Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia, doi przenoszenia dziesiatek w maszy¬ nach do rachowania, zaopatrzonych w kól¬ ka wynikowe, sprzegane z suwakami na¬ stawnymi. Zadaniem wynalazku niniejsze¬ go jest zwlaszcza umozliwic zastosowanie urzadzenia do przeniesienia dziesiatek do wszelkiego; rodzaju juz wykonanych ma¬ szyn do rachowania, jak np. w kasach re¬ jestrujacych, bez potrzeby dokonywania jakiejkolwiek przebudowy odnosnej ma¬ szyny/Ta zaleta urzadzenia wedlug wyna¬ lazku polega na tym, ze narzady, wspól¬ dzialajace z przenosnikami dziesiatek, podczas nastawiania ich w polozenie robo¬ cze wzglednie wyjsciowe polozenie nie¬ czynne w celu wlaczania dziesiatek, sa u- ruchomiane za pomoca kólek wynikowych.Uruchomianie to odbywa sie np. w ten spo¬ sób, ze kólka wynikowe zazebiaja sie z su¬ wakami nastawnymi lub z innymi narzada¬ mi ruchomymi, dzialajacymi niezaleznie od suwaków nastawnych. Narzady przestawne urzadzenia sa ptfzy tym tak wykonane, aby kólka wynikowe podczas swego ruchu wzgledem suwaków nastawnych urucho¬ mialy te narzady przestawne. To dzialanie mozna osiagnac w ten sposób, ze narzady przestawne umieszcza sie w odpowiedniej ramie, podtrzymujacej kólka wynikowe o- raz przesuwanej ze swego polozenia wyj¬ sciowego w kierunku do suwaków nastaw¬ nych, po czym sprowadzanej z powrotem w swe polozenie wyjsciowe.Na rysunku przedstawiono schematycz¬ nie przyklad wykonania urzadzenia wedlug wynalazku. Fig, 1; przedstawia czesciowy przekrój podluzny oraz widok z boku tego urzadzenia w zastosowaniu do kasy reje¬ strujacej o podwójnym urzadzeniu licza¬ cym, fig. 2 — to samo urzadzenie w wido¬ ku z góry oraz czesciowo w przekroju po¬ przecznym, a fig. 3 — przekrój szczegó¬ lu urzadzenia wzdluz linii /// — III na fig. 1.Na rysunku kólka wynikowe sa ozna¬ czone cyframi 1 i la (fig. 1 i 2), przy czym kólka wynikowe 1 naleza do jednego urza¬ dzenia liczacego, kólka wynikowe la zas — do drugiego podobnego urzadzenia li¬ czacego. Kólka te sa osadzone na wspól¬ nym walku 2, osadzonym z kolei w ramach 3. Ramy te sa zaopatrzone, kazda w dwa otwory prowadnicze 4, 5 (fig. 1), przez kaz¬ dy z których przesunieta jest oska 6 wzgle¬ dnie 7. Za pomoca tarcz kciukowych 8, 9, osadzonych na drugiej osce 7 i wspóldzia¬ lajacych z osadzonymi w przynaleznych ramach kólkami 10, 11, umozliwiony jest podczas obrotu tych tarcz kciukowych prze¬ suw przynaleznych ram 3 wraz z odmosny- mi kólkami wynikowymi 1, la w kierunku do suwaków nastawnych i z powrotem. W wykonaniu wedlug wynalazku dla kazdej ramy 3 przewidziane sa dwie tarcze kciu¬ kowe 8, 9, leciz oczywiscie mozliwe jest, aby przesuw tej ramy odbywal sie za pomoca tylko jednej tarczy kciukowej. Do kazdego z kólek wynikowych 1 wzglednie la przy¬ mocowana jest plytka 12, zaopatrzona w czop 13, sluzacy jakoi kciuk. Narzady, prze¬ stawiane do dwóch róznych polozen, wyko¬ nane sa w postaci ramion 14, polaczonych kazde z