dodawanie subs;tamcji' czynnej w postaci roztworu do masy tabletek jeszcze przed granulowaniem i mieszanie gniotownikiem. W ten sposób substancje czynna rozdziela sie równoimier- nie.Substancja czynna jest stabilna, tabletki wiec moga byc rozprowadzane w handlu bez podawa¬ nia terminu. Zawartosc substancji czynnej w ta¬ bletkach o przedluzonym dzialainiu, ewentualnie ka¬ psulek sponsularnych moze wynosic 10—20 /wg. W preparatach do wstrzykiwan koirzysitna dawka wy¬ nosi 5—10 /Lig na ampulke. Mozna pnzy tym sto¬ sowac wstrzykiwanie domiesniowe, podskórnie i dozylnie. W podanym stezeniu srodek czynny nie uszkadza ani tkanki ani scian naczyn. Srodek czyn¬ ny moze byc oprócz tego stosowany infiuizyjnie.Czopki zawieraja 2—20, korzystnie okolo 10 mi- krogramó.w substancji czynnej i wytwarza sie je z masla kaJkaowego lub z odpowiedniego do tego celu syntetycznego wosku lub tluszczu np. z wy¬ twarzanej w Republice Federalnej Niemiec masy Imhausen.Zawartosc substancji czynnej w masciach ko¬ smetycznych lub sluzacych do leczenia skóry wy¬ nosi okolo 0,1—1 mikrograma na gram. Podsta¬ wa mascia moze byc hydrofilowa, lub hydrofobo¬ wa i zawierac zwykle skladni)ki, np.' oholestery- ne, parafine, gliceryne, lanoline, maslo kakaowe, olej lniany itd. Substancje czynne moga byc prócz tego przetwarzane na preparaty aerozolowe, przy czym zawartosc substancji czynnej wynosi rów¬ niez 0,1—1 mikrograma na gram. Przy preparo¬ waniu tabletek podjezyikowyoh jedna tabletka za¬ wiera 10 mikrogiramów substancji czynnej a czas rozpadku tabletki wynosi okolo 1/2—-1 godziny.Polimery do przedluzonego wydzielania substan¬ cji czynnej moga byc przykladowo przygotowa¬ ne jako zawiesina i zawierac 1^5 mikrogramcw substancji czynnej na gram polimeru.Preparaty do wstrzytkiwan z przedluzonym dzia¬ laniem mozna wytwarzac badz stosujac wysoko- czasteczkowe polimery, badz z soli utworzonych z wysokoczasteczjkowych zasad organicznych np.. histazy, protaminy i zwiazlków wytworzonych spo^ - sobem wedlug wynalazku, przy czym jedna am¬ pulka zawiera 10—20 mikrogramów substancji czynnej. Puder do celów kosmetycznych lufo le¬ czenia skóry wyikonuje sie ^ze zwyklymi nosni¬ kami np. talkiem i zawiera on substancje czyn¬ na w stezeniu 0,1—1 /ug substancji czynnej na gram pudru.Dla leczenia oczu zwiazki przeksztalca sie w krople ewentualnie masci mieszajace sie lub nie- mieszajace sie z plynem lez. Zawieraja one 0,1—1 mikrograma substancji czynnej na gram prepara¬ tu. Dzieciom nalezy podawac zwiazki wytworzone sposobem wedlug wynalazku w dawkach okolo 0,3 mikrograma na kilogram' wagi ciala. Frepara-V - l. _ ty sterylne wytwarza sie korzystnie przez sacze¬ nie sterylne.Pozadane dzialanie zapobiegawcze, farmakologi¬ czne lub kosmetyczne wymienionych wyzej pre¬ paratów mozna wzmocnic i uzupelnic w licznych kombinacjach. Jako mozliwe dodatki czyone. bio¬ logicznie stosuje sie witaminy A, C, D i K, pier¬ wiastki sladowe, kortyzon i jego pochodne, pro¬ gesteron, hormony gruczolu tarczycy, substancje dzialajace radiomiimetryicznie i immunosuipresyw- nie, psychofarmaioeiutylki, przede wszyisrtMm srod¬ ki uspokajajace, tymoleptyki, orgaimiazne zwiazki krzemu, preparaty gerontologiczne, srodki obni¬ zajace poziomi cholesterolu we krwi, antyhistami- nowe itds Dozowanie tych czynnych dodatków jest takie jak przy samodzielnym, zwyiSSyim, leczniczym ich dawkowaniu.Zwiazki wytworzone' sposobem wedlug wynalaz¬ ku mozna stosowac równiez jako dodatek do mie¬ szanek zywieniowych iK leczniczych. Gddzialywu- jac czesciowo na przyrost wagi, czesciowo zmniej¬ szaja zapotrzebowanie na witamine A, ewentu¬ alnie poprawiaja jej przemiane. Dalej zwiazki te poiprawiaja przyswajanie pierwiastków sladowych —r ich poziom we krwi podnosi sie. Przy sitoso- waniu tych zwiazków jako dodatku do paszy dla zwierzat dozowanie doustne wynosi korzystnie 200 nanogramów na kilogiram i dzien.Stezenie, w miieszanlkacjh paszowych odpowiada w przyblizeniu zawartosci — 2 milkrograimów/kilo- gram, ewentualnie 1—2 mg/itone paszy, czyli ste¬ zeniu 0,001—0,002 ppm. Z uwagi na taik bardzo male stezenia stosowanlie tych zwiazków jako do¬ datków paszowych jest szczególnie oplacalne eko¬ nomicznie.Zwiazki wytworzone sjposobem wedlug wynalaz¬ ku korzystnie dodaje sie do mieszanek witamino¬ wych lub stosuje w mikrokapsullkach, które za¬ wieraja prócz tego irune potrzebne dodatki, paszo-, we. Zwiazki moga prócz tego byc stosowane w wodzie pitnej, soli lizawkowej lub niekiedy rów¬ niez jako aerozol. ' . - W leczeniu weterynaryjnym zwiazki wytwarza¬ ne sposobem wedlug wynalazku maja takie sa¬ me zakresy zastosowan jak w medycynie np. przy uszkodzeniu skóry (ciecia), leczeniu ran, zla¬ maniach (kosci itp.Wspólna wlasnoscia strukturalna wszystkich zwiazków o ogólnym wzorze 1 jest to, ze zawie¬ raja kwas dwukairboksylawy podstawiony w pozy¬ cji a, lub równiez ten podstawnik xpodstawiony w innych miejscach, poprzez który zawieraja gru¬ pe ^-karboksylowa z wiazaniem za pomoca ami¬ du kwasowego do pierwszorzedowej lub dmugo- rzedowej alkiloaminy, która oprócz najróznorod¬ niejszych podstawników zawiera w swoim bocz¬ nym lancuchu alkilowym w pozycji co grupe o silnie kwasnym charakterze.Nastepujace przyklady ilustruja wynalazek.Przyklad I. 40,85 g (0,11 mola) estru cnben- zylowego kwasu karbobenzyloksy-L^gl'Utaminowe- go (Liebigis Annalen, 655 200, 1962) rozpuszcza sie w 500 ml acetonitrylu. Roztwór chlodzi sie do temperatury —15°C bez dostepu • wilgotnego po- L746 ¦ . 8 wietrza. Mieszajac, wkrapla sie do roztworu naj¬ pierw 15,4 ml (0,11 mola) trójeityloaminy, a na¬ stepnie 15,4 (0,11 mola) estru izobutylowego kwa¬ su chloromirówkowego. 