Przedmiotem wynalazku jest sposób rafinacji surowych kompozycji zawierajacych glicerydy i fosfatydy, a w szczególnosci usuwanie fosfolipi¬ dów z surowych olejów glicerydowych. Oleje glicerydowe, przez które rozumie sie ole¬ je zarówno ciekle, jak i stale w temperaturze otoczenia okolo 20°C, ekstrahuje sie zwykle z ich zródel, zwlaszcza materialu roslinnego. W posta¬ ci surowej, poza innymi zanieczyszczeniami, ta¬ kimi jak cukry, wolne kwasy tluszczowe, amino¬ kwasy, peptydy, substancje zywicowe oraz sub¬ stancje barwiace, oleje te zawieraja ' znaczne ilosci fosfolipidów, które same stanowia cenny produkt uboczny do produkcji lecytyny. Tym niemniej na skutek ich silnego dzialania emul¬ gujacego nalezy je usunac przy neutralizacji kwa¬ sów, jezeli chce sie uniknac nadmiernych strat lub pociemniania oleju przy dezodoryzacji w wyzszych temperaturach. Olej rzepakowy, sojowy lub jakikolwiek inny olej otrzymany przez ekstrakcje rozpuszczalnika¬ mi z nasion roslin oleistych uzyskuje sie w po¬ staci misceli, tj, roztworu surowego oleju w roz¬ puszczalniku, zwykle benzynie, który poza olejem trójglicerydowym zawiera okolo 0,2% wolnych kwasów tluszczowych i 0,6 do 1% fosfatydów. Zwiazki te usuwa sie droga zwyklych procesów odszlamowywania w kilku etapach. Najpierw odparowuje sie rozpuszczalnik z surowej misceli otrzymujac surowy olej, który we wstepnym eta¬ pie odszlamowywania poddaje sie pakowaniu w temperturze 80°C, dzieki czemu okolo 80% fosfa¬ tydów ulega hydratacji do postaci nierozpuszczal¬ nej, która oddziela sie przez odwirowanie. Pozo- staly olej, zawierajacy nie dajace sie uwodnic fosfatydy i wolne kwasy tluszczowe, zobojetnia sie lugiem, w wyniku czego wolne kwasy tlusz¬ czowe wraz z resztka fosfatydów zostaja usuniete w postaci sopstoków. Na koniec w ostatecznym io etapie odszlamowywania zobojetniony olej gotu¬ je sie z mieszanina roztworu sody i szkla wodne¬ go, przeprowadzajac w ten sposób nie dajace sie uwodnic fosfatydy w rozpuszczalne w wodzie pozostalosci, które usuwa sie jako oddzielona od oleju warstwa wodna. Skutecznosc zwyklego procesu odszlamowywania zalezy bardzo od jako¬ sci surowego oleju, przy czym jakosciowo gorsze oleje ulegaja niezupelnemu odszlamowaniu w po¬ jedynczej operacji, wskutek czego dla wielu ole- jów operacje te musza byc powtarzane. Co wie¬ cej, na skutek rozkladowego dzialania srodków alkalicznych traci sie okolo 20%i a czesto i wiecej fosfatydów. Okolo 1% obojetnego oleju traci sie z sopstokiem w postaci nie dajacych oddzielic sie emulsji. Wlasnosci organoleptyczne olejów oraz ich przechowywalnosc, a zatem i otrzyma¬ nych z nich jadalnych produktów, takich jak margaryna, ulegaja czesto pogorszeniu na skutek oksydacyjnych lub innych zmian chemicznych, jakim olej ulega podczas przerobu. 30 105 561105 561 4 W procesie przerobu oleju niezbedne sa znacz¬ ne ilosci wody, lugu, sody i krzemianów, co stwa¬ rza problem gospodarki odpadami. Wreszcie uzy¬ skane z oddzielnych fosfatydów oczyszczone lecy¬ tyny nie sa w pierwszej jakosci i wydziela siQ je zwykle jako metne kompozycje, zawierajace znaczne ilosci olejów i niedostatecznie plynne w temperaturze otoczenia. Powszechnie znane jest oddzielanie mieszaniny jonów i koloidów w wodnym roztworze na dro¬ dze dializy przy uzyciu pólprzepuszczalnych membran. Gradient stezenia w trakcie dyfuzji jonów przez membrane utrzymywany jest przez ciaaje uzupelnianie wody. Proces "'* ten mozna przyspieszac przez utrzy¬ mywanie gradientu stezenie poprzez membrane al^bo przez, przylozenie potencjalu elektycznego albo za pomoca cisnienia. Znana jesFtakze z opisu patentowego RFN nr 813065 rafinacja lipidów w niewodnych rozpusz¬ czalnikach na drodze dializy i przy uzyciu izotro¬ powych membran zrobionych na przyklad z gu¬ my. Proces ten nie jest jednak stosowany praktycz¬ nie na skale przemyslowa gdyz wymaga uzycia drogiego rozpuszczalnika, który pózniej bardzo trudno odzyskac. Zgodnie ze sposobem wedlug wynalazku, suro¬ we kompozycje zawierajace glicerydy i fosfatydy oczyszcza sie przez ultrafiltracje, przy czym kom¬ pozycje te rozciencza sie organicznym niealkoho¬ lowym i niekwasowym rozpuszczalnikiem takim jak weglowodór lub chlorowcowany weglowodór o niskim ciezarze czasteczkowym uzyskujac roz¬ twór o niskiej lepkosci, który kontaktuje sie przy cisnieniu 5—50 kg/cm* z jedna strona anizo¬ tropowej membrany posiadajacej granice odciecia pomiedzy 1500 a 200 000 az roztwór rozdzieli sie na frakcje zatrzymana i ciekla frakcje prze¬ puszczona wolna od fosfatydów i odzyskuje sie co najmniej jedna z tych frakcji, jak równiez roz¬ puszczalnik. Wedlug wynalazku podaje sie wiec sposób ra¬ finacji kompozycji surowych olejów glicerydo- wych, polegajacy na rozcienczeniu kompozycji rozpuszczalnikiem organicznym, a nastepnie na zetknieciu pod cisnieniem otrzymanego roztworu z pólprzepuszczalna membrana. W wyniku kon¬ cowym uzyskuje sie rozdzielenie skladników kom¬ pozycji o róznym ciezarze czasteczkowym na frakcje zatrzymana i