odnosna rama 3 za pomoca czopa 15. Kazde z ramion 14 jest zaopatrzone w dwa kolki 16, 17, które podczas wychyla¬ nia tego ramienia przesuwaja sie taan i z powrotem w wycieciu 18, przewidzianym w ramie, przy czym krawedzie boczne tego wyciecia stanowia oparcie dla czopów 16, 17. Miedzy koncami 19, 20 wyciecia 18 jest osadzona wygieta w swym kierunku po¬ dluznym sprezyna plaska 21, której srod¬ kowa czesc jest umieszczona miedzy obu czopami 16, 17 i której kierunek dzialania jest odwracalny dzieki temu, ze podczas ruchu wahliwego ramienia 14 srodkowa czesc sprezyny w przyblizeniu przylega do jednej lub drugiej bocznej krawedzi wycie¬ cia 18, laczace) punkty 19, 20, w których sprezyna ta jest zamocowana. Kazde z ra¬ mion 14 zaopatrzone jest na swych prze¬ ciwleglych bocznych krawedziach w wy¬ stepy 22, 23, z których wystep 22 wspól¬ dziala z czopefri 13 przynaleznej plytki 12, podczas gdy drogi wystep 23 wspóldziala z kciukiem 25, wykonanym w jedfriej calo¬ sci z tuleja 24, zamocowana na obrotowej osce 6.Suwaki nastawne $6 sa prowadzone za pomoca walków 29, 30 {fig. 1), przesunie¬ tych poprzez szczeliny prowadnicze 27, 28 tych suwaków. Na kazdym z suwaków na¬ stawnych sa osadzone dwie listwy 33, 33a, zaopatrzone kazda w szereg zebów 39, przy czym listwy te moga byc przesuwane za pomoca szczelin prowadniczych 34 i czo¬ pów prowadniczych 31, 32. Kazda z listw zebatych 33, 33a jest zaopatrzona, w wy¬ ciecie 35, w którym, podobnie jak w wy¬ cieciu 18 ramienia 14, osadzona jest spre¬ zyna plaska 36. Srodkowa czesc sprezyny 36 jest umieszczona miedzy dwoma kolka¬ mi 37, 38, zamocowanymi ha suwaku na¬ stawnym 26. Za pomoca sprezyny plaskiej 36 listwa 33, zaopatrzona w zeby, moze byc ryglowana w polozeniu, jakie listwa ta zaj¬ muje po wlaczeniu dziesiatki. Aby po ta kim wlaczeniu listwa 33 byla z powrotem sprowadzana do swego- polozenia wyjscio¬ wego, przewidziany jest na jej dblnym koncu czop oporowy 40, wspóldzialajacy z narzadami ponizej opisanymi.Liczba 41 oznaczone sa listwy prowad¬ nicze, polozone miedzy suwakami nastaw¬ nymi 26. Kazda z tych listw prowadni- — 2 —czych 41 moze przesuwac sie tam i.z po¬ wrotem na skutek obrotu tarcz kciukowych 42, 43, osadzonych nai walku 47 i wspól¬ dzialajacych z przynaleznymi krazkami 44, zamocowanymi na odnosnej listwie prowad- niczej 41, przy czym podczas tegO' przesu¬ wu listwa ta prowadzona jest za pomoca otworów prowadniczych 45, 46, poprzez które przesluniete sa walki 30, 47. Na kaz¬ dej z listw 41 zamocowana jest plytka 56 (fig. 1 — 3) w postaci litery S, która to plytka! przesuwana jest wraz z przynalez¬ na listwa 41. Na bocznym ramieniu 41' kaz¬ dej z liistw 41 moze przesuwac sie za po¬ moca otworów prowadniczych 49 i czopów prowadniczych 50 przenosnik dziesiatek 48, 51 wzglednie 48, 51a. Przenosnik ten jest utworzony z plytki 48, zaopatrzonej w ramie 51, zagiete w bok i siegajace swym wolnym koncem do listwy zebatej nastep¬ nego wyzszego miejsca dziesietnego, z któ¬ ra ramie to ma wspóldzialac. Na koncu drugiego pionowego ramienia 52' plytki 48 jest utworzona: ukosna krawedz prowaidni- cza 52, wspóldzialajaca z nieruchomym walkiem 53. Ponadto plytka1 48 jest zaopa¬ trzona w boczny czop 54, z którym wspól¬ dziala odnosne ramie 14. ListwaJ 41, jak równiez plytka 56 zaopatrzone sa w bocz¬ ny prostopadly wystep 55 wzglednie 57, wspóldzialajacy z odnosnym czopem 40, zamocowanym na kazdej z obu przynalez¬ nych listtw zebatych 33, 33a. Wreszcie na osce 6 osadzone sa obrotowo kólka zebate 58 prztóklatlni' zebatej miedzy kólkami wy¬ nikowymi 1 wzglednie la a dalszymi! (na rysunku nie uwidocznionymi) ruchomymi narzadami! maszyny, na które wzglednie z których sa przenoszone wartosci cyfr, na¬ stawione tlsl nich wskutek poprzedniego d^ialaniaJ maszyny. Kólka zebate 58 moga ewentualnie byc zastapione zebatkami. Tu¬ lejki 61, 62 (fiig. 2) sluza do utrzymywania we wlasciwym wzajemnym polozeniu ko¬ lek wynikowych / wzglednie la oraz rani 3 nai walku 2.Urzadzenie wedlug wynalazku dziala w sposób nastepujacy.Gdy poszczególne ramy 3 wraz z przy¬ naleznymi zebatymi kólkami wynikowymi / wzglednie la zajmuja swe prawe konco¬ we lub posrednie polozenie, to zebate kól¬ ka wynikowe zazebiaja sie z odnosnymi kólkami zebatymi 58 lub tez zajmuja swe polozenie posrednie, przy czym zebate kól¬ ka wynikowe wylaczone sa z zazebienia sie z odnosnymi listwami zebatymi 33 wzgled¬ nie 33a. W tym ostatnim polozeniu kólka wynikowe sa zaryglowane za pomoca od¬ powiedniego (na rysunku nie uwidocznio¬ nego) urzadzenia zaporowego. Listwy ze¬ bate 33 wzglednie 33a zajmuja wzgledem przynaleznych suwaków nastawnych 26 po¬ lozenie, w którym uwidocznione sa na fig. 1. Podczas uruchomiania maszyny odnosne suwaki nastawne przesuwaja sie w dól o odcinki, odpowiadajace cyfrom przynalez-? nych nacisnietych klawiszów. Potem, pod¬ czas obrotu tarcz kciukowych 8, 9 zebate kólka wynikowe, podtrzymywane za| pomo¬ ca ram 3, sa sprowadzane do swego lewe¬ go polozenia koncowego, przy czym te kól¬ ka zebate zazebiaja sie z odnosnymi listwa¬ mi zebatymi 33 wzglednie 33a. Nastepnie poszczególne suwaki nastawne sa sprowa¬ dzane do swego górnego polozenia wyj¬ sciowego, przy czym podczas ich przesuwu do góry odnosne zebate kólka wynikowe / wzglednie la sa obracane w kierunku strzalki, zaznaczonej na fig. 1, o katy, od¬ powiadajace nastawieniu suwaków nastaw¬ nych. Jesli przy tym odnosne kólko wyni¬ kowe 1 wzglednie la obracane jest poza swe polozenie, odpowiadajace nastawieniu na cyfre dziewiec, to powinno nastapic przeniesienie jednostki na kólko wynikowe nastepnego miejsca dziesietnego. Ramie 14 jest uwidocznione w swym polozeniu wyj¬ sciowym na fig. 1 liniami ciaglymi. Pod¬ czas1 dalszego obrotu kólka wynikowego / wzglednie la przynalezny czop 13 naciska na wystep 22 odnosnego ramienia 14, — 3 —wskutek czego ramie to przesuwa sie do po¬ lozenia, w którym jest zaznaczone na fig. 1 liniami kreskowanymi. W tym przesunie¬ tym polozeniu ramie 14 jest przytrzymy¬ wane za pomoca sprezyny 21. Podczas gdy odnosne zebate kólko wynikowe 1 wzgled¬ nie la zazebia sie jeszcze z przynalezna listwa zebata 33 wzglednie 33a, listwa pro¬ wadnicza 41 przesuwa sie do góry, przy czym boczny czop 54 plytki 56 wspóldzia¬ la z krawedzia prowadnicza 59 ramienia 14. T.