Sposób ulepszania wlasnosci naturalne¬ go wlókna zapomoca srodków powoduja¬ cych pecznienie przy jednoczesnem nacia¬ ganiu wlókna jest znany. Przy merceryza- cji bawelny zapomoca lugu sodowego u- szlachetnione w ten sposób wlókno nabiera wiekszej wytrzymalosci i polysku. Podob¬ ne wyniki przy naturalnych materjalach wlókienniczych osiaga sie równiez zapomo¬ ca silnych kwasów mineralnych, zwlaszcza, kwasu siarkowego, jako srodka powoduja¬ cego pecznienie wlókna.W mysl niniejszego wynalazku w po¬ dobny sposób ulepsza sie wlókna sztuczne¬ go jedwabiu, otrzymane z roztworu pochod¬ nych celulozy, przez wywolanie pecznienia zapomoca pewnych odczynników, wskutek czego wlókna staja sie do pewnego stopnia plastyczne i daja sie jednoczesnie wycia¬ gac; po wyciagnieciu wlókien pozostawia sie je w stanie naprezonym i wyplókuje sie srodek powodujacy pecznienie, poczem wlókna sie suszy.Wyciaganie nasyconych wlókien odby¬ wa sie wedlug wynalazku zapomoca odpo¬ wiednich urzadzen mechanicznych.Najlepiej poddawac jest takiej przerób¬ ce pojedyncze wlókna. Wyciaganie wlókna moze sie odbywac zapomoca przeciagania przez jedna lub kilka prowadnic, umie¬ szczonych przed urzadzeniem do zwijania wlókna tak, ze wlókno przebywa droge la¬ mana, a wskutek oporu na prowadnicach wyciaga sie. Okazalo sie jednak, ze takieprzeciaganie wlókna przez prowadnice ma te wade, ze tarcie przedzonego wlókna na prowadnicach nie jest niezmienne, lecz u- lega wahaniom niedajacym sie kontrolo¬ wac, zaleznym od przypadkowych zanie¬ czyszczen, znajdujacych sie na prowadni¬ cach. Zaleznie od tych zmian tarcia wlókno wyciaga sie mniej lufo wiecej.Cala nic, skladajaca sie z pewnej liczby wlókien, ulega tez na prowadnicy niedopu¬ szczalnemu zgnieceniu, wskutek czego po¬ szczególne wlókna zlepiaja sie, a takze u- legaja uszkodzeniu, wiele z nich rozrywa sie, wskutek czego otrzymuje sie nic ko¬ smata, z której wystaja konce rozerwanych wlókien, co psuje zewnetrzny wyglad nici.W mysl niniejszego wynalazku wycia¬ ganie nici odbywa sie bez tarcia posuwiste¬ go, gdyz do prowadzenia wyciaganych wló¬ kien uzywa sie par walców, przyczem szyb¬ kosc obwodowa kazdej nastepnej pary wal¬ ców jest coraz wieksza, a co najmniej rów¬ nie wielka, jak pary poprzedniej. Walce sa osadzone sprezyscie i sa oblozone na po¬ wierzchni miekka guma, aby nie mogly u- szkodzic wlókien.Doskonale nadaja sie do wyciagania specznionych wlókien tak zwane walce róz¬ niczkowe. Pierwsza para walców wyciaga nic z kapieli speczniajacej z szybkoscia np. 30 m/min, poczem nic odbiera druga para walców, których predkosc obwodowa jest wieksza (np. 46 m/min). W tych warunkach wydluzenie nici wynosi 50%. Wydluzenie to mozna osiagnac oczywiscie zapomoca wiekszej ilosci par walców.Okazalo sie, ze walce rózniczkowe, wy¬ ciagajace nic z kapieli, dzialaja dobrze je¬ zeli przyczepnosc nici do walców jest do¬ stateczna, ale niezbyt wielka. Materjal z którego wykonane sa walce nie powinien peczniec pod dzialaniem uzywanych rozpu¬ szczalników pochodnych celulozy. Najlep¬ sze sa walce ze szkla, porcelany, twardej gumy, bakelitu i podobnych materjalów. W celti osiagniecia; odpowiedniej przyczepno¬ sci wystarcza, przy dostatecznie wielkiej srednicy i odpowiednim materjale walca, oprowadzic nic dokola polowy obwodu wal¬ ca tak, zeby uniknac krzyzowania sie nici dochodzacej i odchodzacej. Naogól jednak walce maja mniejsza srednice i wtedy ko¬ nieczne jest kilkakrotne owijanie nici. Zda¬ rza sie jednak, ze przy uzyciu zwyklych walców nic staje sie kosmata, gdyz poszcze¬ gólne zwoje nici ocieraja sie o siebie, cza¬ sem nawet