przepuszczona. Przez usu¬ niecie rozpuszczalnika przynajmniej z jednej z wymienionych frakcji uzyskuje sie oczyszczona kompozycje. Dzieki zastosowaniu sposobu wedlug wynalazku uzyskuje sie filtrat skladajacy sie z rozpuszczal¬ nika i rafinowanego oleju, zasadniczo wolnego od fosfolipidów, oraz frakcje zatrzymana zawieraja¬ ca zanieczyszczenia olejowe i w zasadzie calosc obecnych fosfolipidów. Jesli trzeba, mozna w za¬ sadzie calkowicie oddzielic rozpuszczalnik i rafi¬ nowany olej, a nastepnie oddzielic rozpuszczal¬ nik od filtratu i frakcji zatrzymanej, uzyskujac w ten sposób rafinowany olej i/lub fosfolipidy. Rafinacje mozna prowadzic w sposób ciagly lub periodyczny, a takze powtarzac w celu polep¬ szenia wydajnosci oleju. Stosowac mozna rów¬ niez dodatkowe rozcienczenie przez dodanie dal¬ szych ilosci rozpuszczalnika i wykorzystujac membrany te same lub o innej charakterystyce. Przez powtarzanie operacji rozcienczenia, zarów¬ no przy pracy ciaglej, jak i okresowej, fosfolipi¬ dy mozna uzyskac w postaci zasadniczo wolnej od tluszczów. W tym ostatnim przypadku roz¬ puszczalnik mozna dodawac w Celu zachowania w zasadzie stalego stezenia skladników frakcji zatrzymanej podczas usuwania oleju glicerydo- wego, co pozwala na utrzymanie wysokiej szyb¬ kosci filtracji. Zjawisko filtracji przez membrane czesciej wykorzystywane jest dla ukladów wodnych. Tym niemniej cisnienia osmotyczne generowane sa równiez w ukladach niewodnych i filtracje przez membrany mozna stosowac i dla takich ukladów. W sposobie wedlug wynalazku mozna wykorzystac niektóre membrany konwencjonalne, opracowane dla ukladów wodnych, o ile tylko a one odporne na dzialanie oleju i/ljub rozpuszczal¬ nika. Odpowiednie sa dwa rodzaje membran: membrany oparte na zywicach syntetycznych cal¬ kowicie odpornych na oleje glicerydowe i zwykle rozpuszczalniki niepolame, takie jak weglowodo¬ ry oraz membrany oparte na elastromerach obej¬ mujacych naturalne i syntetyczne kauczuki oraz opracowane dla ukladów wodnych, o ile tylko sa nieporowate, a selektywne przepuszczenie przez nie rozpuszczalnika i oleju polega na procesie dyfuzji, natomiast membrany na bazie zywic syntetycznych sa porowate. Charakterystyke przepuszczalnosci elasto- merycznych membran stosowanych w sposobie wedlug wynalazku okresla sie glównie przez po¬ danie ich grubosci, przy czym ciensze membrany sa odpowiednio bardziej przepuszczalne. W prak¬ tyce jednak szybkosc strumienia wzrasta z prze¬ puszczalnoscia, a ciensze mebrany sa odpowiednio bardziej kruche, co zmusza do pewnego kompro¬ misu. Tym niemniej grubosci membran mozna dobierac w szerokich granicach, przy czym stwierdzono, ze odpowiednie sa handlowe mem¬ brany z kauczuku silikonowego o grubosci od 100 do 1500 mikronów. W przeciwienstwie do membran elastomerycznych membrany oparte na zywicach syntetycznych sa zwykle anizotropowe i skladaja sie z warstwy zewnetrznej o porach dostatecznie duzych do przeprowadzania selek¬ tywnej filtracji oraz z warstwy wewnetrznej któ¬ ra w znacznej czesci moze byc utworzona z in¬ nego materialu, nie posiadajacego wlasciwosci selektywnego przepuszczania. Stopien selektyw¬ nosci tych membran jest w znacznym stopn:u zdeterminowany wielkoscia porów warstwy ze¬ wnetrznej, od której to wielkosci zalezy wielkosc czasteczek przepuszczonych i zatrzymanych. Wielkosc ta, nazywana czesto granica odciecia poszczególnej membrany, wyrazona jest w jed¬ nostkach ciezaru czasteczkowego. Granice odcie¬ cia mozna zmierzyc bezposrednio obserwujac stopien selektywnosci membrany wzgledem wzor¬ cowej substancji o znanym ciezarze czasteczko- 40 45 50 55 60105561 6 wym, rozpuszczonej w odpowiednim rozpuszczal¬ niku. W ogólnosci odpowiednie sa membrany u granicach odciecia miedzy 1500 i 200 000, a zwlaszcza miedzy 10000 i 50000. Tym niemniej dla kazdego doswiadczenia rafinacyjnego nalezy okre¬ slic optimum, biorac pod uwage z jednej stron selektywnosc, a z drugiej strony szybkosc prze¬ plywu strumienia. Zbyt wysoka granica odciecia bedzie wiazala sie z przepuszczeniem przez mem¬ brane fosfolipidów i innych zanieczyszczen razem z olejem glicerydowym. Z kolei zbyt niska gra¬ nica odciecia bedzie wiazala sie z utrudnieniem przepuszczania olejów glieerydowych o ciezarze czasteczkowym powyzej 1000, a zatem ze zmniej¬ szeniem szybkosci strumienia. Jako przyklady mozna przytoczyc membrany szeregu Amrcon XM i FM, znane jako membrany Diaflo, skla¬ dajace sie z warstwy z polimeru dwufenylo-4,4'- -dwusulfonylowego lub polimeru eteru dwufeny- lo-4,4,-dwusulfonylowego, osadzonego na nosni¬ ku z polietylenu. Do innych odpowiednich mem¬ bran naleza membrany produkowane przez firme Rhóne-Foulenic, posiadajace zewnetrzna warstwe poliakrylonitrylowa oraz Abcor z warstwa poli¬ amidowa. Membrane mozna stosowac w którejkolwiek' z konwencjonalnie przyjetych postaci odpowiednicn dla wybranego materialu mambrany. Tak wiec membrany mozna stosowac w postaci plytek, rur lub wlókien, jakkolwiek ta ostatnia postac jest mniej przydatna dla