Pierwszenstwo: Opublikowano: 15. VIII. 1966 51385 KI. 22 a, * W MKP C 09 b UKD BIBLIOTEKA Wspóltwórcy wynalazku: mgr inz. Janusz Osinski, inz. Ryszard Salagacki, mgr Wieslaw Cieslak, mgr inz. Krystyn Wlodarski Wlasciciel patentu: Pabianickie Zaklady Farmaceutyczne „Polfa", Pabianice (Polska) Sposób wytwarzania mieszanych, komplieksowych barwników azowych typu 1:2, zawierajacych kobalt Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania mieszanych, kompleksowych barwników azowych typu 1:2, zawierajacych kobalt.Znane sa metalokompleksowe barwniki azowe do barwienia welny i wlókien poliamidowych na kolor szary i czarny, zawierajace na dwie czasteczki barwnika monoazowego jeden atom metalu. Barw¬ niki takie otrzymuje sie na przyklad przez sprze¬ ganie zdwuazowanego 2-aminofenolo-4-sulfonamidu z 2-naftyloamina w srodowisku zakwaszonym kwasem octowym lub kwasem mineralnym i na¬ stepnie przeksztalcanie za pomoca srodków oddaja¬ cych metal w kompleksy typu 1:2.W niektórych przypadkach mozna równiez uzy¬ skac barwniki monoazowe o ogólnym wzorze 1, w którym X oznacza grupe nitrowa lub sulfonowa, jezeli w wyzej wspomnianej reakcji zamiast 2-na- ftyloamihy stosuje sie kwas 2-naftyloamino-l-sul¬ fonowy oraz pochodne o-aminofenolu o odpowied¬ nio wysokiej energii sprzegania, wystarczajacej dla wyparcia grupy sulfonowej w kwasie 2-naftyloami¬ no-l-sulfonowym i utworzenia barwnika monoazo¬ wego.Z szwajcarskiego opisu patentowego nr 298883 wiadomo, ze barwnik azowy mozna otrzymac przez sprzeganie zdwuazowanego kwasu 6-nitro-2-amiho- fenolo-4-sulfonowego z kwasem 2-naftyloamino-l- sulfonowym w srodowisku o odczynie kwasnym do slabo zasadowego, przy czym grupa sulfonowa 10 30 skladnika czynnego zabezpiecza równoczesnie gru¬ pe dwuazoniowa.Opis patentowy szwajcarskiego patentu nr 302050 oraz opis polskiego patentu nr 45016 podaja sposób otrzymywania barwnika monoazowego o wzorze 2 przez sprzeganie dwuazowanego 5-nitro-2-aminofe- nolu z kwasem 2^naftyloamino-l-sulfonowym w srodowisku kwasnym, wobec zwiazków arylosul- fonowych.Barwniki monoazowe o ogólnym wzorze 1 i o wzorze 2 moga byc przeksztalcane w komplek¬ sy z metalami, barwiace welne i wlókna poliami¬ dowe lub stosowane jako barwniki lakowe, roz¬ puszczalne w rozpuszczalnikach organicznych.Sposób wedlug wynalazku umozliwia wytwarza¬ nie nowych, pelnowartosciowych barwników azo¬ wych metalokompleksowych o ogólnym wzorze 6, w którym Y oznacza atom chloru lub grupe nitro¬ wa. Barwniki te stanowia mieszane kompleksy, za¬ wierajace jeden atom metalu na dwie czasteczki barwnika monoazowego. Pomimo posiadania tylko jednej grupy sulfamidowej w czasteczce, barwniki te odznaczaja sie dobra rozpuszczalnoscia w wo¬ dzie. Ciagna one dobrze na welne i wlókna polia¬ midowe z obojetnych kapieli wodnych, a moga tez byc stosowane do barwienia skóry. Otrzymane wybarwienia charakteryzuja sie wysokimi trwa- losciami na czynniki mokre oraz duza odpornoscia na swiatlo.Sposób wedlug