moze sie zdarzyc, ze nic sie splacze, a nawet urwie.Unika sie tej wady przez zastosowanie walców, wykonanych w mysl patentu nie¬ mieckiego Nr 236 584. W patencie tym opi¬ sane jest motowidlo z wieloma listewkami, które zapomoca odpowiedniego mechani¬ zmu moze byc tak uruchomiane, ze zwoje nawinietego wlókna poruszaja sie stopnio¬ wo na jedna strone w otworze spirali i po¬ woduja skutkiem tego dobre przesadzenie nawijania wlókna na motowidle. Na wal¬ cach, wykonanych w wyzej podany sposób, nic nawija sie po linji srubowej. W praktyce wystarczy zaopatrzyc walce na obwodzie we wzniesienia podobne do zebów tak, ze nic nie spoczywa na calym obwodzie walca lecz tylko na jego czesciach wzniesionych.Przy zastosowaniu takich zebów oraz od¬ powiednio umieszczonych prowadnic dla nici schodzacej z walca osiaga sie równiez ten wynik, ze poszczególne zwoje nici nie ukladaja sie obok siebie, tern bardziej, je¬ zeli walec jest nieco stozkowy.Walce rózniczkowe doprowadzaja nici do wlasciwych urzadzen zbiorczych, które- mi moga byc motowidla, szybkobiezne wi¬ rówki, cewki lub walce. W tym ostatnim przypadku mozna nawijac nic na ostatni walec rózniczkowy.Opisanej przeróbce mozna poddawac swiezo uformowane nici; specznianie i wy¬ ciaganie nici moze byc jednak uskutecznia¬ ne podczas procesu wyrobu nici ze sztucz¬ nego jedwabiu.Jako srodki speczniajace, które nadaja; — 2 —nici plastycznosc i ciagliwosc, moga sluzyc prawie wszystkie znane srodki do specz¬ niania i rozpuszczania pochodnych celulo¬ zy, jak silne roztwory soli, np. chlorku cyn¬ ku, rodanku wapnia i t. d.f roztwory tlenku miedziowo-amonowego, silne kwasy, jak np. czterdziestoprocentowy kwas solny, albo silny kwas azotowy lub fosforowy, wzgled¬ nie mieszaniny takich kwasów. Do celów technicznych okazal sie bardzo dobry kwas siarkowy (ewentualnie w mieszaninie), gdyz jest stosunkowo latwy w uzyciu i tani, Okazalo sie, ze przy uzyciu kwasu siar¬ kowego, jako srodka speczniajacego, do¬ brze dzialaja domieszki takie jak glukoza, siarczany alkaliczne, produkty rozkladu ce¬ lulozy, siarczynowane substancje organicz¬ ne, syntetyczne garbniki, zasady organicz¬ ne, jak pirydyna i tym podobne zwiazki.Próby wykazaly równiez, ze osiaga sie do¬ bre wyniki stosujac kapiel speczniajaca mozliwie dlugo i regenerujac ja w odpo¬ wiedni sposób. Przyczyna tego polega wi¬ docznie na stopniowem wzbogacaniu sie ka¬ pieli w produkty uboczne procesu przedze¬ nia, jak organiczne koloidy, sole i tym po¬ dobne zwiazki, które dobrze wplywaja na wlasnosci wlókien a przedewszystkiem za¬ pobiegaja ich zlepianiu sie.Podstawa nowego sposobu polega na tern, aby nic byla silnie speczniona w cza¬ sie wyciagania. Nic powinna sie znajdowac w ostatniem stadjum przed calkowitem rozpuszczeniem sie. Tylko w tych warun¬ kach, gdy wlókno nie posiada juz stalej blony lecz jest plastyczne, mozna je wycia¬ gac bez uszkodzenia.W tym stanie plastycznym mozna wlók¬ na wydluzyc z latwoscia o 25, 40, 60%, w pewnych przypadkach nawet o 100% i wie¬ cej, przyczem wlókno zyskuje na wytrzy¬ malosci. Wzrost wytrzymalosci daje sie spostrzec juz przy dwudziestopieciopro- centowem wydluzeniu i zwieksza sie w mia¬ re wydluzania nici.Najlepsze wyniki osiaga sie, wytwarza¬ jac juz zgóry nic stosunkowo cienka o mianie okolo 6 denierów i mniej. Jezeli np. wyprzedzie sie z kapieli zawierajacej 200 g kwasu siarkowego w jednym litrze nic o mianie 4 denierów, to miano takiej nici mozna zmniejszyc, np, do 2 denierów. Gru¬ bosc nici otrzymanych zalezy od stezenia kwasu. Im silniejsze jest stezenie, tern cien¬ sze nici mozna przasc i tern