Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do od¬ twarzania obrazów, wykorzystujacego uproszczony uklad zbieznosci, skupiajacy trzy wiazki koplanar- ne w kineskopie kolorowym.W znanych urzadzeniach do odtwarzania obra¬ zów, wiazki elektronów w kineskopach kolorowych sa skupiane glównie za pomoca nabiegunników magnetycznych rozmieszczonych w szyjce kinesko¬ pu w taki sposób, aby oddzialywaly one na wiaz¬ ke, przy czym nabiegunniki te sa pobudzane przez elektromagnesy zewnetrzne sterowane przez prze¬ biegi korekcji zbieznosci o czestotliwosciach wy¬ bierania poziomego i pionowego. Rozwiazanie to jest znane powszechnie pod nazwa osiowej, dyna¬ micznej korekcji zbieznosci.Ponadto w celu skorygowania braku zbieznosci wiazki na rogach ekranu, stosowane sa inne prze¬ biegi korekcyjne, uzyskiwane z kombinacji prze¬ biegów o czestotliwosci wybierania poziomego i pionowego. Oczywiste jest, ze tego rodzaju roz¬ wiazania sa drogie i wymagaja przeprowadzenia wielu regulacji w celu osiagniecia poprawnego skupiania wiazki.W kineskopach kolorowych, wykorzystujacych wiazki koplanarne oraz paski luminoforu umiesz¬ czone poziomo i pionowo na ekranie, znajduja za¬ stosowanie uklady zbieznosci dynamicznej, które sa sa prostsze od ukladów opisanych wyzej, stosowa¬ nych w kineskopach z wiazka elektronów o kon¬ figuracji typu delta i z krazkami luminoforu roz¬ mieszczonymi w grupach trójelementowych. 10 15 20 Wiadomo jest, ze uzwojenia przeznaczone do wytwarzania kwadrupolowego pola magnetycznego mozna wykorzystac w polaczeniu z jarzmem od¬ chylajacym do osiagniecia zbieznosci wiazek ko- planarnych. Jednakze w wiekszosci przypadków uzwojenia kwadrupolowe musza byc pobudzane przez przebiegi o czestotliwosci odchylania pozio¬ mego i pionowego oraz wymagaja szeregu regulacji w celu osiagniecia wlasciwej zbieznosci wiazek.W rozwiazaniu wykorzystujacym uzwojenia kwa¬ drupolowe mozna zastosowac dodatkowo uklad regulacji wartosci pradu wybierajacego, plynacego przez uzwojenia, odchylajace, co powoduje zwiek¬ szenie liczby elementów regulowanych i prowadzi do wzrostu kosztów urzadzenia oraz skomplikowa¬ nia jego budowy.Znane jest z opisu patentowego polskiego nr 89069 urzadzenie do odtwarzania obrazów telewizji kolorowej, w którym uzyskano skupienie trzech wiazek koplanarnych kineskopu kolorowego bez stosowania jakichkolwiek ukladów zbieznosci dy¬ namicznej. W tym urzadzeniu zespól wyrzutni elektronowych zawiera co najmniej jedna wspólna elektrode z wieloma otworami do formowania trzech lezacych w jednej linii w plaszczyznie po¬ ziomej wiazek elektronów.Zespól odchylajacy ma uzwojenia pary cewek odchylania pionowego dajace dodatni pionowy astygmatyzm izotropowy wiazek i uzwojenia pary cewek odchylania poziomego dajace ujemny astyg¬ matyzm itotropowy wiazek dla nadzbieznosci wia- 109 121109 121 zek wzdluz pionowej osi i niedozbieznosci wiazek wzdluz poziomej osi, przy czym zespól wyrzutni elektronowych i zespól odchylajacy sa umieszczone wokól srodkowej wzdluznej osi kineskopu koloro¬ wego dla uzyskania zbieznosci we wszystkich 5 punktach ekranu luminescencyjnego.Znany jest równiez z opisu patentowego polskie¬ go nr 79153 zespól cewek odchylajacych do kine¬ skopu kolorowego, w którym uklad przewodów cewek odchylajacych dobrany jest tak, aby powstal 10 dodatni pionowy astygmatyzm izotropowy i ujem¬ ny poziomy astygmatyzm izotropowy w celu wy¬ tworzenia nadzbieznosci wiazek elektronów wzdluz pionowej osi odchylania i podzbieznosci tych wia¬ zek elektronów wzdluz poziomej osi odchylania. 15 Znane jest takze z opisu patentowego polskiego nr 79161 urzadzenie do otrzymywania obrazów te¬ lewizji kolorowej nie wymagajace dynamicznej ko¬ rekcji zbieznosci:, w którym uklad zwojów w uzwo¬ jeniu cewek odchylajacych jest taki, aby uzyskac 20 dodatni pionowy astygmatyzm izotropowy i ujem¬ ny poziomy astygmatyzm izotropowy, tak zeby wiaz¬ ki elektronów byly nadzbiezne wzdluz osi pionowej rastru i podzbiezne wzdluz osi poziomej rastru.Wyrzutnia elektronowa ma taka konstrukcje, ze 25 wytwarza wiazki elekronów odlegle od siebie nie wiecej niz 5,08 mm w plaszczyznie usytuowanej w polowie odleglosci pomiedzy koncami zespolu od¬ chylajacego.Wymienione opisy patentowe polskie nr 89069, *° 79153 i 79161, ujawniaja uzwojenia cewek, które wytwarzaja ujemny,, poziomy astygmatyzm izotro¬ powy i dodatni, pionowy astygmatyzm izotropowy.W opisach tych jest przedstawiony uklad w róz¬ nych szczególach, szczególnie uzyteczny do zastoso- 35 wan z ekranem o mniejszych wymiarach i katem odchylania 90° w ukladach z wyrzutnia rzedowa.Uklad ten umozliwia uzyskanie zasadniczej zbiez¬ nosci we wszystkich miejscach na ekranie kines¬ kopu bez koniecznosci zastosowania jakiejkolwiek 40 dodatkowej korekcji dynamicznej, to znaczy syg¬ nalu korekcji, który zmienia sie wraz z czestotli¬ woscia odchylania poziomego lub pionowego. W ukladzie tym jest wystarczajace dobranie pro¬ porcjonalne astygmatyzmu poziomego i pionowego 45 jarzma oraz nadazanie za odpowiednimi przebie¬ gami w celu uzyskania samodzielnej zbieznosci w ukladzie.Znane urzadzenie do odtwarzania obrazów nie jest zadowalajace w przypadku ekranów o du- m zych wymiarach i wiekszych katach odchylania, na przyklad w przypadku ekranów o przekatnej 25 cali i kacie odchylania 110°, gdzie problem zbieznosci jest trudniejszy do rozwiazania.Wedlug wynalazku rozklad uzwojen cewek od- 55 chylania poziomego jest dobrany tak, aby skupiac linie pionowe wzdluz osi odchylania poziomego.Rozklad uzwojen cewek odchylania pionowego jest dobrany tak, aby uzyskac równolegly przebieg linii poziomych. Ustawienie jarzma wzgledem kinesko- w pu jest dobrane tak, aby skupiac linie poziome we wszystkich punktach ekranu i skupiac linie pionowe wzdluz osi odchylania poziomego. Czesci uzwojen cewek sa umieszczone wokól szyjki ki¬ neskopu, sa przeznaczone do wytwarzania kwa- 99 drupolowego, magnetycznego pola odchylajacego i sa pobudzane energia o czestotliwosci wybierania pionowego dla skupiania linii pionowych w cze¬ sciach oddalonych od osi poziomej i skupiania wia¬ zek we wszystkich punktach ekranu.Wedlug wynalazku czesci zwojen cewek, prze¬ znaczone do wytwarzania pola kwadrupolowego, stanowia korzystnie cztery czesci uzwojen, roz¬ mieszczone symetrycznie wzgledem odpowiednich konców osi odchylania pionowego i poziomego jarzma.Korzystnie wedlug wynalazku cewki odchylania pionowego sa nawiniete toroidalnie na jarzmie.Kineskop wedlug wynalazku zawiera ekran za¬ wierajacy powtarzajace sie grupy pasków lumino¬ foru dla trzech róznych kolorów, które to paski ustawione sa w kierunku pionowym.Wedlug wynalazku uklad przeznaczony do pobu¬ dzania kwadrupolowych czesci uzwojen cewek za¬ wiera elementy do wytwarzania przebiegów para¬ bolicznych o czestotliwosci wybierania pionowego.Wedlug wynalazku rozklad uzwojen cewek od¬ chylania pionowego jest tak dobrany, aby uzyskac pole magnetyczne dla wytworzenia nadzbieznosci wiazki wzdluz linii pionowych przy braku pradu w kwadrupolowych czesciach uzwojen cewek.Korzystnie wedlug wynalazku kwadrupolowe czesci uzwojen cewek sa pobudzane jedynie z cze¬ stotliwoscia odchylania pionowego.W urzadzeniu wedlug wynalazku jarzmo, wy¬ rzutnia i inne elementy ukladu zostaly przekon¬ struowane tak, aby ograniczyc bledy systematycz¬ ne zbieznosci, które wymagaja korekcji przez za¬ stosowanie dynamicznych, zmieniajacych sie prze¬ biegów, tylko do jednego typu blednej zbieznosci linii pionowych w czesciach ekranu oddalonych od osi poziomej. Wlasnosci astygmatyczne tego jarzma i cewek sa przeznaczone do uzyskiwania tego zja¬ wiska. Szczatkowe bledy zbieznosci sa korygowane przez kwadrupolowy uklad uzwojen, pobudzany jedynie z czestotliwoscia odchylania pionowego.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia przekrój i schemat urzadzenia do od¬ twarzania obrazów wedlug wynalazku, fig. 2a i 2b — rozklad pola magnetycznego wytwarzanego przez cewki odchylania poziomego, fig. 3a, 3b i 3c —roz¬ klad pola magnetycznego wytwarzanego przez od¬ chylania pionowego, fig. 4— rozklad kwadrupolowe¬ go pola magnetycznego wykorzystywanego przez urzadzenie wedlug wynalazku, fig. 5a, 5b i 5c — roz- dzenie wedlug wynalazku, fig. 5a, 5b i 5c — roz¬ klady polaczonych pól magnetycznych kwadrupo¬ lowego i odchylenia pionowego, wykorzystywanych przez urzadzenie wedlug wynalazku, fig. 6 i 7 — rozklad linii na ekranie kineskopu kolorowego wykorzystywanego przez urzadzenie wedlug wyna¬ lazku, fig. 8a, 8b, 8c i 9 — kilka ukladów wytwa¬ rzajacych magnetyczne pole kwadrupolowe wyko¬ rzystywane przez urzadzenie wedlug wynalazku, fig. 10 — rozklad uzwojen w jarzmie odchylajacym wykorzystywanym w urzadzeniu wedlug wynalaz¬ ku i fig. 11 — graficznie rozklad przewodów w jarzmie odchylajacym wedlug wynalazku.109 121 5 Na fig. 1 przedstawiono przekrój i schemat urza¬ dzenia do odtwarzania obrazów wedlug wynalazku.Kineskop kolorowy 20 ma balon sziklany 70 i tar¬ cze czolowa 21. Na wewnetrznej powierzchni tar¬ czy czolowej 21 naniesiono szereg powtarzajacych sie grup elementów fosforowych 22a 22b, i 22c o barwach odpowiednio: niebieskiej, zielonej i czer¬ wonej. W szyjce kineskopu 20 umieszczono wy¬ rzutnie elektronowa 25, która wytwarza trzy kop- lanarne wiazki poziome B, G i R przechodzace przez maskownice 23 i padajace na elementy o od¬ powiednich barwach. Szyjke kineskopu 20 otacza jarzmo odchylajace, które stanowi rdzen ferryto¬ wy 26 z nawinietymi na nim przewodami 27, two¬ rzacymi cewki odchylania poziomego i pionowego.Jarzmo odchylajace moze zawierac przewody przeznaczone do wytwarzania magnetycznego pola kwadrupulowego, zostana one opisane p;onizej. Poza jarzmem odchylajacym umieszczonym wokól szyjki kineskopu umieszczono zespól zbieznosci statycz¬ nej 28, który moze byc dowolnym zespolem tego typu, wytwarzajacym pola kwadrupolowe i heksa- polarne w celu ustawienia dwu zewnetrznych wia¬ zek elektronowych w kierunku równoleglym do wiazki srodkowej. Za zespolem zbieznosci statycz¬ nej 28 umieszczono uklad czystosci koloru 29.Uklad ten moze zawierac dwa obrotowe pierscienie metalowe, z których kazdy jest namagnesowany, przy czym biegunowosc jest taka, ze przeciwlegle sobie bieguny polozone na srednicy sa przeciwne.Nalezy zrozumiec, ze zespól zbieznosci statycznej 28 i zespól czystosci koloru 29 moga byc zespolami oddzielnymi w sensie konstrukcyjnym lub tez moga stanowic jedna jednostke. Pierscieniowy ze¬ spól czystosci koloru 2 obsluguje wszystkie trzy wiazki wspólbiezne.Do uzwojen pola kwadrupolowego dolaczony jest uklad 32 przeznaczony do wbudzania uzwojen kwadrupolowych. Generator odchylania pionowego, który ma budowe konwencjonalna, wytwarza prad wybierajacy, przedstawiony jako przebieg 31, dla cewek odchylania pionowego. Generator ten jest podlaczony do mostka diodowego wyposazonego w diody 33a, 33b, 33c i 33d, wlaczone jak przedsta¬ wiono to na rysunku. Zlacze utworzone z polacze¬ nia anod diod 33a i 33d jest dolaczone za posred¬ nictwem rezystora 34 do jednego konca polaczo¬ nych szeregowo uzwojen kwadrupolowych. Drugi koniec tych uzwojen jest dplaczony do zlacza utworzonego przez zwarcie katod diod 33b i 33c.Mostek diodowy zamienia w znany sposób prosto¬ katny przebieg pradowy 31 na przebieg 35, który jest-przebiegiem zblizonym do parabolicznego. Ten paraboliczny przebieg pradowy 35 pobudza uzwo¬ jenia kwadrupolowe w celu wytworzenia pozada¬ nych pól magnetycznych, pola te omówimy w dal¬ szej czesci tego opisu. Jakkolwiek nie jest to pokazane, to jednak nalezy zrozumiec, ze cewjki odchylania poziomego jarzma odchylajacego sa pobudzane pradem wybierajacym, wytwarzanym przez odpowiedni, konwencjonalny generator od¬ chylania poziomego.Na fig. 2a przedstawiono graficznie pole odchy¬ lania poziomego wytwarzane przez cewki odchyla¬ nia poziomego jarzma odchylajacego z fig. 1. Roz- 6 klad uzwojen cewek odchylania poziomego dobrano w taki sposób, aby wytwarzaly one pole magne¬ tyczne w ksztalcie poduszki, jak przedstawiono to za pomoca linii strumienia magnetycznego 40. 5 Natezenie tego pola jest najmniejsze w srodku i narasta stopniowo od srodka w kierunku pozio¬ mym. Pole to wytwarza ujemny poziomy astygma- tyzm izotropowy, który powoduje skupienie linii pionowych wzdluz osi odchylania poziomego, co 10 mozna zaobserwowac na ekranie kineskopu z fig. 1, po wyswietleniu na nim kraty kontrolnej.Na fig. 2b przedstawiono wykres natezenia pola odchylajacego Hy. I tutaj natezenie pola jest wiek¬ sze na krawedziach osi X czyli osi odchylania 15 poziomego w stosunku do natezenia pola w srodku.Na fig. 3a przedstawiono przebieg linii 41 stru¬ mienia magnetycznego pola odchylajacego wytwa¬ rzanego przez cewki odchylania pionowego jarzma z fig. 1, które odchylaja wiazki elektronowe w kie- 20 runku pionowym. Zgodnie z fig. 3a linie strumie¬ nia 41 sa bardziej zageszczone w poblizu poziomej linii srodkowej niz w górnej i dolnej czesci ry¬ sunku. Tak wiec pole magnetyczne przedstawione na fig. 3a dziala na wiazke w górnej polówce siatki 25 obrazowej.Na fig. 3c przedstawiono krzywa Hx reprezentu¬ jaca natezenie pionowego pola magnetycznego w funkcji jego odleglosci od srodka osi odchylania pionowego Y. 30 Na fig. 3c przedstawiono pole odchylania pio¬ nowego wytwarzane przez cewki odchylania pio¬ nowego i przeznaczone do odchylania wiazek w dolnej polówce siatki obrazowej. Pole odchylania pionowego ma te sama charakterystyke co pole 35 przedstawione na fig. 3a, poza tym, ze jego kie¬ runek jest przeciwny. Linie strumienia 41 sa bar¬ dziej zageszczone w srodku siatki, a najmniej u dolu i u góry siatki obrazowej.. Krzywa Hx z fig. 3c równiez reprezentuje zageszczenie stru- 40 mienia przedstawionego na fig. 3b.Na fig. 4 przedstawiono magnetyczne kwadrupo¬ lowe pole odchylajace reprezentowane przez linie strumienia 42 wytwarzane przez uzwojenia kwa¬ drupolowe z fig. 1. Pole kwadrupolowe jest repre- 45 zentowane przez strzalki, które wprowadzono z na- biegunników 43a, 43b, 43c, 43d, które sa rozstawio¬ ne wzgledem siebie co 90° i tworza kat 45° z osia odchylania poziomego i pionowego. Nalezy jednakze zrozumiec, ze katy te moga byc inne przy innym so rozkladzie uzwojen jarzma.Pole kwadrupolowe ma za zadanie rozdzielac wiazki niebieska i czerwona od srodkowej wiazki zielonej. Zadanie to stanowi ceche uproszczonego zespolu zbieznosci urzadzenia do odtwarzania obra- 55 zów wedlug wynalazku.Na fig. 5a i 5b przedstawiono polaczone pole magnetyczne zlozone z pola odchylania pionowego i kwadrupolowego pola odchylajacego. Z fig. 5a widac, ze linie strumienia 41 sa bardziej zageszczo- w ne i wyprostowane w dolnej czesci siatki i zakrzy¬ wiaja sie i rozrzedzaja sie w kierunku ku górze siatki. Pole z fig. 5a odchyla trzy wiazki elektro¬ nów w górnej polówce siatki. Natezenie tego pola odchylajacego reprezentuje krzywa ciagla Hx na 65 fig. 5c. Z fig. 5c wynika, ze w górnej czesci siatki7 109 121 8 strumien magnetyczny ma mniejsza wartosc niz w czesci dolnej,- przy czym góra i dól oznaczaja obszary lezace nad i pod osia X.Na fig. 5b przedstawiono pole zlozone powstale z polaczenia pola odchylania pionowego i kwadru- pulowego pola odchylajacego, pole zlozone dziala na wiazki w dolnej polówce siatki obrazowej. Linie strumienia 41 na fig. 5b sa mniej zakrzywione i bardziej zageszczone u góry siatki obrazowej, linie te zakrzywiaja sie i rozrzedzaja ku dolowi siatki.Natezenie Hx pola przedstawiono linia przerywana Hx na fig. 5c.Na fig. 6 przedstawiono krate uzyskiwana po po¬ daniu odpowiedniego sygnalu kontrolnego na ukla¬ dy odbiornika telewizyjnego, wykorzystujacego urzadzenie do odtwarzania obrazów wedlug wy¬ nalazku. Mówiac dokladnie na fig. 6 przedstawiono wzór linii uzyskiwany pod wplywem dzialania pól odchylajacych z fig. 2a, 3a i 3b niewspomaganych polem kwadrupulowym, ale przy dzialajacym jarz¬ mie umieszczonym na szyjce kineskopu. Widac, ze linie poziome czerwone, zielone i niebieskie sa równolegle wzgledem siebie i sa skupione w kie¬ runku pionowym we wszystkich punktach siatki obrazowej. Male odstepy zaznaczone miedzy liniami maja jedynie na celu zilustrowanie faktu wystepo¬ wania trzech linii, w rzeczywistosci linie te sa calkowicie nalozone na siebie. Linie pionowe czer¬ wone, zielone i niebieskie sa skupione wzdluz osi odchylania poziomego, ale nie sa skupione w górnych i dolnych czesciach siatki. Mozna zauwa¬ zyc, ze odstepy miedzy liniami czerwona, zielona i niebieska jest wiekszy u góry i dolu po lewej i prawej stronie siatki obrazowej niz u góry i dolu na srodku tej siatki. Jarzmo odchylajace moze przesuwac sie wzgledem kineskopu, ustawiajac magnetyczne pole odchylajace jarzma w taki spo¬ sób, aby skupiac linie poziome i linie pionowe wzdluz osi poziomej. Ponadto jarzmo to moze byc przechylane w celu uzyskania odpowiedniego sku¬ piania.Nalezy zauwazyc, ze w przykladzie wykonania urzadzenia wedlug wynalazku mozna zastosowac dowolne,, konwencjonalne jarzmo odchylajace, które moze przesuwac sie osiowo, poprzecznie, obracac sie i wychylac, i srodki które utrzymuja jarzmo w wybranym polozeniu. Cewki odchylania poziomego skupiaja linie pionowe wzdluz osi od¬ chylania poziomego. Rozklad uzwojen cewek od¬ chylania pionowego zostal tak dobrany, aby zrów- noleglic linie poziome we wszystkich punktach siatki obrazowej.Na fig. 7 przedstawiono rozklad linii pionowych i poziomych, jaki uzyskuje sie po zadzialaniu mag¬ netycznego pola kwadrupulowego w sytuacji obo¬ wiazujacej dla fig. 6. Z fig. 7 wynika, ze skupiane sa zarówno linie pionowe, jak i poziome. Cewki odchylajace i jarzmo ustawiono tak wzgledem kineskopu aby osiagnac skupienie linii poziomych we wszystkich punktach siatki, i skupienie linii pionowych wzdluz osi odchylania poziomego.Cewki odchylania pionowego minimalizuja astyg- matyzm anizotropowy, co zwane jest czesto pu¬ lapka. Stan pulapki wystepuje, gdy siatka wytwa¬ rzana przez wiazke elektronów ma ksztalt trapezu, a nie prostokata. Cewki moga jednakze eliminowac stan pulapki, jednakze wtedy nalezy pogodzic sie z faktem nadmiernego skupienia wiazek u góry i dolu siatki, jak przedstawiono to na fig. 6. Za- 5 stosowanie dodatkowego pola kwadrupulowego prowadzi do takiego skupienia nadmiernie skupio¬ nych linii pionowych, ze wiazki, co widac najle¬ piej na przykladzie linii kraty kontrolnej, sa sku¬ pione we wszytkich punktach siatki obrazowej, jak 10 przedstawiono to na fig. 7.Jezeli chodzi o stwierdzenie, ze linie pionowe lub poziome wyswietlane na ekranie kineskopu sa równolegle, to wiadomo jest, ze w wiekszosci tele¬ wizyjnych teleskopów wystepuja znieksztalcenia 15 barylkowate, nawet wówczas, gdy stosowane sa uklady korekcyjne. Znieksztalcenie barylkowate polega na wykrzywianiu linii obrazowych. Tak wiec za równolegle linie zakrzywione bedziemy uwazali dwie lub wiecej krzywe biegnace w rów- 20 nej odleglosci obok siebie. Ponadto moze wyste¬ powac przecinanie sie linii obrazowych, ale nie na tyle, aby wyswietlany obraz byl nie do przyjecia.Tak wiec tego rodzaju linie przecinajace sie rów¬ niez sa tu uwazane za linie równolegle. 25 Obecnie omówiony zostanie termin „zbieznosci rzeczywistej". Producenci odbiorników telewizyj¬ nych ustalaja zwykle tolerancje braku zbieznosci dla kazdego odbiornika telewizyjnego. Pozadane jest aby tolerancja ta byla jak najbardziej zblizona 30 do zera. Brak zbieznosci mozna zaobserwowac jako rozszczepienie nalozonych na siebie linii czerwonej, zielonej i niebieskiej po wyswietleniu na ekranie odbiornika kraty kontrolnej.Tolerancje braku zbieznosci okreslla sie na pod- 35 stawie sredniej z pomiarów braku skupienia, wy¬ konanych na kilka kineskopów wykorzystujacych jarzmo odchylajace, zespól odchylania statycznego i uzwojenia wytwarzajace pole kwadrupulowe. W przykladzie wykonania urzadzenia wedlug wyna- 40 lazku, w którym zastosowano toroidalne cewki od¬ chylajace, sredni brak zbieznosci w krytycznym miejscu siatki obrazowej wynosi okolo 60.10-3 cala.Zastosowanie cewek odchylajacych typu siodlo¬ wego lub polaczenia cewek siodlowych i toroidal- 45 nych w jarzmie moze spowodowac wzrost tej sred¬ niej do 90.10-3 cala. Oczywiste jest, ze rózni pro¬ ducenci stosuja rózne tolerancje braku zbieznosci, a rózne odbiorniki beda mialy brak zbieznosci wiekszy lub mniejszy od sredniego. 50 Urzadzenie wedlug wynalazku moze byc stoso¬ wane w odbiornikach telewizyjnych o zbieznosci idealnej lub duzej rozbieznosci skupiania wynosza¬ cej 125.10-3 cala, jest tak dlatego poniewaz wa¬ runki te moina zmieniac przeprowadzajac odpo- .55 wiednia regulacje odbiornika.Na fig. 9 przedstawiono schemat ukladu do wy¬ twarzania kwadrupulowego pola odchylajacego na zasadzie niezrównowazenia pradu wybierajacego w cewkach odchylania pionowego. Na rdzeniu jarz¬ mo mowym 26 nawinieto pare cewek odchylania pio¬ nowego 61a i 61b i pare cewek odchylania pozio¬ mego 62a i 62b. Cewki poziome sa sprzegniete równolegle i, podlaczone przez kondensator formu¬ jacy 66 do zwyklego generatora odchylania pozio- 65 mego 60. Cewki pionowe sa polaczone szeregowo9 109 121 10 ze zwyklym generatorem odchylania pionowego 30.Sprzegniete ze soba anodami diody 63 i 64 sa pod¬ laczone do koncówek generatora pionwoego 30.Zlacze powstale na polaczeniu anod diod 63 i 64 jest sprzegniete przez potencjometr pradowy ze wspólna koncówka cewek 6la i 61b. Dla ustalenia uwagi przyjmujemy, ze kierunki pradów wybiera¬ jacych pionowego i poziomego sa takie, jak zazna¬ czono to na odpowiednich koncówkach wyjscio¬ wych generatora.Prad wybierania pionowego przeplywajacy przez cewki 61a i 62b, polaczenie diod 63 i 64 i potencjo¬ metr 65 wytwarza pole odchylania pionowego przedstawionego za pomoca strumienia 0v2 i 0vA.Prad wybierania poziomego przeplywajacy przez cewki 62a i 62b wytwarza pole odchylania pozio¬ mego przedstawione za pomoca strumieni 0m i 0H2- Zwykle pola, odchylania pionowego wytwa¬ rzane przez cewki 61a i 62b sa symetryczne wzgle¬ dem siebie, poniewaz prady plynace przez obie cewki sa równe. Na zasadach niezrównowazenia pradu w cewkach 61a i 61b mozna wygenerowac pole kwadrupulowe, które skupia nieskupione gór¬ ne i dolne czesci linii pionowych, te nieskupione linie przedstawiono i omówiono na podstawie fig. 6.To pozadane niezrównowazenie zapewnia polacze¬ nie diod 63 i 64 i potencjometru 65.Na fig. 9 przedstawiono pole strumienia dla gór¬ nej, prawej czesci siatki obrazowej, pole to zosta¬ nie teraz opisane.Pole strumienia oddzialywujacego na zwiazki w innych czesciach siatki obrazowej mozna wyzna¬ czyc w sposób podobny. Prady wybierajacy plynie od koncówki dodatniej generatora odchylania pio¬ nowego 30 przez cewke 61a, potencjometr 65 i dio¬ de 63 do koncówki ujemnej tego generatora. Dio¬ da 64 jest spolaryzowana zaporowo. Ponadto prad wybierajacy plynie od koncówki przez cewke 61a i cewke 61b do koncówki ujemnej. Tak wiec po¬ tencjometr 65 i dioda 63 stanowia tor dla pradu wybierajacego, który jest bocznikowany przez cew¬ ke 61b. Przez cewke 61a przeplywa caly prad wy¬ bierajacy. Za pomoca potencjometru 65 mozna wy¬ regulowac prad plynacy przez cewke 61b, a wiec doprowadzic do braku równowagi pradów w cew¬ kach 6la i 61b. Zmniejszenie pradu przeplywaja¬ cego przez cewke 61b powoduje zmniejszenie stru¬ mienia 0Vi, co jest równowazne strumieniowi ko¬ rekcyjnemu przeciwdzialajacemu 0Ci, który jest zwiazany z cewka 61b i strumieniowi korekcyjne¬ mu wspamagajacemu 0Ci, generowanemu przez cewke 61a. Tak wiec, jezeli 0vA jest mniejszy od 0v2, wtedy wypadkowy strumien odchylajacy 0v 0Vi + 0V2 obu cewek jest równy , a 0C± równa 2 0v2 —0vA sie co równa sie 0C2. Rzeczywisty stru- 2 mien 0v4 w górnej czesci siatki obrazowej jest równy 0v — 0Ci, a rzeczywisty strumien w dolnej czesci siatki, 0v2, jest równy 0v + 0C2.Gdy równolegly uklad cewek poziomych 62a i 62b zostanie rozwarty po przerwaniu polaczenia, wtedy strumienie korekcyjne 0ci i 0c2 wyrównuja sie i beda zamykac sie w rdzeniu 26. Calkowity strumien korekcyjny 0C, który w takim przypadku równa sie 0Ci i równa sie 0C2, indukuje równe na¬ piecia w cewkach 62a i 62b, przy czym bieguno¬ wosc tych napiec jest taka jak zaznaczono to wedlug kolowej notacji biegunowosci. Jednakze po równoleglym polaczeniu cewek poziomych, jak przedstawiono to na fig. 9, zanikaja równe i prze¬ ciwne napiecia na cewkach 62a i 62b. Tak wiec cewki te likwiduja napiecia indukowane przez strumien korekcyjny 0C. Powoduje to powstawa¬ nie równych i przeciwnie skierowanych strumieni 0'd i 0'c2 w cewkach poziomych 62a i 62b. Wy¬ nikiem koncowym jest powstanie czterech sklado¬ wych strumienia korekcyjnego: 0Ci, 0C2, 0ci 0c2 które tworza wymagane magnetyczne, kwadrupu¬ lowe pole odchylajace przeznaczone do skupiania linii pionowych siatki obrazowej.Gdy wiazki elekeronów znajda sie w dolnej czesci siatki, dioda 64 przewodzi i cewka 61a przyj¬ muje mniej niz caly prad wybierajacy, co prowa¬ dzi do wytworzenia pola kwadrupulowego o tej samej konfiguracji, przy czym kierunki strumienia 0ci = 0c2 i 0'ci = 0'c2 Jak przedstawiono to na fig. 9.Na fig. 8a, 8b i 8c przedstawiono kilka ukladów do wytwarzania magnetycznego pola kwadrupulo¬ wego, wykorzystywanych w systemie wyswietla¬ jacym wedlug wynalazku.Na fig. 8a przedstawiono toroidalny rdzen od¬ chylajacy 26, na który nawinieto cztery kwadru¬ pulowe uzwojenie 47a, 47b, 47c i 47d, przy czym wszystkie one sa polaczone szeregowo z koncówka¬ mi wyjsciowymi generatora korekcyjnego 32. Ge¬ nerator korekcyjny 32 moze byc podobny do ge¬ neratora korekcyjnego 32 przedstawionego na fig 1 i przeznaczonego do wytwarzania pradu o przebie¬ gu parabolicznym o czestotliwosci odchylania pio¬ nowego, który pobudza uzwojenia kwadrupulowe.Nalezy rozumiec, ze opisane tu uzwojenia kwadru¬ pulowe moga wykorzystywac przebiegi pradowe nie tylko o ksztalcie parabolicznym. Na przyklad mozna stosowac przebiegi paraboliczny w polacze¬ niu z przebiegiem prostokatnym. Prad plynacy w uzwojeniach 47a—47d wytwarza odpowiedni stru¬ mien, tworzac w ten sposób pozadane kwadrupu¬ lowe pole odchylajace.Na fig. 8b przedstawiono inna wersje urzadzenia do wytwarzania kwadrupulowego magnetycznego pola odchylajacego. Dwa rdzenie 48a i 48b o ksztal¬ cie litery C ustawiono poziomo po przeciwleglych stronach szyjki lampy obrazowej za jarzmem od¬ chylajacym. Dwa uzwojenia 49a i 49b nawinieto na rdzenie 48a i 48b, uzwojenia te sa wlaczone szeregowo miedzy koncówki wyjsciowe generatora korekcyjnego 32. Prad korekcyjny przeplywajacy przez cewki 49a i 49b wytwarza kwadrupulowe ma¬ gnetyczne pole odchylajace.Na fig. 8c przedstawiono odmiane urzadzenia do wytwarzania pola kwadrupulowego. Cztery rdze¬ nie 50a, 50b, 50c i 50d wykonane z materialu o du¬ zej przenikalnosci sa zamontowane promieniowo w tylnej czesci jarzma dzieki czemu nie znieksztal¬ caja one pola odchylajacego wytwarzanego przez jarzmo. Rdzenie te moga byc zamontowane np. za pomoca pierscienia montujacego przymocowanego 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6011 109 121 12 do jarzma odchylajacego, sa one rozstawione prze¬ ciwlegle w stosunku do siebie i tworza z soba katy proste, natomiast z osiami odchylania piono¬ wego i poziomego tworza katy 45°. Dzeki temu, ze rdzenie te zamontowano na jarzmie to przesu¬ wanie ' pola odchylajacego powoduje przesuwanie pola kwadrupulowego. Wokól rdzeni 50a—50d na¬ winieto cewki 51a—51d. Cewki te sa wlaczone sze¬ regowo miedzy koncówki wyjsciowe generatora korekcyjnego 32. Prad korekcyjny wytwarzany przez generator 32 i przeplywajacy przez cewki 51a—51d wytwarza wymagane, odchylajace pole kwadrupulowe.Na fig. 8a, 8b, 8c i 9 przedstawiono cztery rózne ^uklady przeznaczone do wytwarzania pól kwadru- pulowych. Uzwojenia tych ukladów moga byc na¬ winiete na jarzmo odchylajace jako oddzielnie po¬ budzane sekcje cewek, lub tez ich pola moga byc generowane przez czesci uzwojen odchylajacych, lub tez czesci tych ukladów moga byc zamontowa¬ ne z tylu jarzma odchylajacego. Oczywiscie mozna stosowac równiez inne uklady do wytwarzania pól kwadrupulowych.Na fig. 10 przedstawiono rozklad uzwojen to- roidalnego jarzma odchylajacego wedlug wyna¬ lazku. Linie x i y reprezentuja osie odchylania poziomego i pionowego toroidalnego jarzma od¬ chylajacego, które moze byc jarzmem odchylaja¬ cym z fig. 1. Zgodnie z fig. 10 przewody zaznaczone kóleczkami tworza cewki odchylania poziomego.Przewody zaznaczone symbolem „x" reprezentuja cewki odchylania pionowego. Przewody zaznaczone trójkatami tworza oddzielne cewki kwadrupulowe nawiniete toroidamie na rdzeniu jarzma toroidal¬ nego. Zgodnie z fig. 10 istnieja cztery warstwy przewodów tworzacych odpowiednie czesci uzwo¬ jen. Przedstawiony rozklad uzwojen nadaje sie dla lamp obrazowych o kacie odchylania 110° i przekatnej 25 cali.Na fig. 11 przedstawiono rozklad „w" uzwojen jarzma odchylajacego wedlug wynalazku. Czesc „w" w kazdym kwadrancie I—TV jest taka jak przedstawiono to na fig. 10. Kazda sekcja biegnie wokól obwodu rdzenia od osi x do osi y w kazdym kwadrancie. Przewody te sa nawiniete toroidalnie na rdzen ferrytowy 26. Przewody powrotne, które biegna po zewnetrznym obwodzie rdzenia 26 nie sa przedstawione na fig. 11.W przykladzie wykonania urzadzenia wedlug wynalazku, które wykorzystuje lampe obrazowa o kacie odchylania 110° i srednicy ekranu 25 cali, okazalo sie, ze pewne uklady prowadza do zwiek¬ szenia skutecznosci urzadzenia. Okazalo sie zwlasz¬ cza, ze mozna skrócic dlugosc fizyczna rdzenia odchylajacego w stosunku do rdzeni w jarzmach stosowanych uprzednio w lampach tego rodzaju, a zabieg ten prowadzi do polepszenia czulosci po¬ ziomej i zmniejszenia ferrytu.. Dzieki tej oszczed¬ nosci mozna zastosowac dodatkowe zwoje odchy¬ lania pionowego. Wynikiem koncowym jest zmniej¬ szenie zuzycia energii w ukladzie odchylania pio¬ nowego o 5—6 datów. Mniejsza dlugosc rdzenia, która w przykladzie wykonania urzadzenia wedlug wynalazku jest krótsza o 10%, prowadzi oczywiscie do zmniejszenia dlugosci przewodów miedzianych, poniewaz zmniejsza sie ogólna liczba zwojów, co z kolei prowadzi do polepszenia stosunku L/R cewek.Okazalo sie równiez, ze zmniejszenie dlugosci 5 rdzenia nie wplywa na parametry elektro-optyczne jarzma z cewkami nawinietymi zgodnie z wyna¬ lazkiem na takim rdzeniu. Tego rodzaju zwarte jarzmo ma te zalete, ze zmniejsza zakres zewne¬ trznego pola jarzma. W jarzmach o wiekszych 10 rdzeniach tego rodzaju pole zewnerzne powoduja niepozadane interferencje lub sprzezenia z innymi ukladami odbiornika TV.Ponadto okazalo sie, ze umieszczenie zespolu wyrzutni elektronowej w szyjce blizej ekranu w 15 miejscu, gdzie jej glówna elektroda ekranujaca prawie styka sie z tykia powierzchnia jarzma od¬ chylajacego w jego skrajnym tylnym polozeniu, nie zmniejsza w sposób istotny czulosci odchyla¬ nia urzadzenia, ale wplywa na zwiekszenie roz- ^ dzielnosci, poniewaz powstale w taki sposób zwarte urzadzenie do odtwarzania obrazów redukuje elek- trooptycznie wzmocnienie soczewek skupiajacych wiazke.Zespól wyrzutni elektronowej, który moze byc ._ umieszczony wewnatrz szyjki lampy obrazowej, której srednica szyjki wynosi 29 mm, ma niektóre sposród otworów obszaru formowania wiazki w tej pierwszej wyrzutni eliptyczne, a nie kolowe. Wy¬ mieniony zespól wyrzutni elektronowej wykorzy¬ stuje ponadto co najmniej jedna aperturowa elek¬ trode formowania wiazki, której precyzyjna elek¬ troda umozliwia otrzymywanie stosunkowo do¬ kladnej wiazki, nie wymagajacej silnych ukladów korekcyjnych. 35 Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie do odtwarzania obrazów, wykorzy¬ stujace uproszczony uklad zbieznosci, zawierajace kineskop kolorowy z zespolem wyrzutni elektro- 40 nowych do wytwarzania trzech wiazek koplanar- nych, uklad zbieznosci statycznej ustawiony wzgle¬ dem kineskopu tak, aby skupiac trzy wiazki w srodkowym obszarze ekranu kineskopu, jarzmo odchylajace umieszczone wokól szyjki kineskopu, 45 przy czym jarzmo to zawiera cewki odchylania pionowego i poziomego do sterowania wiazkami wybierajacymi raster, a rozklad uzwojen cewek odchylania poziomego jest dobrany tak, aby uzys¬ kac ujemny, poziomy astygmatyzm izotropowy 50 i jarzmo jest ustawione tak, aby uzyskac linie pola tego jarzma równolegle do wiazek, znamienne tym, ze rozklad uzwojen cewek odchylania pozio¬ mego jest dobrany tak, aby skupiac linie pionowe (40) wzdluz osi odchylania poziomego, a rozklad M uzwojen cewek odchylania pionowego jest dobra¬ ny tak, aby uzyskac równolegly przebieg linii po¬ ziomych (41), ustawienie jarzma (26) wzgledem kineskopu (20) jest dobrane tak, aby skupiac linie poziome we wszystkich punktach ekranu i skupiac 60 linie pionowe wzdluz osi odchylania poziomego, czesci uzwojen cewek sa umieszczone wokól szyjki kineskopu (26), sa przeznaczone do wytrwarzania kwadrupulowego, magnetycznego pola odchylaja¬ cego (42) i sa pobudzane energia o czestotliwosci os wybierania linii pionowych w czesciach oddalo-109 121 13 nych od osi poziomej i skupiania wiazek we wszy¬ stkich punktach ekranu. 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze czesci uzwojen cewek, przeznaczone do wytwa¬ rzania pola kwadrupolowego (42), stanowia cztery czesci uzwojen (47a<, 47b, 47c, 47d), rozmieszczone symetrycznie wzgledem odpowiednich konców osi odchylania pionowego i poziomego jarzma (26). 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 2, znamienne tym, ze cewki odchylania pionowego sa nawiniete to- roidalnie na jarzmie (26). 4. Urzadzenie wedlug zastrz. 1 albo 2 albo 3, znamienne tym, ze kineskop (20) zawiera ekran zawierajacy powtarzajace sie grupy pasków lumi¬ noforu (22a, 22b, 22c) dla trzech róznych kolorów, które to paski ustawione sa w kierunku piono¬ wym. 10 15 14 5. Urzadzenie wedlug zastrz. 1 albo 2 albo 3, znamienne tym, ze zawiera uklad (32) przeznaczo¬ ny do pobudzania kwadrupolowyeh czesci uzwo¬ jen cewek, zawierajacy elementy do wytwarzania przebiegów parabolicznych o czestotliwosci wybie¬ rania pionowego. 6. Urzadzenie wedlug zastrz. 5, znamienne tym, ze rozklad uzwojen cewek odchylania pionowego jest dobrany tak, aby uzyskac pole magnetyczne dla wytworzenia nadzbieznosci wiazki wzdluz linii pionowych przy braku pradu w kwadrupolowych czesciach uzwojen cewek. 7. Urzadzenie wedlug zastrz. 6, znamienne tym, ze kwadrupolowe czesci uzwojen cewek sa pobu¬ dzane jedynie z czestotliwoscia odchylania piono¬ wego.Fig.2a jY Mg.3a rY -W -*x Wig. 3b-X Wig.2b109 121 Wig. 5a. Wig. 5c. Wig. 5b. 45- RGB RG B RGB j 1 —I a a u ? IM 1 ? ^n m—r\ m D U o -R6B JE&6.RGB RGB RGB JO [ 1 r ' III 1 1 W\ Wig. I JFig. 8b. 50c JFig. Sc.Wis. 9.Aaa&xxxx*xx xxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxx JFig.//.Druk WZKart. G-5348 Cena 45 il,— PL PL PL PL PL PL PL