Wlasciciel patentu: Instytut Przemyslu Organicznego, Warszawa %(Pol¬ ska) Sposób wytwarzania zawiesinowych barwników azowych do barwienia wlókien poliestrowych Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia zawiesinowych barwników azowych do bar¬ wienia wlókien poliestrowych o ogólnym wzorze 1, w którym Ar i Ar' oznaczaja dowolne rodniki aromatyczne lub heterocykliczne, a X i Y ozna¬ czaja grupy cyjanowa lub acetoksylowa, przy czym moga byc jednakowe lub rózne. Barwniki te otrzy¬ muje sie na drodze znanych reakcji sprzegania dowolnych zdwuazowanych amin aromatycznych lub heterocyklicznych o ogólnym wzorze Ar'—NH2, w którym Ar' posiada wyzej podane znaczenie, ze skladnikami biernymi o ogólnym wzorze 2, w któ¬ rym Ar, X i Y posiadaja wyzej podane znaczenia.Znany jest sposób otrzymywania zwiazku o wzorze 1, w którym wszystkie symbole maja wyzej podane znaczenie przez sprzeganie dowol¬ nej zdwuazowanej aminy aromatycznej lub hete¬ rocyklicznej ze skladnikiem biernym o wzorze 2, w którym Ar ma wyzej podane znaczenie, a X i Y oznaczaja grupe cyjanowa, hydroksylowa lub ace¬ toksylowa i moga byc takie same lub rózne, w którym skladnik bierny stosuje sie w postaci czy¬ stej, po wyodrebnieniu go ze srodowiska po pro¬ cesie jego syntezy. Wyodrebnienie to przeprowadza sie przewaznie na drodze fizykochemicznej, co jest bardzo trudne technicznie i nie zawsze nadaje sie do stosowania w skali przemyslowej ze wzgledu na niska wydajnosc.Synteza zwiazków o wzorze ogólnym 2, w któ¬ rym Ar ma wyzej podane znaczenie a X i Y ozna¬ czaja grupe cyjanowa lub hydroksylowa i moga byc takie same lub rózne, polega w przypadku otrzymywania N,N-dwu-(cyjanoetylo)-aryloamin wzglednie N-etanolo-N-cyjanoetyloaryloamin na & dzialaniu akrylonitrylu na odpowiednia aryloami- ne, zawierajaca wolna grupe aminowa wzglednie na monoetanoloaryloamine w srodowisku lodowa¬ tego kwasu octowego, ewentualnie w obeonosci ta¬ kich katalizatorów, jak chlorek miedziawy lub io swiezo wyprazony siarczan miedziowy. Proces cy- janoetylowania nie prowadzi w podanych warun¬ kach do otrzymania wylacznie jednego produktu reakcji: pierwszorzedowe aminy aromatyczne daja zawsze mieszanine N,N^dwu-(cyjanoetylo)-aryloa- 15 miny, N-cyjanoetyloaryloaminy i nieprzereagowa- nej aryloaminy — natomiast N-monoetanoloaryloa- miny daja mieszanine N-cyjanoetylo-N-etanoloa- ryloaminy i pozostalej w nieprzereagowanej po¬ staci wyjsciowej N-monoetanoloaryloaminy. 20 W przypadku otrzymywania N,N-dwuetanoloary- loamin przez dzialanie etylenochlorohydryna na odpowiednie aryloaminy uzyskuje sie w wielu przypadkach równiez mieszanine, a mianowicie mieszanine N,N-dwuetanoloaryloaminy, N-mono • 25 etanoloaryloaminy i nieprzereagowanej aryloami¬ ny* Sklad otrzymanych w powyzszych procesach syntezy mieszanin jest zalezny od parametrów, stosowanych podczas tych procesów. 30 Barwniki o wzorze 1, otrzymane przy uzyciu 5596655966 3 4 jako pólproduktów do ich syntezy wyodrebnio¬ nych N,N-dwu-(cyjanoetylo)-aryloamin lub N,N- -dwuetanoloaryioamin wzglednie N-cyjanoetylo- -N-etanoloaryloamin daja na wlóknie poliestro¬ wym wybarwienia, charakteryzujace sie bardzo dobrymi odpornosciami, przy czym szczególnie do¬ bre sa odpornosci na swiatlo i sublimacje. Nie mozna uzyskac barwników o takich wlasnosciach, stosujac do ich syntezy bez uprzedniej przeróbki omówione wyzej mieszaniny, otrzymane z procesu cyjanoetylowania, wzglednie hydroksyetylowania aryloamin o wzorze