Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania nowej pochodnej kwasu (d,l)-9-keto-prostatrienowego, tj. 16-fenoksy pochodnej kwasu (d,l)-9-keto-lla,15a- -dwuhydroksy-17,18,19,20-tetranorprosta-trans-trienowe- go-4,5,13.Prostaglandyny opisano jako chemicznie spokrewnione hydroksykwasy alifatyczne o 20 atomach wegla w lan¬ cuchu, o strukturze opartej na szkielecie kwasu prosta- nowego, o wzorze 6. Prostaglandyny majace grupe wodo¬ rotlenowa w polozeniu C-ll i grupe ketonowa w polo¬ zeniu C-9 sa znane jako czlony serii PGE, natomiast ma¬ jace zamiast grupy ketonowej w polozeniu C-9 grupe wodorotlenowa naleza do serii PGF i oznaczone sa do¬ datkowo litera a lub P, okreslajaca konfiguracje grupy wodorotlenowej w tym polozeniu, Zwiazki naturalne sa zwiazkami a-hydroksy.Czasteczka prostaglandyny moze byc w róznym stop¬ niu nienasycona, zwlaszcza W polozeniach C-5, C-13 i C-17, co równiez przedstawiono odpowiednim symbolem.Tak Wiec, np. do serii PGFi i PGEi naleza kwasy prosta- nowe z wiazaniem olefinowym trans w polozeniu C-13, natomiast zwiazki PGF2 i PGE2 stanowia serie kwasów prostadienowych z wiazaniem olefinowym cis w polo¬ zeniu C-5 i wiazaniem olefinowym trans W polozeniu C-13.Przeglad prostaglandyn i definicje prostaglandyn pier¬ wotnych podaje np. Bergstrom, Recent Progress in Hor- mone Research 22, str. 153—175 (1966) oraz ten sam autor, Science, 157, str. 382 (1967).Wytwarzanie pochodnych kwasu prostanowego nabralo duzego znaczenia po wykazaniu wysoce interesujacych 10 15 20 25 30 biologicznych i farmakologicznych wlasciwosci natural¬ nych prostaglandyn.Wiekszosc badan poswiecono modyfikacji obu lancu¬ chów bocznych i modyfikacji podstawników przylaczo¬ nych do ukladu cyklopentanowego (patrz np. U. Axen i inni, Synthesis Vol. 1, John Wiley and Sons Inc., New York, N.Y. 1973 oraz P.H.Bently, Chem. Soc. Reviews 2, 29 (1973). Synteze analogów prostaglandyny majacych nienasycenie dwuetylenowe (allenowe) w lancuchu kwasu karboksylowego opisano miedzy innymi w opisie paten¬ towym Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3879438.Synteza analogów prostaglandyny, w których lancuch alkilowy przylaczony do C-15 zwiazków naturalnych zastapiono grupa arylcksymetylenowa jest przedstawiona np. w opisach patentowych Stanów Zjednoczonych Ame¬ ryki nr 3864387, 3954881 (zwiazki 9-keto-16-fenoksy- -prostadienowe-5,13) i 3985791 (zwiazki 9 -fenoksy-prostatrienoWe-4,5,13) oraz w belgijskim opi¬ sie patentowym nr 806995.Sposobem wedlug wynalazku, zsyntetyzowano nowy analog 9-keto-prostaglandyn o wzorze 5. W przytoczo¬ nym wzorze wiazania przedstawione w postaci szeregu równoleglych kresek wskazuja, ze podstawniki sa W kon¬ figuracji a, tj. znajduja sie ponizej plaszczyzny pierscienia cyklopentanowego.Podwójne wiazanie przy C-13 w zwiazku wytwarzanym sposobem wedlug wynalazku ma te sama konfiguracje, co w prostaglandynach naturalnych — zwiazkach serii PGE i PGF, tj. konfiguracje trans. 120 604120 604 3 Nowy zwiazek ma centra asymetrii i w zwiazku z tym moze byc wytwarzany w postaci racemicznej mieszaniny „(d,l)" lub jako indywidualne enancjomery 8R. Jezeli to jest pozadane, mieszanine racemiczna mozna rozdzie¬ lac w odpowiednich etapach syntezy, znanymi sposobami, na indywidualne enancjomery.Stosowany w opisie termin „nizsza grupa alkilowa" jezeli nie zaznaczono inaczej oznacza grupe o lancuchu prostym lub rozgalezionym, zawierajaca do 4 atomów wegla, np. grupe metylowa, etylowa, n-propylowa, izo- propylowa, n-butylowa oraz podobne.Termin „dopuszczalne w farmacji sole" oznacza sole sporzadzone z dopuszczalnych w farmacji zasad njeorga- nkznaptJub organicznych. Solami zasad nieorganicz- nychiB%ap£e sodowe, potasowe, litowe, amonowe, wapnio¬ we, Magnezowe, zelazawe,;cynkowe, miedzi, manganawe, glinowe, zelazowe, manganowe