6 Mieszanine reakcyjna miesza sie w ciagu 40 mi¬ nut w temperaturze —15°C i nastepnie dodaje . sie 28 ml (0,2 mola) trójetyloaminy, 11,26 g (0,05 mola) chlorowodorku cystamliny i 250 ml aceto¬ nitrylu. Mieszanine miesza Sie jeszcze przez dwie 10 godziny w temperaturze —15°C, a nastepnie przez cztery godziny w temperaturze pokojowej. Po u- plywie czasu realkcji mieszanine odparowuje sie w temperaturze 30°C pod zmniejszonym cisnie¬ niem. 15 Pozostalosc chlodzac i mieszajac wprowadza sie^ do 200 ml wody z lodem i mieszanine" ponownie odparowuje pod zmniejszonym oisniieniem w tem¬ peraturze 35°C. Pozostalosc wraz z 250 ml i 500 ml octanu etylu wprowadza do lejka oddzielaja- 20 cego i oddziela sie warstwe organiczna. Warsltwe organiczna wytrzasa sie kolejno najpierw z 250 ml wody, nastepnie dwukrotnie z 250 ml 5°/o roz¬ tworu weglanu sodowego, nastepnie dwiukroltnlie z - 250 ml In kwasu solnego i"-w koncu z 250 ml 25 wody. Z warstwa wodnej otrzymanej przy wy¬ trzasaniu roztworu weglanu sodowego mozna przez zakwaszenie kwasem solnym i wytrzasanie z e- terem odzyskac okolo 5 g nieprzereagowanego e- stru ^benzylowego kwasu karbobenzylloksy-L-giu- 3(J tarninowego. , - Warstwe octanu etylu suszy sie nad bezwod¬ nym siarczanem sodowym a nastepnie odparowu¬ je pod zmniejszonym cisnieniem w temperaturze 30°C do suchej pozostalosci. Gesta oleista pozosta¬ losc wkrótce utwardza sie na krystaliczna mase.Rozciera sie ja 250 ml absolutnego eteru i odsa¬ cza krysztaly. Surowy produkt (40—42 g) przekry- stalizowuje sie z mieszaniny L00 ml octanu ety¬ lu i 170 ml eteru. Otrzymuje sie 29,3 g N,N'-dwu- -[Nnkarbo!benzyloksy-y-/«-benzylo/-L-.gliutamyao]^cy- staminy o temperaturze topnienia 91—92°C.Elementarna analiza dla C44H5oN40iaS2 (N —¦ ¦"= 859,05) 45 Obliczono: C 61,52%, H 5,89% N 6,52% S 7,46% Znaleziono: C 60,85%, H 5,91% N 6,61% S 7,72% Przyklad II. 5,42 g (11 mmola) esltru/a-benzy- lo/-y-p-nitrofenylowego kwasu karbobenzylo!ksy-L- nglutaminowego (Chem. Ber. 96, 204, 1963) rozpu- 50 szcza sie w 50 ml pirydyny v Roztwór chlodzi sie do 0°C i w ciagu pól godziny wtorapla sie do niego, intensywnie mieszajac roztwór 1,25 g (10 mmola) taturyny w 20 ml wody. Nastepnie do mieszaniny dodaje sie 3,08 ml (22 mmola) trójr.... 55 etyloaminy i odstawia sie chlodzac i mieszajac.Mieszanine pozostawia sie na 72 godziny i na¬ stepnie- odparowuje pod zmniejszonym cisnieniem.Pozostalpsc rozpuszcza sie w 50 ml wody i do zóltego roztwoiru tak dlugo dodaje 1 n kwas sol- 60 ny, az sie odbarwi.W celu usuniecia p-nitrofenoiu roztwór przemy¬ wa sie 10-lkrotnie porcjami po 50 ml eteru. War¬ stwe wodna zageszcza sie pod zmniejszonym cis¬ nieniem. Otrzymuje sie 6,9'g soli tfójetyloamonio- . 65 wej karbobenzylo|Jcsy-y-/aHbenzyilo/-L^giluitamylotana-'9 111746 10 rymy o wzglednej szybkosci jonów przy pH 6,5 wynoszacej 0;5 w odniesieniu do kwaisu cysterno¬ wego.Przyklad III. 0,47 g (1 nimol) estru metylo¬ wego kairbobenzylokjsy-ia-L^gluitaimyilo-/|esiteir-y-|p-ni- trofenylo/Hglicyiny rozpuszcza sie w 6 ml plirydy- ny. Do roztworu dodaje sie najpierw chlodzac lo¬ dem, 0,125 g (1 mimol) tauryriy w 2 ml wody, nastepnie 0,28 ml (2 mmole) trójetyloaminy w tak malych poircjach, ze roztwór ciagle pozostaje kla¬ rowny. Mieszanine reakcyjna pozostawia sie w temperaturze pokojowej w ciagu 3 dni. Po od¬ parowaniu pod zmniejiszonym cisnieniem otrzymu¬ je sie, olej, który po utarciu z eterem i eterem naftowym suszy sie pod zmniejiszonym cisnieniem nad kwasem siarkowym.Otrzymuje "sie ester metylowy karbobenzyloiksy- -c<-Lngllutaimylo-/yj.tauiryno/Hgl|icyny, o wzglednej szybkosci jonów przy pH = 6,5 wynoszacej- 0,51 w odniesieniu do kwasu cysteinowego.Przyklad IV. 1,083 g (2,2 mola) estru cnben- zylo/^y^-nitrofenylowego kwasu karbobenzylotksy- -L-glutaminowagó rozpuszcza sie w 6 ml miesza¬ niny pirydyny i wody w stosunku 2. : 1. Do roz¬ tworu ddtfaje sie najpierw 278 mg (2 mmole) ho- motauryny a nastepnie 0,59 ml (4,2 mmole) trój- etyloamiiny. Zólty roztwór odstawia sie na 72 go¬ dziny w temperaturze pokojowej, nastepnie od¬ parowuje sie pod zmniejszonym cisnieniem.Oleista pozostalosc .rozpuszcza sie w wodzie, ne¬ utralizuje kwasem solnym i nastepnie w celu u- suniecia p-niitmo-fenolu ekstrahuje sie w ciagu 8 godzin w ekstralktorze ciaglym za pomoca elteru.Wodna faze odparowuje sie pod zmniejszonym ci¬ snieniem.Otrzymuje sie 1,68 g karbobenzylioikisy-y-/«4en- zyloZ-L-glutamylohomotauiryny, o' wzglednej szyb¬ kosci jonów mierzonej przy pH 6,5 wyinoslzacej 0,49 w odniesieniu do kwasu cysteinowego.Przyklad V. 1,083 g (2,2 mola) estru /cHben- zylo/-yipHnitrofenylowego kwasu karbobenzyloksy- -L-,giutaiminowego, .poddaje sie reakcji z 278 nig (2 mmole) N-imetylotauryny sposobem opisanym w przykladzie IV. Otrzymuje sie 1,59 g karbo- benzyloksy-y-:/«-.benzylo/-L-gliu!tamylo-N-metyloltau- ryny, o wzglednej szybkosci j!onów, mierzonej przy pH 6,5, wynoszacej 0,49 w odniesieniu do kwasu cysteinowego.P x z y k l a d VI. 2,87 g (6,6 mmola) estru /«-ben- zylo/-yHp-nitrofenyilowego kwasu, karbobenzylolksy- -Lnglutarninowego rozpluiszcza sie w 20 ml piry¬ dyny i dodaje roztwór 1,25 g (6 mmoii) jedncjwo- dzianowego kwasu Lncysteinowego w mieszani¬ nie 17 ml wody i 17 ml pirydyny. Po dodaniu 2,6 ml {18,6 mmola) trójetyloaminy mieszanine re¬ akcyjna odstawia sie na 72 godziny do tempera¬ tury pokojowej. Nastepnie roztwór odparowuje sie pod zmniejiszonym cisnieniem w temperaturze 30°C.Pozostalosc rozpuszcza sie w 20 ml wody, za¬ kwasza stezonym kwasem solnym i 15-(krotnie przemywa porcjami po 10 ml eteru. Wodna faze odparowuje sie pod zmniejiszonym cisnieniejm w temperaturze 35°C. Otrzymuje sie kwas karboberi- zyloksy-y-/iaHben!zylo/-L-glutamylo-L-cysteioo(wy, o wzglednej szybkosci • jonów, mierzonej przy pH— 6,5 wobec kwasu cysteinowego wynoszacej 0,45 a przy pH 2,0 wynoszacej 0,45. 