Wynalazek dotyczy pokrywy dla zbior¬ ników, znajdujacych sie pod wewnetrznem nadcisnieniem, a zwlaszcza dla garnków do gotowania pod cisnieniem. Pokrywa ta usu¬ wa niebezpieczenstwo eksplozji zbiornika w razie wadliwego dzialania zaworu bez¬ pieczenstwa i pozwala na otwarcie zbiorni¬ ka dopiero po obnizeniu sie cisnienia cie¬ czy w zbiorniku ponizej wartosci, która przy otwieraniu nie przedstawia juz dla ob¬ slugi niebezpieczenstwa.Urzadzenie, bedace przedmiotem wy- nalazka, znamionuje sie zasadniczo tern, ze z pokrywa zbiornika polaczona jest przy¬ najmniej jedna, przewaznie spiralna, odpo¬ wiednio silna sprezyna, która zapomoca przeniesienia drazkowego lub innych srod¬ ków w ten sposób .przeciwdziala cisnieniu wewnetrznemu zbiornika, pracujacemu! w kierunku otwarcia pokrywy, ze cisnienie to, zaczynajac od pewnej okreslonej wartosci przezwycieza sile sprezyny i przez podnie¬ sienie pokrywy wypuszcza pare. Dalsze amarnie wynalazku polega na tern, ze na- szad zabezpieczajacy zamkniecie pokrywy jest uzalezniony od urzadzenia ryglowego, które pod wplywem wewnetrznego cisnie¬ nia w zbiorniku nie dopuszcza do przesta-wieniia tego narzadu zamykajacego, a prze¬ ciwnie uwalnia go i umozliwia otwarcie po- krywMkefto ^mmAepie wewnetrzne odpo- lysunek przedslawia na fig. 1 — 7, dla fKrrJcl^n^kiilfca» ktmstrukeyj urzadzenia, bed|j9ftJfi&Sttifiiem wynalazku. Fig. 1 uwidacznia czesciowo w widoku bocznym., a czesciowo w pionowym przekroju srodko¬ wym górna czesc, garnka do gotowania pod cisnieniem, wyposazonego w pokrywe, z u- rzadzeniem sprezynujacem, umieszezonem pomiedzy nia a stosowanym zwykle po¬ przecznym drazkiem, a ponadto w urzadze¬ nie ryglowe, niedopuszczajace do otwarcia garnka, dopóki cisnienie w nim moze byc jeszcze niebezpieczne dla otoczenia.Fig. 2 przedstawia widok boczny drugiej konstrukcji urzadzenia, wedlug wynalazku.Fig. 3 pokazuje druga postac wykonania u- rzadzenia ryglowego, które nie pozwala na reczne otwarcie garnika przy niebezpiecz- nem cisnieniu wewtnetrznem. Fig, 4 i 5 przedstawiaja dalsze sposoby wykonania sprezynujacego urzadzenia. Fig. 6 i 7 uwi¬ doczniaja trzecia konstrukcje urzadzenia ryglowego, kontrolujacego reczne otwiera¬ nie zbiornika.Wedlug fig. 1 stosowany zwykle pro¬ sty drazek poprzeczny, który zamyka po¬ krywe 10 garnka 4, zastepuje kablakowaty drazek 1, który, podobnie jak u wszystkich tego rodzaju garnków posiada koniec V, przystosowany do wprowadzania w otwór 34 mcha 3, umocowanego na garnku, jak równiez zab 2, przytrzymujacy koniec 1* w tuchu 3. Na drugi koniec 1" drazka / naci¬ ska sruba 5, której nakretka 6 polaczona jest z dwoma paskami 7, które po jednej i po drugiej stronie drazka /" przymocowane sa przegubowo zapomoca czopa 8 do ucha 9 na garnku 4.W wolnej przestrzeni pod srodkowa czescia kablakowatego drazka / umieszczo¬ ny jest stalowy pierscien 11 otwarty w jed- nem miejscu; pierscien ten przymocowany jest swoja górna polowa do srodkowej czy¬ sci poprzecznego drazka 1, np. zapomoca ni¬ tu, a na dole przyciska sie do srodkowej, przewaznie zgrubionej czesci pokrywy 10.Doswiadczalnie ustala sie zgóry opór pier¬ scienia .przeciw sciskaniu, a to celem upew¬ nienia sie, ie dwa konce otwartego pier¬ scienia 11 zbliza sie do