latwiej daja sie te nici wyciagac sposobem podanym w ni¬ niejszym opisie. Z tych powodów najlepiej jest pracowac w ten sposób, ze nie uzywa sie dwóch kapieli, lecz wpuszcza sie roz¬ twór przedzalniczy wprost do silnie stezo¬ nej kapieli kwasnej, speczniajacej. Sposób ten umozliwia zastosowanie przeróbki w mysl patentu niemieckiego Nr 236 584 za¬ raz na poczatku. Skombinowanie obu tych metod umozliwia wyrób nici nietylko naj¬ cienszych, lecz takze pod innemi wzgleda¬ mi znacznie lepszych.Poniewaz zmniejszenie grubosci nici przez specznianie i wyciaganie jest mozli¬ we tylko do pewnych granic, wiec przy wy¬ robie delikatnego jedwabiu sztucznego pierwotna nic musi byc mozliwie cienka (o ile moznosci o mianie ponizej 6 denierów).Poniewaz zmniejszanie grubosci nici przez wyciaganie zalezy od dokladnego nasyce¬ nia nici srodkiem speczniajacym, z tego wynika, ze ciensza nic pierwotna daje sie takze latwiej wyciagac, a jednoczesnie na¬ stepuje polepszenie jakosci nici, gdyz "do¬ kladniej nasycona nic jest lepsza, a cien¬ sze nici lepiej sie nasycaja niz grubsze.Z tego powodu nici powinny byc cienkie; w tym celu nalezy stosowac kapiele z kwa¬ sów stosunkowo silnie stezonych w mysl cytowanego patentu (siedemdziesieciopro- centowy kwas siarkowy przy uzyciu zwy¬ klych dysz o normalnych otworach).Z chwila gdy nic nasycona srodkiem speczniajacym zostala wyciagnieta, nalezy usunac srodek speczniajacy, przyczem mu¬ si to byc wykonane predzej lub pózniej za¬ leznie od wlasnosci uzytego srodka specz- 3 —niajacego. Przy uzyciu np. kwasu siarko¬ wego trzeba zniweczyc jego dzialanie naj¬ pózniej w chwili, gdy nic dochodzi do zwi¬ jacza, gdyz w przeciwnym przypadku nici by sie zlepialy; gdy do zwijania nici uzywa sie motowidel lub cewek, to dobrze jest skrapiac nic woda, rozcienczonym kwasem, albo rozcienczonym lugiem, a motowidlo lub cewke pograzyc wprost w jednej z wy¬ mienionych cieczy. Jezeli natomiast nawija sie nici w wirówkach przedzalniczych, to skrapianie nici zwykle nie wystarcza, i w tym przypadku zaleca sie rozcienczanie kwasu znajdujacego sie na nici, zanim ta o- statnia wejdzie do wirówki. Najlepiej skra¬ piac w tym celu woda lub innym z wymie¬ nionych plynów ostatnia pare walców róz¬ niczkowych.Rozpuszczanie silnego kwasu specznia¬ jacego, wzglednie produktu koncowego, jest jeszcze lepsze jezeli kapiel plóczkowa al¬ kaliczna, obojetna lub kwasna, zawiera do¬ mieszki wymienione juz wyzej, jako do¬ mieszki do kwasu speczniajacego.Nici otrzymane opisanym sposobem zmywa sie naprzód znanym sposobem, po- czem osusza sie je i wykancza, najlepiej w stanie naprezonym.Przyklad I. W mysl patentu niemieckie¬ go Nr 236 584 sporzadza sie wiskoze zawie¬ rajaca 6V2% celulozy i 8% sody zracej, po¬ zwala sie jej dojrzec az do punktu solnego 8, poczem przedzie sie ja zapomoca zwy¬ klych dysz metalowych do siedemdziesie- cioprocentowego kwasu siarkowego przy temperaturze 9° i powstajaca nic przeciaga sie przez kapiel na dlugosci okolo 70 cm.Kapiel ta specznia jednoczesnie powstaja¬ ca nic, która po wyjsciu z kapieli przepro¬ wadza sie wokolo dwóch walców, z któ¬ rych pierwszy posiada predkosc obwodowa 28 m/min, a drugi 45 m/min tak, ze nic wy¬ ciaga sie miedzy temi walcami o 60%, Na drugim walcu zmywa sie nic silnym stru¬ mieniem wody, poczem wprowadza sie ja preez rure przedzalnicza do szybkobieznej wirówki, gdzie nic zbiera sie w motek. W czasie zbierania sie nici w wirówce skrapia sie ja jeszcze dla pewnosci woda w ilosci pól litra na minute. Dokladnie wymytym niciom nadaje sie ksztalt pasma, które osu¬ sza sie w stanie naprezonym i