wynalazku polega na tym, ze 5138551385 s i mieszanine stechiometrycznych ilosci 2-aminofeno- lo-4-sulfonamidu i 4-chloro-2-aminofenolu, wzgled¬ nie 2-aminofenolo-4-sulfonamidu i 4^nitro-2-amino- fenolu poddaje sie procesowi dwuazowania i sprze¬ ga z kwasem 2-naftyloamino-l-sulfonowym w sro¬ dowisku kwasu mineralnego, w temperaturze 55—60°C, po czym na wyodrebniona mieszanine barwników monoazowych o wzorach 3 i 4, wzgled¬ nie 3 i 5, dziala sie w znany sposób zwiazkami od¬ dajacymi kobalt, najkorzystniej chlorkiem kobal¬ towym.Stosowane zgodnie z wynalazkiem skladniki czynne, a mianowicie 2-aminofenolo-4-sulfonamid, 4-chloro-2-aminofenol lub 4-nitro-2-aminofenol, maja jak wiadomo nizsza energie sprzegania niz aminy, stosowane w omówionych wyzej znanych sposobach. W zwiazku z tym nie mozna bylo prze¬ widziec, ze mieszanina zdwuazowanych zwiazków: 4-chloro-2-aminofenolu z 2-aminofenolo-4-sulfona- midem, wzglednie 4-nitro-2-aminofenolu z 2-ami- nofeholo-4-sulfonamidem, wykaze tak wysoka energie sprzegania, ze wystarczy ona do wyparcia grupy sulfonowej w kwasie 2-naftyloamino-1-sul¬ fonowym i utworzenia odpowiednich barwników monoazowych.Sposób wedlug wynalazku jest blizej wyjasniony w ponizszych przykladach.Przyklad I. 9,4 g 2-aminofenolo-4-sulf onami¬ du i 7,2 g 4-chloro-2-aminofenolu rozpuszcza sie w 500 ml wody i 30 g 30 procentowego kwasu sol¬ nego o temperaturze 40—50°C. Roztwór chlodzi sie lodem do temperatury 5°C i wkrapla 23 g 30 pro¬ centowego azotynu sodowego w ciagu 30 minut w temperaturze 5—10°C. Oddzielnie do 500 ml wo¬ dy dodaje sie 24 g kwasu 2-naftyloamino-l-sulfo- nowego i miesza przez 10 godzin. Do tak otrzyma¬ nej zawiesiny dodaje sie wspomniana wyzej mie¬ szanine zwiazku dwuazoniowego i miesza w tem¬ peraturze pokojowej przez 8 godzin. Nastepnie ma¬ se reakcyjna podgrzewa sie do temperatury 60°C i utrzymuje te temperature 5?—60° przez 30 go¬ dzin, az do zakonczenia sprzegania* Ochlodzona za¬ wiesine barwnika saczy sie, przemywa nasyconym roztworem chlorku sodowego do odczynu obojetnego 5 i dobrze odciska. Otrzymana paste barwnika wpro¬ wadza sie do 600 ml wody, miesza do uzyskania jednorodnej zawiesiny, ogrzewa do 80°C i doda¬ je 35 g 50 procentowego roztworu wodorotlenku so¬ dowego. Do powstalego roztworu wlewa sie 50 ml goracego roztworu, zawierajacego 13 g chlorku ko¬ baltowego i miesza przez 3 godziny, utrzymujac temperature 85—90°C. Po stwierdzeniu zakonczenia procesu metalizowania przerywa sie ogrzewanie, dodaje 50 g soli kuchennej i zobojetnia roztworem 30 procentowym kwasu solnego do pH = 7,5 — 8.Wytracony osad barwnika saczy sie, dobrze odciska i suszy w temperaturze 80—90°C.Przyklad II. Czarny barwnik o odcieniu zie¬ lonym i równie dobrych trwalosciach otrzymuje sie przez sprzegniecie zdwuazowanej mieszaniny 9,4 g 2-aminofenolo-4-sulfonamidu i 7,7 g 4-nitro-2-ami- nofenolu z kwasem 2-tfiatftyloamino-l-sulfonowym i nastepnie kobaltowanie, jak opisano w przy¬ kladzie I. PL