PL204427B1

PL204427B1 - Hamująca replikację wirusa HIV pochodna pirymidyny, sposób jej wytwarzania i zastosowanie oraz kompozycja farmaceutyczna

Info

Publication number: PL204427B1
Application number: PL347586A
Authority: PL
Inventors: Corte Bart De; Jonge Marc René De; Jan Heeres; Chih Yung Ho; Paul Adriaan Jan Janssen; Robert W. Kavash; Lucien Maria Henricus Koymans; Michael Joseph Kukla; Donald William Ludovici; Aken Koen Jeanne Alfons Van; Koenraad Josef Lodewijk Marcel Andries
Original assignee: Janssen Pharmaceutica Nv
Priority date: 1998-11-10
Filing date: 1999-09-24
Publication date: 2010-01-29
Also published as: LU91528I9; HK1048817A1; ZA200103769B; US20050288278A1; EA004049B1; CN1322198A; JP3635238B2; CY2008021I1; NO20011696L; NL300373I2; HUP0104177A2; AU6200899A; PT1002795E; HU230394B1; DE69941934D1; KR20010075235A; BG65103B1; EE05086B1; AP1683A; ATE233740T1

Description

Opis wynalazku

Przedmiotem wynalazku jest hamująca replikację wirusa HIV pochodna pirymidyny, sposób jej wytwarzania i zastosowanie oraz kompozycja farmaceutyczna. Tak więc, wynalazek dotyczy zastosowania pochodnych pirymidyny posiadających właściwości hamowania replikacji ludzkiego wirusa braku odporności (HIV) oraz nowej grupy pochodnych pirymidyny, ich zastosowania jako leków, sposobów wytwarzania i zawierających je kompozycji farmaceutycznych.

W europejskim opisie patentowym nr EP-0834507 ujawnione są podstawione pochodne diamino-1,3,5-triazyny o właściwościach hamowania replikacji HIV. Związki według niniejszego wynalazku różnią się od znanych 1,3,5-triazyn strukturą a także lepszymi właściwościami hamowania replikacji HIV.

Przedmiotem wynalazku jest hamująca jest replikację wirusa HIV pochodna pirymidyny o wzorze (I-a):

w którym:

-b¹=b²-C(R^2a)=b³-b⁴ = oznacza dwuwartościowy rodnik o wzorze:

-CH=CH-C(R^2a) =CH-CH= (b-1), q ma wartość 0 lub 2;

R¹ oznacza atom wodoru, formyl, C1-C6-alkilokarbonyl, C1-C6-alkiloksykarbonyl, C1-C6-alkil podstawiony grupą C1-C6-alkiloksykarbonylową, C1-C6-alkilokarbonyloksylową; C1-C6-alkiloksy-C1-C6-alkilokarbonyl podstawiony grupą C1-C6-alkiloksykarbonylową;

R^2a oznacza grupę cyjanową;

każdy podstawnik R² oznacza niezależnie grupę C1-C6-alkilową;

L oznacza grupę -X-R³, w której R³ oznacza grupę fenylową, przy czym wspomniany fenyl może być ewentualnie podstawiony jednym, dwoma lub trzema podstawnikami, niezależnie wybranymi spośród grupy cyjanowej, C1-C6-alkilowej lub atomu chlorowca;

X oznacza -NH-, -O- lub -S-;

Q oznacza atom wodoru, C1-C6-alkil, atom chlorowca, albo -NR⁴R⁵ i

R⁴ i R⁵ są niezależnie wybrane spośród atomu wodoru, grupy C1-C12-alkilowej, C1-C12-alkiloksylowej, każda z powyższych grup C1-C12-alkilowych może być ewentualnie i indywidualnie podstawiona grupą Het;

Y oznacza atom chlorowca, C2-C6-alkenyl, grupę cyjanową, -C(=O)NH2, grupę nitrową , grupę aminową, grupę -NHC(=O)-CH3 lub aryl;

aryl oznacza fenyl;

Het oznacza pirolidynyl; lub sól addycyjna tego związku.

Korzystny jest związek według wynalazku, w którym R¹ oznacza atom wodoru, formyl, C1-C6-alkilokarbonyl, C1-C6-alkiloksykarbonyl, C1-C6-alkil podstawiony grupą C1-C6-alkiloksykarbonylową.

Korzystny jest związek według wynalazku, w którym L oznacza grupę -X-R³, w której R³ oznacza 2,4,6-trójpodstawiony fenyl.

Korzystny jest związek według wynalazku, w którym Y oznacza grupę cyjanową, -C(=O)NH2 albo atom chlorowca.

Korzystny jest związek według wynalazku, w którym Q oznacza atom wodoru albo grupę NR⁴R⁵.

Szczególnie korzystny jest związek według wynalazku, którym jest:

4-{[4-amino-5-chloro-6-[(2,4,6-trimetylofenylo)amino]-2-pirymidynylo]amino}benzonitryl;

PL 204 427 B1

4-{[5-chloro-4-[(2,4,6-trimetylofenylo)amino]-2-pirymidynylo]amino}benzonitryl;

4-{[5-bromo-4-(4-cyjano-2,6-dimetylofenoksy)-2-pirymidynylo]amino}benzonitryl;

4-{[4-amino-5-chloro-6-[(4-cyjano-2,6-dimetylofenylo)amino]-2-pirymidynylo]amino}benzonitryl; lub sól addycyjna tego związku.

Innym korzystnym związkiem według wynalazku jest:

4-{[5-bromo-6-[(4-cyjano-2,6-dimetylofenylo)amino]-2-pirymidynylo]amino}benzonitryl;

4-{[4-amino-5-chloro-6-(4-cyjano-2,6-dimetylofenyloksy)-2-pirymidynylo]amino}benzonitryl; lub

4-{[4-amino-5-bromo-6-(4-cyjano-2,6-dimetylofenyloksy)-2-pirymidynylo]amino}benzonitryl; lub sól addycyjna tego związku, a zwłaszcza

[4-[[4-amino-5-bromo-6-(4-cyjano-2,6-dimetylofenoksy)-2-pirymidynylo]amino]benzonitryl; lub sól addycyjna tego związku.

Szczególnie korzystnym związkiem według wynalazku jest:

[4-[[4-amino-5-bromo-6-(4-cyjano-2,6-dimetylofenoksy)-2-pirymidynylo]amino]benzonitryl.

Dalszym aspektem wynalazku jest wyżej określony związek o wzorze (I-a) do stosowania jako lek.

Wynalazek dotyczy także zastosowanie wyżej określonego związku o wzorze (I-a) do wytwarzania leku do leczenia osobników cierpiących na zakażenie HIV (ludzkim wirusem braku odporności), a zwł aszcza zakaż eniem HIV 1. Korzystne zastosowanie wedł ug wynalazku dotyczy zakaż enia HIV, które jest zakażeniem opornym na nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy inne niż wyżej określone związki o wzorze (I-a).

Przedmiotem wynalazku jest kompozycja farmaceutyczna zawierająca znany nośnik i/lub substancje pomocnicze oraz substancję czynną, która według wynalazku zawiera jako substancję czynną wyżej określony związek o wzorze (I-a).

Dalszym aspektem wynalazku jest sposób wytwarzania wyżej określonego związku o wzorze (I-a), w którym:

a) poddaje się reakcji związek pośredni o wzorze (II), z pochodną aminową o wzorze (III), bez użycia rozpuszczalnika albo w rozpuszczalniku obojętnym w środowisku reakcji, w atmosferze gazu obojętnego w środowisku reakcji, według schematu:

1 2 2a 1 2 2a w którym W¹ oznacza odpowiednią grupę odchodzącą, a L, Y, Q, R¹, R², R^2a, q i -b¹=b²-C(R^2a)= =b³-b⁴= mają wyżej określone znaczenie,

b) prowadzi się reakcję związku pośredniego o wzorze (IV) ze związkiem pośrednim o wzorze (V) bez użycia rozpuszczalnika albo w odpowiednim rozpuszczalniku, w atmosferze gazu obojętnego w środowisku reakcji, według schematu:

PL 204 427 B1 w którym W² oznacza odpowiednią grupę odchodzącą, a Y, Q, R¹, R², R^2a, R³, q i -b¹=b²-C(R^2a) =b³-b⁴= mają wyżej określone znaczenie,

c) prowadzi się reakcję związku pośredniego o wzorze (IV) ze związkiem pośrednim o wzorze (VI) w odpowiednim rozpuszczalniku, w atmosferze gazu oboję tnego w ś rodowisku reakcji i wobec odpowiedniej zasady, według schematu:

albo, o ile to potrzebne, przekształca się związki o wzorze (I-a) jeden w drugi, wykorzystując znane reakcje transformacji i dalej, o ile to potrzebne, przeprowadza się związki o wzorze (I-a) w sole addycyjne z kwasami przez działanie kwasem lub odwrotnie, przeprowadza się sole addycyjne z kwasami w wolne zasady przez działanie zasadą.

Stosowany w opisie termin C1-C6-alkil, jako grupa bądź jako część grupy oznacza nasycone rodniki węglowodorowe o łańcuchu prostym lub rozgałęzionym, złożone z 1 do 6 atomów węgla, takie jak metyl, etyl, propyl, 1-metyloetyl, butyl, pentyl, heksyl, 2-metylopropyl, 2-metylobutyl i podobne, C1-C10-alkil, jako grupa bądź część grupy oznacza nasycone rodniki węglowodorowe o łańcuchu prostym lub rozgałęzionym, złożone z 1 do 10 atomów węgla, takie jak grupy zdefiniowane dla C1-C6-alkilu oraz heptyl, oktyl, nonyl, decyl i podobne, „C1-C12-alkil, jako grupa bądź jako część grupy oznacza nasycone rodniki węglowodorowe o łańcuchu prostym lub rozgałęzionym, złożone z 1 do 12 atomów węgla, takie jak grupy zdefiniowane dla C1-C10-alkilu oraz undecyl, dodecyl i podobne,

Użyty powyżej termin (=O) tworzy resztę karbonylową jeśli jest przyłączony do atomu węgla, grupę sulfotlenkową jeśli jest przyłączony raz do atomu siarki i sulfonylową jeśli jest przyłączony dwa razy do atomu siarki.

Termin „chlorowiec” jest nazwą rodzajową dla fluoru, chloru, bromu i jodu.

Jeśli w jakimkolwiek składniku jakakolwiek zmienna (np. aryl, R² lub podobna) pojawia się więcej niż raz, wówczas każda definicja jest niezależna.

Linie poprowadzone od podstawników do układów pierścieniowych wskazują, że wiązanie może być przyłączone do dowolnych, odpowiednich atomów pierścienia.

Należy mieć na uwadze, że związki o wzorze (I-a), ich sole addycyjne, aminy czwartorzędowe mogą tworzyć formy izomerów stereochemicznych i zawierać jedno lub większą liczbę centrów chiralności i występować w formach izomerów stereochemicznych.

Związki według wynalazku mogą tworzyć „formy izomerów stereochemicznych, które to określenie obejmuje wszystkie możliwe formy stereoizomeryczne, w których mogą istnieć związki o wzorze (I-a) oraz ich N-tlenki, sole addycyjne, aminy czwartorzędowe lub funkcyjne fizjologicznie pochodne. Mieszaniny form izomerycznych zawierają wszystkie diastereomery i enancjomery podstawowej struktury cząsteczki a także poszczególne, indywidualne formy izomeryczne o wzorze (I) albo (I-a) oraz ich N-tlenki, sole, solwaty bądź aminy czwartorzędowe, zasadniczo wolne od innych izomerów, to znaczy, związane z nie większą ilością niż 10%, korzystnie mniejszą niż 5%, zwłaszcza mniejszą niż 2% a najkorzystniej mniejszą niż 1% innych izomerów. Konkretnie, centra stereogenne mog ą mieć konfigurację R albo S. Podstawniki na (częściowo) nasyconych dwuwartościowych rodnikach cyklicznych mogą mieć konfigurację cis- albo trans-. Związki zawierające podwójne wiązania mogą mieć przy tym wiązaniu konfigurację stereochemiczną E albo Z.

Do celów leczniczych, jako sole związków o wzorze (I-a) stosuje się te, w których przeciwjon jest dopuszczalny farmaceutycznie. Jednak sole kwasów i zasad, które nie są dopuszczalne farmaceutycznie mogą również znaleźć zastosowanie, np. do wytwarzania lub oczyszczania związku doPL 204 427 B1 puszczalnego farmaceutycznie. Wszystkie sole, niezależnie od tego, czy są, czy nie są dopuszczalne farmaceutycznie, są objęte zakresem niniejszego wynalazku.

Wymienione powyżej dopuszczalne farmaceutycznie sole addycyjne z kwasami i z zasadami obejmują aktywne terapeutycznie, nietoksyczne formy soli addycyjnych z kwasami i z zasadami, jakie mogą tworzyć związki o wzorze (I-a). Dopuszczalne farmaceutycznie sole addycyjne z kwasami można dogodnie otrzymać przez działanie na formę zasady odpowiednim kwasem. Do odpowiednich kwasów należą przykładowo kwasy nieorganiczne, takie jak kwasy chlorowcowodorowe, np. kwas chlorowodorowy lub bromowodorowy, kwas siarkowy, kwas azotowy, fosforowy i podobne albo kwasy organiczne, przykładowo kwas octowy, propanowy, hydroksyoctowy, mlekowy, pirogronowy, szczawiowy (etanodiowy), malonowy, bursztynowy (butanodiowy), maleinowy, fumarowy, jabłkowy, winowy, cytrynowy, metanosulfonowy, etanosulfonowy, benzenosulfonowy, p-toluenosulfonowy, cyklaminowy (cykloheksylosulfaminowy), salicylowy, p-aminosalicylowy, pamowy i podobne.