i podobne.Szczególnie- korzystne sa sole amonowe, potasowe, so¬ dowe, B$ajtfuowe i* magnezowe. Sole wyprowadzone z do¬ puszczalnych w tomacji-'nietoksycznych zasad organicz¬ nych obejmuja sole pierwszo-, drugo- i trzeciorzedowych amin, amin podstawionych, w tym podstawionych amin pochodzenia naturalnego, amin cyklicznych i zasadowych zywic jonitowych, jak izopropyloamina, trójmetyloami- na, dwuetyloamina, trójetyloamina, trójpropyloamina, eta- no4oamina, 2-dwumetyloamJnoetanol, 2-dwuetyloamino- ctanol, trometamina, lizyna, argmina, histydyna, kofeina, prokaina, hydrabamina, cholina, betaina, etylenodwua- mina, gtifeozamina, N-metykglikamina, teobromina, pu- jyny,piperazyna, piperydyna, N-etylopiperydyna, zywice poliaminowe i podobne. Szczególnie korzystnymi nietok¬ sycznymi zasadami organicznymi sa izopropyloamina, dwuetyloamina, etanoloamina, piperydyna, trometamina, cholina i kofeina.Sposób wytwarzania zwiazku o wzorze 5 wedlug wy¬ nalazku polega na tym, ze zwiazek o wzorze ogólnym 5a, w którym R oznacza kation poddaje sie dzialaniu kwasu z wytworzeniem wolnego kwasu o wzorze 5.Nowe zwiazki 9-keto stosowane jako zwiazki wyjsciowe w sposobie wedlug wynalazku wytwarza sie w sposób przedstawiony na zalaczonym schemacie, w którym w podanych wzorach Ri oznacza nizszy rodnik alkilowy o 1 do 4 atomach wegla.Zwiazki o Wzorze 1 otrzymuje sie sposobem podanym w opisie patentowym Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3985791, który to opis przytacza sie na zasadzie od¬ nosnika.Na zwiazki o wzorze 1, korzystnie takie, W których Ri oznacza rodnik metylowy, dziala sie halogenkiem HI- -rz.-butylodwumetylosililu, korzystnie chlorkiem m-rz.- -butylodwumetylosililu, w obecnosci imidazolu, N-me- tyloimidazolu itp., korzystnie imidazolu oraz w obecnosci organicznego rozpuszczalnika, np. dwumetyloformamidu, dwumetyloacetamidu, pirydyny lub ich mieszanin itp., korzystnie dwumetyloformamidu, w temperaturze od okolo —40 do okolo —10°C, korzystnie od okolo —30 do okolo —20°C. w ciagu od okolo 5 do okolo 24 godzin, korzystnie 15—20 godzin, otrzymujac zwiazki 9-hydroksy- -llo115a-bis-in-rz.-butylodwumetylosililoksy o wzorze 2.Ewentualnie powstale zwiazki mono- i/lub trójsililoksy poddaje sie hydrolizie, w warunkach jak opisano ponizej otrzymujac zwiazki o wzorze 1, które zawraca sie có po¬ nownego uzycia jako materialy wyjsciowe.Zwiazki o wzorze 2 traktuje sie nastepnie czynnikiem utleniajacym, np. trójtlenkiem chromu, dwuchromianem 4 pirydyny itp., korzystnie trójtlenkiem chromu, w obec¬ nosci pirydyny, szesciometylotrójamidu kwasu fosforo¬ wego, 3,5-dwumetylopirazolu itp., korzystnie pirydyny lub chlorochromianu pirydyniowego, octanu sodu i orga- 5 nicznego rozpuszczalnika, np. dwuchlorometanu, dwu- chloroetanu itp., lub ich mieszaniny, korzystnie dwuchlo¬ rometanu w temperaturze od okolo —10 do okolo 30°C, korzystnie od okolo 15 do okolo 25 °C, w ciagu od okolo 30 minut do okolo 2 godzin, korzystnie od okolo 15 do 10 okolo 45 minut, otrzymujac zwiazki 9-keto-lla,15a-bis- -ni-rz.-butylodwumetylosililoksy o wzorze 3. Korzyst¬ nie, reakcje te przeprowadza sie w warunkach bezwod¬ nych, w atmosferze obojetnego gazu, np. azotu.Zwiazki o wzorze 4 otrzymuje sie przez hydrolize zwiaz- 15 ków o wzorze 3, korzystnie hydrolize kwasowa, prowadzo¬ na za pomoca kwasu organicznego lub nieorganicznego, np. octowego, monochlorooctowego, propionowego itp. lub ich mieszanin, korzystnie za pomoca kwasu octowego, w temperaturze od okolo 0 do okolo 35°C, korzystnie 20 15—25°C, w ciagu od okolo 10 do okolo 24 godzin, ko¬ rzystnie od okolo 15 do okolo 20 godzin, z odszczepie- niem grup ochronnych w pozycji C-ll i C-15.Zwiazki o wzorze 4 hydrolizuje sie do wolnego kwasu o