membran elastromerycznych. Dla membran w postaci plytek lub rurek nie¬ zbedny jest odpowiedni nosnik mechaniczny dla zrównowazenia przylozonego cisnienia hydraulicz¬ nego, koniecznego dla skutecznej filtracji. Nosnik moze miec postac porowatego metalu, wlókien szklanych lub innej szytwnej, porowatej kon¬ strukcji. Cisnienie osmotyczne generowane przez fosfoli¬ pidy w roztworach organicznych, zwlaszcza w roztworach weglowodorowych, jest stosunkowo niewielkie w porównaniu z cisnieniem wywie¬ ranym przez sole w roztworach wodnych. Cisnie¬ nia od 2 do 10 kg/cm2 sa zwykle wystarczajace do przeprowadzenia filtracji przy pomocy mem¬ bran anizotropowych — tak jak w roztworach wodnych i procesach stosowanych zwykle w ultrawirowaniu do zatezania porównywalnie du¬ zych czasteczek, takich jak proteiny i weglowo¬ dany w roztworach wodnych. Membrany izotro¬ powe wymagaja znacznie wiekszych cisnien, np: do 50 kg/cm2 w zaleznosci od grubosci mem¬ brany. .Cisnienie stosowane w sposobie wedlug wynalazku determinuje do pewnego stopnia se¬ lektywnosc procesu filtracji, przy czym wzrost cisnienia wywiera efekt pozornego zmniejszenia wielkosci porów, a zatem i zatrzymania mniej¬ szych czasteczek rozpuszczonej substancji z za¬ trzymanej frakcji. W zasadzie kazdy rodzaj czasteczek obecnych w roztworze wywiera pewne cisnienie osmotycz¬ ne wzgledem kazdego rodzaju czasteczek o niz¬ szym ciezarze czasteczkowym i moze byc od nich oddzielony przy pomocy odpowiednio dobranej membrany. W praktyce membrany konwencjonal¬ ne, takie jak uprzednio opisano, przepuszczaja zwykle latwo rozpuszczalniki i czasteczki oleju glicerydowego, a zatrzymuja frakcje istotnych zanieczyszczen, takich jak fosfolipidy, zwykle to- warzyszace tym olejom. Rozpuszczalniki dobiera sie majac na uwadze polepszenie ruchliwosci u- kladu cieczowego. Poza wymaganiem latwosci przenoszenia przez membrane czasteczek oleju glicerydowego do najlepszych rozpuszczalników lft naleza te, które posiadaja stosunkowo niski cie¬ zar czasteczkowy, zwlaszcza nie wyzszy niz cie¬ zar czasteczkowy glicerydów, np. 50—20O, * zwlaszcza 60—150, i nie wywieraja znacznie wyz¬ szego cisnienia osmotycznego. Rozpuszczalniki musza byc niekwasowe i niealkoholowe oraz o niskim ciezarze czasteczkowym, np. estry i chlo- rowcoweglowodory, ale szczególnie korzystne jest jednak uzycie weglowodorów obojetnych, zwlasz¬ cza alkanów, cykloalkenów, lub prostych weglo- wodorów aromatycznych, takich jak benzen i je¬ go homologi, zawierajace podstawniki alkilowe do 4 atomów wegla. Rozpuszczalniki takie, poza wlasnoscia ulep¬ szania^ ruchliwosci oleju, a zatem i zwiekszania ^ szybkosci strumienia ukladu cieczowego przez membrane, przeprowadzaja w miscele jakiekol¬ wiek obecne w ukladzie czasteczki fosfolipidów. Zjawisko to, agregacja duzej liczby czasteczek fosfolipidów pod wplywem rozpuszczalnika w miscele o wysokim ciezarze czasteczkowym, rze¬ du 200000 w hegsanie, znacznie przyczynia sie do zwiekszenia efektywnej wielkosci czasteczek fosfolipidów. Umozliwia to prawie calkowite za¬ trzymanie fosfolipidów przez membrane z jedno- czesnym swobodnym przejsciem obecnych w ukladzie czasteczek oleju i rozpuszczalnika. Co wiecej, tak utworzone miscele absorbuja stosun¬ kowo male czasteczki innych zanieczyszczen, ta¬ kich jak cukry, aminokwasy i inne, które przy nieobecnosci misceli w ukladzie moglyby przejsc wraz z olejem przez membrane. Do odpowiednich weglowodorów nalezy benzen, toluen i ksyleny, cykloheksan, cyklopentan i cyklopropan oraz alkany, takie jak pentany, hek- 45 sany i oktany oraz ich mieszaniny, np. eter naf¬ towy o temperaturze wrzenia 40 do 120°C lub alkeny. Chociaz zaleca sie stosowanie weglowodo¬ rów normalnie cieklych w temperaturze otocze¬ nia, to mozna równiez stosowac rozpuszczalniki 50 zachowujace cieklosc w warunkach stosowanego cisnienia filtracji. W przypadkach, w których olej ma byc oddzielony od filtratu przez odparo¬ wanie rozpuszczalnika, zaleca sie rozpuszczalnik o stosunkowo niskiej temperaturze wrzenia, a w 55 szczególnosci taki, który odparowuje sie po pro¬ stu przez zniesienie cisnienia filtracji. Tam, gdzie fosfatydy nie wystepuja w wiekszych ilosciach mozna uzyc innych rozpuszczalników. Nie jest istotna ilosc rozpuszczalnika uzytego do rozcien- o^ czania oleju, jezeli ma sie na uwadze — ze ce¬ lem rozcienczenia jest zwiekszenie ruchliwosci i efektywnosci tworzenia miceli z jakichkolwiek obecnych w ukladzie fosfolipidów. Zalecane ste¬ zenie oleju w roztworze to 10 do 50, a zwlaszcza 05 od 20 do 30% objetosciowych. W kazdym jednak105 561 7 S przypadku jest istotne, ze rozpuszczalnik posia¬ da charakter niewodny i moze skladac sie z jed¬ nej lub wiecej organicznych cieczy. Chociaz w ogólnosci zbedne sa jakies specjalne srodki po¬ stepowania nad usunieciem resztek wody, jakie rozpuszczalnik moze zawierac, to jednak w ogól¬ nosci zawartosc wody nie powinna przekraczac okolo 1%. Przy stosowaniu sposobu wedlug wynalazku moze okazac sie konieczne poddanie