siebie juz przy ci¬ snieniu wewnetrznem, nizszem od cisnienia przy wybuchu. W razie scisniecia pierscie¬ nia 11 pokrywa 10 podlmiesie sie az do przy¬ lgniecia ido konców krazka V, 1", które normalnie nie 'dotykaja jej., i wypusci nad¬ miar pary, poczetm pierscien zajmie zpo- wrotem swe pierwotne polozenie i samo¬ czynnie zamknie nia nowo garnek.Urzadzenie, które kontroluje otwieranie pokrywy i wylkazuje cisnienie niebezpiecz¬ ne dla recznego otwierania, jak równiez u- niemozliwia poslugiwanie sie sruba przyci¬ skowa 5, celem otwarcia pokrywy, sklada sie zasadniczo z narzadu przechodzacego przez pokrywe 10 i partego cisnieniem na- zewnatrz. Zewnetrzny koniec tego narzadu diziala na inny, przesirwalny lub wahliwy, a w normalnych warunkach utrzymywany w spoczynku narzad i wprowadza go przy ci¬ snieniu, nie~bezpiecznem dla recznego pod¬ noszenia pokrywy, w takie polozenie, ze na¬ rzad ten hamuje obrót sruby przyciskowej 5 w kierunku otwarcia pokrywy. Ten narzad, przeciwdzialajacy przekrecaniu sruby przy¬ ciskowej, moze sluzyc zarazem, jako wska- zówika, albo tez byc polaczony z przyrza¬ dem wskazujacym, a to celem uwidocznie¬ nia nazewnatrz, ze w garnku panuje ci¬ snienie, niepozwalajaee na reczne otwiera¬ nie pokrywy.Narzad, znajdujacy sie pod dzialaniem cisnienia, moze sie skladac np. z tloka 14, przesuwajacego sie w cylindrze 12, umoco¬ wanym na dolnej stronie pokrywy 10, któ¬ rego dolny koniec zamkniety jest dziurko¬ wana zatyczka 13, albo gesta tkanina meta¬ lowa, wsadzona w pierscieniowy wieniec, a to celem zapobiezenia wnikaniu zawartosci — 2 —j$arnka do cylindra 12* Trzon 15 tloka 14 przechodzi niai wylot pokrywe 9 i konczy sie po jej stronie zewnetrznej rozszerzona glówka 16. Pomiedzy tlok 14 i pokrywe 10 wstawiony jest krazek uszczelniajacy 17.W koncowej czesci 1" poprzecznego drazka 1 wywiercony jest otwór, sluzacy do prze¬ prowadzenia sworznia 18 o dlugosci nieco wiekszej od grubosci 1"; sworzen ten zao¬ patrzony jest na obydwóch koncach w kraz¬ ki, z których dolny spoczywa na glówce 16 trzona tlokowego.Jezeli w garnku 4 panuje cisnienie, to pod jego wplywem podnosi sie tlok 14A a zatem równiez sworzen 18, spoczywajacy na glówce 16 trzona tlokowego. Skutkiem tego górny krazek sworznia 18 dostaje sie w polozenie oznaczone kreskami i wchodzi w tor przedluzen 19' skrzydel 19, sluza¬ cych do przekrecania sruby 15 i polaczo¬ nych z nia, i uniemozliwia obrót sruby 5 w kierunku otwarcia pokrywy t. zn. w kie¬ runku Obciazenia konca 1". Kiedy cisnienie wewnatrz garnka ustanie, to tlok 14 opusci sie wdól pod dzialaniem wlasnego ciezaru, a, ewentualnie, równiez dowolnie osadzonej sprezyny, a razem z mim opusci sie takze sworzen 18, skutkiem czego skrzydla 19 u- zyskaja swobode ruchów, a sruba 5 bedzie sie mogla obracac w kierunku otwierania pokrywy, Narzad 18, który przy cisnieniu garnków hamuje obrót sruby 5 moze przy przesunieciu sie wychylic czesc wahliwa, blizej nieoznaczona na rysunku, która wska¬ zuje na obecnosc cisnienia i przy ponow- nem opuszczeniu sie sworznia 18 powraca do polozenia poczatkowego.W urzadzeniu, wedlug fig. 2, pokrywa lOa zaryglowana! jest na garnku 4a zapo- moca drazka poprzecznego la, zlozonego z dwóch polów la" i la', którego jeden, ko¬ niec la' wsuniety jest w ucho Ja, podczas gdy drugi koniec drazka poprzecznego la" spoczywa na otworze sworznia Ta, obracal- nego naokolo czopa la i zaopatrzonego w srube przyciskowa 5a. Poprzeczny drazek la przeciska sie dolnemi wystepami 33 swych obydwóch polów la, la", do pokry¬ wy lOa, opatrzonej w tern miejscu wyste¬ pem 34, a wierzchnia czesc polówek la', la" drazka przechodzi w dwa pionowe pla¬ ty 35, przebite sworzniem 36, który otacza¬ ja dwie sprezyny lla, przyciskajace platy 35 do siebie i usztywniajace poprzeczny drazek.Gdy w garnku 4a powstanie cisnienie, usilujace podniesc wgóre pokrywe lOa, to drazek poprzeczny la uniemozliwia to pod¬ noszenie, dopóki sprezyny 1 la pokonuja dzialanie pary i usztywniaja drazek po- przeczny la', la". Kiedy jednak preznosc pary osiagnie pewna okreslona wiartosc, przewyzszajaca sile sprezyny, to cisnienie wywierane przez pare na pokrywe obraca polówki drazka la i la" u wystepów 33 o pewien kat, naokolo punktów podporowych w otworach ucha 3a i sworznia 7a, oraz roz¬ chyla platy 35 wbrew sprezynom lla, wo¬ bec czego pokrywa 9a moze sie podniesc i odegrac role zaworu bezpieczenstwa.Zamiast sprezyn lla równoleglych do pokrywy, mozna stosowac równiez inaczej skierowane sprezyny. Poza tern mozna dra¬ zek poprzeczny la wykonac zamiast jako dwudzielny, takze jako jedno lub wielo¬ dzietny, albo tez zastapic go równowaznym elementem konstrukcyjnym. Dalej mozna zamkniecie pokrywy uskutecznic równiez zapomoca sprezyn, osadzonych w srodku pokrywy albo blizej ku obwodowi, przy- czem konce sprezyn wstawione sa .posred¬ nio lub bezposrednio pomiedzy czlon zamy¬ kajacy a pokrywe. Sam czlon zamykajacy moze byc wykonany jako elastyczny, np. moga byc w tym celu zastosowane róznego rodzaju sprezyny lub podatne czesci o dzia¬ laniu ciagnacem lub cisnacem, albo tez przesuwalne tloki. Tak np. urzadzenie na fig. 4 sklada sie z dwóch sprezyn llb, któ¬ rych jeden koniec przymocowany jest do drazka poprzecznego Ib, a drugi naciska na srodek pokrywy Ib, a wedlug fig; 5 drazekpoprzeczny lc polaczony jest sztywnie z plaska sprezyna lic, naciskajaca na po¬ krywe lOc. Srube przyciskowa praktycznie jest zaopatrzyc przytem w opórke i przez to obrót jej ograniczyc w ten sposób, aby sprezyny zaczynaly idzdalac dopiero po przekroczeniu pewnej wartosci cisnienia.Takie zaryglowanie przeciw zbyt wcze¬ snemu otwarciu pokrywy moze byc wykona¬ ne wi rozmaity, a odmienny od fig. 1 spo¬ sób. Np. w razie wykonania wynalazku, we¬ dlug fig. 3, tlok 14b oddzialywa za posred¬ nictwem glówki 16b swego trzonu, wbrew sprezynie 15b, na ramie 18b dzwigni' walili- weji naokolo czopa 20 na koncu la" drazka poprzecznego 1. Drugie ramie 18V tej dzwi¬ gni, na którem zaczepiona jest sprezyna co¬ fajaca 21, zbudowana jest bardzo silnie i gdy tlok 14b pod wplywem cisnienia w garnku podniesie sie w cylindrze 12b, to glówka 16b itrzona tlokowego wychyla dzwignie 18b, 18b' i wprowadza ramie 18b' na droge konców 19b' skrzydel 19b sruby przyciskowej 5b, co uniemozliwia obrót tej sruby w kierunku otwierania pokrywy.Urzadzenie ryglowe moze byc równiez wykonane, wedlug fig. 6 i 7. W otwór po¬ krywy 10 wsrubowiana jest pochwa 12c, któ¬ ra wystaje pomad wierzch pokrywy i w cze¬ sci swej, pomad