wzorze 5, tj. 9-keto-lla,15a-dwuhydroksykwasn, na 25 drodze biologicznej, korzystnie enzymatycznie, za pomoca preparatu lipazy pankreatynowej, która rozszczepia ester o wzorze 4 (korzystnie ester metylowy), dajac wolny kwas o wzorze 5.Zwiazek o wzorze 5 przeprowadza sie w jego odpowied- so nie dopuszczalne farmaceutycznie sole.Sole kwasu 9-ketoprostatrienowego o wzorze 5a, w którym R oznacza kation otrzymuje sie z wolnego kwasu o wzorze 5 dzialajac równowaznikiem molowym dopusz¬ czalnej w farmacji zasady, nieorganicznej lub organicz- 36 nej. Sole wywodzace sie z zasad nieorganicznych obej¬ muja sole sodowe, potasowe, litowe, amonowe, wapnio¬ we, magnezowe, zelazawe, cynkowe, miedzi, manganowe, glinu, zelazowe, manganowe i podobne.Szczególnie korzystne sa sole amonowe, potasowe, so- 40 dowe, wapniowe i magnezowe.Sole wyprowadzone z dopuszczalnych w farmacji nie¬ toksycznych zasad organicznych obejmuja sole amin pierwszo-, drugo- i trzeciorzedowych, amin podstawionych, w tym podstawionych amin pochodzenia naturalnego, 45 amin cyklicznych i zasadowych zywic jonitowych, jak izopropyloamina, trójmetyloamina, dwuetyloamina, trój¬ etyloamina, trójpropyloamina, etanoloamina, 2-dwume- tyloaminoetanol, lizyna, arginina, histydyna, kofeina, prokaina, hydrabamina, cholina, betaina, etylenodwua- 50 mina, glikozamina, metyloglikamina, teobromina, pury- ny, piperazyna, piperydyna, N-etylopiperydyna, zywice poliaminowe itp. Szczególnie korzystnymi nietoksycz¬ nymi zasadami organicznymi sa izopropyloamina, dwuety¬ loamina, etanoloamina, piperydyna, trometamina, choli- 55 na i kofeina.Reakcje prowadzi sie w wodzie, samej lub zmieszanej z obojetnym, mieszajacym sie z nia organicznym rozpusz¬ czalnikiem, w temperaturze od okolo 0 do okolo 100°C. korzystnie w temperaturze pokojowej. Typowymi, mie- 60 szajacymi sie z woda rozpuszczalnikami organicznymi sa metanol, etanol, izopropanol, butanol, aceton, dioksan i czterowodorofuran. Stosunek molowy wolnego kwasu do zasady dobiera sie tak, by uzyskac zadana sól.Dla uzyskania np. soli wapniowych lub magnezowych, 05 wyjsciowy wolny kwas zadaje sie co najmniej 0,5 równo-120 604 waznikami molowymi dopuszczalnej w famacji zasady, otrzymujac obojetna sól. Dla otrzymania obojetnej soli glinu, dopuszczalna w farmacji zasade stosuje sie w ilosci co najmniej 1/3 równowaznika molowego na mol kwasu.Korzystnie, sole wapniowe i magnezowe kwasów pros- tatrienowych otrzymuje sie dzialajac na odpowiednie sole sodowe lub potasowe co najmniej 0,5 równowaznika mo¬ lowego chlorku wapnia lub chlorku magnezu, w wodnym roztworze lub w mieszaninie wody z mieszajacym sie z nia organicznym rozpuszczalnikiem, w temperaturze od okolo 20 do okolo 100°C.Korzystny sposób otrzymywania soli glinowych kwa¬ sów prostatrienowych polega na dzialaniu na odpowiedni wolny kwas co najmniej 1/3 molowego równowaznika alkoholanu glinu, jak trójetylan glinu, trójpropylan gli¬ nu itp., w rozpuszczalniku weglowodorowym, jak benzen, ksylen, cykloheksan itp., w temperaturze od okolo 20 do okolo 80°C. W podobny sposób mozna otrzymywac sole z nieorganicznymi zasadami, które nie sa wystarczajaco rozpuszczalne do przeprowadzenia reakcji.Wytworzone jako produkty sole o wzorze 5a, w którym R oznacza kation wyodrebnia sie konwencjonalnymi spo¬ sobami. Sole te stosuje sie jako zwiazki Wyjsciowe w spo¬ sobie wedlug wynalazku.Zgodnie z wynalazkiem na sole o Wzorze 5a, w którym R ma wyzej okreslone znaczenie dziala sie kwasem otrzymujac wolny kwas o wzorze 5.Zwiazek wytwarzany sposobem wedlug wynalazku wykazuje prostaglandyno-podobna czynnosc biologiczna i jest stosowany w leczeniu ssaków, w przypadkach, w których wskazane jest stosowanie prostaglandyn.Zwiazek wytwarzany sposobem wedlug wynalazku jest uzyteczny w napadach