Odwrotnie, powyższe formy soli można przeprowadzić w formy wolnych zasad przez działanie odpowiednimi zasadami.

Związki o wzorze (I-a) zawierające protony kwasowe można również przeprowadzić w nietoksyczne formy soli addycyjnych z metalem lub z aminą, przez działanie odpowiednimi zasadami organicznymi lub nieorganicznymi. Do odpowiednich soli z zasadami należą przykładowo sole amonowe, sole z metalami alkalicznymi i metalami ziem alkalicznych, np. sole litowe, sodowe, potasowe, magnezowe, wapniowe i podobne, sole z zasadami organicznymi, np. sole z benzatyną, N-metylo-D-glukaminą, hydrabaminą [N,N'-bis(dehydroabietylo)-etylenodiaminą], sole z aminokwasami, takimi jak np. arginina, lizyna i podobne.

Stosowany powyżej termin: „sól addycyjna” obejmuje również solwaty, jakie mogą tworzyć związki o wzorze (I-a) bądź ich sole. Przykładami takich solwatów są np. wodziany, alkoholany i podobne.

Niektóre związki o wzorze (I-a) mogą również występować w formach tautomerycznych.

W zasadzie, związki o wzorze (I-a) można wytworzyć przez reakcję związku poś redniego o wzorze (II), w którym W¹ oznacza odpowiednią grupę odchodzącą , taką jak np. chlorowiec, grupa hydroksylowa, trifluorometanosulfonowa, toluenosulfonowa, tiometylowa, metylosulfonylowa, trifluorometylosulfonylowa lub podobną, z pochodną aminową o wzorze (III), ewentualnie bez użycia rozpuszczalnika albo w rozpuszczalniku obojętnym w środowisku reakcji, takim jak np. etanol, 1-metylo-2-pirolidynon, N,N-dimetyloformamid, 1,4-dioksan, tetrahydrofuran, dimetylosulfotlenek, tetralina, sulfolan, acetonitryl lub podobny, w atmosferze gazu obojętnego w środowisku reakcji, takiego jak np. wolny od tlenu argon albo azot i ewentualnie wobec kwasu, takiego jak np. 1N kwas chlorowodorowy w eterze dietylowym lub podobnego. Reakcję moż na prowadzić w zakresie temperatur od 50°C do 250°C.

W tym i w nastę pnych procesach wytwarzania, produkty reakcji moż na wyodrę bniać z mieszaniny reakcyjnej i o ile to potrzebne, dalej oczyszczać metodami ogólnie znanymi, takimi jak np. ekstrakcja, krystalizacja, destylacja, macerowanie i chromatografia.

Związki o wzorze (I-a), w których L oznacza rodnik o wzorze -NR¹-R³, które to związki są reprezentowane wzorem (I-a-1), można wytworzyć w reakcji związku pośredniego o wzorze (IV), w którym W² oznacza odpowiednią grupę odchodzącą, taką jak np. chlorowiec albo grupa trifluorometanosulfonowa ze związkiem pośrednim o wzorze (V), bez użycia rozpuszczalnika albo w odpowiednim rozpuszczalniku, takim jak np. etanol, 1-metylo-2-pirolidynon, N,N-dimetyloformamid, 1,4-dioksan, tetrahydrofuran, dimetylosulfotlenek, tetralina, sulfolan, acetonitryl lub podobnym, w atmosferze gazu

PL 204 427 B1 obojętnego w środowisku reakcji, takiego jak np. wolny od tlenu argon albo azot i ewentualnie wobec kwasu, takiego jak np. 1N kwas chlorowodorowy w eterze dietylowym. Reakcję można prowadzić w zakresie temperatur od 50°C do 250°C.

₃

Związki o wzorze (I-a), w których L oznacza rodnik o wzorze -O-R³, które to związki są reprezentowane wzorem (I-a-2), można wytworzyć w reakcji związku pośredniego o wzorze (IV), w którym W³ oznacza odpowiednią grupę odchodzącą, taką jak np. chlorowiec albo grupa trifluorometanosulfonowa ze związkiem pośrednim o wzorze (VI), w odpowiednim rozpuszczalniku, takim jak np. 1,4-dioksan, dimetylosulfotlenek, tetralina, sulfolan lub podobnym, w atmosferze gazu obojętnego w środowisku reakcji, takiego jak np. wolny od tlenu argon albo azot, wobec zasady, takiej jak np. wodorek sodu, wodorek potasu, wodorotlenek sodu lub podobnej. Reakcję można prowadzić w zakresie temperatur od 50°C do 250°C.

Związki o wzorze (I-a) można dalej wytwarzać przez przekształcanie związków o wzorze (I-a) jeden w drugi, postępując według znanych reakcji transformacji grup funkcyjnych.

Związki o wzorze (I-a) można przeprowadzić w formy odpowiednich N-tlenków, wykorzystując znane sposoby konwersji azotu trójwartościowego w formę N-tlenku. Tę reakcję N-oksydacji można ogólnie prowadzić przez działanie na związek wyjściowy o wzorze (I-a) odpowiednim nadtlenkiem organicznym albo nieorganicznym. Do odpowiednich nadtlenków nieorganicznych należą np. nadtlenek wodoru, nadtlenki metali alkalicznych i metali ziem alkalicznych, np. nadtlenek sodu, nadtlenek potasu. Odpowiednimi nadtlenkami organicznymi mogą być nadkwasy, takie jak np. kwas nadbenzoesowy albo podstawiony chlorowcem kwas nadbenzoesowy, np. kwas 3-chlorobenzeno-peroksykarboksylowy, kwasy peroksyalkanokarboksylowe, np. kwas nadoctowy, alkilowodoronadtlenki, np. wodoronadtlenek tert-butylowy. Rozpuszczalnikami stosownymi do tej reakcji są np. woda, niższe alkohole, np. etanol i podobne, węglowodory, np. toluen, ketony, np. 2-butanon, chlorowcowane węglowodory, np. dichlorometan i mieszaniny tych rozpuszczalników.

Przykładowo, związki o wzorze (I-a), w którym Q oznacza chlorowiec, można przeprowadzić w odpowiednie zwią zki, w których Q oznacza -NR⁴H stosują c jako odczynnik NH2R⁴, w rozpuszczalniku obojętnym w środowisku reakcji, takim jak np. 1,4-dioksan lub podobnym, ewentualnie wobec odpowiedniej zasady, takiej jak np. trietyloamina albo N,N-diizopropyloetyloamina lub podobnej. W przypadku, gdy R⁴ zawiera resztę hydroksylową, może być dogodne przeprowadzenie powyższej reakcji z zablokowaną formą NH2R⁴, w której reszta hydroksylowa zawiera odpowiednią grupę ochronną P, którą jest np. grupa trialkilosililowa i następne usunięcie grupy ochronnej z wykorzystaniem ogólnie znanych metodologii.

PL 204 427 B1

Niektóre związki o wzorze (I-a) i niektóre związki pośrednie według wynalazku mogą zawierać asymetryczny atom węgla. Czyste stereochemicznie formy izomeryczne tych związków i tych związków pośrednich można uzyskać wykorzystując znane techniki. Przykładowo, diastereoizomery można rozdzielić metodami fizycznymi, takimi jak selektywna krystalizacja lub technikami chromatograficznymi, np. przez rozdział w przeciwprądzie, metodą chromatografii cieczowej i technikami podobnymi. Enancjomery można wydzielić z mieszanin racemicznych przez konwersję tych mieszanin racemicznych w mieszaniny diastereomerycznych soli lub związków, z użyciem odpowiednich środków rozdzielających, np. z użyciem kwasów chiralnych, i następnie przez fizyczny rozdział tych mieszanin soli diastereomerycznych lub związków, przykładowo, przez selektywną krystalizację lub technikami chromatograficznymi, np. metodą chromatografii cieczowej i podobnymi technikami i w końcu prowadząc konwersję rozdzielonych soli diastereomerycznych lub związków w odpowiadające im enancjomery. Czyste izomery stereochemiczne można również uzyskać ze stereochemicznie czystych form izomerycznych odpowiednich związków pośrednich i substancji wyjściowych, pod warunkiem, że prowadzone na nich reakcje przebiegają stereospecyficznie.

Alternatywnym sposobem rozdzielania form enancjomerycznych związków o wzorze (I-a) i zwią zków poś rednich jest chromatografia cieczowa, zwł aszcza chromatografia cieczowa z chiraln ą fazą stacjonarną.

Niektóre związki pośrednie i substancje wyjściowe są związkami znanymi i mogą być dostępne w handlu lub można je wytworzyć w znany sposób.

Związki pośrednie o wzorze (II), w którym L oznacza -X-R³, które to związki pośrednie są reprezentowane wzorem (II-1), można wytworzyć przez reakcję pochodnej pirymidyny o wzorze (VII), w którym każdy podstawnik W¹ ma wyż ej podane znaczenie, ze związkiem o wzorze HXR³ (VIII), w rozpuszczalniku oboję tnym w ś rodowisku reakcji, takim jak np. 1,4-dioksan, 2-propanol lub podobnym i wobec zasady, takiej jak np. trietyloamina albo N,N-diizopropyloetyloamina lub podobnej. Można syntetyzować różne izomery regiospecyficzne i można oddzielać jeden od drugiego wykorzystując odpowiednie techniki rozdziału, takie jak np. chromatografia.

Związki pośrednie o wzorze (IV) można wytworzyć w reakcji związku pośredniego o wzorze (VII-a), w którym W² oznacza odpowiednią grupę odchodzącą, taką jak np. chlorowiec, ze związkiem pośrednim o wzorze (IX), w odpowiednim rozpuszczalniku, np. w 1-metylo-2-pirolidynonie, 1,4-dioksanie lub podobnym, wobec kwasu, takiego jak np. 1N kwas chlorowodorowy w eterze dietylowym. Reakcję tę można prowadzić w zakresie temperatur od 50°C do 250°C.

Alternatywnie, związki pośrednie o wzorze (IV) można wytworzyć w reakcji związku pośredniego o wzorze (X) z tlenochlorkiem fosforu, bezwodnikiem kwasu trifluorometanosulfonowego lub jego

PL 204 427 B1 funkcyjnej pochodnej, w atmosferze gazu obojętnego w środowisku reakcji, takiego jak np. wolny od tlenu argon albo azot. Reakcję tę można prowadzić w zakresie temperatur od 20°C do 150°C.

Związki pośrednie o wzorze (X) można wytworzyć w reakcji związku pośredniego o wzorze (XI) lub jego funkcyjnej pochodnej, ze związkiem pośrednim o wzorze (IX). Reakcję można prowadzić bez rozpuszczalnika albo w odpowiednim rozpuszczalniku, takim jak np. eter dimetylowy glikolu dietylenowego (diglyme), tetralina lub podobnym, w atmosferze gazu obojętnego w środowisku reakcji, takiego jak np. wolny od tlenu argon albo azot i ewentualnie wobec zasady, takiej jak np. wodorek sodowy, wodorek potasowy lub podobnej. Reakcję tę można prowadzić w zakresie temperatur od 100°C do 250°C.

o wzorze (XII), w którym W² oznacza odpowiednią grupę odchodzącą a Y i Q mają znaczenie podane w definicji związku (I-a), ze związkiem pośrednim o wzorze (XIII), w odpowiednim rozpuszczalniku, takim jak np. etanol lub podobnym i wobec zasady, takiej jak np. etoksylan sodu lub podobnej, w atmosferze gazu obojętnego w środowisku reakcji, takiego jak np. wolny od tlenu argon albo azot. Reakcję można prowadzić w zakresie temperatur od 20°C do 125°C.

brom albo chlor, które to związki pośrednie są reprezentowane wzorem (IV-1), jest wprowadzenie atomu bromu lub chloru do związku pośredniego o wzorze (XIV), w którym W² ma wyżej podane znaczenie, z użyciem N-bromosukcynimidu albo N-chlorosukcynimidu, w rozpuszczalniku obojętnym w ś rodowisku reakcji, takim jak np. chloroform, czterochlorek wę gla lub podobnym. Reakcję moż na prowadzić w zakresie temperatur od 20°C do 125°C.

PL 204 427 B1

Analogicznie do konwersji związków o wzorze (I-a), w którym Q oznacza chlorowiec do związków o wzorze (I-a), w którym Q oznacza -NHR⁴, można prowadzić konwersję związków pośrednich o wzorach (II), (IV) i (VII).