5 Przyklad VII. 1,083 g (2,2 mmola) esitnui /«- ^berazylo/-)HpHnitirofenylowego kwasu karibobenzylo- ksy-L-glutamiinowego rozpuszcza sie w 6 ml mie¬ szaniny pirydyny i wody w stosunku 2 : 1. Do roztworu dodaje sie najpierw - 282 g (2 mmole) fosforanu cholaminy (opis patentowy St. Zjedn.Amer. nr 2730 542) a nastepnie 0,87 ml (6,2 mmola) trójetyloaminy. Mieszanine odstawia sie na 72 go¬ dziny do temperatury pokojowej, a nastepnie od¬ parowuje pod . zmniejszonym cisnieniem. Dalsza przeiróbke wykonuje sie w sposób opisany dla karr- bobenzylok,sy-ia-/^-ibenzylo/-L^glutamyilohomotauTy- ny (przyklad IY).Otrzymuje sie 1,25 g fosforanu karbobenzyloksy- 20 -y-/!awbenzy11o/-L^glutamyloloholaniiny, o wzglednej szybkosci jonów mierzonej przy pH 2,0 i wyno;- szacej 0,'9 w odniesieniu do kwasu cysteinowe¬ go.Przyklad VIII. 526 mg (1,1 mimolla) estru la- 25 -benzylo/-^HpHnitrofenylowego kwasiu karibobenzy- loksy-L-asparginowego (Ghem. Ber. 97, 1789, 1964) rozpuszcza sie w 5 ml pirydyny. Roztwór chlodai sie do temperatury 0°C i nastepnie dodaje w malych porcjach roztwór Ii25 mg ' (1 ramol) tau- 30 ryny w 2 ml wody, a pózniej 0,28 ml (2 mmole) trójetyloaminy. Mieszanine odisltawia siie na 48 go¬ dzin* do temperatury pokojowej i nastepnie od¬ parowuje pod zmniejiszonym aisnieniem. Pozosta¬ losc rozpuszcza- sie w 5 ml wody i do poczajtJko- 35 wcr zóltego roztworu, dodaje sie In kwas solny az do jego odbarwienia.Do .usuniecia pnniitrotfenolu roztwór wytrzasa sie 10 razy z porcjami po 5 ml eteru. Wodna faze odparowuje sie pod zmniejiszonym cisnieniem. O- tmymuje sie 478 kaTbobenzyfloksy-i/?VrcHbenzylo/-Li- -aspartylotauryny, o wizgilednej szybkosci jonów mierzonej przy rH Q,5 wynoszacej 0,51 w odnie¬ sieniu do kwasu cysteinowego.^ Przyklad IX. 526 mg (1,1 mmola) estru la- -benzylo/^jp-in)itrofenylowego kwasu karbobenzy- loksy-L^asparginowego i 139 g (1 mmol) homoltau- ryny wprowadza sie w reakcje sposobem opisa¬ nym w przykladzie VIII.. Otrzymuje sie karbofoen- 50 zyloksy ^-/«-benzylo/-L-aslpartylOhomotaun:yne o wzglednej szjHbkosci jonów mierzonej przy pH 6,5 wynoszacej 0,5 w odniesieniu do kwasu cysteino¬ wego, Przyklad X. Ester /a^benzylo/^p-nitrofenylo- 55 wy kwasiu karbobenzylolksy-L-asparginowego i fos¬ foran cholaminy poddaje sie reakcji w sposób o- pisany w przykladzie VII. Otrzymuje sie fosfo¬ ran karbobenzylolksy-^-/ia^benzyilo/^L-aispairtyllocho- . laminy o wzglednej szylblkosci jonów mierzonej 60 przy pH 2,0 wynoszacej 0,9 w odniesieniu do kwa¬ su cysteinowego.Badanie zwiazków metoda elektroforezy bibulowej.Do badan stosowano bibule marki „Wihatmann 3MM". Z badanego zwiazku przygotowuje sie roz- G5 twór wodny o stezeniu l mgtol, Na linii star-1111 ii towej bLhuly do elektroforezy nakrapla sie w odleglosci co 1 cm 10, 20 wzglednie 50 mikroli- !trów rozfowpru i sulsizy strumieniem powietrza. Na¬ lezy uwazac, aby nanoszona na bibule substancja 5 miala ksztalt ostrej smugi. Mala próba substancji sluzy do oznaczania wzglednej predkosci jonów, a wieksza ilosc substancji umozliwia zaobserwo¬ wanie ewentualnych zanieczyszczen obok produ¬ ktu. ' - 10 Z obydwu brzegów bibuly nakroploinp co 1 cm na linii startowej mieszanine roztworów tauryny i kwaisu cysternowego, a mianowicie tak, ze na 1 om przybywa kazdorazowo 0,02 mikromola kaz¬ dego aminokwasu. Elektroforeze