dusznicy, poniewaz rozszerza oskrzela i Wykazuje wlasciwosci przeciwalergiczne, przez inhibitowanie wydzielania mediatora. Ponadto, jest on uzyteczny w leczeniu skurczu oskrzelowego u ssaków i w tych przypadkach, gdzie wskazane jest uzycie czynników rozszerzajacych oskrzela. Zwiazek ten wykazuje równiez czynnosc rozszerzania naczyn i jest uzyteczny W lecze¬ niu i lagodzeniu nadcisnienia u ssaków. Ponadto wyka¬ zuje on czynnosc depresyjna w centralnym ukladzie ner¬ wowym i jest uzytecznyjako srodek uspokajajacy.Nieoczekiwanie stwierdzono, ze kwas 9-keto-16-fe- noksy-prostatrienowy-4,5,13 o wzorze 5 jest silniejszym inhibitorem wydzielania kwasu zoladkowego i silniejszym czynnikiem przeciwwrzodowym niz odpowiednie zwiazki 9-keto-16-fenoksy-prostadienowe-5,13. Zwiazek o wzorze 5 jest niezwykle uzyteczny w zapobieganiu wrzodom zo¬ ladka i dwunastnicy oraz ich leczeniu.Wytwarzany sposobem wedlug Wynalazku zwiazek mozna podawac czysty lub lacznie z innymi farmaceutycz¬ nie odpowiednimi lekami, w postaci srodków farmaceu¬ tycznych odpowiednich do podawania doustnego lub pozajelitowego lub inhalacji, w przypadku czynników roz¬ szerzajacych oskrzela. Typowo podaje sie go jako farma¬ ceutyczne kompozycje, skladajace sie zasadniczo z wol¬ nego kwasu o wzorze 5 i farmaceutycznego nosnika.Farmaceutycznym nosnikiem moze byc material staly, ciecz lub aerozol, w którym zwiazek — Wolny kwas jest rozpuszczony, zdyspergowany lub zawieszony. Kompo¬ zycja moze ewentualnie zawierac male ilosci srodków kon¬ serwujacych i/lub buforujacych pH. Odpowiednimi sród-, kami konserwujacymi sa np. alkohol benzylowy i podobne Odpowiednimi czynnikami buforujacymi sa np. octan sodu, farmaceutyczne fosforany i podobne.Kompozycje ciekle moga miec postac roztworu, emulsji, zawiesiny, syropu lub eliksiru. Kompozycje stale moga miec postac tabletek, proszków, kapsulek, pigulek i po¬ dobnych, korzystnie dawek jednostkowych do zwyklego 5 podawania lub dawek dokladnych. Odpowiednimi nos¬ nikami stalymi sa np. farmaceutyczne gatunki skrobi, lak¬ toza, sacharynian sodu, talk, wodorosiarczyn sodu i po¬ dobne.Dla podawania inhalacyjnego, z wolnego kwasu o wzo- 10 rze 5 mozna sporzadzac preparaty np. w postaci aerozo¬ lu, zawierajacego skladnik czynny w obojetnym prope- lencie, lacznie z rozpuszczalnikiem Wspomagajacym i ewentualnie srodkiem konserwujacym i buforujacym.Dodatkowe informacje ogólne dotyczace stosowania do 15 inhalacji aerozoli podane sa w opisach patentowych Sta¬ nów Zjednoczonych Ameryki nr 2868691 i 3095355.Wytwarzany sposobem wedlug wynalazku zwiazek ty¬ powo podaje sie W dawkach od okolo 1 /tg do okolo 100 jig na kg wagi ciala. Dokladna dawka efektywna bedzie oczy- 20 wiscie zmieniac sie w zaleznosci od sposobu podawania, leczonego stanu i pacjenta. Tak wiec np. dla uzyskania rozszerzenia oskrzeli podaje sie okolo 1 //g do okolo 10 #g na kg wagi ciala, w aerozolu, a dla uzyskania hamowania wydzielania kwasu zoladkowego podaje sie doustnie oko- 25 lo 1 do okolo 50 //g na kg wagi ciala.Aktywnosc biologiczna zwiazku wytwarzanego sposo¬ bem wedlug Wynalazku badano przeprowadzajac próbe hamowania wydzielania kwasu zoladkowego wywolanego histamina. 30 W przeprowadzanej próbie uzyto samców szczura rasy Sprague-Dawley (Hilltop.). Dla zapobiezenia dostepu do pozywienia i kalu, zwierzetom umocowano wokól szyi plastikowy kolnierz. Zwierzeta glodzono w ciagu 48 godzin. Badany zwiazek wprowadzano doustnie przez 35 zglebnik, rano W dniu próby, 30 minut przed zabiegiem chirurgicznym. W czasie zabiegu zwierzeta byly uspione eterem i umieszczono im jedna ligature na dwunastnicy w poblizu zwieracza odzwiernika, a druga na przelyku za krtania. Laparotomie zamknieto zaciskami i w 15 mi- 40 nutowych odstepach, w ciagu 3 godzin, podskórnie