Pierwszenstwo: Opublikowano: 28.11.1970 KI. 22e MKP CO»b Vl|OG UKD Wspóltwórcy wynalazku: inz. Maria Haladaj, mgr inz. Tadeusz Katara¬ sinski, inz. Miroslaw Smolis Wlasciciel patentu: Wolskie Zaklady Przemyslu Barwników, Wola Krzy¬ sztoporska (Polska) Sposób otrzymywania beta-formy ftalocyjaniny miedzi Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywa¬ nia beta-formy ftalocyjaniny miedzi z surowej fta¬ locyjaniny miedzi, otrzymywanej w procesie suchej kondensacji (stapiania) bezwodnika kwasu ftalowe¬ go i mocznika.Beta-forma ftalocyjaniny miedzi jako odporna odmiana na dzialanie rozpuszczalników aromatycz¬ nych znajduje zastosowanie w produkcji farb i la¬ kierów i farb graficznych/ opartych na tych roz¬ puszczalnikach.Dotychczas znane byly sposoby otrzymywania beta-formy ftalocyjaniny metoda syntezy rozpusz¬ czalnikowej oraz na drodze obróbki fizycznej w ste¬ zonych kwasach szczególnie chlorowodorowym, bro- mowodorowym, siarkowym, benzenosulfonowym w obecnosci cieczy hydrofobowych jak ksylen, toluen, trójchlorobenzen. Pod wplywem dzialania tych kwa¬ sów ftalocyjanina przechodzila w sól, która nastep¬ nie hydrolizowano w wodzie, alkoholach, lub za¬ sadach aromatycznych.Opis patentowy dunski nr. 85237 przewiduje ob¬ róbke surowej ftalocyjaniny miedzi z mala iloscia stezonego kwasu siarkowego (70%), lub oleum. Po¬ wstajacy w czasie tej obróbki siarczan ftalocyja¬ niny poddany zostaje hydrolizie w wodzie. Produkt hydrolizy traktowany jest w srodowisku wodnym w temperaturze 50°C zwiazkami aromatycznymi w ciagu pól godziny, w wyniku czego otrzymuje sie gotowy handlowy pigment, glównie w formie be- 10 15 20 25 30 ta. Istota tego sposobu jest stosowanie 70% kwasu siarkowego, lub 20°/o oleum i przeprowadzenie pro¬ cesu w specjalnym typie ugniatarki. Sposób ten nie gwarantuje otrzymania wylacznie formy beta, dajac jedynie pigment o wysokim stopniu dysper¬ sji.Wada znanych sposobów jest brak mozliwosci usuniecia zanieczyszczen wystepujacych w surowej ftalocyJaninie, niebezpieczenstwo zatrucia i popa¬ rzenia pracowników spowodowane stosowaniem ste¬ zonych kwasów szczególnie chlorowodorowego i bromowodorowego, a takze otrzymywanie nie czy¬ stej beta-formy ftalocyjaniny, ale mieszaniny form alfa i beta.Sposób wedlug wynalazku polega na gotowaniu surowej ftalocyjaniny miedzi w rozcienczonym kwa¬ sie siarkowym o stezeniu 5—10% wagowych, a na¬ stepnie po odsaczeniu i przemyciu woda, gotowa¬ niu w rozcienczonym wodnym roztworze wodoro¬ tlenku sodowego o stezeniu 3—5% wagowych. Naj¬ korzystniejsze okazalo sie gotowanie zarówno w kwasie siarkowym jak i nastepnie w roztworze wo¬ dorotlenku sodowego w ciagu 4 godzin.Czynnosci te maja na celu odmycie zawartych w ftalocyJaninie zanieczyszczen, powstalych w wy¬ niku niecalkowitej kondensacji bezwodnika kwa¬ su ftalowego i mocznika. Nastepnie ftalocyJanine odsacza sie przemywa i suszy, po czym wysuszona traktuje sie ksylenem w temperaturze 130—140°C w ciagu 3—5 godzin. Ilosc ksylenu dobiera sie tak, 590683 59068 4 aby stosunek wagowy ftalocyJaniny do ksylenu wynosil 1:5—1:10.Traktowanie ksylenem w podanych wyzej wa¬ runkach powoduje calkowita zmiane formy krysta¬ licznej alfa surowej ftalocyjaniny w forme beta.Obecnosc wody w tym stadium procesu nie po¬ zwala na osiagniecie podanych wyzej temperatur, a proces zmiany formy krystalicznej w tempera¬ turze nizszej zachodzi bardzo wolno, lub nie za¬ chodzi wcale.Sposób wedlug wynalazku pozwala na otrzyma¬ nie czystej beta formy krystalicznej ftalocyjaniny z surowej ftalocyjaniny miedzi, a dodatkowa jego zaleta jest pominiecie uciazliwego stosowania ste¬ zonych kwasów.Przyklad. Do 1500 czesci wagowych wody dodaje sie stopniowo mieszajac 150 czesci wago¬ wych kwasu siarkowego, a nastepnie 200 czesci wagowych surowej zmielonej ftalocyjaniny miedzi.Mieszanine gotuje sie w ciagu 4 godzin, po czym odsacza i przemywa woda. Otrzymana paste laduje sie do roztworu wodorotlenku sodowego, sporza¬ dzonego z 1500 czesci wagowych wody i 75 czesci wagowych wodorotlenku sodowego. Mieszanine go¬ tuje sie mieszajac w ciagu 4 godzin. Zawiesine od¬ sacza sie i przemywa osad woda do reakcji obojet¬ nej. Paste barwnika suszy sie w temperatu¬ rze 100°C.Wysuszona i zmielona ftalocyJanine w ilosci 140 czesci wagowych laduje sie porcjami do aparatu zawierajacego 1400 czesci wagowych ksylenu. Za¬ wartosc aparatu mieszajac utrzymuje sie w tem¬ peraturze 130—140°C w ciagu okolo 4 godzin pod chlodnica zwrotna. Po analitycznym stwierdzeniu zakonczenia przemiany formy alfa w beta odsacza sie ksylen, a jego resztki z osadu usuwa sie przy pomocy destylacji z para wodna. Odsaczony osad ftalocyjaniny jako paste wodna suszy sie w tem- 5 peraturze do 85°C. Wysuszona i zmielona grubo- krystaliczna beta forme ftalocyjaniny miedzi, roz¬ drabnia sie do wielkosci ziaren rzedu 0,05 mikrona znanymi sposobami na przyklad przez ucieranie z pulweryzowanym chlorkiem sodowym i dwumety- loanilina, lub anilina. PL