Związki o wzorze (I-a) wytworzone wyżej opisanymi sposobami mogą być syntetyzowane jako mieszaniny form stereoizomerycznych, zwłaszcza w postaci racemicznych mieszanin enancjomerów, które mogą być rozdzielone na poszczególne enancjomery z wykorzystaniem znanych procedur rozdziału. Związki racemiczne o wzorze (I-a) można przeprowadzić w formy odpowiednich soli diastereomerycznych w reakcji z odpowiednim kwasem chiralnym. Te formy diastereomerycznych soli rozdziela się następnie, np. przez selektywną albo frakcjonowaną krystalizację i uwalnia się z nich enancjomery przez działanie zasadami. Alternatywnym sposobem rozdzielania form enancjomerycznych związków o wzorze (I-a) jest chromatografia cieczowa z użyciem chiralnej fazy stacjonarnej. Takie czyste stereochemicznie formy izomeryczne można również uzyskać z odpowiednich, czystych stereochemicznie form izomerycznych odpowiednich substancji wyjściowych, pod warunkiem, że reakcja przebiega stereospecyficznie. Korzystnie, jeśli potrzebny jest określony stereoizomer, związek ten będzie syntetyzowany stereospecyficznymi sposobami wytwarzania. W sposobach tych będą korzystnie stosowane czyste enancjomerycznie substancje wyjściowe.

Dla specjalistów jest oczywiste, że w opisanych powyżej sposobach może zachodzić potrzeba zablokowania grup funkcyjnych w związkach pośrednich przez grupy ochronne.

Do grup funkcyjnych, których ochrona jest pożądana, należy grupa hydroksylowa, aminowa i grupa kwasu karboksylowego. Odpowiednimi grupami ochronnymi dla grupy hydroksylowej są grupy trialkilosililowe (np. tert-butylodimetylosililowa, tert-butylodifenylosililowa albo trimetylosililowa), benzylowa i tetrahydropiranylowa. Odpowiednie grupy ochronne dla grupy aminowej obejmują grupy tert-butyloksykarbonylową lub benzyloksykarbonylową. Odpowiednie grupy chroniące grupę kwasu karboksylowego to estry C1-C6-alkilowe lub benzylowe.

Blokowanie i odblokowywanie grup funkcyjnych może mieć miejsce przed lub po danym etapie reakcji.

Stosowanie grup ochronnych jest dokładnie opisane w podręczniku: „Protective Groups in Organic Chemistry” (Grupy ochronne w chemii organicznej) wydanym przez J.W.F McOmie, Plenum Press (1973) i w „Protective Groups in Organic Chemistry, II wydanie, T. W. Greene & P.G.M. Wutz, Wiley Interscience (1991).

Związki o wzorze (I-a) wykazują właściwości anty-retrowirusowe, zwłaszcza działają przeciw ludzkiemu wirusowi braku odporności immunologicznej (HIV), stanowiącemu czynnik etiologiczny zespołu AIDS (nabytego zespołu braku odporności immunologicznej) u ludzi. Wirus HIV preferencyjnie zakaża ludzkie limfocyty T-4 i niszczy je lub zmienia ich funkcje fizjologiczne, szczególnie koordynację układu immunologicznego. W rezultacie, u zakażonego pacjenta nadmiernie spada ilość limfocytów T-4, które na dodatek zachowują się nienormalnie. Tak więc, immunologiczny układ obronny traci zdolność zwalczania infekcji i nowotworów. Osobnik zarażony wirusem HIV na ogół umiera z powodu infekcji oportunistycznych, takich jak zapalenie płuc lub nowotwory. Do innych chorób związanych z infekcją HIV należą: trombocytopenia, mięsak Kaposi'ego i zakażenia oś rodkowego układu nerwowego charakteryzujące się postępującą demielinizacją, której skutkiem jest otępienie i takie objawy jak postępująca dyzartria (upośledzenie wymowy), ataksja i dezorientacja. Zakażenie HIV jest również

PL 204 427 B1 związane z neuropatią obwodową, postępującym, uogólnionym powiększeniem węzłów chłonnych (PGL) i zespołem związanym z AIDS (ARC).

Związki według wynalazku wykazują również aktywność przeciw szczepom HIV-1, które nabyły cechę oporności na znane nie-nukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy. Wykazują one niewielkie powinowactwo wiązania z ludzką kwaśną gliko-proteiną α-l lub powinowactwa tego nie wykazują wcale.

Dzięki właściwościom anty-retrowirusowym, zwłaszcza właściwościom anty-HIV, szczególnie dzięki aktywności przeciw HIV-1, związki o wzorze (I-a), ich dopuszczalne farmaceutycznie sole addycyjne, znajdują zastosowanie do leczenia osobników zakażonych wirusem HIV i do zapobiegania tym infekcjom. W zasadzie, związki według wynalazku mogą być użyteczne do leczenia zwierząt ciepłokrwistych zakażonych wirusami, w których istnieniu pośredniczy lub których istnienie zależy od enzymu, odwrotnej transkryptazy. Do stanów, którym można zapobiegać lub które można leczyć związkami według wynalazku, zwłaszcza stanów związanych z wirusem HIV i z innymi patogennymi retrowirusami należą zespół AIDS, zespół związany z AIDS (ARC), postępujące uogólnione powiększenie węzłów chłonnych (PGL) oraz przewlekłe choroby ośrodkowego układu nerwowego wywołane retrowirusami, takie jak np. powodowane zakażeniem HIV otępienie i stwardnienie rozsiane.

Związki według wynalazku bądź jakakolwiek ich podgrupa mogą być zatem stosowane jako leki zwalczające wyżej opisane stany chorobowe. To zastosowanie jako leków lub sposób leczenia, polega na ogólnym stosowaniu u osób zakażonych wirusem HIV ilości tych związków skutecznych w zwalczaniu stanów związanych z HIV i z innymi patogennymi retrowirusami, zwłaszcza HIV-1.

Związki według wynalazku bądź jakakolwiek ich podgrupa, do celów stosowania mogą być przygotowywane w postaci różnych form farmaceutycznych. Odpowiednimi kompozycjami są wszystkie kompozycje zazwyczaj stosowane do systemicznego podawania leków. W celu wytworzenia kompozycji farmaceutycznych według wynalazku, łączy się w jednorodną mieszaninę skuteczną ilość określonego związku, ewentualnie w formie soli addycyjnej, jako składnika aktywnego z dopuszczalnym farmaceutycznie nośnikiem, który może występować w wielu różnych formach, stosownie do postaci preparatu przeznaczonego do stosowania. Te kompozycje farmaceutyczne występują dogodnie w jednostkowych formach dawkowania, dostosowanych korzystnie do podawania doustnego, doodbytniczego, przezskórnego lub drogą iniekcji parenteralnych. Przykładowo, do sporządzenia kompozycji w postaci doustnych form dawkowania, można użyć dowolne, zwykle stosowane substancje, takie jak np. wodę, glikole, oleje, alkohole i substancje podobne dla doustnych preparatów ciekłych, takich jak zawiesiny, syropy, eliksiry, emulsje i roztwory albo można użyć nośniki stałe, takie jak skrobie, cukry, kaolin, substancje napełniające, smarne, wiążące, rozsadzające i podobne dla proszków, pigułek, kapsułek i tabletek.

Ze względu na łatwość stosowania, najbardziej korzystną doustną, jednostkową formę dawkowania reprezentują tabletki i kapsułki, do których oczywiście stosuje się stałe nośniki farmaceutyczne. Nośnikiem w kompozycjach parenteralnych będzie zazwyczaj sterylna woda, przynajmniej w większej części, jakkolwiek można dołączyć inne składniki, np. składniki ułatwiające rozpuszczalność. Można przykładowo sporządzać roztwory iniekcyjne, w których jako nośnik można użyć fizjologiczny roztwór soli, roztwór glukozy albo mieszaninę roztworu soli fizjologicznej i roztworu glukozy. Można również wytwarzać zawiesiny do iniekcji, do których można stosować odpowiednie ciekłe nośniki, środki zawieszające i substancje podobne. Do takich kompozycji będą należały stałe formy preparatów przeznaczone do przekształcenia na krótko przed użyciem w preparaty ciekłe. W kompozycjach dostosowanych do stosowania przezskórnego, w skład podłoża będzie ewentualnie wchodził środek ułatwiający przenikanie i/lub odpowiedni środek zwilżający, ewentualnie połączony z różnego rodzaju stosownymi substancjami pomocniczymi, stosowanymi w małych ilościach, które to dodatki nie wywierają żadnego znaczącego niekorzystnego wpływu na skórę. Takie dodatki mogą ułatwiać przechodzenie do skóry i/lub mogą być pomocne przy wytwarzaniu żądanych kompozycji. Kompozycje te można stosować różnymi drogami, np. w postaci plastrów transdermalnych, past (spot-on) albo maści.

W celu zwiększenia rozpuszczalności związków o wzorze (I-a), w kompozycjach farmaceutycznych można użyć odpowiednie dodatki, np. cyklodekstryny. Odpowiednimi cyklodekstrynami są α-, βi γ-cyklodekstryny lub ich etery albo mieszane etery, w których to cyklodekstrynach, jedna lub większa ilość grup hydroksylowych w jednostkach anhydroglukozy jest podstawiona grupą C1-C6-alkilową, zwłaszcza metylową, etylową albo izopropylową, np. może to być losowo zmetylowana β-cyklodekstryna, grupą hydroksy-C1-C6-alkilową, szczególnie hydroksyetylową, hydroksypropylową albo hydroksybutylową, karboksy-C1-C6-alkilową, zwłaszcza karboksymetylową albo karboksyetylową,

PL 204 427 B1

C1-C6-alkilokarbonylową szczególnie acetylową. Warte szczególnej uwagi jako związki kompleksujące i/lub solubilizatory są β-cyklodekstryny (β-CD), losowo metylowana β-CD, 2,6-dimetylo-e-CD, 2-hydroksyetylo-e-CD, 2-hydroksyetylo-Y-CD, 2-hydroksypropylo-Y-CD i (2-karboksymetoksy)propyloβ-CD, szczególnie 2-hydroksypropylo-e-CD (2-HP-e-CD).

Termin: „mieszane etery” oznacza pochodne cyklodekstryny, w których co najmniej dwie cyklodekstrynowe grupy hydroksylowe zostały zeteryfikowane różnymi grupami, przykładowo grupą hydroksypropylową i hydroksyetylową.

Średnie podstawienie molowe (M.S.) jest terminem stosowanym jako miara średniej ilości moli jednostek alkoksylowych na mol anhydroglukozy. Średni stopień podstawienia (D.S.) odnosi się do średniej liczby podstawionych grup hydroksylowych na jednostkę anhydroglukozy. Wartości M.S. i D.S. można oznaczyć różnymi technikami analitycznymi, takimi jak metodą rezonansu magnetycznego jądrowego (NMR), spektrometrii masowej (MS) i spektroskopii w podczerwieni (IR). Zależnie od użytej techniki mogą wystąpić niewielkie różnice w wartościach dla danej pochodnej cyklodekstrynowej. Korzystnie, według pomiarów metodą spektrometrii masowej, liczby M.S. mają wartości od 0,125 do 10 a liczby D.S. mają wartości w zakresie od 0,125 do 3.

Innymi odpowiednimi kompozycjami do stosowania doustnego lub doodbytniczego są kompozycje zawierające cząstki otrzymane przez tłoczenie ze stopu mieszaniny zawierającej związek o wzorze (I-a) i odpowiedni rozpuszczalny w wodzie polimer i następne zmielenie tej wytłoczonej ze stopu mieszanki. Z cząstek tych, przy użyciu znanych technik, można następnie sporządzać farmaceutyczne formy dawkowania, takie jak tabletki i kapsułki.

Powyższe cząstki stanowią stałą dyspersję, w skład której wchodzi związek o wzorze (I-a) i jeden lub większa ilość dopuszczalnych farmaceutycznie polimerów rozpuszczalnych w wodzie. Korzystną techniką wytwarzania stałych dyspersji jest proces wytłaczania ze stopu, składający się z następujących etapów:

a) zmieszania związku o wzorze (I-a) z odpowiednim polimerem rozpuszczalnym w wodzie,

b) ewentualnego domieszania substancji pomocniczych do tak otrzymanej mieszanki,

c) ogrzewania tak uzyskanej mieszanki do powstania jednorodnego stopu,

d) przeciskania otrzymanego stopu przez jedną lub większą ilość dysz,

e) schłodzenia stopu do jego zestalenia się.

Produkt w formie stałej dyspersji miele się lub rozciera na cząstki o wielkości mniejszej niż 1500 μm, korzystnie mniejszej niż 400 μm, bardziej korzystnie, mniejszej niż 250 μm, a najkorzystniej, mniejszej niż 125 μm.

W cząstkach tych, jako rozpuszczalne w wodzie polimery występują polimery o lepkości pozornej w wodnym 2% roztworze (procenty wagowo-objętościowe) w temperaturze 20°C w zakresie od 1 do 5000 mPa.s, korzystniej, od 1 do 700 mPa.s a najkorzystniej, od 1 do 100 mPa.s. Przykładowo, do odpowiednich rozpuszczalnych w wodzie polimerów należą alkilocelulozy, hydroksyalkilocelulozy, hydroksyalkilo-alkilocelulozy, karboksyalkilocelulozy, sole metali alkalicznych estrów karboksyalkiloceluloz, karboksyalkiloalkiloceluloz i karboksyalkiloceluloz, skrobie, pektyny, pochodne chityny, polisacharydy, kwasy poliakrylowe i ich sole, kwasy polimetakrylowe, ich sole i estry, kopolimery metakrylanowe, alkohol poliwinylowy, tlenki polialkilenowe oraz kopolimery tlenku etylenu i tlenku propylenu. Do korzystnych polimerów rozpuszczalnych w wodzie należy Eudragit E® dostarczany przez firmę Rohm GmbH, Niemcy i hydroksypropylometylocelulozy.