stosowanych membran dodatkowym zabiegom w celu przysto¬ sowania ich do pracy w warunkach bezwod¬ nych. Membrany dostarczone do producenta sa z reguly nasiakniete woda lufo gliceryna i musza byc odwodnione przez kolejne zetkniecie z woda, rozpuszczalnikiem posrednim i rozcienczalnikiem stosowanym w procesie. W przypadku, gdy roz¬ puszczalnikiem jest heksan, jako rozpuszczalnik posredni mozna stosowac izopropanol, chociaz mozliwe jest dobranie calego szeregu innych odpowiednich rozpuszczalników. Rozpuszczalnik posredni musi mieszac sie, przynajmniej do pew¬ nego stopnia, zarówno z woda, jak i rozcienczal¬ nikiem. Równiez po dluzszym uzywaniu, w celu odnowienia efektywnosci pracy membran, aaleca sie poddanie ich podobnym zabiegom przemy¬ wania. Temperatura prowadzenia procesu filtracji nie jest czynnikiem decydujacym, lecz dogodnie jest stosowac temperatury bliskie temperaturze oto¬ czenia, tj. 10 do 20°C. Podwyzszenie temperatury zwieksza szybkosc strumienia, ale jednoczesnie moze spowodowac niekorzystne zmiekczenie ma¬ terialu membrany. W praktyce mozliwe jest sto¬ sowanie temperatur do okolo 60°C, co w pew¬ nych okolicznosciach moze okazac sie korzystne np. moze wspomagac roztwór wyjsciowy. Dolne granice stosowanych temperatur zaleza tylko od wlasnosci fizykochemicznych roztworów. W praktyce zaleca sie tak dlugo zawracac frak¬ cje zatrzymana do zetkniecia z membrana, az stezenie w niej zanieczyszczen bedzie przynaj¬ mniej 2, a zwlaszcza 3—10 razy wieksze. Do utrzymania wysokiego poziomu przerobu moze byc poza tym konieczne uzycie nowej membrany, membrany o innej charakterystyce i/lub praca w innych warunkach, np. po dalszym rozcienczeniu tym samym lub innym rozpuszczalnikiem. Szybkosc przeplywu roztworu stykajace sie z membrana nie jest istotna, lecz na podstawie doswiadczenia z filtracja przez membrany w ukladach wodnych zaleca sie burzliwy przeplyw rozwtoru w celu zminimalizowania polaryzacji stezonej frakcji zatrzymanej na powierzchni membryny. Do zabezpieczenia burzliwosci moz¬ na wykorzystac belkotki lub mieszkadla. Sposób wedlug wynalazku w szczególnosci przydatny jest do rafinacji olejów roslinnych. W szeregu przypadków oleje te ekstrahuje sie z pokruszonych nasion przy uzyciu rozpuszczal¬ ników weglowodorowych. W sposobie wedlug wy¬ nalazku roztwory olejów mozna oddzielic bezpo¬ srednio jak np. olej z nasion bawelny, arachido¬ wy,, rzepakowy, slonecznikowy, szafranowy i so¬ jowy oraz olej lniany, jako przyklad oleju nieja¬ dalnego, który podobnie jak inne oleje jest ciekly w normalnych warunkach. Olej palmowy, który jest pólstaly w temperaturze otoczenia, oraz inne oleje, np. olej oliwkowy i tluszcze laurynowe, wyciska sie zwykle bezposrednio z surowca ro¬ slinnego, a nastepnie rozciencza odpowiednim rozcienczalnikiem i przerabia dalej zgodnie ze sposobem wedlug wynalazku. Sposób wedlug wy¬ nalazku nadaje sie równiez do przerobu glice¬ rydów z surowców zwierzecych, zwlaszcza olejów rybich, oraz tzw. masel roslinnych, tj. wysokoto- pliwych tluszczów roslinnych, np. oleju z orze¬ chów maslosza i oleju salowego. Sposobem wedlug wynalazku mozna rafinowac oleje glicerydowe ze zródel innych niz zródla,na¬ turalne, np. surowe syntetyczne lun zmodyfiko¬ wane oleje glicerydowe oraz oleje, w których zanieczyszczenia pojawily sie na skutek uzywa¬ nia lub przechowywania. Np. na skutek wielo¬ krotnego uzywania wysmazone oleje przyjmuja postac oligomeryczna nienasyconych glicerydów. Zanieczyszczenia te mozna usunac przez rafina¬ cje surowego oleju sposobem wedlug wynalazku, uzyskujac olej rafinowany jasniejszy, i o bardziej atrakcyjnym wygladzie. Glównymi skladnikami surowych olejów glice- rydowych sa oczywiscie trójglicerydy i sposób wedlug wynalazku jest szczególnie przydatny do ich rafinacji przez oddzielenie skladników za¬ wartych w najmniejszych ilosciach. Te z kolei mozna równiez rafinowac sposobem wedlug wy¬ nalazku. Np. surowa handlowa lecytyne, z jakie¬ gokolwiek zródla, mozna rafinowac sposobem wedlug wynalazku, usuwajac inne skladniki, w szczególnosci olej trójglicerydowy. Sposobem we¬ dlug wynalazku mozna usunac równiez inne skladniki surowych olejów glicerydowych, np. glicerydy czesciowe przez oddzielenie od nich trójglicerydów. Rozpuszczalnik mozna usunac z filtratu oraz, jezeli odzyskuje sie fosfolipidy, z frakcji zatrzy¬ manej, na drodze zwyklych procesów wyparnych pod cisnieniem atmosferycznym lub zmniejszo¬ nym. Cecha charakterystyczna sposobu wedlug wynalazku jest wiec oddzielenie samego rozpu¬ szczalnika od którejkolwiek z wymienionych frakcji droga filtracji przez membre. Do tego celu nalezy dobrac taki rozpuszczalnik, którego czasteczki, dla ulatwienia przejscia przez mem¬ bre, mialyby stosunkowo niewielki rozmiar. Roz¬ puszczalnik moze byc taki sam lub róznic sie od rozpuszczalnika stosowanego w etapie rozdziela¬ nia rafinacyjnego. W przypadku, gdy stosuje sie proste rozpuszczalniki weglowodorowe o stosun¬ kowo niewielkim ciezarze czasteczkowym w po¬ równaniu z