^^\sd w bok ramie 51 wzglednie 51a przenosnika dziesiatek 48, 51 wzglednie 48, 5la jest przy tym zmuszone przesunac sie w kierunku do odnosnego suwaka na¬ stawnego 26 i zajac polozenie, w którym ramie to jest uwidocznione na fig. 2 za po¬ moca linij kreskowanych. Podczas dalsze¬ go przesuwu w góre listwy prowadniczej 41 wolny koniec ramienia 51 wzglednie 51a przenosnika dziesiatek naciska na dolny wystep 60 listwy zebatej 33 wzglednie 33a, przy czym listwa prowadnicza 41 jest tak przesuwana, aby zostala uruchomiona od¬ nosna listwa zebata 33 wzglednie 33a, znajdujaca sie ponad koncem przynalez¬ nego ramienia 51 wzglednie 51a przelacz¬ nika dziesiatek, a odpowiadajaca nastep¬ nemu wyzszemu miejscu dziesietnemu.Wskutek tego zostaje obrócone o jeden zab kólko wynikowe 1 wzglednie la, wspóldzialajace z odnosna listwa zebata.Po dokonaniu tego przelaczenia jednostki na kólko wynikowe nastepnego miejsca dziesietnego listwa zebata zostaje zary¬ glowana w nadanym jej polozeniu za po¬ moca sprezyny plaskiej 36. Nastepnie kól¬ ko wynikowe 1 wzglednie la moze byc wylaczone z zazebiania z odnosna listwa zebata 33 wzglednie 33a. Zanim jednak ruch ten nastapi, poszczególne listwy pro¬ wadnicze 41 przesuwaja sie znów na dól dopóty, dopóki przynalezne czopy 54 nie znajda sie ponizej drogi przesuwu dol¬ nych konców poszczególnych ramion 14 tak, aby ramiona 14, które nie zostaly przestawione za pomoca odnosnych kólek wynikowych, nie uderzyly o przynalezne czopy 54 podczas przesuwania tych kólek wynikowych wraz z ramami 3 na prawo.Takze i po uwolnieniu kólek wynikowych 1 wzglednie la z zazebienia z listwami ze¬ batymi 33 wzglednie 33a listwa prowadni¬ cza 41 przesuwa sie nadal w dól, przy czym boczne wystepy 55, 57 uderzaja o odnosne czopy 40 listw zebatych 33 wzglednie 33a, przesunietych do góry podczas przenoszenia dziesiatek, wskutek czego te listwy zebate zostaja sprowadzo¬ ne z poiwrotem do polozenia wyjsciowe¬ go. Ponadto przenosniki dziesiatek 48, 51 wzglednie 48, 5la, dzialajace wcze¬ sniej,; zajmuja przymusowo z powro¬ tem swe polozenie wyjsciowe wskutek tego, iz ukosne krawedzie 52 przyna¬ leznych ramion 52* wspóldzialaja z wal¬ kiem 53. AbyJ przelaczone1 ramiona 14\ spro¬ wadzic z powrotem do ich polozenia wyj¬ sciowego, uruchomiane sa kciuki 25 za po¬ moca obracanej oski 6 w celu naciskania na odnosne wystepy 23 poszczególnych ra¬ mion 14. Gdyby urzadzenie bylo pozba¬ wione walka 53 i ukosnych krawedzi 52 ramion 51*, to mozna by mimo' tego sprowa¬ dzac przenosniki dziesiatek 