Do wytwarzania wyżej opisanych cząstek, jako rozpuszczalny w wodzie polimer można również użyć jedną lub większą ilość cyklodekstryn, co jest ujawnione w publikacji opisu patentowego międzynarodowego, WO 97/18839. Do takich cyklodekstryn należą dopuszczalne farmaceutycznie, znane, niepodstawione i podstawione cyklodekstryny, szczególnie α-, β- i γ-cyklodekstryny lub ich dopuszczalne farmaceutycznie pochodne.

Podstawionymi cyklodekstrynami, które mogą być użyte są polietery opisane w opisie patentowym Stanów Zjednoczonych Ameryki, US 3.459.731. Poza tym, jako podstawione cyklodekstryny można użyć etery powstałe przez zastąpienie wodoru w jednej lub większej ilości grup hydroksylowych cyklodekstryny grupą C1-C6-alkilową, hydroksy-C1-C6-alkilową, karboksy-C1-C6-alkilową albo C1-C6-alkiloksykarbonylo-C1-C6-alkilową lub mieszanymi eterami. Takimi podstawionymi cyklodekstrynami są zwłaszcza etery powstałe przez zastąpienie wodoru w jednej lub większej ilości grup hydroksylowych cyklodekstryny grupą C1-C3-alkilową, hydroksy-C2-C4-alkilową albo karboksy-C1-C2-alkilową a szczególnie grupą metylową, etylową, hydroksyetylową, hydroksypropylową, hydroksybutylową, karboksymetylową albo karboksyetylową.

PL 204 427 B1

Szczególnie użyteczne są etery β-cyklodekstryny, np. di-metylo-e-cyklodekstryna opisana w Drugs of the Future, tom 9, nr 8, str. 577-578 przez M. Nogradi (1984) oraz polietery, np. hydroksypropylo-e-cyklodekstryna i hydroksyetylo-e-cyklodekstryna. Takim eterem alkilowym może być eter metylowy o stopniu podstawienia od około 0,125 do około 3, np. około 0,3 do 2. Taką hydroksypropylocyklodekstrynę można przykładowo wytworzyć w reakcji β-cyklodekstryny z tlenkiem propylenu. Jej wartość MS może wynosić od około 0,125 do 10, np. około 0,3 do 3.

Nowszym typem podstawionych cyklodekstryn są sulfobutylocyklodekstryny.

Stosunek zawartości związku o wzorze (I-a) do zawartości cyklodekstryny może się wahać w szerokich granicach. Składniki te można np. stosować w stosunku od 1/100 do 100/1. Interesujące stosunki zawartości składnika aktywnego do zawartości cyklodekstryny zawierają się w zakresie od 1/10 do 10/1. Bardziej interesujące stosunki zawartości składnika aktywnego do zawartości cyklodekstryny zawierają się w zakresie od 1/5 do 5/1.

Ponadto, może się okazać dogodne zawieranie związków o wzorze (I-a) w preparatach nanocząstek, zawierających modyfikator powierzchni zaadsorbowany na ich powierzchni w ilości wystarczającej do utrzymania średniej rzeczywistej wielkości cząstek mniejszej niż 1000 nm. Przyjmuje się, że użytecznymi modyfikatorami powierzchni są substancje, które przylegają fizycznie do powierzchni związku o wzorze (I-a) ale nie wiążą się z tym związkiem chemicznie.

Odpowiednie modyfikatory powierzchni można korzystnie dobrać spośród znanych pomocniczych substancji farmaceutycznych organicznych i nieorganicznych. Do takich substancji pomocniczych należą różne polimery, oligomery o niskiej masie cząsteczkowej, produkty naturalne i surfaktanty. Korzystnymi modyfikatorami powierzchni są surfaktanty niejonowe i anionowe.

Jeszcze inna interesująca droga sporządzania form farmaceutycznych związków o wzorze (I-a) wiedzie przez kompozycję farmaceutyczną, którą przygotowuje się w ten sposób, że związek o wzorze (I-a) wprowadza się do hydrofilowych polimerów i nanosi się tę mieszaninę w postaci warstewki powłoczki na wiele małych perełek, uzyskując kompozycję, która może być dogodnie produkowana i która nadaje się do wytwarzania farmaceutycznych form dawkowania do stosowania doustnego.

Takie perełki składają się z centralnie usytuowanego, okrągłego lub kulistego rdzenia, warstwy powłoczki zawierającej polimer hydrofilowy i związek o wzorze (I-a) oraz warstwę polimerowej powłoczki izolującej.

Materiałów odpowiednich do użycia jako rdzenie jest wiele, jednak muszą one być dopuszczalne farmaceutycznie, mieć odpowiednie rozmiary i zwartość. Przykładami takich materiałów są polimery, substancje nieorganiczne, substancje organiczne, sacharydy i ich pochodne.

Szczególnie korzystne jest przygotowanie wyżej wymienionych kompozycji farmaceutycznych w postaci jednostkowych form dawkowania, ułatwiających stosowanie i zapewniających stałość przyjmowanych dawek. Stosowany w opisie termin: „jednostkowa forma dawkowania” odnosi się do odrębnych fizycznie jednostek odpowiednich jako dawki jednostkowe, w których każda jednostka zawiera z góry określoną ilość składnika aktywnego, wyliczoną tak, aby wywołać żądany efekt terapeutyczny, w połączeniu z żądanym nośnikiem farmaceutycznym. Przykładami takich jednostkowych form dawkowania są tabletki (w tym tabletki z podziałką albo powlekane), kapsułki, pigułki, jednostkowe opakowania proszków, wafle, czopki, roztwory albo zawiesiny iniekcyjne i podobne a także posegregowane wielokrotności tych jednostek.

Specjaliści biegli w leczeniu zakażeń HIV mogą określić skuteczną dzienną ilość na podstawie prezentowanych w opisie wyników testów. W zasadzie, zakłada się, że skuteczna ilość dzienna będzie wynosić od 0,01 mg/kg do 50 mg/kg masy ciała, korzystniej od 0,1 mg/kg do 10 mg/kg masy ciała. Może okazać się właściwe stosowanie wymaganej dawki jako dwu, trzech, czterech a nawet większej ilości dawek podzielonych w odpowiednich odstępach czasu w ciągu dnia. Takie dawki podzielone można przygotowywać jako jednostkowe formy dawkowania, np. zawierające od 1 do 1000 mg a zwłaszcza od 5 do 200 mg składnika aktywnego na jednostkę dawkowania.

Konkretne dawki i częstość ich stosowania zależą od użytego konkretnego związku o wzorze (I) albo (I-a), stanu chorobowego, który ma być leczony, ciężkości schorzenia, wieku, wagi i ogólnego stanu fizycznego danego pacjenta a także od innych leków, które może stosować chory, co jest praktyką dobrze znaną specjalistom. Poza tym, jest oczywiste, że daną skuteczną ilość dzienną można obniżyć albo podwyższyć, zależnie od odpowiedzi leczonego pacjenta i/lub od oceny lekarza ordynującego związki według wynalazku. Wymienione powyżej zakresy skutecznych ilości dziennych należy traktować jedynie jako wskazówki. Nie mają one na celu ograniczania w jakimkolwiek stopniu zakresu ani zastosowania wynalazku.

PL 204 427 B1

Jako lek może być również stosowana kombinacja związku antyretrowirusowego i związku o wzorze (I) albo (I-a). Tak więc, przedmiotem wynalazku jest również produkt zawierają cy (a) zwią zek o wzorze (I) albo (I-a) i (b) inny zwią zek antyretrowirusowy, jako preparat zł o ż ony do stosowania jednoczesnego, oddzielnego lub sekwencyjnego w leczeniu zakażeń HIV. W jednym preparacie można łączyć różne leki łącznie z dopuszczalnymi farmaceutycznie nośnikami. Takimi innymi związkami antyretrowirusowymi mogą być znane związki antyretrowirusowe, takie jak nukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy, np. zydowudyna (3'-azydo-3'-dezoksytymidyna, AZT), didanozyna (didezoksyinozyna, ddl), zalcytabina (didezoksycytydyna, ddC) lub lamiwudyna (3'-tia-2',3'-didezoksycytydyna, 3TC) i podobne, nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy, np. suramina, pentamidyna, tymopentyna, kastanospermina, dekstran (siarczan dekstranu), sól sodowa foskarnetu (fosfonomrówczan trójsodowy), newirapina (11-cyklopropylo-5,11-dihydro-4-metylo-6H-dipirydo[3,2-b:2',3'-e][1,4]diazepin-6-on), takryna (tetrahydroaminoakrydyna) i podobne, związki typu TIBO (tetrahydro-imidazo[4,5,1-jk][1,4]-benzodiazepin-2(1H)-on i tion), np. (S)-8-chloro-4,5,6,7-tetrahydro-metylo-6-(3-metylo2-butenylo)imidazo[4,5,1-jk][1,4]benzodiazepino-2(1 H)-tion, związki typu α-APA (α-anilinofenyloacetamidu), np. a-[(2-nitro-fenylo)amino]-2,6-dichlorobenzeno-acetamid i podobne, inhibitory TAT, np. RO-5-3335 i podobne, inhibitory proteazy, np. indinawir, ritanowir, sakwinowir i podobne albo środki immunomodulujące, np. lewamizol i podobne. Związek o wzorze (I) albo (I-a) można również łączyć z innym związkiem o wzorze (I) albo (I-a).

Wynalazek jest zilustrowany następującymi przykładami.

Część doświadczalna

A. Wytwarzanie związków pośrednich

P r z y k ł a d A1

Reakcję prowadzono w atmosferze argonu. Do roztworu 0,00439 mola 5-bromo-2,4-dichloropirymidyny w 1,4-dioksanie (5 ml) dodano roztwór 0, 00461 mola 2,4,6-trimetylo-benzenoaminy, dodano 0,00548 mola N,N-bis(1-metyloetylo)etanoaminy i mieszaninę reakcyjną mieszano, utrzymując ją w stanie wrzenia przez 20 godzin. Następnie odparowano rozpuszczalnik, pozostałość rozpuszczono w octanie etylu, przemyto nasyconym, wodnym roztworem dwuwęglanu sodu, wodą i solanką, wysuszono nad siarczanem sodu, przefiltrowano i odparowano rozpuszczalnik. Pozostałość oczyszczono metodą chromatografii kolumnowej na żelu krzemionkowym (eluent: CH2Cl2: heksan; 1:5, 1:2 i 1:1). Zebrano dwie czyste grupy frakcji i odparowano rozpuszczalnik. Otrzymano 0,35 g (24%) 5-bromo-4-chloro-N-(2,4,6-trimetylofenylo)-2-pirymidynoaminy (związek pośredni 1) i 0,93 g (65%) 5-bromo-2-chloro-N-(2,4,6-trimetylofenylo)-4-pirymidynoaminy (związek pośredni 2).

P r z y k ł a d A2

a) Ilość 0,0156 mola 4-hydroksy-5-chloro-2-metylotiopirymidyny i 0,078 mola 4-aminobenzonitrylu połączono jako stop i mieszano w temperaturze 180-200°C przez 6 godzin. Mieszaninę reakcyjną schłodzono i macerowano kolejno we wrzącym chlorku metylenu i acetonitrylu. Otrzymano 95% czystego związku, który wysuszono. Otrzymano 1,27 g (33%) 4-[(5-chloro-4-hydroksy-2-pirymidynylo)amino]benzonitrylu (związek pośredni 3) o temperaturze topnienia >300°C.

b) Do 0,0028 mola związku pośredniego (3) dodano 10 ml POCI3. Do kolby podłączono chłodnicę i mieszaninę utrzymywano w temperaturze 80°C przez 35 minut. Mieszaninę zgaszono na lodzie i pozostawiono. Wytrącony osad zebrano i przemyto ilością 50 ml wody. Próbkę wysuszono. Część tej próbki oczyszczano następnie metodą chromatografii kolumnowej. Zebrano czyste frakcje i odparowano rozpuszczalnik. Otrzymano 4-[(4,5-dichloro-2-pirymidynylo)amino]benzonitryl (związek pośredni 4).

c) Mieszaninę 0,0132 mola związku pośredniego (4) w 75 ml tetrahydrofuranu i 10 ml chlorku metylenu mieszano przez 15 minut. Powoli dodano 0,0145 mola HCl w eterze dietylowym i mieszaninę mieszano przez 5 minut. Rozpuszczalnik usunięto pod zmniejszonym ciśnieniem. Otrzymano 3,98 g monochlorowodorku 4-[(4,5-dichloro-2-pirymidynylo)amino]benzonitrylu (związek pośredni 5).