ciezarem czasteczkowym glicerydów zawartych w oleju, dla zmiennych warunków pracy moga byc przydatne membrany. Tam z ko¬ lei, gdzie róznica ciezarów czasteczkowych jest mniejsza, konieczna moze okazac sie inna mem¬ brana, przejawiajaca wieksza selektywnosc w stosunku do obydwu ciezarów czasteczkowych, niz jest to konieczne dla uprzedniego oddzielenia fosfolipidów od oleju. Uzyskany filtrat moze byc w zasadzie wolny od glicerydów i mozna go za- i* 40 45 50 55 60105 561 9 10 wrócic do stopnia ekstrakcji olejów. Jezeli trze¬ ba, to ostateczne usuniecie rozpuszczalnika z frakcji otrzymanej w etapie odzyskiwania rozpu¬ szczalników przeprowadzic mozna droga odparo¬ wania. Sposób wedlug wynalazku podaje znacznie ulepszony sposób rafinacji. Odszlamowywanie miceli ma mniejszy wplyw na jakosc oleju oraz wydajnosci lecytyny i rafinowanego oleju, które w zasadzie moga byc ilosciowe. Zbedna jest jaka¬ kolwiek obróbka chemiczna, dzieki czemu olej nie ulega degradacji chemicznej. Brak odcieku takze znacznie upraszcza operacje rafinacji ole¬ jów glicerydowych. Z surowych mieszanin zawie¬ rajacych fosfatydy i zasadniczo wolnych od tluszczów mozna uzyskac w przezroczystej i cie¬ klej postaci handlowa lecytyne zawierajaca 40% tluszczu i 60% fosfatydów. Skladniki... surowych olejów glicerydowych, z jakiegokolwiek zródla, rafinowanych sposobem wedlug wynalazku, sa w zasadzie zwiazkami, jednokarboksylowych kwasów tluszczowych, na¬ syconych lub zawierajacych jedno lub wiecej wiazan podwójnych, o co najmniej 5, przewaz¬ nie 8—22 a zwlaszcza 12—18 atomach wegla, z przylaczona do nich glicerydowa grupa estrowa. W podanych nizej przykladach, jezeli bylo ko¬ nieczne, membrany przygotowano przez zetkniev cie ich w kolejnych etapach przemywania z wo¬ da, izopropanolem i heksanem. W przykladach 1—3 rafinowano suTOwy olej sojowy zawierajacy 1000 ppm fosforu pod postacia fosfolipidów, a w przykladzie 4 surowy olej rzepakowy zawierajacy 220 ppm fosforu oraz 24 ppm siarki pod posta¬ cia zwiazków. W opisie tym wszystkie czesci po¬ dane sa jako czesci wagowe. W obydwu przy¬ padkach olej posiadal postac misceli -wyekstra¬ howanej heksanem z nasion roslin oleistych. Ste¬ zenie fosfolipidów we frakcji zatrzymanej zwiekszono 10-krotnie w przykladzie 2 i 3-krot- nie w przykladzie III i IV. W kazdym przykla¬ dzie z wyjatkiem VI i VII, rafinowany olej od¬ zyskiwano przez odparowanie rozpuszczalnika z frakcji przepuszczonej pod zmniejszonym cisnie¬ niem i w umiarkowanie podwzszonej temperatu¬ rze. W innych przykladach rozpuszczalnik z frak¬ cji zatrzymanej usuwano równiez przez odparo¬ wanie. W przykladzie III stosowano ciecz filtro¬ wana w zetknieciu z membrana przy czym membrane utrzymywano w warunkach burzli- wosci, albo droga mieszania mechnicznego, albo przez przeplyw burzliwy. Cisnienie utrzymywano albo przy pomocy obojetnego gazu, albo przez bezposrednie cisnienie hydrauliczne przylozone do roztworu od strony frakcji zatrzymanej (Przy¬ klady I, III, IV, VI, XI i XIV).- Ze wszystkich przykladów widoczne jest, ze uzyskano zadowa¬ lajace oddzielnie róznych skladników surowego oleju glicerydowego. W wiekszosci przykladów mialo miejsce znaczne i wizualnie widoczne usu¬ niecie barwnych zanieczyszczen, przy czym w kil¬ ku przypadkach filtrat byl znacznie jasniejszy niz olej wyjsciowy. Przyklad I. W szeregu prób miscele suro- wejgo oleju sojowego poddawano w temperatu¬ rze 20°C cyrkulacji przez membrany rurkowe, wykonane z wulkanizowanych elastromerów na bazie dwumetylopolisiloksanów, o róznej grubosci scianek (200 do 1500 mikronów) i umieszczonych w oslonach z porowatych rurek z wlókna szkla¬ nego, podtrzymujacych miekka elastomeryczna membrane. Szybkosc pompowania we wszystkich przypadkach wynoslia 3 litry/godz. W przykla¬ dzie tym stosowano nastepujace wymiary rurek membran: Próba Wymiary rurki Cm£ Dlugosc: Otwór: ~ <^ 1 | 2 435 390 0£ 3 4 5 390 400 210 0$ 0,5 0,51 Dalsze szczególy podano w tablicy 1. Pomiary barwy wedlug Ixvibonda w warstwie cm wykazywaly 70 zólcieni i 8 czerwieni dla oleju surowego oraz 40 zólcieni i 5 czerwieni dla oleju z filtratu. Obserwuje sie, ze poza zupelnym zatrzymaniem fosfolipidów membrany te w próbie 5 przejawia¬ ly znaczna selektywnosc w stosunku do glicery¬ du. Ze zmniejszajacego sie stezenia oleju w filtra¬ cie widoczna jest takze wyraznie wspólzaleznosc miedzy gruboscia silikonowych membran i ich selektywnoscia. Grubsze membrany silikonowe wymagaja równiez wyzszych cisnien roboczych i powoduja zmniejszenie szybkosci strumienia. Przyklad II. W dalszych próbach do filtro¬ wania misceli surowego oleju sojowego stosowano membrany plytkowe DIAFLO PM 10 i XM 50 z firmy Amicon GmbH, Witten, RFN z granicami 10000 i 50000, umieszczone w komórkach ultrafil- odciecia ciezarów czasteczkowych odpowiednio tracyjnych 202 takze z tej samej firmy, w tem¬ peraturze 20°C. Aparat byl wyposazony w srodek mieszajacy w celu utrzymywania burzliwosci przy powierzchni membrany. Ze 160 ml surowca uzy¬ skano 144 ml