Wiadomo, ze jodowodór oddaje wodór przy silnem ogrzaniu i staje sie silnym srodkiem redukcyjnym. Stosujac taka me¬ tode redukcji dodaje sie równiez fosfor, aby wolny jod zamienic znowu w obecnosci wody na jodowodór, który stosuje sie po¬ wtórnie.Dzieki niniejszemu wynalazkowi oka¬ zalo sie, ze przylaczenie wodoru do zwiaz¬ ków organicznych jest mozliwe przez uzy¬ cie czystego wodoru z zastosowaniem wy¬ sokiego cisnienia i silnego ogrzania i bar¬ dzo nieznacznych ilosci jodu. W ten spo¬ sób daje sie przylaczyc wodór zwlaszcza do weglowodorów i takze do innych sklad¬ ników mazi, jak np. smola, a nawet we¬ giel.Podobnie jak czysty jod dzialaja tak¬ ze takie polaczenia, jak np. jodowtodór lub jodek zelazawy, które 'przy temperaturze reakcji odszczepiaja jod lub jodowodór.Przy zastosowaniu zwiazków jodu,które przy temperaturze reakcji i danych warunkach nie dysocjuja sie wcale lub tyl¬ ko z trudnoscia, dzialanie jodu jest niezu¬ pelne, Jezeli natomiast doda sie do masy reakcyjnej odpowiednie zwiazki, które reaguja w danych warunkach z uzytemi zwiazkami jodu i wydzielaja jod lub jego .A £ zmgf&fe^ul^gajace latwo dysocjacji, to V \*l-# 4 dz|al^niei Tk&ftalizatora jest wtedy znacznie wydatniejsze, Jako takie zwiazki nadaja sie szczególnie sole metaliczne, jak alun zelazowy, chlorek zelazowy, siarczan mie¬ dzi lub inne sole metaliczne, które uwal¬ niaja jod lub jodowodór nawet przy uzyciu jodków alkalicznych lub jodków ziem al¬ kalicznych.Reakcja zachodzi przy temperaturach od 200 do 500°C i powyzej oraz pod cisnie¬ niem wodoru 50 do 200 i wiecej atmosfer z taka szybkoscia, ze przy niezmiennej temperaturze reakcji cisnienie widocznie maleje.Bardzo waznym faktem jest, ze do re¬ dukcji wielkich mas przerabianych zwiaz¬ ków wystarczaja bardzo male ilosci jodu, przyczem nie odgrywa roli zanieczyszcze¬ nie zwiazków przerabianych lub wodoru chlorem, siarka lub innemi truciznami kontaktowemi Przyklad I. 10 kg odsaczonego surowe¬ go naftalenu miesza sie z 1 g jodu lub mniej w naczyniu, zaopatrzonem w mie¬ szadlo i mogacem wytrzymac cisnienie co- najmniej 200-atmosfer* Nastepnie wprowa¬ dza sie wodór, który moze nie byc czysty, pod cisnieniem 50 do 100 atm, i ogrzewa do 300 — 500°C. Cisnienie z poczatku sie zwieksza odpowiednio do wzrostu tempe¬ ratury, poczem przy stalej temperaturze, okolo 380°C, zaczyna bardzo szybko spa¬ dac, co jest oznaka, ze wodór zostal po¬ chloniety. Jezeli ilosc doprowadzonego wodoru nie byla wystarczajaca do calko¬ witej reakcji, to po oziebieniu mozna zno¬ wu wtloczyc wodór, ponownie ogrzac i za¬ konczyc reakcja.Jako produkt otrzymuje sie, zaleznie od wysokosci temperatury, mieszanine la- twowrzacych weglowodorów benzenowych i tetraliny, przyczem przy zastosowaniu od¬ powiedniej metody pracy mieszanina ta moze zawierac takze dekaline i inne we¬ glowodory.Z 10 kg surowego naftalenu mozna o- trzymac w ten sposób do 8 kg i wiecej plynnych weglowodorów, których tempe¬ ratura wrzenia wynosi do 200°C. Niezmie¬ niony naftalen, oddzielony przez destyla¬ cje, moze byc ponownie uzyty. Zanieczy¬ szczenia naftalenu, jak fenole, zasady, tio- nafteny i t. p. zwiazki oraz ewentualnie zanieczyszczenia wodoru, nie przeszkadza¬ ja wcale reakcji i ulegaja równiez czescio¬ wej lub calkowitej redukcji.Przyklad IL 10 kg zwyklej smoly z wegla kamiennego przerabia sie tak samo, jak poprzednio, zapomoca jodu i potrzebnej ilosci wodoru. Zaleznie od warunków re¬ akcji (temperatury, cisnienia i czasu trwa¬ nia reakcji) otrzymuje sie obok znacznej