wykancza zwyklym sposobem.Przyklad II. Surowa wiskoze, jak w przykladzie I, przedzie sie w mysl patentu niemieckiego Nr 236 584 przez dysze ze szlachetnego materjalu z otworami o sred¬ nicy 0,1 mm do kapieli zawierajacej okolo 200 g kwasu siarkowego w litrze, przepro¬ wadza sie te nici przez kapiel na drodze o dlugosci wynoszacej okolo 30 cm z taka szybkoscia, ze juz w kapieli powstaje nic o mianie 3,5 denierów. Potem przeprowadza sie nic przez druga kapiel z szescdziesiecio- osmioprocentowego kwasu siarkowego i przez krazek wyciagajacy nic i obracajacy sie z szybkoscia obwodowa 35 m/min, a po¬ tem przez szklany walec, który nawija nic z szybkoscia 45 m/min i wydluza ja okolo 30%. Nici na walcu wymywa sie na czysto, potem osusza i wykancza.Przyklad III/ Zamiast wiskozy poda¬ nej w przykladzie I i II przedzie sie taka wiskoze, której alkaliczna celuloza dojrze¬ wa przez 40—60 godzin przy temperaturze 18—20°. Poza tern przeróbka odbywa sie tak samo, jak w przykladzie II.Przyklad IV. Bawelniany surowiec specznia sie i wybiela w zwykly sposób, a potem przerabia przy teir^peraturze 8° na roztwór celulozy w rozczynie tlenku mie- dziowo-amonjakalnego o nastepujacym skladzie: celulozy 6,5%, miedzi 2,9%, amo- njaku 7%. Roztwór ten przesacza sie od trzech do czterech razy i pozostawia od jednego do trzech dni aby sie wystal i prze¬ dzie sie ten roztwór przez znane, cienkie rurki (kapilary) do siedemdziesiecioprocen- towego kwasu siarkowego o temperaturze 8°. Nic speczniona w tej kapieli owija sie po wyjsciu z kapieli wokolo zebatego walca, obracajacego sie z szybkoscia obwodowa — 4 ¦ —30 m/min, Z walca tego schodzi nic na mo- towidlo, obracajace sie z szybkoscia obwo¬ dowa 42 m/min, przyczem nic przed wej¬ sciem na motowidló przechodzi przez kory¬ to z rozcienczonym kwasem siarkowym.Nawiniety zwój nici zdejmuje sie potem z motowidla (które daje sie skladac), plócze i wykancza sposobem znanym.Przyklad V. Wilgotna nitroceluloze, za¬ wierajaca 20% wody, rozpuszcza sie w mie¬ szaninie zawierajacej 60 czesci eteru i 40 czesci alkoholu, poczem przedzie sie ja przez znane szklane kapilary do kapieli z kwasu siarkowego 55° Be o temperaturze 8°. Nic przechodzi przez kapiel na drodze 80 cm, poczem nawija sie srubowo na mo¬ towidló, wykonane w mysl patentu niemiec¬ kiego Nr 236 584, Motowidló ciagnie nic z szybkoscia obwodowa 40 m/min, ustawione jest w odleglosci 60 cm i umieszczone w drugiej kapieli, bedacej mieszanina kwasu siarkowego, alkoholu i eteru, przyczem skladniki kapieli doprowadza sama nic, a procentowa zawartosc tych skladników re¬ guluje sie zapomoca stosownej regeneracji.Dlugosc przejsciowych dróg nici moze wynosic mniej niz 80 cm, np. 60 albo 45 cm, a niedostateczne specznienie nici w ka¬ pieli uzupelnia sie na motowidle.Pelne cewki plócze sie, a nici wykan¬ cza sie sposobem stosowanym przy wyrobie nitro-jedwabiu.Przyklad VI. Surowa wiskoze, wymie¬ niona w przykladzie I, przedzie sie przez zwykle dysze ze szlachetnego metalu do cieplej kapieli z szescdziesiecioprocentowe- pp (co najmniej) roztworu chlorku cynku, zawierajacego domieszke 5% kwasu solne¬ go i chlorek sodowy, wytwarzajacy sie sa¬ morzutnie. Nic przeprowadza sie przez ka¬ piel na dlugosci 50 cm; do wyciagania nici z kapieli sluzy krazek obracajacy sie z szybkoscia obwodowa 40 m/min. Potem nic przechodzi na walec, który obracajac sie z szybkoscia 45 m/min wydluza nic o 50% i nawija ja. Walec ten skrapia sie rozcien¬ czona kapiela przedzalnicza, a oprócz tego walec zanurza sie w tej samej cieczy. Nici te zmywa sie potem na cewce i wykancza zwyklym sposobem. PL