filtratu, tak, ze stezenie fosfolipi¬ dów we frakcji zatrzymanej (16 ml) wzroslo -krotnie w porównaniu ze stezeniem w roztwo¬ rze wyjsciowym. Wyniki doswiadczen zebrane sa w tablicy 2. Calkowita powierzchnia ^membrany wynosila 28,2 cm1. W próbach tych membrany wykazywaly znacznie nizsza selektywnosc w sto¬ sunku do glicerydu, lecz w znacznym stopniu za¬ trzymywaly fosfolipidy. Zatrzymanie to bylo prak¬ tycznie zupelne juz dla pierwszej membrany. Oby¬ dwie membrany dawaly znacznie wieksze szybko¬ sci strumieni niz membrany kauczukowe z przy¬ kladu I. Przyklad III. Surowa miscele oleju sojo¬ wego rafinowano droga filtracji w temperaturze °C przez membrany w zestawie plytkowym (Ultrafiltrationagerat, SM 16525 z firmy Sarta- rious-Membrarafilter GmbH, Gdttingen, RFN), za- . wierajacym 15 membran (Iris 3042 z firmy Rho- ne-Poulenc, Francja, z granica odciecia przy ciezarze czasteczkowym okolo 20.000) o ogólnej io 40 45 90 55 60105 561 11 12 powierzchni filtracyjnej okolo 0,25 m*. Membrany podtrzymywane byly przez sztywne porowate plytki i rozstawione wzgladem siebie w odleglo¬ sci zaledwie kilku milimetrów. Olej wprowadza¬ no pod cisnieniem 2 atm do naroznika zespolu filtracyjnego przez wlot w dolnej czesci zespolu. Po przejsciu równolegle do powierzchni filtra¬ cyjnych olej z roztworu wylotowego zbieral sie w górnym, diagonalnie naprzeciwleglym narozniku zespolu, a nastepnie byl zawracany do zbiorni¬ ka zasilajacego do ponownej operacji. Operacje kontynuowano az do przefiltrowania 2/3 materia¬ lu zasilajacego, przy czym z biegiem czasu szyb¬ kosc filtracji malala. Filtrat odbierano z drugie- Barwa rafinatu wedlug Lovibonda, zmierzona w 5 cm warstwie wykazala 20 zólcieni i 5 czer¬ wieni — w porównaniu z 70 zólcieni i 8 czerwieni dla oleju surowego. Widoczne jest równiez pra¬ wie zupelne zatrzymanie fosfolipidu przez mem¬ brane, z nieznaczna selektywnoscia w stosunku do oleju, z tym jednak, ze stezenie oleju w rafina- cie jest prawie takie samo jak w wyjsciowym roztworze. Przyklad IV. Pod cisnieniem 30 atm i w temperaturze 20°C filtrowano 30% miscele oleju rzepakowego, poddajac ja cyrkulacji przez mem¬ brane rurkowa, wykonana z wulkanizowanego elastomeru na bazie dwumetylosiloksanu, o gru¬ bosci 300 mikronów, tak jak opisano w przy¬ kladzie I. Szybkosc filtracji wynosila 61/m2/godz. Stezenie oleju w filtracie wynosila 26% wago- go otworu wylotowego, polaczonego z przestrze¬ niami zbiorniczymi miedzy przyleglymi, porowa¬ tymi plytkami podtrzmujacymi. Z kolei w celu odzyskania filtrat odparowano. Dane szczególowe z doswiadczenia zebrane sa w tablicy 3, w której podano rwniez szybkosci filtracji na poczatku i pod koniec operacji. Z kazdej próby w tym przykladzie widoczny jest wplyw stezenia fosfo- lipidu na zmniejszenie szybkosci filtracji. Próby wykazuja takze, ze wyzsze szybkosci przeplywu w kierunku poprzecznym do membran przyczy¬ niaja sie do zwiekszenia szybkosci filtracji oraz ze przy dostatecznie duzych szybkosciach, jak w próbie 10, maleje spadek szybkosci przeplywu. wych a stezenie forsforu i siarki w oleju rafi¬ natu — odpowiednio 0 i 10 ppm. Przyklad V. Przyklad ten ilustruje czescio¬ we usuniecie oligomerycznych trójglicerydów z wysmazonego oleju. Do rafinacji oleju sojowego w 25 % roztworze heksanowym, pod cisnieniem 6 kg/cm* i w temperaturze 20°C, uzywanego uprzednio do smazenia, stosowano statyczny ze¬ spól filtracyjny Amicon 4018 typu plytkowego, skladajacy sie z membrany Iris 3042 z firmy Rhone-Poulenc o ogólnej powierzchni 40 cm2 i zaopatrzony w srodek mieszajacy dla utrzymania burzliwosci roztworu. Po 50 minutach uzyskano 300 ml filtratu, przy sredniej szybkosci strumie¬ nia 90 litrów na mz/godz, odpowiadajacego 50 g oleju. Zarówno przed filtlracja, jak i po filtracji badano barwe oleju oraz analizowano chromato¬ graficznie na zawartosc dimerycznych i oligo- folie Sur^ 3 2i 21 ) 1 i c i Sur< 2 2 2 50 65 Tablica 1 Próba 1. 2. 3. 4. . Membrana Kauczuk silikonowy 200 fi 300 (i 300 [x 500 jji 1500 \x Filtracja Szybkosc litr/im2/igodiz. 8 1 3,3 | Cisnienie 1 50 Stezenie oleju w % wagowych Surowiec 31,6 ,0 ,0 ,0 ,0 Frakcja przepusz¬ czona ,3 24,0 8,4 7,5 3,3 Stezenie fo¬ sforu we frak¬ cji przepusz¬ czonej ppm 2 2 2 2 2 | % wag. fo- sfolipidu za¬ trzymanego przez mem¬ brane 100 100 100 100 100 Tablica 2 Próba 4. . S. 7. Membrana DIAFLO PM 10 DIAFLO PM 10 DIABLO XM 50 DIAFLO XM 50 Filtracja Szybkosc litr/m2/godz. 60 60 80 50 Cisnienie atm. 2 4 2 4 Stezenie oleju w % wagowych Surowiec Frakcja przepusz¬ czona 17,3 17,2 17,8 28,0 Stezenie fo¬ sforu we frak¬ cji przepusz¬ czonej ppm 26 16 114 130 % wag. fo- sfodiipidu za¬ trzymanego przez mem¬ brane 97,4 98,4 88,0 87,01S 10S 561 Tablica 3 14 Próba 8. . Filtracja Cisnienie, atm. 2 2 2 Szybkosc litT/im2/igodz. poczatkowa 26 48 48 koncowa 18 38 46 | Szybkosc pompowa¬ nia mate¬ rialu zasi¬ lanego przez membrane litr/godz. 78 105 245 Stezenie oleju w % wagowych Surowiec 33 33 Frakcja przepu¬ szcza¬ jaca 17 Stezenie fosforu we frakcji