48, 51 wzgled¬ nie 48, 51 et z powrotem do ich wyjsciowego polozenia nieczynnego dzieki czopom 54, które podczas ruchu listw 41 do góry, mo¬ ga wspóldzialac z odnosnymi krawedziami prowadniczymi 63 poszczególnych ramion 14, po uprzednim sprowadzeniu tych ra¬ mion z powrotem do ich wyjsciowego po¬ lozenia nieczynnego.Z powyzszego wynika, ze zebate kólka wynikowe 1 wzglednie la uruchomiaja ra¬ miona 14 i przestawiaja je do polozenia ro¬ boczego wzglednie nieczynnego zarówno gdy kólka wynikowi zazebiaja sie z suwa¬ kami nastawnymi 26 wzglednie listwami zebatymi 33, 33a, jak równiez i wówczas, gdy kólka te wylaczone sa z zazebienia z tymi ostatnimi. Wskutek tego w maszynach — 4 —rachunkowych, zaopatrzonych w urzadze¬ nie wedlug wynalazku/zbedne jest osobne urzadzenie do przenoszenia dziesiatek; które umozliwialoby przenoszenie dziesia¬ tek poprzez kólka zebate 58 na kólka wy- riikówe 1 wzglednie la, a które musialoby byc tak wykonane, aby moglo dzialac zu¬ pelnie niezaleznie od drugiego urzadzenia do przenoszenia dziesiatek na kólka wyni¬ kowe za pomoca suwaków nastawnych wzglednie listw zebatych. Dalsza zaleta u- rzadzenia wedlug wynalazku jest to, ze od¬ powiednio uksztaltowane przenosniki dzie¬ siatek uniemozliwiaja zbytnie obciazanie itiaszyny podczas jej pracy.' Gdyby bowiem przenosniki dziesiatek 48, 51 wzglednie 48, 5la byly pozbawione ramion 51 wzglednie 51a, zagietych w bok, to byloby niezbedne przesuwanie przenosników podczas ich przesuwu powrotnego z polozenia robocze¬ go do polozenia wyjsciowego o odcinek, odpowiadajacy co najmniej dziesieciu po- dzialkom zebów suwaków wzglednie listw nastawnych w dól, aby umozliwic najwiek¬ szy przesuw tych ostatnich o dziesiec ze¬ bów. Nadawanie listwie prowadniczej 41 tak wielkiego przesuwu byloby powodem zwiekszonej pracy podczas uruchomiania maszyny, przy czym bylyby zwiekszone drogi przesuwu innych ruchomych narza¬ dów maszyny. Inna zalete urzadzenia we¬ dlug wynalazku stanowi to, ze rózne wspól¬ dzialajace ze soba narzady, dokonywaja- ce przenoszenia dziesiatek, nie musza pra¬ cowac równoczesnie, jak to bylo dotych¬ czas w znanych tego rodzaju urzadzeniach.Wykonanie narzadów lukowych i innych narzadów uruchomiajacych jest stosunko¬ wo latwe, przy czym narzady te moga byc wykonane tak, aby opór poszczególnych narzadów podczas ich pracy mógl byc roz¬ dzielony stosunkowo równomiernie w prze¬ ciwienstwie do znanych tego rodzaju urza¬ dzen, w których opór ten musi byc prze¬ zwyciezony od razu.Oczywiscie mozliwe sa rózne odmiany wykonania urzadzenia wedlug wynalazku, przy czym np. sprezyna plaska 21, zamiast w ramie 3, moze byc zamocowana na ra¬ mieniu 14, a sprezyna 36, zamiast na ze¬ batce 33, moze w odpowiedni sposób byc zamocowana na suwaku nastawnym 26.Ponadto tarcze kciukowe i inne narzady napedne moga byc wykonane odmiennie, anizeli w opisanym przykladzie wykona¬ nia urzadzenia wedlug niniejszego wyna¬ lazku^ PL