Ar NH2.Sposobem wedlug wynalazku zamiast stosowac do reakcji sprzegania czysty skladnik bierny, któ¬ rego wyodrebnienie z mieszaniny poreakcyjnej, otrzymanej w wyniku cyjanoetylowania lub hy¬ droksyetylowania aryloaminy o wzorze ArNH2, w którym Ar ma wyzej podane znaczenie, jest tech¬ nicznie trudne, stosuje sie powyzsza mieszanine, która przed reakcja sprzegania poddaje sie dzia¬ laniu bezwodnika kwasu octowego w srodowisku lodowatego kwasu octowego. W wyniku dzialania bezwodnika kwasu octowego zawarte w mieszani¬ nie poreakcyjnej zwiazki o wzorach 2 i 3, w któ¬ rych Ar ma wyzej podane znaczenie, a X i Y ozna¬ czaja grupe cyjanowa lub hydroksylowa i moga byc takie same lub rózne oraz nieprzereagowama \ aryloamina ulegaja zacetylowaniu przy wolnych lub jednopodstawionych grupach aminowych oraz zestryfikowaniu w przypadku obecnosci grup hy¬ droksylowych. Otrzymuje sie w ten sposób miesza¬ nine, zawierajaca zwiazki o wzorach 2, 4 oraz 5, w których Ar ma wyzej podane znaczenie, a X i Y oznaczaja grupe cyjanowa lub acetoksylowa.Reakcje z bezwodnikiem kwasu octowego prze¬ prowadza sie w temperaturze okolo 100°C w ciagu 1—2 godzin. Korzystne jest stosowanie bezwodnika w nadmiarze 1—20% wagowych w stosunku do ilosci stechiometrycznej.Mase reakcyjna chlodzi sie po zakonczeniu reak¬ cji acetylowania do temperatury pokojowej, po czym stosuje sie ja bez wyodrebniania poszczegól¬ nych jej skladników do znanej reakcji sprzegania.W reakcji sprzegania bierze udzial wylacznie aryloamina o wzorze 2, w której Aar ma wyzej po¬ dane znaczenie, a X i Y oznaczaja grupe cyjanowa lub acetoksylowa i moga byc takie sanie lub rózne, tworzac odpowiedni barwnik o wzorze 1, w któ¬ rym wszystkie symbole maja wyzej podane zna¬ czenie, który odsacza sie po wytraceniu, przemy¬ wa i szuszy. Produkty reakcji acetylowania o wzo- , rach 4 i 5 przechodza do przesaczu, dzieki czemu unika sie stosowania trudnych fizykochemicznych metod rozdzielania omawianych zwiazków.Uzyskane sposobem wedlug wynalazku barwniki odznaczaja sie równiez dobrymi wlasciwosciami, jak barwniki, otrzymane znanymi sposobami.Wynalazek ilustruja nastepujace przyklady, w których czesci oznaczaja czesci wagowe: l Przyklad I. Do 100 czesci mieszaniny o za¬ wartosci 10% N-cyjanoetylonm-N'-acetylofenyleno- dwuaminy i 90% N,N-dwu-(cyjanoetylo)nm-N'-ace- tylofenylenodwuaminy w 75 czesciach lodowatego kwasu octowego dodaje sie 6 czesci bezwodnika kwasu octowego i miesza w temperaturze okolo 100°C w ciagu 1 godziny, po czym chlodzi sie do temperatury pokojowej i stosuje do syntezy barw¬ ników zamiast czystej N,N-dwu-(cyjanoetylo)-m- -N^acetylofenylenodwuaminy.Przyklad IV. Do 100 czesci mieszaniny, za¬ wierajacej 15% N-etanoolaniliny i 85% N-cyjano- etylo-N-etanoloaniliny w 75 czesciach lodowatego kwasu octowego, dodaje sie 70 czesci bezwodnika kwasu octowego i ogrzewa w 100°C w ciagu 2 go¬ dzin, po czym mieszanine chlodzi sie do tempera¬ tury pokojowej i wykorzystuje do syntezy barw¬ ników zamiast czystej N-cyjanoetylo-N-etanolo- aniliny.Przyklad V. Do 100 czesci mieszaniny, za¬ wierajacej 5% m-N-acetylofenylenodwuaminy i 95% N,N-dwuetanolo-m-N'-acetylofenylenodwua- 40 miny w 75 czesciach lodowatego kwasu octowego, dodaje sie 90 czesci bezwodnika kwasu octowego i ogrzewa w 100°C w ciagu 2 godzin, po czym mieszanine chlodzi sie do temperatury pokojowej i wykorzystuje do syntezy barwników zamiast czystej N,N-dwiuetanoloHm-N'-acetylofenylenodwu- aminy. PL