po¬ dawano 2,5 mg histaminy, w celu stymulacji wydzielania kwasu zoladkowego. Po uplywie 3 godzin szczury usmier¬ cono, pobrano z nich zawartosc zoladka i zmierzono jej objetosc. Próbke soku odmiareczkowano 0,02 N NaOH 45 do pH=7,0 ±0,1, pH-metrycznie. Wydzielony sok zo¬ ladkowy przeliczono na milirównowazniki na 100 g wagi ciala. Grupy traktowane porównano statystycznie z kon¬ trolna. W powyzszej próbie zwiazek badany podawano w dawkach od 7,5 do 1000 //g/kg, i obserwowana wartosc 50 dawki LDso lezala w poblizu dolnej granicy badanego za¬ kresu dawek.Przeprowadzano równiez badania zmierzajace do usta¬ lenia dawki toksycznej. W prowadzonym doswiadczeniu samce myszy rasy Simonsen (18—24 g) podzielono na 55 grupy po 8 zwierzat. Injekcje prowadzono do zyly ogo¬ nowej. Badane myszy obserwowano w ciagu nastepnych 48 godzin.Wyniki: Dawka Liczba zwierzat pa- 60 dlych/suma 0,25mg/kg 0/8 0,50mg/kg 3/8 0,75mg/kg 1/8 1,00mg/kg 0/8 IB 1,50mg/kg 6/8120 604 7 3,00mg/kg 5/8 6,00mg/kg 8/8 W powyzszej próbie obserwowano wartosc dawld LD5o powyzej okolo 1,45 mg/kg masy ciala.Dla ulatwienia zrozumienia i stosowania, wynalazek 5 jest ilustrowany ponizszymi przykladami wytwarzania zwiazków wyjsciowych oraz zwiazku finalnego, które ilustrujawynalazek.Wyodrebnienie opisanych zwiazków prowadzi sie ja¬ kimikolwiek odpowiednimi sposobami separacji i oczysz- io czania, jak np. ekstrakcja, saczenie, odparowywanie, des¬ tylacja, krystalizacja, chromatografia cienkowarstwowa, wysokocisnieniowa chromatografia cieczowa, chromato¬ grafia kolumnowa lub kombinacje tych procedur. Odpo¬ wiednie sposoby sa podane w przykladach. Mozliwe jest 15 oczywiscie zastosowanie jakichkolwiek sposobów równo¬ waznych.Przyklad I. Lipaza pankreatynowa, która moze byc stosowana do przemiany zwiazków o wzorze 4 w zwiazek o wzorze5. 20 10 g surowej lipazy pankreatynoWej (odnosnik: Biochem, Biophys. Acta., vol. 23, str. 264 (1957) zawiesza sie w 65 ml wody, w temperaturze 0°C. Zawiesine miesza sie w ciagu godziny w temperaturze 0°C i odwirowuje w ciagu 20 minut przy 10 000 x g. Ciecz oddziela sie i przechowuje 25 w temperaturze 0°C do pózniejszego uzycia. Osad po¬ nownie zawiesza sie w 65 ml wody i odwirowuje jak po¬ przednio. Ciecz oddziela sie i laczy z otrzymana poprzed¬ nio, a nastepnie przy mieszaniu dodaje óo 130 ml nasy¬ conego wodnego roztworu siarczanu amonu, w tempe- ^ raturze 0°C i pozostawia w spoczynku w ciagu 5 minut.Otrzymana mieszanine wiruje sie w ciagu 20 minut przy 10 000 x g. Ciecz zdekantowuje sie, a osad zbiera i roz¬ puszcza w takiej ilosci wody, by otrzymac 125 ml roztworu.Dodaje sie 15 mi nasyconego Wodnego roztworu siarcza¬ nu amonu, otrzymujac zawiesine, która w ciagu 20 mi¬ nut wiruje sie przy 10 000 x g. Ciecz zlewa sie i zadaje 100 ml nasyconego siarczanu amonu, uzyskujac druga zawiesine, która dzieli sie na dwie rózne czesci. Kazda z tych czesci Wiruje sie w ciagu 20 minut przy 10 000 x g, w kazdym przypadku odrzucajac (zdekantowujac) ciecz i zbierajac osad. Osady przechowuje sie przed uzyciem w temperaturze 4°C.Preparat lipazy pankreatynowej rozszczepiajacy ester o wzorze 4 sporzadza sie bezposrednio przed uzyciem, rozpuszczajac jeden z powyzszych osadów w 25 ml 0,1 M wodnego roztworu chlorku sodu i 0,05 M chlorku wap¬ nia i doprowadzajac roztwór do pH 7,0 ostroznym doda¬ niem (np. odmiareczkowaniem) 0,1 M wodnego roztworu wodorotlenku sodu. 50 P r z y k la d n. Do roztworu 0,50 g estru metylowego kwasu (d,l- 9a,lla,15a-trójhydroksy-16-fenoksy-17,18,- -19,20-tetranorprosta-trans-trienowego-4,5,13 (zwiazek o wzorze 1) o nastepujacych stalych fizycznych: widmo UV X *^H 220, 265, 271,278 nm(log 6 3,99 3,11, 3,23, 3,16) (6 9792, 1284, 1710, 1437), CDC1 widmo NMR H-l ó^iAS3 3,62 (s, 3H, OCH3), 3,89 (m, 