prowadzono w 15 aparacie poziomym- z chlodzona plvta (Labor MJM). Do tego celu nadaje sie kazde urzadze¬ nie podobniego typu. Pracuje sie z dwoma bufo¬ rami o róznej wartosci pH przy czym jeden o skladzie kwas mrówkowy^kwas octowy-woda 1 : 20 : 4 : 45 (wszystkie czesci objetosciowe) wyikazu- jacy wartosc pH 2,0, a drugi 1o skladzie' pirydy¬ na: kwas octowy-woda 100 : 3 : 897 , (wszystkie czesci objetosciowe), wykazujacy warltosc pH 6,5, przy napieciu 1509V i gradiencie napiecia 31V/cm. 25 Elektroforeza trwa na ogól 90 minut, jednak na¬ lezy nadmienic, ze czas trwania mozna skrócic prowadzac doswiadczenia przy wiekszym gradien¬ cie napiecia. 30 Bibule suszy sie w strumieniu powietrza i sub¬ stancje barwiace sie z ninhydryna wywoluje sie za pomoca kadmowoninhydrynowego odczynnika (Heilmann, J. Barrolier, J. und Watiike, E. (1957) HofcpenSeyeler^s Z. Physiol. Chem. 309, 219). Po- 35 tern w celiu wykrycia N-izabezpieozonych pochod¬ nych bibule juz wywolana ninhydryna ewentual¬ nie poddaje sie wywolaniu chlorem (Reindel, F., Hoppe, W. (1954) Chem. Ber. 87, 1103).Potem mierzy sie uwolnienie tauryny od kwasu 40 cysternowego i uwolnienie badanego zwiazku od tauryny i ostatnia wartosc dzieli sie przez pierw¬ sza. Otrzymana liczba oznacza szybkosc jonów badanego zwiazku /mx/imCyS03H/ w odniesieniu do kwasu cysternowego mierzona za pomoca elektro- 45 forezy bibulowej.Z-G,lu/Cy,S03H-OBzl Z-GJju/NHCH2CH2 OPO/OH2/OBzl Z-Glu/NHCH2CH2 OS02OH/OBzl mx/mCyso3H*/ pH 2,0 1,03 0,74 1,02 pH 6,5 1 0,35 0,45 0,45 Rf ** 0y38 0,82 0,90 * Szybkosc jonów liczona w odniesieniu do kwasu cysternowego mierzona za pomoca elektroforezy, bibu¬ lowej ** Mieszanina rozpuszczalników: BuOH: pirydyna-AcOH- -HgO=15:10:3:12 (wszystkie czesci objetosciowe) §5 12 Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania nowych pochodnych a- minoikwasów o ogólnym wzorze 1, w kftórym A1 oznacza grupe hydroiksylowa, alkolksylowa o 1^4 atomach wegla, aralkoksylowa o 7—9 atomach we^la, fenoksylowa ewentualnie podstawiona gru¬ pe nitrowa, atomem chlorowca, grupe alkoksylo¬ wa o 1—4 atomach wegla w pierscieniu fenyio- wym Lub grupe o ogólnym wzorze 4, w którym Y oznacza grupe hydroiksylowa, alkoksylowa o 1—4 atomach wegla lub arallkoksydowa ó 7—9 atomach we^ila, .r oznacza liczbe 1—10, R5 oznacza atoni wodoru, grupe alkilowa, aralkilowa, hydirolksylo- wa, pod stawiona aralkilowa 1u[|d heteroaraUkidJowa, B1 oznacza atom chlorowca lub grujpe o wzorze —SO?OH, —OS02OH, ^OPO(OH)2 lub —S—SR8, w którym R3 oznacza reszte otrzymana po wy¬ dzieleniu grupy B* z ogólnego wzoru 1, R oizna- cza atoim wodoru lub grupe alkilowa o 1—-4 ato¬ mach wegla, R1 oznacza atom wodoru, grupe al- kanoilowa o 1—4 atomach wegla lub benizoilowa, R2 oznacza atom wodoru, grupe karbolksylowa, al- koiksyikaiibonylowa o 1—4 atomach wegla lub fe- noksykarboinylowa albo kairbonyloaimidowa, n oz¬ nacza liczbe 1, 2, 3, m oznacza liczbe 1, t oznacza liczbe 1 lub 2 lub ich soli albo