pokrywa posiada ukosny ro¬ wek 25. W rowek 25 wchodzi trzpien 31 pochwy 29 zaopatrzonej w uchwyt 30 i na¬ sunietej na wystajaca czesc pochwy 12c.Cylindrycznie wydrazenie pochwy 12c przenika wrzeciono 15c, które u góry za¬ konczone jest glówka 16c, a u dolu! stoz¬ kiem 14c. Pomiedzy plaski spód glówki lfic, a wierzch zewnetrznej pochwy 29 wstawio¬ na jest podkladka 42. Stozkowy ksztalt dolnego konca -wrzeciona 15c ma za zada¬ nie zapewnic szczelne zamkniecie, wówczas gdy wrzeciono znajdzie sie w swem najwyz- szem polozeniu, co moze nastapic dzieki ci¬ snieniu, dzialajacemu na dolna szeroka po¬ wierzchnie stozka, albo tez dzieki przepro¬ wadzeniu przez obrót zewnetrznej pochwy 29 z polozenia, wedlug fig, 6, do polozenia, przedstawionego na fig. 7.Po zamknieciu gannka przeprowadza sie wrzeciono 15c przez obrót pochwy 29 z po¬ lozenia dolnego (fig. 6), w polozenie górne (fig. 7). Jezeli po zdjeciu garnka z ognia, trzeba siie przekonac, czy panujace w nim cisnienie jest jeszcze za wysokie, aby moz¬ na bylo otworzyc pokrywe, to nalezy ze¬ wnetrzna pochwe 29 sprowadzic zpowrotem w polozenie wedlug fig. 6. Jezeli cisnienie jest jeszcze zbyt wysokie i niebezpieczne, to, oddzialywujac na stozek 14c, utrzyma ono wrzeciono 15c w .polozeniu najwyzszem, w którem glówka wrzeciona 16c utrzymuje narzady ryglujace w polozeniu roboazem i nie pozwala ma obrót sruby przyciskowej.W miare zmniejszania sie cisnienia opu¬ szcza sie wdól równiez wrzeciono 15c, pó-* ki nie zajmie polozenia, przedstawionego na fig. 6. Teraz zaryglowanie ustaje, a gar¬ nek mozna otworzyc bez niebezpieczenstwa.Opuszczanie sie wrzeciona 15c, moze wspo¬ magac sprezyna albo ciezar. Dolny koniec wrzeciona 15c i stozka 14c moga byc, ewen¬ tualnie, zamkniete w komorze, podobnej do cylindra 12 (fig. 1), oddzielonej od wnetrza garnka dziurkowana zatyczka albo gesta siatka metalowa.Wedlug fig. 3, mozna takze zastosowac srodki, które szczególnie skutecznie zabez¬ pieczaja przycisniecie sruby 56 do konca 1" poprzecznego drazka; stanowic je moze ku¬ listy wystep 26, umieszczony po górnej stro¬ nie konca /" poprzecznego drazka i odpo¬ wiednio kulista czarka, umocowana na kon¬ cu sruby przyciskowej, i wspóldzialajaca z tym wystepem. Takze naodwrót, koniec sruby moze byc wykonany w ksztalcie kuli, a w czesci V* drazka poprzecznego moze sie znajdowac odpowiednie wydrazenie. Ta¬ kie urzadzenie zapewnia nietylko nieza¬ wodne przycisniecie sruby 56 do czesci 1" drazka poprzecznego ale takze to, ze sruba przyciskowa 56 musi wykonac pewna ilosc obrotów, zanim calkowicie zwolni czesc i" - 4 —poprzecznego drazka, dzialajaca na po¬ krywe, co umozliwia stopniowe wypuszcza¬ nie pary. Sruba 5b prowadzona jest w na¬ kretce 6, polaczonej! przegubowo zapomoca listew 7 i czopa 8 z uchem 9 zbiornika, Polaczenie miedzy sruba przyciskowa a skrzydlami, sluzacemi do obracania jej, moze posiadac pewien luiz^ co sprawi, ze koncowe polozenie przedluzen skrzydel, wspóldzialajacych z urzadzeniem ryglo- wem, nigdy dokladnie nie zejdzie sie z po¬ lozeniem roboczem narzadu zamykajacego, który nie dopuszcza1 do obrotu sruby w "kie¬ runku otwierania. Garnek moze byc oczy¬ wiscie wyposazony w zwykly zawór pi¬ szczalkowy i inne 'dodatkowe urzadzenia. PL