1H, H-ll), 3,92 (d, 2H, H-16, J=6), 4,20 (m, 1H H-9), 4,46 (m, 1H, H-15), 5,11 (m, 2H, H-4,6), 5,62 (m, 2H, H-13,14), 6,8 — 7,0 (m, 3H, aromatyczne-H) widmo NMR»C 5 (ppm) 23,83, 24,06, (C-3), 27,15 (C-7), 33,22 (C-2), 42,59, 42,72 (C-10), 49,51, 49,77 (C-8), 51,72 (OCH3), 55,79 (C-12), 71,07 (C-15), 71,85 8 (C-16), 72,40 72,53 (C-9), 77,70 (C-ll), 89,92 90,15 (C-6), 90,96 (C-4), 114,82 (C-18), 121,33 (C-20), 129,68 (C-19), 130,36 (C-14), 135,14 (C-13), 158,71 (C-17), 173,80, 173,89 (C-l), 204,32 (C-5) i widmo masowe m/e 402 (M+) oraz 0,45 g imidazolu w 10 ml suchego dwumetyloformamidu dodaje sie w temperaturze 25 °C przy mieszaniu, 0,50 g chlorku m-rz.-butylodwumetylo- sililu. Roztwór reakcyjny miesza sie w ciagu 16 godzin w temperaturze —20°C i dodaje 250 ml eteru dwuety- lowego, a eterowy roztwór przemywa dwiema 50 ml por¬ cjami wody, suszy nad bezwodnym siarczanem sodu i od¬ parowuje pod zmniejszonym cisnieniem, otrzymujac ester metylowy kwasu (d,l)-9a-hydroksy-lla,15a-bis.in-rz.- -butylodwumetylaililoksy-16-fenoksy-17,18,19,20-tetranor- prosta-trans-trienowego-4,5,13 (zwiazek o wzorze 2) i mala ilosc analogów trój - i mono-III-rz.-butylodwumetylo- wych tego zwiazku.Surowa mieszanine reakcyjna poddaje sie chromato¬ grafii na kolumnie z 100 g zelu krzemionkowego, eluujac mieszanina octan etylu-heksan (15:85), otrzymujac ester metylowy kwasu (d,l)-9a-hydroksy-lla-15a,bis-m-rz.- -butylodwumetylosililoksy-16-fenoksy-17,18,19^0-tetranoT- prosta-trans-trienowego -4,5,13 (zwiazek o wzorze 2) 0 nastepujacych stalych fizycznych: CDCL widmo NMR H-l S TMS3 0,85 (s, 9H, OSiC(C*M III-rz.-butyl), 0,89 (s. 9H, OSiC(CH3)2lII-rz.-butyl), 3,62 (s, 3H, OCH3), 3,81 (d, 2H, H-16, J=16), 3,95 (m, 1H, H-ll), 4,17 (m, 1H, H-9), 4,47 (m, 1H, H-15), 5.14 (m, 2H, H-4,6), 6,78—7,0 (m, 3H, arómatyczne-H), 7.15 7,35 (m, 2H, aromatyczne-H) i widmo masowe m/e 645 (M+—C4H9).Frakcje chromatograficzne z bardziej polarnym zwiaz¬ kiem monosililowym i mniej polarnym zwiazkiem trój- sililowym mozna ponownie przeprowadzic w wyjsciowy triol o wzorze 1, dla dalszej konwersji w zwiazeko wzorze 2.W tym celu stosuje sie np. nastepujaca procedure hydro¬ lizy: Roztwór 0,2—1,0 g mono- i trójsililowych analo¬ gów zwiazku o wzorze 2 w 250 ml kwasu octowego i wody (65:35, objetosciowo) miesza sie w temperaturze pokojo¬ wej w ciagu 15—20 godzin. Pod zmniejszonym cisnie¬ niem, a nastepnie przez prózniowa destylacje azeotropowa, odpedza sie kwas octowy i Wode, stosujac w tym celu 100 ml toluenu. Zregenerowany triol o wzorze 1 mozna nastepnie bezposrednio przeprowadzic w pochodna 11a, 15a-bis-IH-rz.-butylodwumetylosililoksy o wzorze*2, jak wyzej opisano.W podobny sposób mozna równiez inne estry o wzorze 1 przeprowadzac W odpowiednie estry zwiazków lla,15a- -bis-III-rz.-butylodwumetylosililoksylowych o wzorze 2.Przyklad HI. 0,77 g bezwodnego trójtlenku chro¬ mu dodaje sie do mieszanego roztworu 1,5 ml suchej pirydyny w 20 ml suchego dwuchlorometanu, calosc mie¬ sza sie W atmosferze suchego azotu, w temperaturze 20°C, W ciagu 15 minut, po czym dodaje sie roztwór 305 mg estru metylowego kwasu (d,l)-9o-hydroksy-lla,15a-bis- -III-rz.-butylodwumetylosililoksy-16-fenoksy-17,18,19,20- -tetranorprosta-trans-trienowego-4,5,13 (zwiazek o wzorze 2) w 10 ml suchego dwuchlorometanu i calosc miesza W ciagu 30 minut w temperaturze 20°C. Roztwór dekan- tuje sie znad pozostalosci, a pozostalosc przemywa dwiema 200 ml porcjami eteru dwuetylowego. Organiczne roz¬ twory laczy sie, przemywa kolejno trzema 50 ml porcjami wody i suszy nad bezwodnym siarczanem sodu. Odparo¬ wanie pod zmniejszonym cisnieniem daje oleista pozos- 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55120 604 9 talosc, która poddaje sie chromatografii na kolumnie z zelem krzemionkowym, eluujac mieszanina octan etylu- -heksan (15:85). Otrzymuje sie ester metylowy kwasu (d,l9-keto-lla-15a-bis-m-rz.