opitycznie czynnych antypod znamienny tym, ze zwiazek o ogólnym wzorze 2, w którym R1, A1 i n maja wyzej po¬ dane znaczenia, a A2 oznacza grupe hydroiksylo¬ wa lub alkoiksykarbonyldksylowa o 2—4 atomach wegla, poddaje sie reakcji ze zwiazkiem o ogól¬ nym wzorze 3, w którym R, R2, mit maja wy¬ zej podane znaczenie, a B2 oznacza atom chlo¬ rowca lub grupe o wzorze '—S02OH, —OS02OH, —OPO(OH2 lub —S—S^R4, w którym R4 ozna¬ cza reszte otrzymana, po usunieciu grupy B2 z ogólnego wzoru 3 i ewentualnie otrzymany zwia¬ zek przeksztalca sie w sól lub z soli wydziela sie wolny zwiazek i/lub powyzszy zwiazek wytwarza sie w poistaci optycznie czynnej przez zastosowa¬ nie optycznie czyninydh reagentów lub poddanie otrzymanego racemioznego produktu rozdzialowi. 2. Sposób wytwarzania nowych pochodnych a- minoikwasów o ogólnym wzorze 1, w którym A1 oznacza grupe hydroksylowa, alkoksylowa o 1—4 atomach wegla, aralkdksylowa o 7—9 atomach wegla, feinolksylowa ewentuailnie podstawiona gru¬ pe nitrowa, atomem chlorowca, grupe alikoksylo- wa o 1—4 atomach wegla w pierscieniu fenylo- wym lub grupe o ogólnym wzorze 4, w którym Y oznacza grupe hydroksylowa, alkoksylowa o 1—4 atomach wegla lub aralkolksylowa o 7—9 atomach wegla, r oznacza liczbe 1—10, R5 oznacza atom wodoru, grupe alkilowa, aralkilowa, hydroiksylo¬ wa, podstawiona aralkilowa lub heteroarallkilowa, B1 oznacza atom chloirowica lub grupe o wzorze —S02OH, —OS02OH, ^-ÓPQ(OH)2 lub —.S-hSR8, w którym R3 oznacza reszte otrzymana po wy¬ dzieleniu grupy B1 z ogólnego wzoru 1, R ozna¬ cza atom wodoinu lub grupe alkilowa o 1—4 ato¬ mach wegla, R1 oznaaza atom wodoru, grupe al- kanoilowa o 1—4 atomach wegla lub beinzoilolwa, Jl2 oznacza ajtom wodoru, §ruipe lcarboiksylowa; ai-ls koksyikarboinylowa o 1—4 atomach wegla lub feno- ksykarbonyloiwa albo kar,bonyloamidowa, n ozna¬ cza 1, 2, 3, m oznacza liczbe 1, 2 lub 3, t ozna¬ cza liczbe 1, 2 lub 3 lub ich soli albo optycznie czynnych antypod, znamienny tym, ze zwiazek o ogólnym wzorze 2, w którym R1, A1 i n maja wyzej podane znaczenia, a A2 oznacza grupe hy¬ droksylowa, p^nitrofenoksyliawa, pieciochlarofeno- ksylowa lub alkoksykarbonylowa o 2—4 atoimacii wegla, poddaje sie reakcji ze zwiazlkiem o ogól¬ nym wzorze 3, w którym R i R2, maja wyzej podane znaczenie, m oznacza liczbe 2 lub 3, t oizna- cza liczbe 3, lub w przypadku gdy A2' we wzo¬ rze 2 oznacza grupe p-nitrofenoksylowa lub pie- cioohlorofenoksylowa, m oznacza liczbe 1, a t li¬ czbe 1 lub 2, a B2 oznacza atoim chlorowca lub grupe o wzorze —S02OH, ^OS02OH, —OFO(OH)2 lub —S—S—R4, w których R4 oznacza reszte o- trzymana po usunieciu grupy B2 z ogólnego wzo¬ ru 3 i ewentualnie otrzymany zwiazek przeksztal¬ ca sie w sól lub z soli wydziela sie wodny zwia¬ zek i/lub powyzszy zwiazek wytwarza sie w po¬ staci optycznie czynnej przez zastosowanie opty¬ cznie czynnych reagentów lub poddanie otrzyma¬ nego raoemiiciznego produktu rozdzialowi. 