P r z y k ł a d A3

a) W atmosferze argonu do kolby dodano 0,0134 mola 2,4,5,6-tetrachloropirymidyny, 30 ml

1,4-dioksanu, 0,0134 mola 2,4,6-trimetyloaniliny i 0,0135 mola N,N-bis(1-metyloetylo)etanaminy i mieszaninę mieszano w temperaturze 55°C przez 16 godzin. Rozpuszczalnik odparowano, pozostałość rozpuszczono w chlorku metylenu i oczyszczono metodą chromatografii kolumnowej na żelu krzemionkowym (eluent: chlorek metylenu/heksan (1:4 i 1:2). Zebrano żądane frakcje i odparowano ich rozpuszczalniki. Otrzymano 0,15 g 4,5,6-trichloro-N-(2,4,6-trimetylofenylo)-2-pirymidynoaminy (związek pośredni 6) i 3,15 g 2,5,6-trichloro-N-(2,4,6-trimetylofenylo)-4-pirymidynoaminy (związek pośredni 7).

PL 204 427 B1

b) Mieszaninę 0,00474 mola związku pośredniego (7) w NH3 (2,0 M roztwór w 2-propanolu; 20 ml) utrzymywano w naczyniu ciśnieniowym w temperaturze 75-80°C przez 40 godzin. Temperaturę zwiększono do 110-115°C. Odparowano rozpuszczalnik, otrzymując 1,85 g pozostałości. Próbkę, razem z 20 ml 0,5M roztworu NH3 w 1,4-dioksanie utrzymywano w temperaturze 125°C przez 18 godzin. Po odparowaniu rozpuszczalnika otrzymano 1,7 g mieszaniny dwóch izomerów, czyli 2,5-dichloro-N4-(2,4,6-trimetylofenylo)-4,6-pirymidynodiaminy (związek pośredni 8) i 5,6-dichloro-N4-(2,4,6-trimetylofenylo)-2,4-pirymidynodiaminy (związek pośredni 9).

P r z y k ł a d A4

a) Mieszaninę 0,12 mola 4-[(1,4-dihydro-4-okso-2-pirymidynylo)amino]benzonitrylu w 90 ml POCI3 mieszano utrzymując w stanie wrzenia, w atmosferze argonu, przez 20 minut. Mieszaninę reakcyjną powoli wylano do 750 ml wody z lodem i odfiltrowano wytrącony osad. Osad ten zawieszono w 500 ml wody, doprowadzono pH zawiesiny do odczynu obojętnego przez dodanie 20% roztworu NaOH. Osad powtórnie odfiltrowano, zawieszono go w 200 ml 2-propanonu i dodano 1000 ml chlorku metylenu. Mieszaninę ogrzewano do czasu całkowitego rozpuszczenia się osadu. Po schłodzeniu do temperatury pokojowej oddzielono warstwę wodną i wysuszono warstwę organiczną. Podczas usuwania przez filtrację czynnika suszącego, w przesączu wytrącał się biały osad. Po dalszym schłodzeniu filtratu w zamrażarce i odfiltrowaniu osadu otrzymano 21,38 g (77,2%) 4-[(4-chloro-2-pirymidynylo)amino]benzonitrylu (związek pośredni 10).

b) Ilości 0,005 mola związku pośredniego (10), 0,006 mola 1-bromo-2,5-pirolidynodionu i 10 ml trichlorometanu połączono w zatopionej rurce i utrzymywano w temperaturze 100°C przez dobę. Mieszaninę reakcyjną pozostawiono do schłodzenia do temperatury pokojowej, dodano 2 g żelu krzemionkowego i odparowano rozpuszczalnik. Pozostałość oczyszczono metodą szybkiej chromatografii kolumnowej (flash) na żelu krzemionkowym [eluent: chlorek metylenu/heksan (9:1)]. Zebrano czyste frakcje i odparowano rozpuszczalnik. Otrzymano 1,31 g (84,5%) 4-[(5-bromo-4-chloro-2-pirymidynylo)amino]benzonitrylu (związek pośredni 11).

P r z y k ł a d A5

Do kolby dodano w atmosferze argonu 0,08564 mola 4-amino-2,5,6-trichloropirymidyny, 0,1071 mola 4-aminobenzonitrylu, 17 ml 1-metylo-2-pirolidynonu i 85, 6 ml 1M HCl w eterze dietylowym. Mieszaninę umieszczono w łaźni olejowej i utrzymywano w temperaturze 130°C w strumieniu azotu do czasu odpędzenia eteru. Dodano dodatkowe 10 ml 1-metylo-2-pirolidynonu, mieszaninę utrzymywano w temperaturze 145°C przez 16 godzin w atmosferze argonu i dodano 1,4-dioksanu. Mieszaninę utrzymywano w stanie wrzenia, schłodzono i przefiltrowano. Filtrat odparowano, pozostałość rozpuszczono w chlorku metylenu, przemyto 1N NaOH i przefiltrowano. Osad rozpuszczono w 2-propanonie, odparowano na ż elu krzemionkowym i poddano chromatografii stosują c do eluowania 1-3% 2-propanon w heksanie. Zebrano czyste frakcje i odparowano rozpuszczalnik. Otrzymano 1,63 g (6,8%) 4-[(4-amino-5,6-dichloro-2-pirymidynylo)amino]benzonitrylu (związek pośredni 12).

B. Wytwarzanie związków finalnych

P r z y k ł a d B1

a) Do kolby zawierającej 0,00107 mola związku pośredniego (1) w atmosferze argonu dodano eteru. Do uzyskanego homogennego roztworu dodano HCl w eterze dietylowym (1M, 0,00109 mola). Odparowano rozpuszczalnik i dodano 35 ml 1,4-dioksanu i 0,00322 mola 4-aminobenzonitrylu. Mieszaninę reakcyjną utrzymywano w stanie wrzenia, mieszając ją w czasie 4 dni. Odparowano rozpuszczalnik, pozostałość rozpuszczono w chlorku metylenu, przemyto nasyconym roztworem dwuwęglanu sodu, wysuszono, przefiltrowano i odparowano rozpuszczalnik uzyskując 0,79 g oleju o barwie bursztynowej. Olej ten oczyszczano metodą HPLC z odwróconymi fazami. Zebrano żądane frakcje i odparowano rozpuszczalnik. Otrzymano pozostałości 1 i 2.

Pozostałość 1 oczyszczono metodą chromatografii kolumnowej na żelu krzemionkowym (eluent: 0 i 2% metanol/chlorek metylenu). Zebrano czyste frakcje i odparowano rozpuszczalnik. Otrzymano 0,0079 g (2,0%) 4-{[5-chloro-2-[(2,4,6-trimetylofenylo)amino]-4-pirymidynylo]amino}benzonitrylu (związek 1).

Pozostałość 2 oczyszczono metodą chromatografii kolumnowej na żelu krzemionkowym (eluent: 0 i 2% metanol/chlorek metylenu). Zebrano czyste frakcje i odparowano rozpuszczalnik. Otrzymano 0,0044 g (1,0%) 4-{[5-bromo-2-[(2,4,6-trimetylofenylo)amino]-4-pirymidynylo]amino}benzonitrylu (związek 2).

b) Do kolby zawierającej 0,00285 mola związku pośredniego (2) dodano eteru. Do uzyskanego homogennego roztworu dodano HCl w eterze dietylowym (1M, 0,00855 mola). Odparowano rozpuszPL 204 427 B1 czalnik i dodano 20 ml 1,4-dioksanu. W końcu dodano 0,00291 mola 4-aminobenzonitrylu i 15 ml

1,4-dioksanu i mieszaninę reakcyjną utrzymywano w stanie wrzenia podczas mieszania przez siedem dni. Odparowano rozpuszczalnik, pozostałość rozpuszczono w chlorku metylenu, przemyto 1M roztworem NaOH i odparowano rozpuszczalnik. Pozostałość rozpuszczono w 10 ml 5 chlorku metylenu, osad odfiltrowano i wysuszono. Otrzymano 0,15 g (13%) 4-{[5-bromo-4-[(2,4,6-trimetylofenylo)amino]-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu (związek 3).

P r z y k ł a d B2

a) Mieszaninę 3:1 związku pośredniego (8) i związku pośredniego (9) [wytworzonych w przykładzie A3b] i 0,01422 mola 4-aminobenzonitrylu utrzymywano w naczyniu ciśnieniowym w temperaturze 180°C przez 5 godzin. Próbkę rozdzielono między warstwy chlorku metylenu i rozcieńczonego NaHCO3, wysuszono nad K2CO3, przefiltrowano i odparowano. Wmieszano acetonitryl i powstały osad odfiltrowano. Filtrat dalej oczyszczano metodą HPLC z odwróconymi fazami. Zebrano czyste frakcje i odparowano rozpuszczalnik. Otrzymano 0,17 g trifluorooctanu 4-{[4-amino-5-chloro-6-[(2,4,6-trimetylofenylo)amino]-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu (1:1) (związek 4).

P r z y k ł a d B3

Do zawiesiny 0,003 mola związku pośredniego (4) w 5 ml 1,4-dioksanu dodano HCl w eterze dietylowym (1M, 0,0045 mola) i mieszaninę mieszano w atmosferze argonu w zatopionej rurce. Mieszaninę ogrzano w celu odparowania eteru dietylowego i dodano 0,009 mola 2,4,6-trimetylobenzenoaminy. Rurkę zatopiono i mieszaninę reakcyjną utrzymywano w temperaturze 150°C przez 12 godzin. Po tym czasie mieszaninę schłodzono do temperatury pokojowej i kolejno dodano 2,2 g żelu krzemionkowego i 50 ml metanolu. Po odparowaniu rozpuszczalnika pozostałość oczyszczono metodą szybkiej (flash) chromatografii (eluent:CH2Cl2:CH3OH:NH4OH w gradiencie 99,5:0,45:0,05 do 99:0,9:0,1). Zebrano czyste frakcje i odparowano rozpuszczalnik. Po wysuszeniu pozostałości otrzymano 0,80 g (73,4%) 4-{[5-chloro-4-[(2,4,6-trimetylofenylo)amino]-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu (związek 5).

P r z y k ł a d B4

Mieszaninę 0,0025 mola związku pośredniego (5) i 0,0075 mola 2,6-dibromo-4-metylobenzenoaminy w 5,0 ml 1,3-dioksanu w zatopionej rurce, w atmosferze argonu, mieszano, utrzymując w temperaturze 160°C przez 16 godzin. Mieszaninę reakcyjną zatężono na wyparce rotacyjnej na 2,0 g żelu krzemionkowego. Otrzymany materiał oczyszczono metodą szybkiej (flash) chromatografii [eluent: heksan: CH2Cl2 (1:1); czysty CH2Cl2; 0,5%, 1% (10% NH4OH w metanolu) w CH2Cl2] do czystości 90%. Po rekrystalizacji otrzymano 0,15 g (12,2%) 4-{[5-chloro-4-[(2,6-dibromo-4-metylofenylo)amino]-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu (związek 10, czystość 95%).

P r z y k ł a d B5

Do zawiesiny 0, 0075 mola 2,4,6-trimetylofenolu w 5 ml 1,4-dioksanu dodano NaH (0,0075 mola; 60% zawiesina w oleju) w rurce do zatapiania, w atmosferze argonu. Mieszaninę mieszano przez 15 minut i dodano 0,0025 mola związku pośredniego (4). Rurkę zatopiono, mieszaninę reakcyjną utrzymywano w temperaturze 150°C przez 15 godzin i następnie schłodzono ją do temperatury pokojowej. Dodano 2,0 g żelu krzemionkowego i odparowano rozpuszczalnik. Pozostałość oczyszczono metodą szybkiej (flash) chromatografii kolumnowej na żelu krzemionkowym (eluent: gradient CH2Cl2: heksan (9:1) do 100:0; następnie CH2Cl2:CH3OH: NH4OH (100:0:0 do 97:2,7:0,3). Zebrano czyste frakcje i odparowano rozpuszczalnik. Po wysuszeniu pozostałości otrzymano 0,73 g (80,2%) 4-{[5-chloro-4-[(2,4,6-trimetylofenoksy)-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu (związek 6).

P r z y k ł a d B6

a) Do zawiesiny 0,003 mola 4-hydroksy-3,5-dimetylobenzonitrylu w 3 ml 1,4-dioksanu w rurce do zatapiania, w atmosferze argonu, dodano NaH (0,003 mola; 60% zawiesina w oleju) i 3 ml 1-metylo-2-pirolidynonu. Po wydzieleniu się H2 dodano 0,001 mola związku pośredniego (11), rurkę zatopiono i mieszaninę reakcyjną utrzymywano w temperaturze 160°C przez 16 godzin. Następnie mieszaninę schłodzono do temperatury pokojowej, przeniesiono do zlewki i rozcieńczono ilością 20 ml metanolu. Wkroplono 200 ml wody i wodną mieszaninę ekstrahowano układem: CH2Cl2:CH3OH (90:10) (3 x 300 ml). Warstwę organiczną oddzielono, wysuszono, przefiltrowano i zaadsorbowano na żelu krzemionkowym (1 g). Rozpuszczalnik odparowano i pozostałość oczyszczono metodą szybkiej (flash) chromatografii kolumnowej na żelu krzemionkowym (eluent:CH2Cl2:CH3OH:NH4OH (od 100:0:0 do 98:1,8:0,2). Zebrano żądane frakcje i odparowano rozpuszczalnik. Pozostałość macerowano w gorącym acetonitrylu, przefiltrowano i następnie wysuszono. Otrzymano 0,20 g (47,6%) 4-{[5-bromo-4-(4-cyjano-2,6-dimetylofenoksy)-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu (związek 17).

PL 204 427 B1

b) Do mieszanego w temperaturze 0°C roztworu 0,010 mola N-(1-metyloetylo)-2-propanoaminy w 250 ml tetrahydrofuranu dodano 0,010 mola n-butylolitu. Po 30 minutowym mieszaniu na zimno dodano 0,005 mola związku (17), mieszaninę mieszano na zimno przez 15 minut, dodano 0,015 mola estru etylowego kwasu 2-bromoetanowego, pozwolono na wzrost temperatury do temperatury pokojowej i mieszaninę reakcyjną mieszano przez 16 godzin, uzyskując 50% przereagowania. Reakcję zgaszono ilością 0,5 ml wody, próbkę zatężono na wyparce rotacyjnej na żelu krzemionkowym i oczyszczano metodą szybkiej (flash) chromatografii (Biotage Flash 40M) prowadz ą c eluowanie gradientem 0, 0,5, 1% (10% NH4OH w CH3OH) w CH2Cl2. Otrzymano biały osad będący mieszaniną 1:1 substancji wyjściowej A i produktu.

Końcowe oczyszczanie prowadzono metodą preparatywnej HPLC, zbierając eluat do probówek zawierających 1 milimol NaHCO3. Liofilizowany materiał rozpuszczono w całkowitej ilości 50 ml mieszaniny woda/CH2Cl2 (1:1) i rozdzielono. Fazę wodną ekstrahowano 2 razy ilością 25 ml CH2Cl2. Warstwy organiczne połączono, wysuszono nad siarczanem sodu, przefiltrowano i wysuszono na wyparce rotacyjnej. Otrzymany biały osad wysuszono pod zmniejszonym ciśnieniem, w temperaturze 65°C w czasie 18 godzin. Wydajność: 0,33 g (13%) związku o wzorze:

w postaci osadu o barwie białej, o temperaturze topnienia 185-190°C (związek 59).

c) Reakcję prowadzono w atmosferze argonu. Zawiesinę NaH 60%, 0,00600 mola) w 20 ml tetrahydrofuranu wymieszano, dodano 0,00476 mola związku (17) i mieszaninę mieszano w ciągu 10 minut. Dodano 0,00600 mola 2,2-dimetylopropanoanu chloro-metylowego, mieszaninę reakcyjną mieszano przez 16 godzin w temperaturze pokojowej i następnie mieszano ją, utrzymując w stanie wrzenia przez 4,5 godziny. Po schłodzeniu dodano 20 ml tetrahydrofuranu i następnie 0,00600 mola NaH (60%) i 0,00600 mola 2,2-dimetylopropanoanu chlorometylowego i powstałą mieszaninę reakcyjną mieszano w ciągu 24 godzin. Odparowano rozpuszczalnik, pozostałość rozpuszczono w chlorku metylenu, przemyto wodą i odparowano rozpuszczalnik. Pozostałość oczyszczono metodą chromatografii kolumnowej na żelu krzemionkowym (eluent: CH2Cl2:CH3OH (100:0 i 99,5:0,5). Zebrano żądane frakcje i odparowano rozpuszczalnik. Pozostałość oczyszczano na „gilsonie. Tę frakcję krystalizowano z 2-propanolu, osad odfiltrowano i wysuszono. Wydajność: 0,60 g (23,6%) związku o wzorze:

w postaci osadu o barwie białej (związek 60).

d) Do zawiesiny 0,0020 mola związku (17) w 40 ml tetrahydrofuranu dodano w jednej porcji 0,24 g NaH. Musującą mieszaninę mieszano przez 2 godziny, uzyskując jasno-żółtą zawiesinę. PrzyPL 204 427 B1 gotowano roztwór 0,020 mola chlorku 2,2'-oksybisacetylu w 10 ml tetrahydrofuranu i oziębiono go na łaźni z lodem. Do tego zimnego roztworu chlorku 2,2'-oksybisacetylu wkroplono przez kaniulę w ciągu 10 minut wytworzoną zawiesinę A/B. Mieszaninę ogrzano do temperatury pokojowej i mieszano przez 3 dni. Dodano następną porcję 0,24 g NaH i po 2 dniach mieszaninę reakcyjną oziębiono w łaźni z lodem i w czasie 30 minut wkroplono mieszaninę 0,150 mola metanolu i 0,150 mola N,N-dietyloetanoaminy. Mieszaninę reakcyjną ogrzano do temperatury pokojowej, po 16 godzinach wylano ją do eteru i ekstrahowano nasyconym roztworem NaHO3. Frakcję wodną ekstrahowano 2 razy eterem, połączone ekstrakty eterowe przemyto powtórnie wodą (3 razy) i wysuszono nad siarczanem magnezu. Po zatężeniu otrzymano 2,91 g olejowej pozostałości, którą poddano chromatografii HPLC z odwróconymi fazami. Po liofilizacji odpowiednich frakcji uzyskano 0,16 g (14,5% wydajności po oczyszczeniu) związku o wzorze:

w postaci proszku o barwie beżowej (związek 61).

P r z y k ł a d B7

W naczyniu ciśnieniowym utrzymywanym w atmosferze argonu umieszczono 0,00286 mola związku pośredniego (12), 0,00571 mola 4-cyjano-2,6-dimetyloaniliny, 0, 00140 mola HCL (1M w eterze dietylowym) i 8 ml 1,4-dioksanu. Mieszaninę reakcyjną ogrzewano na łaźni olejowej w strumieniu azotu do czasu odparowania wszystkich rozpuszczalników, dodano 3 ml 1-metylo-2-pirolidynonu i mieszaninę utrzymywano w temperaturze 220-240°C w czasie 3 godzin. Utrzymywanie w temperaturze 210-220°C kontynuowano przez 6 godzin, następnie pozostałość rozpuszczono w 1,4-dioksanie, odparowano, rozdzielono między chlorek metylenu i 1N roztwór NaOH, przefiltrowano, warstwy organiczne wysuszono nad węglanem potasu i odparowano. Wyizolowano żądany związek i oczyszczono go metodą preparatywnej chromatografii z odwróconymi fazami. Zebrano czyste frakcje i odparowano rozpuszczalnik. Otrzymano 0,0165 g (1,1% po liofilizacji) trójfluorooctanu 4-{[4-amino-5-chloro-6-[(4-cyjano-2,6-dimetylofenylo)amino]-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu (1:1) (związek 19).

P r z y k ł a d B8

Mieszaninę 0,0011 mola związku pośredniego (11), 0,0011 mola 2,6-dimetylo-4-(2-propylo)benzenoaminy, 0,0022 mola N,N,N',N'-tetrametylo-1,8-naftalenodiaminy i 0, 0023 mola HCl (1M w eterze; 2,3 ml) w 25 ml 1,4-dioksanu mieszano utrzymując w temperaturze 95°C przez 16 godzin. Odparowano rozpuszczalnik na wyparce rotacyjnej i pozostałość oczyszczano metodą preparatywnej HPLC z odwróconymi fazami. Połączone frakcje, zawierające żądany materiał liofilizowano. Otrzymano 0,23 g (48%) związku o wzorze:

o temperaturze topnienia 198-201°C (związek 40).

PL 204 427 B1

P r z y k ł a d B9

Do 0,00219 mola 4-amino-2,5-dimetylo-3,4-benzonitrylu i 0,00218 mola 4-{[(5-bromo-4,6-dichloro)-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu dodano 0,0024 mola N,N-di(metyloetylo)etanoaminy, fiolkę reakcyjną szczelnie zamknięto i utrzymywano w temperaturze 155-160°C, mieszając, przez 1,5 dnia. Próbkę schłodzono do temperatury pokojowej i oczyszczano ją metodą szybkiej (flash) chromatografii kolumnowej na żelu krzemionkowym (eluent: chlorek metylenu). Oczyszczanie zakończono metodą preparatywnej HPLC. Otrzymano 0,05 g (5,0%) 4-{[5-bromo-4-chloro-6-[(4-cyjano-2,6-dimetylofenylo)amino]-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu o temperaturze topnienia 259-260°C (związek 42).

P r z y k ł a d B10

Do roztworu 0,00218 mola 4-{[(5-bromo-4,6-dichloro)-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu w 10 ml

1,4-dioksanu kolejno dodano 0,0022 mola 2,4,6-trimetylobenzenoaminy i 0,0024 mola N,N-di(metyloetylo)etanoaminy, rurkę zatopiono i zawiesinę utrzymywano w temperaturze 120-130°C w łaźni olejowej podczas mieszania w czasie 90 godzin. Następnie mieszaninę schłodzono do temperatury pokojowej, dodano więcej (15 ml) N,N-di(metyloetylo)etanoaminy i próbkę powtórnie utrzymywano w temperaturze 120-130°C przez 64 godziny. Mieszaninę reakcyjną ogrzewano, utrzymując ją w temperaturze 150°C przez 6 dni. Po schłodzeniu do temperatury pokojowej próbkę rozcieńczono octanem etylu i ekstrahowano zimnym 1M roztworem NaOH. Fazę wodną powtórnie ekstrahowano octanem etylu. Połączone warstwy organiczne wysuszono, zatężono i poddano szybkiej chromatografii kolumnowej na żelu krzemionkowym (eluent: chlorek metylenu). Próbkę dalej oczyszczano metodą preparatywnej HPLC. Otrzymano 0,53 g (54,9%) 4-{[(5-bromo-4-chloro-6-[(2,4,6-trimetylofenylo)amino]-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu o temperaturze topnienia 220-221°C (związek 41).

P r z y k ł a d B11

Mieszaninę 0,0043 mola 4-aminobenzonitrylu i 0,0021 mola związku o wzorze:

w 30 ml 1,4-dioksanu mieszano w temperaturze 100°C przez 16 godzin, po czym odparowano rozpuszczalnik na wyparce rotacyjnej. Stałą pozostałość macerowano i pozostałość wysuszono pod zmniejszonym ciśnieniem, w temperaturze 40°C w czasie 16 godzin. Otrzymano 0,452 g (55%) związku o wzorze:

o temperaturze topnienia >300°C (związek 43).

P r z y k ł a d B12

Do naczynia ciśnieniowego wprowadzono 0,00567 mola związku o wzorze:

PL 204 427 B1

0,01163 mola 4-aminobenzonitrylu i 20 ml 1-metylo-2-pirolidynonu i mieszaninę utrzymywano w temperaturze 140° przez 16 godzin. Po tym czasie mieszaninę schłodzono do temperatury pokojowej i dodano acetonitrylu i wody. Powstały osad odfiltrowano i osad krystalizowano z acetonitrylu. Otrzymano 1,27 g (52%) 4-{[5-bromo-4-(4-cyjano-2,6-dimetylofenoksy)-6-metylo-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu o temperaturze topnienia 260-262°C (związek 44).

P r z y k ł a d B13

Połączono 0,001 mola związku pośredniego (11) i 0,00473 mola 2,6-dimetylo-4-aminobenzonitrylu i podczas mieszania utrzymywano w temperaturze 150°C przez 16 godzin. Próbkę rozpuszczono w metanolu, odparowano na żelu krzemionkowym (1 g) i eluowano układem: heksan: CH2Cl2 (1:1), CH2Cl2:heksan (4:1) i czysty CH2Cl2 (2 litry). Odparowano żądane frakcje i pozostałość suszono pod zmniejszonym ciśnieniem przez 16 godzin w temperaturze 45°C. Otrzymany produkt przeniesiono do CH2Cl2 w fiolce o pojemności 4 ml i odparowano rozpuszczalnik. Otrzymano 0,120 g (28,6%) 4-{[5-bromo-6-[(4-cyjano-2,6-dimetylofenylo)amino]-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu o temperaturze topnienia 277-280°C (związek 45).

P r z y k ł a d B14

W naczyniu ciśnieniowym utrzymywano w temperaturze 150 C przez 4 dni 0,00250 mola 4-{[5-bromo-4-(4-cyjano-2,6-dimetylofenoksy)-6-chloro-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu i NH3 w 1,4-dioksanie (0,5 M roztwór, 0,015 mola). Po tym czasie mieszaninę pozostawiono w warunkach otoczenia na dwa dni. Następnie do mieszaniny dodawano powoli wody aż do wytrącenia się osadu, mieszaninę mieszano przez 2 godziny i przefiltrowano. Osad rekrystalizowano z acetonitrylu. Otrzymano 0,58 g frakcji 1. Filtrat odparowano (frakcja 2). Obydwie frakcje połączono i oczyszczono metodą chromatografii kolumnowej prowadząc eluowanie chlorkiem metylenu. Otrzymaną pozostałość z żądanej frakcji rekrystalizowano z acetonitrylu. Otrzymano 0,44 g (40,5%) 4-{[4-amino-5-bromo-6-(4-cyjano-2,6-dimetylofenyloksy)-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu. Próbkę wysuszono w temperaturze 80°C w czasie 16 godzin pod ciśnieniem 0,2 mm Hg (związek 46).

P r z y k ł a d B15

W naczyniu ciśnieniowym umieszczono 0,000660 mola 4-{[5-bromo-4-(4-cyjano-2,6-dimetylofenoksy)-6-chloro-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu, 1 ml tetrahydrofuranu i 0,00198 mola 1-pirolidynoetanoaminy. Mieszaninę utrzymywano w temperaturze 75°C przez 16 godzin, dodano chlorku metylenu, mieszaninę przemyto wodą, wysuszono, przefiltrowano i filtrat odparowano. Po oczyszczeniu metodą szybkiej (flash) chromatografii kolumnowej w eluowaniem układem: metanol/chlorek metylenu (1:9) otrzymano osad, który rozpuszczono w acetonitrylu. Dodano 0,48 ml 1,0 M roztworu HCl w eterze dietylowym i mieszaninę oziębiono na lodzie. Po odfiltrowaniu otrzymano 0,19 g (50,6%) chlorowodorku 4-{[5-bromo-4-(4-cyjano-2,6-dimetylofenoksy)-6-[(1-pirolidynylo)etyloamino]-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu (1:1) o temperaturze topnienia 208-210°C (związek 47).

P r z y k ł a d B16

W naczyniu ciśnieniowym umieszczono 0,00064 mola 4-{[5-bromo-4-(4-cyjano-2,6-dimetylofenoksy)-6-chloro-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu, 3 ml tetrahydrofuranu, 0,06 g O-metylohydroksyloaminy, tetrahydrofuran i NaOH (1N roztwór; 0,00067 mola). Mieszaninę reakcyjną mieszano w temperaturze pokojowej przez 3 dni, następnie przez 1 dzień w temperaturze 75°C, przez dzień w temperaturze 90°C i przez 2 dni w temperaturze 110°C. Do O-metylohydroksyloaminy (0,60 g) dodano 4 ml tetrahydrofuranu i 50% roztwór NaOH (0,00719 mola). Ciecz zdekantowano do kolby reakcyjnej i mieszaninę reakcyjną utrzymywano w temperaturze 110°C przez 3 dni. Odparowano rozpuszczalnik, pozostałość rozpuszczono w chlorku metylenu, przemyto nasyconym roztworem NaHCO3 i wodą, wysuszono nad siarczanem sodu, przefiltrowano i odparowano rozpuszczalnik. Pozostałość oczyszczono metodą chromatografii kolumnowej na żelu krzemionkowym (eluent: CH2Cl2/CH3OH (98:2). Zebrano czyste frakcje i odparowano rozpuszczalnik. Pozostałość krystalizowano z acetonitrylu, przefiltrowano i wysuszono. Otrzymano 0,15 g (51%) 4-{[5-bromo-4-(4-cyjano-2,6-dimetylofenoksy)-6-(me20

PL 204 427 B1 toksyamino)-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu o temperaturze topnienia 185-186°C. Próbkę suszono przez 16 godzin pod ciśnieniem 0,2 mm Hg, w temperaturze 80°C (związek 48).

P r z y k ł a d B17

a) Do mieszanego w temperaturze 0°C roztworu 0,70 ml (0,005 mola) 1-(metyloetylo)-2-propanoaminy i 300 ml tetrahydrofuranu dodano n-butylolit (2,0 ml; 0,005 mola), mieszano na zimno przez 30 minut i dodano 0,005 mola związku (17). Otrzymaną mieszaninę mieszano podczas chłodzenia przez 30 minut, następnie dodano 1,5 ml (10 milimoli) bromooctanu 1,1-dimetyloetylowego, podwyższono temperaturę do temperatury pokojowej i mieszano mieszaninę reakcyjną przez trzy godziny. W oddzielnej kolbie, do mieszanego w temperaturze 0°C roztworu 0,70 ml (5 milimoli) 1-(metyloetylo)-2-propanoaminy w 50 ml tetrahydrofuranu dodano n-butylolit (2,0 ml; 5 milimoli), mieszaninę pozostawiono do przereagowania na 30 minut, w którym to czasie temperatura wzrastała do temperatury pokojowej. Tę procedurę powtórzono. Reakcję zgaszono wodą (0,5 ml), próbkę zatężono na wyparce rotacyjnej na żelu krzemionkowym i oczyszczano metodą szybkiej (flash) chromatografii, prowadząc eluowanie gradientem: 0, 10 i 20% octanu etylu w heksanie. Otrzymano biały osad związku o wzorze:

o temperaturze topnienia 195-197°C (związek 56).

b) Na zawiesinę związku (17) w 40 ml N,N-dimetyloformamidu działano ilością 0,24 g NaH. Musującą mieszaninę mieszano 5 przez 90 minut. Przygotowano roztwór 1,4-dichloro-1,4-butanodionu w 10 ml N,N-dimetyloformamidu i oziębiono go na łaźni z lodem. Mieszaninę sporządzoną ze związku (17) przeniesiono do zimnego roztworu 1-(metyloetylo)-1-propanoaminy, ogrzano do temperatury pokojowej i mieszano przez 42 godziny.

Dodano następną porcję 0,24 g NaH, mieszaninę mieszano przez 3 dni, następnie rozcieńczono eterem i wylano do lodu. Wytrącony osad odfiltrowano. Dwufazowy filtrat rozdzielono i kwaśną frakcję wodną ekstrahowano 2 razy eterem. Połączone frakcje eterowe przemyto małymi objętościami destylowanej wody i wysuszono. Odparowano rozpuszczalnik i pozostałość oczyszczono metodą chromatografii kolumnowej na żelu krzemionkowym. Po następnym oczyszczeniu metodą HPLC z odwróconymi fazami i natychmiastowym oziębieniu do liofilizacji odpowiednich frakcji uzyskano 0,07 g (7,8%) związku o wzorze:

o temperaturze topnienia 232-233°C (związek 57).

c) Do kolby dodano w atmosferze argonu 60% NaH i tetrahydrofuran. Mieszaninę reakcyjną mieszano w temperaturze pokojowej przez 10 minut i dodano związek (17). Po godzinnym mieszaniu dodano karbonochloridanu etylowego. Mieszaninę reakcyjną mieszano w temperaturze pokojowej

PL 204 427 B1 przez następne 16 godzin po czym odparowano rozpuszczalnik. Pozostałość częściowo rozpuszczono w dimetylosulfotlenku i przefiltrowano. Filtrat oczyszczano metodą chromatografii z odwróconymi fazami i liofilizowano. Otrzymano 0,47 g (18%) związku o wzorze:

(związek 58).

d) Mieszaninę 0,00147 mola 4-{[5-amino-4-(4-cyjano-2,6-dimetylofenoksy)-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu w 10 ml bezwodnika kwasu etanowego i 10 ml 2-propanonu mieszano w temperaturze pokojowej przez 16 godzin, następnie ogrzano ją do temperatury 55°C i dodano następną porcję (3 ml) bezwodnika kwasu etanowego. Po 18 godzinach przerwano ogrzewanie i kontynuowano mieszanie w temperaturze pokojowej przez 6 dni. Próbkę zatężono na wyparce rotacyjnej do konsystencji osadu. Oczyszczanie prowadzono metodą chromatografii kolumnowej z eluowaniem gradientem: 0, 0,5, 1, 1,5 i 2% (10% NH4OH w metanolu) w chlorku metylenu. Otrzymano związek o wzorze:

o temperaturze topnienia 290-295°C. Osad suszono pod zmniejszonym ciśnieniem, w temperaturze 60°C przez 16 godzin (związek 49).

P r z y k ł a d B18

Mieszaninę 0,0005 mola 4-{[4-(4-cyjano-2,6-dimetylofenoksy)-5-nitro-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu w 20 ml tetrahydrofuranu uwodorniano przez dobę wobec 0,100 g 10% Pd na węglu jako katalizatorze. Po pobraniu odpowiedniej ilości wodoru (3 równoważniki, 0,0015 mola) odfiltrowano katalizator, filtrat zatężono na wyparce rotacyjnej i wysuszono pod zmniejszonym ciśnieniem w czasie 16 godzin w temperaturze 40°C. Otrzymano 0,15 g (84%) 4-{[5-amino-4-(4-cyjano-2,6-dimetylofenoksy)-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu o temperaturze topnienia >300°C (związek 50).

P r z y k ł a d B19

Połączono 0,001 mola 4-{[4-[(2,4,6-trimetylofenylo)amino]-5-nitro-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu, 0,025 g 10% Pd na węglu, 20 ml etanolu i 0,030 mola hydrazyny, uzyskując zawiesinę, którą mieszano w temperaturze pokojowej przez 16 godzin. Usunięto rozpuszczalnik na wyparce rotacyjnej, pozostałość rozpuszczono w 20 ml tetrahydrofuranu i 1 ml metanolu. Dodano drugą porcję (0,5 g) hydrazyny i mieszano mieszaninę reakcyjną przez 16 godzin w temperaturze pokojowej. Dodano trzecią porcję hydrazyny (0,5 ml) i mieszaninę reakcyjną mieszano przez dodatkowe 16 godzin w temperaturze pokojowej. Próbkę zatężono na wyparce rotacyjnej na żelu krzemionkowym (1 g) i oczyszczano metodą szybkiej (flash) chromatografii, prowadząc eluowanie gradientem 0,5%, 1,2%, 10% (NH4OH w metanolu) w chlorku metylenu. Żądane frakcje oczyszczono metodą preparatywnej HPLC.

PL 204 427 B1

Otrzymano 0,24 g (70%) 4-{[5-amino-4-[(2,4,6-trimetylofenylo)amino]-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu o temperaturze topnienia 224-225°C (związek 51).

P r z y k ł a d B20

Połączono w zatopionej rurce 0,001 mola związku (3), 0,0012 mola trimetylosilanokarbonitrylu, 0, 020 g Pd(PPh3)2Cl2, 0,010 g CuJ i 3 ml CF3COOH/H2O i utrzymywano w temperaturze 110°C przez 10 godzin. Dodano drugą porcję katalizatorów:

Pd(PPh3)2CI2 (0, 020 g) i CuJ (0,010 g) oraz 3 ml CF3COOH/H2O i mieszaninę reakcyjną mieszano w temperaturze 110°C przez 10 godzin. Następnie mieszaninę zatężono na wyparce rotacyjnej i pozostałość oczyszczano metodą preparatywnej HPLC z odwróconymi fazami. Żądane frakcje zatężono, oczyszczano metodą preparatywnej HPLC z odwróconymi fazami, suszono w strumieniu azotu i następnie pod zmniejszonym ciśnieniem, w temperaturze 40°C przez 16 godzin. Otrzymano 0,011 g 4-{[5-etynylo-4-[(2,4,6-trimetylofenylo)amino]-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu o temperaturze topnienia 165-175°C (związek 52).

P r z y k ł a d B21

Ilości 0,000906 mola związku (3), 0,000906 mola tributylofenylostannanu, 0,002718 mola Pd(PPh3)4 i 3 ml 1,4-dioksanu połączono pod azotem w zatopionej rurce i utrzymywano przez 16 godzin w temperaturze 110°C. Mieszaninę reakcyjną oziębiono i zatężono na wyparce rotacyjnej. Próbkę oczyszczono metodą preparatywnej HPLC z odwróconymi fazami i następnie wysuszono w atmosferze argonu. Po wysuszeniu pod zmniejszonym ciśnieniem otrzymano 0,0845 g 4-{[5-fenylo-4-[(2,4,6-trimetylofenylo)amino]-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu o temperaturze topnienia 209-214°C (związek 53).

P r z y k ł a d B22

Ilość 0,001 mola związku (3), 0,22 ml tetraetenylostannanu, 2 ml 1,4-dioksanu i 0,112 g Pd(PPh3)4 połączono pod argonem w zatopionej rurce i utrzymywano, mieszając, przez 16 godzin w temperaturze 100°C. Dodano więcej tetraetenylostannanu i Pd(PPh₃)₄, mieszaninę umieszczono w atmosferze argonu i mieszano ogrzewając ją. Następnie mieszaninę zatężono na wyparce rotacyjnej i oczyszczono metodą preparatywnej HPLC. Produkt wysuszono w strumieniu azotu, następnie suszono pod zmniejszonym ciśnieniem przez 4 godziny w temperaturze 60°C. Otrzymano 0, 422 g 4-{[5-etenylo-4-[(2,4,6-trimetylofenylo)amino]-2-pirymidynylo]amino}benzonitrylu o temperaturze topnienia 237-242°C (związek 54).

P r z y k ł a d B23

Ilości 0,001225 mola związku (3), 0,001470 mola CuCN i 2 ml N,N-dimetyloformamidu połączono pod argonem w zatopionej rurce i podczas mieszania utrzymywano przez 16 godzin w temperaturze 160°C. Pozostałość oczyszczono metodą chromatografii kolumnowej (eluent: CH2Cl2/heksan (1:1) i następnie czysty CH2Cl2). Zebrano żądane frakcje i odparowano rozpuszczalnik. Pozostałość macerowano pod CH2Cl2 w temperaturze pokojowej. Osad suszono pod zmniejszonym ciśnieniem, w temperaturze 40°C w czasie 24 godzin. Otrzymano 0,0864 g (24%) związku o wzorze:

o temperaturze topnienia 254-259°C (związek 55).

W tabelach 1, 2, 3 i 4 wyszczególnione są związki o wzorze (I-a), które otrzymano sposobem analogicznym do opisanego w jednym z powyższych przykładów.

PL 204 427 B1

T a b e l a 1

Numer związku	Numer przykładu	Y	Dane fizyczne
1	B1a	Cl	-
2	B1a	Br	tt. 227-228°C
22	B1l	NO2	tt. 224-226°C

T a b e l a 2

Nr zw.	Nr. prz	R^a	R^b	R^c	X	Y	Q	Temp. topn. /sól
1	2	3	4	5	6	7	8	9
3	B1b	CH3	CH3	CH3	NH	Br	H	227-228°C
4	B2	CH3	CH3	CH3	NH	Cl	NH2	241-142°C trifluoro-octan (1:1)
5	B3	CH3	CH3	CH3	NH	Cl	H	224-226°C
6	B5	CH3	CH3	CH3	O	Cl	H	218-219°C
7	B5	CH3	CH3	CH3	S	Cl	H	264-266°C
8	B5	CH3	Br	CH3	O	Cl	H	237-238°C
9	B3	CH3	Br	CH3	NH	Cl	H	217-219°C
10	B4	Br	CH3	Br	NH	Cl	H	262-263°C
11	B4	Br	Br	F	NH	Cl	H	200-202°C
12	B4	CH3	C(CH3)3	CH3	NH	Cl	H	214-215°C
13	B4	CH3	CN	CH3	NH	Cl	H	281-283°C
14	B4	CI	Cl	CH3	NH	Cl	H	243-245°C
15	B5	CI	Br	CH3	O	Cl	H	244-247°C
16	B5	CH3	Cl	CH3	O	Cl	H	232-235°C
17	B6	CH3	CN	CH3	O	Br	H	288-289°C
18	B5	CH3	CN	CH3	O	Cl	H	283-284°C

PL 204 427 B1 cd. tabeli 2

1	2	3	4	5	6	7	8	9
19	B7	CH3	CN	CH3	NH	Cl	NH2	266-268°C trifluoro-octan (1:1)
20	B3	Cl	Cl	CH3	NH	Br	H	253-254°C
21	B3	CH3	Br	CH3	NH	Br	H	243-245°C
23	B23	CH3	CN	CH3	NH	CN	H	275-290°C trifluoro-octan (1:1)
24	B23	CH3	Br	CH3	NH	CN	H	291-299°C
25	B14	CH3	CN	CH3	O	Br	NH-CH3	248-250°C
26	B14	CH3	CN	CH3	O	Br	NH2	255-256°C
27	B14	CH3	CH3	CH3	O	Br	NH2	^_
28	B14	CH3	CH3	CH3	O	Br	NH-CH3	213-214°C
29	B14	CH3	CN	CH3	O	Br	NH-C2H5	263-264°C
30	B14	CH3	CN	CH3	O	Cl	NH2	272-274°C
31	B14	CH3	CH3	CH3	O	Cl	NH2	199-202°C
32	B11	CH3	CH3	CH3	NH	NO2	H	>300°C
33	B5	CH3	CH3	CH3	O	Br	H	207-215°C
34	B5	CH3	CH3	CH3	O	Cl	Cl	225-226°C
35	B5	CH3	CN	CH3	O	Cl	Cl	273-276°C
36	B6	CH3	CN	CH3	O	Cl	Br	281-282°C
37	B5	CH3	CH3	CH3	O	Cl	Br	214-215°C
40	B8	CH3	CH(CH3)2	CH3	NH	Br	H	198°C trifluoro-octan (1:2)
41	B10	CH3	CH3	CH3	NH	Br	Cl	220°C
42	B9	CH3	CN	CH3	NH	Br	Cl	259°C
43	B11	CH3	CN	CH3	O	NO2	H	>300°C
44	B12	CH3	CN	CH3	O	Br	CH3	260°C
45	B13	CH3	CN	CH3	NH	Br	H	277°C
46	B14	CH3	CN	CH3	O	Br	NH2	255°C
47	B15	CH3	CN	CH3	O	Br	Q ? NH Z	208°C HCl (1:1)
48	B16	CH3	CN	CH3	O	Br	-NH-O- CH3	185-186°C
49	B17d	CH3	CN	CH3	O	-NH-CO- CH3	H	290-295°C

PL 204 427 B1 cd. tabeli 2

1	2	3	4	5	6	7	8	9
50	B18	CH3	CN	CH3	O	-NH2	H	>300°C
51	B18	CH3	CH3	CH3	NH	-NH2	H	224-225°C trifluoro-octan (1:2)
52	B20	CH3	CH3	CH3	NH	CN	H	165-175°C
53	B21	CH3	CH3	CH3	NH	Fenyl	H	209-214°C
54	B22	CH3	CH3	CH3	NH	-CH=CH2	H	237-242°C trifluoro-octan (1:1)
55	B23	CH3	CH3	CH3	NH	-CH=CH2	H	254-259°C

T a b e l a 3

Nr zw.	Nr prz.	Z	Temperatura topnienia
38	B17c	-C(=O)-CH3	194-196°C
56	B17a	-CH2-COOC(CH3)3	195-197°C
57	B17b	-CH=O	232-233°C
58	B17c	-COOC2H5	209-210°C
59	B6b	-CH2-COOC2H5	185-190°C
60	B6c	-CH2-COOC(CH3)2	168-169°C
61	B6d	-CO-CH2-OCH2-CO-OCH3	184-185°C

T a b e l a 4

Nr zw.	Nr prz.	R^a	R^b	X	Y	Q	Temperatura topnienia
39	B5	CI	CI	s	Br	H	198-200°C

B. P r z y k ł a d f a r m a k o l o g i c z n y

P r z y k ł a d C.1

Do oznaczania in vitro związków anty-HIV użyto szybką, czułą i zautomatyzowaną procedurę analityczna. Jako linię komórek docelowych wybrano transformowaną HTV-1 linię komórek T4 (linia MT-4), która, jak wykazano (Koyanagi i wsp., Int. J. Cancer 36, 445-451, 1985) jest bardzo wrażliwa na zakażenie wirusem HIV i poddająca się temu zakażeniu. Punktem końcowym oznaczenia było hamowanie wywołanego wirusem HIV efektu cytopatycznego. Żywotność komórek zakażonych HIV

PL 204 427 B1 oraz zakażonych pozornie oznaczano spektrofotometrycznie, jako redukcję in situ bromku 3-(4,5-dietylotiazol-2-ilo)-2,5-difenylotetrazoliowego (MTT). Pięćdziesięcioprocentowe stężenie cytotoksyczne (CC₅₀) wyrażone w μM, zdefiniowano jako stężenie związku, które zmniejszało absorbancję pozornie zakażonej próbki kontrolnej o 50%. Procent ochrony osiągnięty przez dany związek w komórkach zakażonych HIV wyliczano według wzoru:

(CDT)HIV - (ODC)HIV

---------------------------------- wyrażony w procentach.

(ODC) kontrola - (ODC)HIV w którym to wzorze, (CDT)HIV oznacza gęstość optyczną zmierzoną przy danym stężeniu badanego związku w komórkach zakażonych HIV, (ODC)HIV oznacza gęstość optyczną oznaczoną dla komórek zakażonych wirusem HIV, na które nie działano badanym związkiem, (ODC)kontrola oznacza gęstość optyczną oznaczoną dla nie traktowanych związkiem, pozornie zakażonych komórek kontrolnych. Wszystkie wartości gęstości optycznej pochodzą z oznaczeń przy długości fali 540 nm. Dawkę, przy której osiągano 50% ochronę zgodnie z powyższym wzorem określano jako 50% stężenie hamujące (IC₅₀ w μM). Stosunek CC₅₀ do IC₅₀ określano jako indeks selektywności (SI). Wykazano, że związki o wzorze (I) hamują wirusa HIV-1 skutecznie. Wartości IC50, CC50 i SI dla poszczególnych związków są podane w poniższej tabeli 5.

Nr zw.	IC50 ( μ M)	CC50 ^M)	SI
2	0,030	82,6	2730
3	0,006	4,4	738
1	0,004	10,9	2787
4	0,002	10,0	5555
5	0,002	0,4	178
6	0,009	>100	>11049
7	0,084	>100	>1182
8	0,012	>100	>8298
9	0,003	1,2	376
46	0,002	>200	>71428
61	0,002	>100	>52631

Nr zw.	IC50 ^M)	CC50 ^M)	SI
10	0,005	0,4	92
11	0,002	0,4	183
12	0,020	48,5	2393
13	0,0005	0,4	860
14	0,002	0,4	191
15	0,010	>100	>9661
16	0,010	>100	>10416
17	0,002	>10	>6451
18	0,001	>10	>7142
60	0,002	74,52	39223

Zastrzeżenia patentowe

Claims

1. Hamująca replikację wirusa HIV pochodna pirymidyny o wzorze (I-a):

PL 204 427 B1 w którym:

-b¹=b²-C(R^2a)=b³-b⁴ = oznacza dwuwartościowy rodnik o wzorze:

-CH=CH-C(R^2a) =CH-CH= (b-1), q ma wartość 0 lub 2;

R¹ oznacza atom wodoru, formyl, C1-C6-alkilokarbonyl, C1-C6-alkiloksykarbonyl, C1-C6-alkil podstawiony grupą C1-C6-alkiloksykarbonylową, C1-C6-alkilokarbonyloksylową; C1-C6-alkiloksy-C1-C6-alilokarbonyl podstawiony grupą C1-C6-alkiloksykarbonylową;

R^2a oznacza grupę cyjanową;

każdy podstawnik R² oznacza niezależnie grupę C1-C6-alkilową;

X oznacza -NH-, -O- lub -S-;

Q oznacza atom wodoru, C1-C6-alkil, atom chlorowca, albo -NR⁴R⁵ i

R⁴ i R⁵ są niezależnie wybrane spośród atomu wodoru, grupy C1-C12-alkilowej, C1-C12-aliloksylowej, każda z powyższych grup C1-C12-alkilowych może być ewentualnie i indywidualnie podstawiona grupą Het;

Y oznacza atom chlorowca, C2-C6-alkenyl, grupę cyjanową,

-C(=O)NH2, grupę nitrowej, grupę aminową, grupę -NHC(=O)-CH3 lub aryl;

aryl oznacza fenyl;

Het oznacza pirolidynyl; lub sól addycyjna tego związku.

2. Związek według zastrz. 1, w którym to związku, R¹ oznacza atom wodoru, formyl, C1-C6-alilokarbonyl, C1-C6-alkiloksykarbonyl, C1-C6-alkil podstawiony grupą C1-C6-alkiloksykarbonylową.

3. Związek według zastrz. 1, w którym to związku, L oznacza grupę -X-R³, w której R³ oznacza 2,4,6-trójpodstawiony fenyl.

4. Związek według zastrz. 1, w którym to związku, Y oznacza grupę cyjanową, -C(=O)NH2 albo atom chlorowca.

5. Związek według zastrz. 1, w którym to związku, Q oznacza atom wodoru albo grupę NR⁴R⁵.

6. Związek według zastrz. 1, którym jest:

4-{[5-chloro-4-[(2,4,6-trimetylofenylo)amino]-2-pirymidynylo]amino}benzonitryl;

4-{[5-bromo-4-(4-cyjano-2,6-dimetylofenoksy)-2-pirymidynylo]amino}benzonitryl;

7. Związek według zastrz. 1, którym jest:

4-{[4-amino-5-bromo-6-(4-cyjano-2,6-dimetylofenyloksy)-2-pirymidynylo]amino}benzonitryl; lub sól addycyjna tego związku.

8. Związek według zastrz. 7, którym jest:

9. Związek według zastrz. 8, którym jest:

10. Związek jak określono w zastrz. 1 do stosowania jako lek.

11. Zastosowanie związku jak określono w zastrz. 1 do wytwarzania leku do leczenia osobników cierpiących na zakażenie HIV (ludzkim wirusem braku odporności).

12. Zastosowanie według zastrz. 11, w którym zakażeniem HIV jest zakażenie HIV 1.

13. Zastosowanie według zastrz. 11, w którym zakażenie HIV jest zakażeniem opornym na nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy inne niż związki zdefiniowane w zastrz. 1.

14. Kompozycja farmaceutyczna zawierająca znany nośnik i/lub substancje pomocnicze oraz substancję czynną, znamienna tym, że zawiera jako substancję czynną związek zdefiniowany w zastrz. 1.

PL 204 427 B1

15. Sposób wytwarzania związku jak określono w zastrz. 1, znamienny tym, że:

1 1 2 2a 1 2 w którym W¹ oznacza odpowiednią grupę odchodzącą, a L, Y, Q, R¹, R², R^2a, q i -b¹=b²-C(R^2a)=b³-b⁴= mają znaczenie zdefiniowane w zastrz. 1,

b) prowadzi się reakcję związku pośredniego o wzorze (IV) ze związkiem pośrednim o wzorze (V) bez użycia rozpuszczalnika albo w odpowiednim rozpuszczalniku, w atmosferze gazu obojętnego w ś rodowisku reakcji, wedł ug schematu:

2 1 2 2a 3 1 2 w którym W² oznacza odpowiednią grupę odchodzą c ą , a Y, Q, R¹, R², R^2a, R³, q i -b¹=b²-C(R^2a)=b³-b⁴= mają znaczenie zdefiniowane w zastrz. 1,