-butyIometylosililoksy-16- -fenoksy-17,18,29,20-tetranorprosta-trans-trienowego-4,5,13 (zwiazek o wzorze 3) o nastepujacych stalych fizycznych: widmo U.V. A'A^I220, 245, 263, 270, 277 nm (log e 4,04, 3,34, 3,30, 3,33, 3,21) (e 11089, 2191, 1997, 2116, 1639), CDC1 Widmo NMR ó TMs 0,86 (s, 9H, OSi (CH3)2III-rz.- -butyl), 0,89 (s, 9H, OSi(CH3)2in-rz.-butyl), 3,62 (s, 3H, OCH3), 3,83 (d, 2H, H-16, J=6), 4,08 (q, 1H, H-ll, J=8), 4,54 (m, 1H, H-15), 5,09 (m, 2H, H-4,6), 5,71 (m, 2H, H-13,14), 6,78—7,0 (m, 3H, aromatyczne-H), 7,15—7,35 (m, 2H, aromatyczne-H) oraz widmo masowe m/e 628 (M+).W podobny sposób mozna równiez inne, analogiczne zwiazki wyjsciowe o wzorze 2 przeprowadzac w odpowied¬ nie estry zwiazków 9-keto-lla,15a-bis-III-rz.-butylodwu- metylosililoksylowych o wzorze 3.Przyklad IV. Roztwór 230 mg estru metylowego kwasu (d,l)-9-keto-l 1a,15a-bis-III-rz.-butylodwumetylosi- liloksy-16-fenoksy-17,18,19,20-tetranorprosta-transtrieno- wego-4,5,13 (zwiazek o wzorze 3) w 260 ml kwasu octo¬ wego, zawierajacego 140 ml wody miesza sie w tempera¬ turze 20—25 °C, w ciagu 15—20 gcdzin. Pod zmniejszo¬ nym cisnienieni z nastepna azeotropowa destylacja, od¬ pedza sie kwas octowy-Wode, stosujac w tym celu 100 ml toluenu. Oleista pozostalosc poddaje sie chromatografii na kolumnie z zelem krzemionkowym, eluujac mieszanina octan etylu-heksan (25-j-75:100-J-0), otrzymuje sie ester metylowy kwasu (d,l)-9-keto-lla,15a-dwuhydroksy-16- -fenoksy-17,18,19,20-tetranorprosta-trans-trienowego-4,5,13 (zwiazek o wzorze 4) o nastepujacych stalych fizycznych widmo UV ^^220, 265, 271, 277 nm Oog e 4,01: 3,14, 3,24, 3,16), (e 10218, 1388, 1732, 1440) CDC1 widmo NMR S ^MS 3»63 OCH0 3,85^4,2, (m, 3H, H-ll, 16), 4,55 (m, 1H, H-15), 5,07 (m, 2H, H-13,14), 6,8—7,05 (m, 3H, aromatyczne-H), 7,15—7,38 (m, 3H, aromatyczne-H) oraz widmo masowe m/e 400 (M+).W podobny sposób mozna równiez inne, analogiczne zwiazki wyjsciowe o wzorze 3 przeprowadzac w odpowied¬ nie estry zwiazków 9-keto-lla,15a,-dwuhydroksy o wzo¬ rze 4.Przyklad V. 50 mg estru metylowego kwasu (d,l)-9-keto-lla-15a,dwuhydroksy-16-fenoksy-17,18,19,20- -tetranorprosta-trans-trienowego-4,5,13 (zwiazek o wzorze 4) miesza sie z 20 ml preparatu lipazy pankreatynowej (przyklad I), w temperaturze pokojowej. Mieszanine emul¬ guje sie przez sonikacje w ciagu 5 minut, a nastepnie w ciagu 30 minut miesza sie w temperaturze pokojowej.Z kolei mieszanine wylewa sie do 125 ml acetonu, prze¬ sacza i odparowuje, a pozostalosc ekstrahuje czterema 25 ml porcjami octanu etylu. Ekstrakty laczy sie i zateza przez odparowanie pod zmniejszonym cisnieniem. Kon¬ centrat poddaje sie chromatografii na cienkowarstwowych plytkach z zelem krzemionkowym, w ukladzie chlorofoim- -metanol (1:1 — objetosciowo). Produkt eluuje sie z zelu krzemionkowego mieszanina octan etylu-metanol (3:1 — objetosciowo). Po odsaczeniu i odparowaniu pod zmniej¬ szonym cisnieniem rozpuszczalnika otrzymuje sie kwas 10 (d,l)-9-keto-lla,15a-dwUhydroksy-16-fenoksy-17,18,19, 20-tetranorprosta-trans-trienowy-4,5,13 (zwiazek o wzo¬ rze 5), w postaci oleju, o nastepujacych starych fizycznych: widmo NMR «C S (ppm) 176,69 (Ol), 32,67 (C-2), 5 23,50 (C-3), 90,48, 90,80 (C-4), 204,71, 204,5$ (C-5), 89,60 (C-6), 26,72, 26,33 (C-7), 54,32 (C-8), 214;24, 213,88 (C-9), 46,03 (C-10), 71,49 (C-ll), 53,45, 53,25 (C-12), 133,26 (C-13), 129,78 (C-14), 70,87 (C-15), 72,20, 72,07 (C-16), 158,45 (C-17), 114,82 (C-18), 121,62 10 (C-20).W podobny sposób mozna równiez inne, analogiczne estry o wzorze 4 przeprowadzac w wolny kwas 9-keto- -llct,15a-dwuhydroksy o wzorze 5.Przyklad VI. Do roztworu 92 mg kwasu (d,l)-9- 15 -keto-lla,15a-dwuhydroksy-16-fenoksy-17,18,19,20-tetra- norprosta-trans-trienowego-4,5,13 (zwiazek o wzorze 5) w 10 ml metanolu dodaje sie 1,0 molowego równowaz¬ nika 0,1 N roztworu wodoroweglanu sodu, po czym mie¬ sza calosc w ciagu godziny w temperaturze pokojowej. 