ilosci amonjaku okolo 20% lub wiecej plynnych weglowodorów o temperaturze wrzenia do 200°C, okolo 30% lub wiecej frakcyj o wyzszej temperaturze wrzenia i do 20% lub wiecej produktu majacego wlasnosci olejów smarowych.Latwowrzace frakcje moga sluzyc do napedu silników spalinowych, podobnie jak benzen lub benzyna. Frakcje trudniej wrzace nadaja sie bardzo dobrze jako ole¬ je dla silników Diesel'a, a najtrudniej wrzace frakcje nadaja sie jako oleje sma¬ rowe.Oczyszczanie poszczególnych frakcyj metodami stosowanemi w przemysle we¬ glowym i naftowym nie przedstawia zad¬ nych trudnosci, odbywa sie z malemi stra¬ tami, a czasem jest nawet niepotrzeb¬ ne. — 2 —Podobnie jak jod dzialaja takze inne chlorowce i zwiazki chlorowcowe, jakkol- wiek wymagaja one wyzsizej temperatury.Reakcja jest szczególnie wydajna przy równoczesnem uzyciu kilku chlorowców lub innych zwiazków. Takze i w tym przy¬ padku jest bardzo korzystna domieszka odpowiednich soli metalicznych, przyspie¬ szajacych dysocjacje uzytych chlorowców.Zamiast sztucznych mieszanin zwiazków chlorowcowych mozna uzyc z korzyscia mieszanin naturalnych albo mieszanin o- trzymywanych w przemysle potasowym, wzglednie mieszanin otrzymywanych jako produkt 'posredni przy wytwarzaniu bro¬ mu i jodu z wodorostów.Przyklad III. 1 k|g naftalenu miesza sie z 1 ig chlorku amonowego w naczyniu z mieszadlem, poczem wtlacza sie wodór pod cisnieniem 100 atm i ogrzewa przez jakis czas do mniej wiecej 470°C. Zaleznie od temperatury i czasu trwania reakcji o- trzymuje sie do 70% i wiecej plynnych produktów uwodornionego natfalenu oraz produktów rozkladu az do benzenu.Przyklad IV. W taki sam sposób jak w przykladzie III przerabia sie 500 g zwy¬ klej smoly iz wegla kamiennego z ^4 g bromku potasu i 1 g alunu zelazowego.Otrzymuje sie do 70% i wiecej skladników plynnych przy zwyklej temperaturze i o temperaturze wrzenia czesciowo ponizej 200°C, przewaznie od 200° do 360^C i nie¬ które powyzej 360°C, przyczem te ostatnie posiadaja wisnosc i moga byc stosowane jako smary, podczas gdy skladniki latwiej wrzace nadaja sie do napedu silników wy¬ buchowych, a skladniki o posredniej tem¬ peraturze topliwosci nadaja sie do napedu silników DieseTa.Przyklad V. 1 kg wekla kamiennego z mozliwie mlodych 'pokladów przerabia sie jak w przykladzie I z % g jodku potasu, V2 g jodku bromu, 1 g chlorku potasu i 1 g chlorku amonowego. Zaleznie od czasu trwania reakcji i temperatury otrzymuje sie 60% i wiecej plynnych produktów, nadajacych sie do destylacji i dajacych sie oczyszczac znanemi sposobami. Produkty te nadaja sie znowiu do napedu silników, jako smary i do wielu innych celów, do których uzywa sie destylaty oleju ziemne¬ go lub mazi weglowej.Przyklad VL 500 g surowego destylatu mazi prazonego wegla brunatnego lub ka¬ miennego przerabia sie tak, jak w przy¬ kladzie I z }4 g jodku potasu, % g chlorku amonowego i % g chlorku zelazowego. Za¬ leznie od temperatury reakcyjnej, która moze wynosic 200 — 500°C, zaleznie od ci¬ snienia i czasu trwania reakcji otrzymuje sie produkty 'podobne do benzyny, nadaja¬ ce sie do tych wszystkich celów, do których uzywa sie handlowej benzyny, zwlaszcza najczystszej benzyny i benzenu. Proces mozna prowadzic sposobem ciaglym lub przerywanym. Mozna takze pracowac w ten sposób, ze otrzymane produkty latwo- wrzace odparowuje sie stale wraz z otrzy¬ manymi produktami gazowemi i z nieuzy¬ tym wodorem, który uzywa sie ponownie do reakcji po skropleniu (przez oziebienie) produktów dajacych sie skra'plac. PL