przepuisz¬ czonej1 ppm 57 75 23 % wagowych fosfolipidu za¬ trzymanego przez mem¬ brane 94,7 92,5 97,7 1 merycznych trójglicerydów. Wyniki zebrane sa w tablicy 4, z której widac, ze przefiltrowany olej posiadal jasniejsza barwe oraz ze zawartosc oli- gomerycznych trójglicerydów, utworzonych pod¬ czas smazenia w wyniku polimeryzacji termicz¬ nej i oksydacyjnej, zmniejszyla sie dzieki filtra¬ cji do 40% Jej wartosci poczatkowej. Przyklad VI. 200 gramów lecytyny sojowej, zawierajacej 40% tluszczów, przeprowadzono w % roztwór w heksanie, a nastepnie przepusz¬ czono w temperaturze 20°C i pod cisnieniem 4 kg/cm* przez spiralny zespól plytkowy, zawie¬ rajacy membrane Iris 3042 o ogólnej powierzchni cm2. Zespól byl konstrukcja ze stali nierdzewnej, skladajaca sie ze spiralnego, kainalu o prostokat¬ nym przekroju poprzecznym i wymiarach 43X0,7 X0,4 cm posiadajacego górna porowkowana plyt¬ ke towarzyszaca dolnej plytce niosacej wspierana podpora z policzterofluoroetylenowa membrany. Roztwór heksalnowy wprowadzono po obrzezu ka¬ nalu. Frakcje zatrzymana zbierano w srodku ka¬ nalu poprzez zawór redukujacy cisnienie i zawra¬ cano. Po 11,5 godzinach odebrano 1650 g filtratu, w którym to czasie szybkosc strumienia obnizyla sie do 1/4 jej poczatkowej wartosci. Frakcja za¬ trzymana dala 127 g stalej, spienionej pozostalo¬ sci przejrzysteji lecytyny o zawartosci tluszczów 6%- Przyklad VII. Handlowa lecytyne sojowa z przykladu VI wprowadzono w postaci 25% roz¬ tworu heksanowego do komory filtracyjnej aespo- lu ultrafiltracyjnego Amiicon 4018, wyposazonego w zbiornik i memlbrane Amicon PM 10 o ogól¬ nej powierzchni 40 cm2. Zbiornik zespolu napel¬ niono czystym heksanem, który podczas ultrafil- tracji w temperaturze 20°C i pod cisnieniem 6 kg/cm2 przepompowywano automatycznie i w sposób ciagly ze zbiornika do komory filtracyj¬ nej w celu uzupelnienia objetosci roztworu juz przefiltrowanego. Operacje zakonczono po- 7 go¬ dzinach, w którymi to czasie strumien pozostawal staly uzyskujac 1060 ml filtratu. Frakcja zatrzy¬ mana dala 37 g lecytyny o zawartosci tluszczów 3%. Dalsza analiza wykazala, ze odtluszczony pro¬ dukt praktycznie byl pozbawiony wolnych kwa¬ sów tluszczowych i steroli. Tablica 4 Próbka Stosowany olej sojowy UltrafUtrat Barwa wedlug Uoviibonda (5 cm) 24 zólcieni ,1 czerwieni zólcieni ,3 czerwieni Trójglicerydy monomeryczne 80,5% 83£% Trójglicerydy dimeryczne ,2% ,0% Trójglicerydy trój- i wyzej oTigomeryczne 6,1% 2,6% Inne skladniki 3,2% 3,9% Przyklad VIII. 25% roztwór surowego oleju sojowego w chloroformie poddano zetknieciu z membrana Iris 3042 o calkowitej) powierzchni kon¬ taktowej 40 cm2, przy czym operacje prowadzono w temperaturze 22°C i pod cisnieniem 6 kg/cm2 w zespole Amicon 401S. Po 1 3/4 godzinie zebra¬ no 300 ml filtratu przy sredniej szybkosci stru¬ mienia 43 litry na m2/godz. uzyskujac 101 g ra¬ finowanego oleju, zawierajacego 158 ppm fosfo¬ ru, w porównaniu z 860 ppm w surowym oleju, przy czym spadek tein odpowiadal 81,6% zatrzy¬ mania fosforu przez membrane. Przyklad IX. Przyklad 8 powtórzono w od- 55 66 niesieniu do 5fi°/0 roztworu oleju w octanie etylu, uzyskujac po uplywie 1 3/4 godziny 300 ml fil¬ tratu przy sredniej szybkosci strumienia 43 litry na m2/!godz., równowajzmych 71 g rafinowanego oleju. Zawartosc fosforu w rafinowanym oleju wy-N nosila tylko 11 ppm, co równowazne jest 98,7% zatrzymaniu fosforu przez membrane. Przyklad X. 63 czesci surowego mieszanego oleju rybiego otrzymanego z róznych gatunków ryb rafinowano przez rozpuszczenie w 180 czes¬ ciach heksanu i poddanie tak przygotowanego roz¬ tworu zetknieciu, w temperaturze 20°C i pod cis¬ nieniem 6 kg/cm2, z membrana Iris 3042 o po-105 561 16 wierzchni kontaktowej 40 cm8, umieszczonej w zespole ultrafiltacyjnym Amicon 401'S. Po 40 minutach zebrano 300 ml filtratu przy srednieji szybkosci strumienia 112 litrów ma m2/godz., uzyskujac 56 g rafinowanego oleju. Da¬ ne analityczne surowego i rafinowanego oleju ze¬ brano w tablicy 5. Z tablicy tej wynika, ze w wyniku ultrafiltracji uzyskano znaczne usuniecie barwników i fosforu przy praktycznie niezmiennej liczbie jodowej, co wskazuje na brak rozfrakcjo- nowania glicerydów nasyconych i nienasyconych. Tablica 5 Olej Surowy olej wyjsciom L olej z filtratu Barwa wg Lovibonda (5 cm) | 105 zólcieni ,4 czerwieni 9,4 zólcieni | 10,3 czerwieni Liczba jodowa Fosfor 140 28 ppm 137 5 ppm Olej 61 ppm 40 ppm •Przyklad XI. W szeregu prób przeprowadzo¬ nych na misceli1'30% oleju sojowego, zawieraja¬ cego 2,4% lecytyny, w heksanie badano wplyw cisnienia i stezenia frakcji zatrzymanej na szyb¬ kosc przeplywu frakcji przepuszczonej. W tempe¬ raturze 20°C, pod cisnieniem i przy stalej szyb¬ kosci liniowej 0,38 m/sek. przepuszczono olej przez opisany spiralny zespól, wyposazony w membra¬ ne Iris 3042. Srednia szybkosc przeplywu mierzono na pierw¬ szym stopniu, dajacym 4-(krotny wzrost stezenia, oraz na drugim stopniu, dajacym 3^krotny wzrost stezenia* tj. 12-krotny ogólny wzrost stezenia. Frakcje zatrzymana o 12nkrotnie wiekszym ste¬ zeniu z pierwszej^ próby, która posiadala ogólna zawartosc kwasów tluszczowych 47% rozcienczo¬ no heksanem z powrotem do zawartosci substancji tluszczowych 30% i zatejzono jeszcze 3-krotnie, uzyskujac ogólny 36-krotny wzrost stezenia. Dal¬ sze dane, zebrane w tablicy 6, wskazuja, ze szylb- kosc przeplywu spada z postepem filtracji, lecz rosnie z cisnieniem, co takze poprawia rozdziele¬ nie. , Pozostalosc z koncowej frakcji zatrzymanej z pierwszej próiby odpowiadala scisle lecytynie handlowej, jezeli chodzi o zawartosc fosfolipidów lecz byla ciekla nawet w temperaturze 5°C i przejrzysta; jej lepkosc w temperaturze 20°C wy¬ nosila 6,100 cp i 9 przezroczystosci okreslona przy pomocy turbidymetru 91%. Jest to porównywane z lecytyna handlowa z tego samego wsadu suro¬ wego oleju z lepkoscia 7970 cp i przezroczystoscia %. Na szybkosc strumienia wplywa wzrost steze¬ nia we frakcji zatrzymanej zarówno fosfatydów, jak i glicerydów, przy czym te ostatnie przyczy¬ niaja sie do wzrostu lepkosci. Tak wiec lepkosc misceli sojowej w heksanie wzrosla od 0,7 cp przy % do 0,9 cp przy 40% i 2 cp przy 50%, co daje srednie szylbkosci przeplywów 89, 64 i 37 li¬ trów na m2/godz., przez membrane Iris 3042 umie¬ szczona w opisanym juz zespole spiralnym, przy cisnieniu 4 kg/cm2. Fosfoliipidy natomiast wywieraja wplyw na szybkosc strumienia na skutek efektów polaryzacji stezeniowej przy powierzchni membrany. Z przykladu wynika, ze nalezy dobrac optymal¬ ne stezenie, czas niezbedny do jago osiagniecia oraz objetosc cyrkulujacej cieczy. Tablica 6 | Próba Cisnieniie Kg/cm8 Szybkosc przeplywu l/m2/godz. poczatkowa 4-fcrotnie srednia1 12-kronie stezenie 36-krotnie Maksymalna zawartosc fosforu we frakcji przepuszczonej w ppm Resztkowa zawartosc 1 tluszczów I procenty we frakcji zatrzymanej (po usunieciu) heksanu) 1 6 130 100 66 9 57 2 4 117 89 76 16 45 3 2 112 93 68 100 41 1 Przyklad XXI. 30% mascele surowego oleju rzepakowego w heksanie rafinowano poddajac ja cyrkulacji w temperaturze 20°C i pod cisnieniem 6 kg/cm2 przez zespól Amicon 401S wyposazony w mieszadlo magnetyczne i membrane Amicon PM 10. W wyniku operacji uzyskano 12-krotny wzrost stezenia cyrkulowanej frakcji zatrzymanej przy sredniej szybkosci strumienia 75 litrów/m2 /godz. Zawartosc fosforu w oleju frakcji przepu¬ szczonej wynosila 0 ppm, w porównaniu z 256 ppm w oleju wyjsciowym, co odpowiada 100% zatrzymania foisforu. Zawartosc siarki w olejiu frakcji przepuszczonej wynosila 9 ppm, w porów¬ naniu z 25 ppm w oleju surowym, co odpowia¬ da 61% zatrzymaniu siarki przez membrane. Po zastapieniu membrany przez membrane Iris 3042 doswiadczenie powtórzono przy cisnieniu 4 kg/cm2, uzyskujac 10-krotny wzrost stezenia przy sredniej szybkosci filtracji 41 litrów na m2/igodz. Zawartosc siarki i fosforu w oleju fil¬ tratu wynosila 8 ppm wagowych. Przyklad XIII. Miscele surowego oleju so¬ jowego*, jak opisano w przykladzie XI, rafinowa¬ no w temperaturze 20°C i pod cisnieniem 6 kg/cm2 poddajac ja cyrkulacji przez membrane Amicon Diaik) PM 10, umieszczona w zespole 401S i uzy¬ skujac 12-krotny wzrost stezenia. Olej surowy oraz olej uzyskany z frakcji przepuszczonej ana¬ lizowano na obecnosc sladów metali. Doswiadczenie powtórzono na drugiej misceli z oleju sojowego stosujac membrane Iris 3042. Po¬ dane w tablicy 7 wyniki wskazuja, ze w kazdym przypadku, z wyjatkiem oleju pierwszego o bar¬ dzo niskiej zawartosci miedzi, uzyskano znaczny spadek zawartosci metali. 40 45 50 55 60105 561 17 Tablica 7 Olej surowy BO, Próbka I przepuszczony I surowy BO, Próbka II przepuszczony II Zawartosc w ppm Ca Cu 136,0 0,04 2,9 0,04 122,0 0,17 3,4 0,06 metalu oleju Fe Mg 1,09 89,2 0,05 1,5 4,92 120,0 0,94 2,0 Przyklad XIV. 390 ml 25% wagowych roz¬ tworu surowego oleju wielorybiego w acetonie 18 przefiltrowano w temperaturze 20°C i pod cis¬ nieniem 6 Kk/cm* w zespole Amicon 401S z mem¬ brana Irils 304i2, pobierajac 300 ml filtratu w tnzech frakcjach po 100 mil kazda. Dla kazdej frak¬ cji zmierzono srednia szybkosc strumienia. Wyj¬ sciowy olej oraz oleji z filtratu, odzyskany po usu¬ nieciu rozpuszczalnika!, zanalizowano jak podano w tablicy 8. Wyniki wskazuja, ze frakcja zatrzymana wzbo¬ gacila sie w znacznym stopniu w material tlusz¬ czowy, którego liczba jodowa byla cokolwiek niz¬ sza niz liczba jodowa oleju z filtratu. Stwierdzo¬ no równiez znaczne polepszenie barwy oleju z filtratu. Tablica 8 Próbka Frakcja nr 1 filtratu Frakcja nr 2 filtratu Frakcja nr 3 filtratu Frakcja zatrzymana Olej wyjsciowy Objetosc 100 ml 100 ml 100 ml 90 ml — Srednia sizybtkosc strumienia 50 litr/m2h 45 lrtr/m*h 38 litr/m*h — — Calkowita zawartosc tluszczów w filtracie 14,1 g 16,4 g 19,2 g 28,3 g ,0 g Barwa oleju wg. Levibonda w warstwie 5 cm zólcieni 9,0 czerwieni zólcieni 9,5 czerwieni zólcieni 9,8 czerwieni zólcieni 29 czerwieni 6 blejkitu ,5 zólcieni ,4 czerwieni 2 blejkitu Liczba jodowa oleju | 144,5 145,6 145,1 140,3 140,0 PL PL PL PL PL PL PL