20 Mieszanine reakcyjna pod zmniejszonym cisnieniem od¬ parowuje sie do sucha, otrzymujac sól sodowa kwasu (d,l)-9-keto-lla,15a-dwuhydrokfy-16-fenoksy-17,18,19, 20-tetranorprosta-trans-trienowego-4,5,13 (zwiazek o wzo¬ rze 5a). 25 Stosujac zamiast wodoroweglanu sodu 1,0 równowaz¬ nika molowego wodoroweglanu potasu (W postaci 0,1 n roztworu), otrzymuje sie sól potasowa kwasu (d,l)-9keto- -lla,l^-dwuhydroksy-16-fenoksy-17,18,19,20-tetranor- prosta-trans-trienowego-4,5,13 (zwiazek o wzorze 5a). so Przyklad VII. Do roztworu 20 mg kwasu (d,l)-9- -keto -1la,15a-dwuhydroksy- 16-fenoksy-17,18,19,20-tetra- norprosta-trans-trienoWego-4,5,13 (zwiazek o wzorze 5) w 5 ml metanolu dodaje sie mieszanine 1 ml stezonego roztworu wodorotlenku amonu i 2 ml metanolu. Otrzy- 35 mana mieszanine miesza sie w ciagu 2 godzin w tempe¬ raturze pokojowej i odparowuje do sucha, otrzymujac sól amonowa kwasu (d,l9-keto-lla,15a-dwuhydroksy-16- -fencksy-17,18,19,20-tertranorprosta-trans-trienowego-4,5,13 (zwiazek o wzorze 5a). 40 Stosujac zamiast wodorotlenku amonu dwumetyloamine, dwuetyloamine lub dwupropyloamine, otrzymuje sie odpowiednie sole kwasu (d,l)-9-keto-lla,15a-dwuhydrok- sy-16-fenok$y-17,18,19,20-tetranorprosta-trans-trienowego- -4,5,13. 45 Przyklad VIII. Do mieszaniny 30,6 mg pro¬ kainy (1,0 równowaznika molowego) i 1,5 ml wodnego metanolu dodaje sie 50 mg kwasu (d,l)-9-keto-lla,15a- -dwuhydroksy-16-fenoksy-17,18,19,20-tetranorprosta-trans- -trienowego-4,5,13 (zwiazek o wzorze 5) w 10 ml metanolu 5o i calosc miesza W ciagu 16 godzin w temperaturze pokojo¬ wej. Nastepnie mieszanine odparowuje sie pod zmniej¬ szonym cisnieniem do sucha, otrzymujac prokainowa sól kwasu (d, 1)-9-keto-11a, 15a-dwuhydroksy-16-fenoksy-17, 18,19,20-tetranoTprosta-trans-trienowego-4,5,13 (zwiazek o 55 Wzorze 5a).W podobny sposób otrzymuje sie sole z lizyna, ko¬ feina, trometamina i arginina oraz sole z prokaina, lizyna, kofeina, trometamina i arginina kwasu otrzymanego w przy¬ kladzie V (zwiazki o wzorze 5a). 6o Przyklad IX. Do roztworu 100 mg soli sodowej kwasu (d,l)-9-keto-lla,15a-dwuhydroksy-17,18,19,20-te- tranorprosta-trans-trienowego-4,5,13 (zwiazek o Wzorze 5a) w 10 ml wodnego roztworu metanolu dodaje sie 1,0 molo¬ wego równowaznika IN roztworu kwasu solnego utrzy- 65 mujac wartosc pH na poziomie 4—4,5 i mieszanine mie-120 604 11 sza sie w temperaturze pokojowej przez 1 godzine. Mie¬ szanine reakcyjna ekstrahuje sie nastepnie octanem etylu (2x5 ml), suszy nad siarczanem magnezu i odparowuje ca sucha pod obnizonym cisnieniem otrzymujac kwas (d,l)-9-keto-lla,15a-dWuhydroksy-17,18,19,20-tetranor- prosta-trans-trienowego-4,5,13 w postaci oleju o nastepu¬ jacych stalych fizycznych: widmo NMR "C 8 (ppm): 176,69 (C-l), 32,67 (C-2), 23,50 (C-3), 90,48, 90,80 (C-4), 204,71, 204,58 (C-5), 89,60 (C-6), 26,72, 26,33 (C-7), 54,32 (C-8), 214,24, 10 12 213,88 (C-9), 46,03 (C-10), 71-49 (C-ll), 53,45, 53,25 (C-12), 133,26 (C-13), 129,78 (C-14), 70,87 (C-15), 72,20, 72,07 (C-16), 158,45 (C-17), 114,82 (C-18), 121,62 (C-20).Zastrzezenie patentowe Sposób wytwarzania nowej pochodnej kwasu (d,l)-9- -ketoprostatrienowego o wzorze 5, znamienny tym, ze zwiazek o wzorze ogólnym 5a, w którym R oznacza kation poddaje sie dzialaniu kwasu.CH=OCH-^ C00R, C00R1 CH3-Si-«!t2-buty CHsCHj-Si-i™--^ CH3 *2Ór2 CH=C=CH^^C00Rl 9 ^CH-C-CH- l3—oi-frz-bu^l ru CH,-Si-|Tz- CH3 buti/l .C00R, wzor 3120 604 Schemat cd '^CH-C-CH ^ •C00H OH wzór 5 Schemat CH=C=CH^ — o-Q OH wzór 5 a C00R wz OT 6 PL PL PL PL PL PL PL PL