3. Sposób wytwarzania nowych pochoidinyich ami¬ nokwasów o ogólnym wzorze 1, w którym A1 oznacza grupe cykloalkoksylowa o 3—6 atomach wegla, B1 oznacza atom chlorowca lub grupe o wzorze —S02OH—, —OS02OH, ^OPO(OH)2 lub —S—SR3, w którym^R3 oznacza reszte otrzymana po wydzieleniu grupy B1 z ogólnego .wzoru 1, R oznacza atom wodoru lub grupe alkilowa o 1—4 atomach wegla, R1 oznacza grupe alkoksykarbo- nylowa o 1—4 atomach wegla lub grupe aralko- ksykarbonylowa o 7—9 atomach wegla albo feno- ksyikarboinylowa ewentualnie zawierajaca podstaw¬ nik chlorowcowy, alkokisylowy lub nitrowy w pier¬ scieniu fenylowym, R2 oznacza grupe alkilowa o 1—4 atomach wegla, n oznacza liczbe 4, m ozna¬ cza liczbe 1, 2 lub 3,. t oznacza liczbe 1, 2 lub 3, przy czym m + t 3 lub ich soli albo opty- Gznie czynnych antypod, znamienny tym, ze zwia- L 746 14 zek o ogólnym wzorze 2, w którym R1, A1 i n maja wyzej podane znaczenie, a A2 oznacza gru¬ pe hydroiksylowa, p-mitroifenoksylowa, pieciochlo- rofenciksylowa lub alikoiksykarbonylowa o 2—4 a- 5 tomach wegla, poddaje sie reakcja ze zwiazkiem o ogólnym wzorze 3, w którym R, R2 m i t maja wyzej podane znaczenie, a B2 oznacza atom chlo¬ rowca lub grupe o wzorze_ —'S02OH, -^OS02OH, —OPO/OH/2 lub —S—S—R4, w którym R4 ozna- 10 'cza reszte otrzymana po usunieciu grupy B2 z ogólnego wizoru 3, i ewentualnie 0'trzymany zwia¬ zek przelksztalca sie w sól lub z soli wydziela sie wolny zwiazek i/lub powyzszy zwiazek wytwa¬ rza sie w postaci optycznie czynnej przez zasto¬ sowanie oiptyczniie ozynnych . reagentów lub pod¬ danie otrzymanego racemiciznego ptfodufetiu rozdzia¬ lowi. 4. Sposób wedlug zastrz. 2, znamienny tym, ze 20 zwiazek o ogólnym wzorze 2, korzystnie ester a-benzylo-ca-p-niitroifeinylowy kwasu N-ikarbobenzy- ~ loiksyamLnodjwukarbciksyloiwego poddaje sie reakcji z cystamina w obecnosci wodnego roztworu piry- ' dyny. 25 5. Sposób wedlug zastrz. 2, znamienny tym, ze zwiazek o ogólnym wzorze 2, korzystnie ester a- -benzylowy ikwasu N-karbobenz^loiksyaminodwu-; karbioksyloiwego w postaci mieszanego bezwodni¬ ka, poddaje sie reakcji z cystamina. 30 6. Sposób wedlug zastrz. 2, znamienny tym, ze zwiazek o ogólnym wzorze 2, korzystnie ester a- -beinzylo-w-pHnitrofenytlowy kwasu N^karbobenzy- loksyaminodw.ukarboksylowego poddaje sie reakcji ze zwiazkiem o ogólnym wzorze 3, koirzystnie z 35 tauryna, N-metylotauryna, hornotauryna, fosfora¬ nem cholaminy lub kwasem cystaminowym, w c- becnosci wodnego roztworu pirydyny. 7. Sposób wedlug zastrz. 2, znamienny tym, ze zwiazek o ogólnym wzorze 2, korzystnie ester rs- 40 -benzylowy kwasu N-ikarbobenzyloiksyamijnodiwu- karboksylowego w postaci mieszanego bezwodni¬ ka, poddaje sie reakcji z chlorowodorkiem chlo- rowcoalkiloaminy o 1—3 atomach wegla.111 746 R1-NH-CHrCO-A1 /CH2/n CO-N—/CH/m-/CH2/t—B1 R R2 WZÓR 1 R--NH-CH-COA1 /CH2/n CO-A2 WZÓR 2 NH-/CH/m-/CH2/t-B2 R R2 WZÓR 3 —/N-CH-CO/r-Y WZÓR 4 DN-3, i. 425/Bi Cena 45 zl PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL