PL104377B1 - Sposob wytwarzania barwnikow disazowych - Google Patents

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia nowych barwników disazowych, a zwlaszcza cennych barwników reaktywnych do barwienia materialów z wlókien celulozowych.

Wiadomo, ze rozpuszczalne w wodzie barwniki nadajace tkaninom odcienie od zielonego do nie¬ bieskiego mozna wytwarzac na drodze sprzegania 2 moli dwuazoniowych pochodnych benzenu lub naftalenu z kwasami 1,8-aminonaftolosulfonowy- mi. W licznych opisach patentowych przedstawio¬ ne sa tego typu barwniki zawierajace grupy chlo- rowco-s-triazynowe lub chlorowcopirymidynowe, dzieki którym moga one w obecnosci alkali wia¬ zac sie z tkaninami celulozowymi. Przykladem o- pisów patentowych omawiajacych tego typu barw¬ niki sa brytyjskie opisy patentowe nr 876 923, 904 581, 916 094, 961078, 1093 354, 1203 016, 1213 988 i 1 220 823.

Jednakze sposród wymienionych wyzej znanych barwników te, które sa odporne na swiatlo, pra¬ nie i bielenie, odpowiednio do obecnych wyma¬ gan, nie daja glebokich odcieni, natomiast te, które daja glebokie odcienie, nie wykazuja po¬ wyzszych odpornosci.

Okazalo sie, ze mozna wytwarzac nowe barwni¬ ki laczace dzisiejsze wymagania odnosnie odpor¬ nosci na swiatlo, pranie i bielenie, ze zdolnoscia do dawania glebokich odcieni. Zwlaszcza zaska¬ kujaca jest u tych barwników odpornosc na.swia¬ tlo, gdyz barwniki monoazowe wytwarzane na dro¬ dze sprzegania zdwuazowanych kwasów naftylo- aminosulfonowych z kwasami 1,8-aminonaftolosul- fonowymi zwykle wykazuja gorsza odpornosc na swiatlo niz odpowiednie barwniki uzykane ze j zdwuazowanej aniliny lub jej kwasów sulfono¬ wych.

Nowe barwniki objete sa wzorem ogólnym .1, w którym jeden z podstawników Xlf X^ i X, ozna¬ cza grupe SOaH, a pozostale oznaczaja atomy wo- l0 doru, jeden z podstawników Yx i Y2 oznacza gru¬ pe SO„H, a drugi oznacza atom wodoru, Z ozna¬ cza atom wodoru lub grupe SOsH, X oznacza N lub C~C1 lub C—CN, a hal oznacza atom fluo¬ ru, chloru lub bromu.

U Korzystna grupe nowych barwników stanowia zwlaszcza zwiazki o wzorze 1, w którym Xi^= =SO,H, Y^SOaH oraz X1=X2=Y2=H.

Wedlug wynalazku sposób wytwarzania nowych barwników disazowych o wyzej zdefiniowanym 80 wzorze ogólnym 1 polega na tymA ze zwiazek di- sazowy o wzorze 2 poddaje sie reakcji ze zwiaz¬ kiem heterocyklicznym o wzorze 3, przy tym we wzorach tych X, Xlf X* Xlf Ylf Y* Z i hal mar ja wyzej podane znaczenia.

Wyjsciowe zwiazki o wzorze 2 mozna otrzymac na drodze sprzegania odpowiedniego zwiazku o wzorze 4 ze zdwuzaowanym kwasem 5-nitroanili- nosulfonowego-2 lub 5-nitroanilinodwusulfonowe- M go-2,4 a nastepnie zredukowania grupy nitrowej 104377164 377 do aminowej, np. stosujac jako srodek redukuja¬ cy wodny roztwór siarczku metalu alkalicznego.

Jako przyklady ¦. zwiazku heterocyklicznego o wzorze 3 mozna wymienic bromek cyjanurowy, -cyjano-2,4,6-trójchloro- lub trójbromo-pirymidy- rie, 2,4,5j6-czterochloio- lub czterobromo-pirymidy- nfe i 5-chloro-^fc6-tr#jfluoropirymidyne. .

JSposóbr dogodnie przeprowadza sie mieszajac rea¬ genty w roztworze wodnym, korzystnie w tempe¬ raturze w zakresie 0—30°C i w obecnosci srodka wiazacego kwas, na przyklad wodorotlenku sodo¬ wego lub weglanu sodowego, dodawanego w celu zobojetnienia chlorowcowodoru powstajacego w czasie reakcji, utrzymujac pH mieszaniny reakcyj¬ nej np. w zakresie 6—-8.

Nowe barwniki mozna wyodrebniac z mieszani¬ ny poreakcyjnej typowymi sposobami, np. przez wysolenie, a nastepnie odsaczenie i suszenie, lub przez bezposrednie suszenie rozpryskowe miesza¬ niny poreakcyjnej. Uzyskane barwniki mozna sta¬ bilizowac dodajac mieszane wodorofosforany me¬ tali alkalicznych.

Nowe barwniki reaktywne znajduja cenne za¬ stosowanie w barwieniu .tkanin celulozowych, na przyklad tkanin zawierajacych naturalna lub re¬ generowana bawelne. Do barwienia takich tka¬ nin, i to zarówno metoda drukowania jak i wy- barwiania, korzystnie jest stosowac te barwniki w polaczeniu ze srodkiem wiazacym kwas, takim jak soda kaustyczna, weglan sodowy, fosforan so¬ dowy, krzemian sodowy lub kwasny weglan so¬ dowy, dodawanym przed, w trakcie lub po wy- barwieniu tkaniny. Wówczas barwniki te reagujac z celuloza, daja odcienie zielonkawo-niebieskie o doskonalej odpornosci na pranie, swiatlo i dzia¬ lanie chloru, Barwniki te odrózniaja sie od do¬ tychczas znanych barwników o podobnej budo¬ wie znacznie korzystniejszymi wlasnosciami wy¬ mienionymi wyzej i/lub iloscia barwnika w ka¬ pieli barwiacej, który reaguje z wlóknem w me¬ todzie wyczerpywania.

Wynalazek ilustruja ponizsze przyklady, w któ¬ rych czesci podano wagowo.

* . P r z y k l a d. 4,36 czesci kwasu 5-amino-2-nitro- benzenosulfonowego rozpuszcza sie w 200 czesciach wody o temperaturze 55° i pH=7,2, po czym do¬ daje 10 czesci 2n roztworu azotynu sodowego i uzyskana mieszanine dodaje podczas mieszania w ciagu 45 minut do mieszaniny 100 czesci lodu i czesci kwasu solnego /ciez. wl. 1,18/. Calosc miesza sie w temperaturze 0—5i° przez dalsze 30 minut, po czym niewielki nadmiar kwasu azota¬ wego zobojetnia sie dodatkiem 10V$ roztworu wod¬ nego kwasu amidosulfonowego. Uzyskana sól dwu- azoniowa dodaje sie do mieszanego roztworu 12,68 czesci kwasu 8-amino^7-/l,5-dwusulfonaftylo-2- -azo/-l-hydroksynaftalenodwusulfonowego-3,6 /wy¬ tworzonego jak opisano nizej/ i calosc miesza przez godzine, utrzymujac pH3*? i temperature 0—5g.

Nastepnie roztwór zakwasza sie silnie kwasem solnym i odsacza wytracony osad. Uzyskany w ten sposób produkt miesza sie z 200 czesciami wo¬ dy o temperaturze 45—50° i pH=7,2, po czym wkrapla do niego w ciagu 30 .minut 1>1 czesci siarczku sodowego w platkach rozpuszczonego w 70 czesciach wody. Po uplywie dalszych 30 minut roztwór zakwasza sie silnie kwasem solnym /c. wl. 1,18/ i odsacza wytracony produkt. Osad rozpusz¬ cza sie w 200 czesciach wody po dodaniu 2n roz- tworu wodorotlenku sodowego, oddziela siarke, ponownie zakwasza i odsacza wytracony osad.

Roztwór 2,2 czesci chlorku cyjanurowego w 10 czesciach cieplego acetonu dodaje sie podczas mie¬ szania do mieszaniny 50 g lodu, 5(0 ml wody i 0,5 ml srodka dyspergujacego, po czym do uzyska¬ nej zawiesiny dodaje sie roztwór kwasu 8-amino- -2-/5-amino-2-sulfofenyloazo-2-sulfofenyloazoJ/-7- -/l ,5>-dwusulfonaftylo-2-azo/-l-hydroksynaftaleno- dwusulfonowego-3,6 /wytworzonego w opisany wyzej sposób/ w 100 czesciach wody. Calosc miesza sie w ciagu 1 godziny utrzymujac temperature 0—5° i pH=6—7, a nastepnie przesacza* Do klarownego przesaczu dodaje sie roztwór 3 czesci dwuwodoro- ortofosforanu potasowego i 1,5 czesci wodoroorto- -fosforanu sodowego w 10 czesciach wody, po czym dodaje sie 50 czesci chlorku sodowego i odsacza wytracony osad. Uzyskany produkt rozrabia sie z 1 czescia dwuwodoroortofosforanu potasowego i 0,5 czesci wpdoroortofosforanu sodowego i suszy.

Zastosowany do barwienia wlókna celulozowego, w obecnosci srodka wiazacego kwas, nadaje mu mocne jnatowe barwy zielonkawo-niebieskie o do¬ skonalej odpornosci na pranie, swiatlo i dziala¬ nie chloru.

M Kwas 8-amino-7-/l,5~dwusulfonaftylo-2-azo/-l- -hydroksynaftalenodwusulfonowy-3,6 otrzymuje sie nastepujaco: ,15 czesci kwasu 2-aminonaftalenodwusulfono- wego-1,5 miesza sie w temperaturze 0—5° z 300 czesciami wody i 12,7 czesciami stezonego kwasu chlorowodorowego o ciezarze wlasciwym 1,18 g/cm1, po czym dodaje w ciagu 10 minut, utrzymujac temperature, mieszaniny w granicach 0—5°, 25 czesci 2n roztworu azotynu sodowego. Calosc mie- sza sie w ciagu dalszych 10 minut w .temperaturze 0—5° i dodaje 1 czesc 106/* roztworu wodnego kwasu amidosulfonowego. W 200 czesciach wody o temperaturze 0—5° i pH=7 rozpuszcza sie 15,95 czesci kwasu 8-amino-l-hydroksynaftalenodwusul^ fonowego-3,6 i uzyskany roztwór dodaje w ciagu V* godziny do mieszanej zawiesiny soli dwuazo- niowych o temperaturze 0—5° i pH=3t—4. Nastep¬ nie mieszanine miesza sie w ciagu dalszych trzech godzin utrzymujac temperature 0—5° i pH=3,5—4, po czym dodaje 110 czesci chlorku sodowego, od¬ sacza wytracony produkt i suszy. f Xt, ^ Ylt Y2, Z i hal maja wyzej podane znaczenia.104 377 S0,H OH NH SO^H WZÓR 1 S03H. OH NH2 SO,H hal-s^Nk^hal M I X^N hal WZdR 3 SO3H NH2 OH N=N^ SO3H WZdR k

Claims (1)

1. Zastrzezenie patentowe Sposób wytwarzania barwników disazowych, o m wzorze ogólnym 1, w którym jeden z podstawnik ków Xj, Xg i X8 oznacza grupe SO*H,a pozosta¬ le oznaczaja atomy wodoru, jeden z podstawnir ków Yj i Y2 oznacza grupe SOsH, a drugi oznacza atom wodoru, Z oznacza atom wodoru lub grupe ^ SO*H, X oznacza N lub C—Cl lub C^CN, a hal oznacza atom fluoru, chloru lub bromu, znamien¬ ny tym, ze zwiazek disazowy o wzorze 2, poddaje sie reakcji ze zwiazkiem heterocyklicznym o wzo¬ rze 3, przy tym we wzorach tych X, Xlt £*