Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia do pojazdów z przednimi i tylnymi ko¬ lami kierowanymi, sluzacymi do wlacza¬ na i odlaczania urzadzenia kierowniczego pewnej grupy kól od urzadzenia kierow¬ niczego pozostalych kól i poleiga zasadni¬ czo na tym, ze w celu sprzegania i rozla¬ czania urzadzenia kierowniczego stosuje sie przesuwne kola zebate, z których przesuw¬ ne kolo zebate zostaje sprzezone z kolem przeciwnym w celu sprzezenia, lub tez wy¬ laczone w celu odlaczenia i jest zabezpie¬ czone przed obracaniem sie wzgledem oslo¬ ny np. za pomoca klów, uaniesizczonych na oslonie i na kole przesuwnym. Zamiast kól zebatych moga byc zastosowane wycinki kól zebatych, dostosowane do najwiekszego wychylenia kierunkowego kól kierowni¬ czych.Dzieki zastosowaniu pary kól zebatych wzglednie odpowiednich wycinków kól ze¬ batych mechanizmy kierownicze róznych kól jezdnych wychylane sa w kierunkach przeciwnych i symetrycznie. Dzwignie, osa¬ dzone na walach kól zebatych, moga byc przy tym skierowane w te sama strone, co ze wzgledu na wysokosc konstrukcji jest szczególnie korzystne, a urzadzenia kie¬ rownicze do kierowania kól przednich i tyl¬ nych moga byc zasadniczo symetryczne.Poza tym przedmiot wynalazku zawie¬ ra urzadzenie ryglujace, które pozwala na wlaczanie i wylaczanie odlaczalnej czesci urzadzenia kierunkowego tylko w poloze-nru kól kierowniczych, odpowiadajacym jezdzie na wprost.Jako urzadzenie ryglujace sluzy najle¬ piej blacha ryglujaca, umieszczona na jed¬ nym z dwóch kól zebatych lub wycinków zebatych z boku, która to blacha zaslania czesc wrebów z boku, a odslania tylko srod¬ kowe wreby, tak iz blacha ryglujaca po¬ zwala na wejscie zebów drugiego kola ze¬ batego do wrebów czesciowo zaslonietego kola zebatego tylko wtedy, gdy to kolo znajduje sie w polozeniu srodkowym.W urzadzeniu opisywanym blacha ry¬ glujaca jest umieszczona na tym kole zeba¬ tym, które jest stale polaczone z urzadze¬ niem kierowniczym do kól przednich, a wiec nie zaopatrzonych w wylaczalne urza¬ dzenia kierownicze.W szczególnosci poleca sie przy tym zastosowanie sprezystego ukladu urucho¬ miajacego dla urzadzenia wlaczajacego i wylaczajacego, tak iz przez zastosowanie narzadu uruchomiajacego (np. dzwigni re¬ cznej) wprawdzie jest wywierana sila, dzialajaca na wlaczanie lub odlaczanie od- laczalnej czesci mechanizmu kierownicze¬ go, ale rzeczywiste wlaczanie lub odlacza¬ nie nastepuje dopiero pózniej, np. po po¬ wrocie odchylonych kól w polozenie nie- odchylone, czyli proste. Dzieki temu jest zapewnione, ze urzadzenie kierownicze dla kól przednich i tylnych w chwili rzeczywi¬ stego sprzegania znajduja sie wzgledem siebie zawsze w przepisowym prawidllo- wym polozeniu i nie jest mozliwe przypad¬ kowe przylaczenie odlaczalnego urzadze¬ nia kierowniczego w nieodpowiednim polo¬ zeniu. Z drugiej strony jednak kierow¬ ca wobec sprezystego wykonania mechaniz¬ mu obslugujacego ma w kazdym razie moz¬ nosc uruchomienia urzadzenia wlaczajace* go i odlaczajacego bez wyczekiwania az urzadzenia kierownicze wzglednie kierowa¬ ne kola znajda sie w przepisowym poloze- niu.Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania wynalazku, a mianowicie fig. 1 przedstawia przekrój poziomy urzadzenia wlaczajacego i wylaczajacego, fig. 2 — przekrój wzdluz linii A—B na fig. 1, fig. 3 — widok z boku i fig. 4 — polozenie wy¬ cinka zebatego podczas jazdy pojazdu na krzywych odpowiednio do przekroju we¬ dlug fig. 2.W szczególnosci a oznacza skrzynkowy dzwigar podluzny ramy, na którym jest przymocowana z boku oslona b do wlacza¬ nia i wylaczania (wzglednie urzadzenie sprzegajace) za pomoca srub c, które sa przepuszczone przez przypojone tuleje usztywniajace d podluznicy ramy.W uszczelnionej oslonie, przymocowa¬ nej do ramy, osadzony jest poprzeczny wal e oraz drugi wal /. Na zewnetrznej czesci walu e jest osadzona dzwignia g, do któ¬ rej za pomoca przegubu kulowego jest przylaczony prowadzacy do urzadzenia kierowniczego tylnych kól narzad sprzega¬ jacy lub pret przesuwny i. Na wale / jest osadzony drazek k na czesci wata pomie¬ dzy oslona b i podluznica a, który jest po¬ laczony w odpowiedni sposób za pomoca przegiihu kulowego / z pretem sprzegaja¬ cym lub przesuwnym m, który ze swej stro¬ ny jest przylaczony do urzadzenia kierow¬ niczego kól przednich.Ponadto na wale / jest osadzony wy¬ cinek zebaty n, który wspóldziala z wycin¬ kiem zebatym o, osadzonym na wale e w sposób przesuwny, ale nieobrotowo. Do przesuwania wycinka zebatego o sluzy dzwignia rozwidlona p, która w znany spo¬ sób obejmuje odpowiednia szczeka rowek wykonany na wycinku zebatym o.W kolnierzu q wycinka zebatego o mie¬ szcza sie poza tym otwory klowe r, które przy przesuwaniu wycinka zebatego ku przodowi (fig. 1) moga byc polaczone z kla¬ mi s, umocowanymi na oslonie. Z walem t dzwigni rozwidlonej p jest poza obrebem oslony polaczone ramie dzwigniowe u, z którym dalej laczy sie dwuczlonowy pret — 2 —vl9 v2 ze sprezyna w. Pret v2 moze byc ste¬ rowany za pomoca narzadu nastawczego ze stanowiska kierowcy.Na wycinku zebatym n jest osadzona blacha ryglujaca x, która swa czescia kon¬ cowa y zaslania zeby i wreby Wycinka ze¬ batego n, natomiast w srodkowej czesci z posiada wyciecie, odslaniajace wreby srod¬ kowej czesci wycinka zebatego.Blacha x jest umieszczona na przedniej stronie wycinka zebatego n.Dzialanie tego urzadzenia jest nastepu¬ jace: W przedstawionym na rysunku poloze¬ niu (fig. 1 i 2) obydwa wycinki zebate ni o zazebiaja sie ze soba. Przy kierowaniu kól przednich pret przesuwny m zostaje prze¬ stawiony, powodujac przeniesienie ruchu kierowania kól przednich poprzez dzwignie kt obydwa wycinki kól zebajtych n i o na wal e, a stamtad poprzez dzwignie g na pret i i tym samym na urzadzenie kierow¬ nicze kól tylnych.Jesli urzadzenia kierownicze do kól przednich i tylnych sa wzgledem siebie sy¬ metryczne, to przy kierowaniu kól przed¬ nich, oxp. w prawo, kola tylne przechylaja sie w kierunku odwrotnym1 w lewo, gdyz ruchy obrotowe walów / i e przekladni ze¬ batej maja kierunki przeciwne.Gdy polaczenie kierownicze dla kól tyl¬ nych zostaje odlaczone, to i zdolnosc kie¬ rowania kól tylnych ustaje, a pret v2 zo¬ staje recznie przesuniety ku wewnatrz (to znaczy w góre na fig. 1).Gdy pojazd jedzie na wprost i wycin¬ ki n i o maja polozenie jak na fig. 2, to na¬ prezenie sprezyn w, wywolane przestawie¬ niem czesci preta v2, powoduje jednoczes¬ nie przestawienie czesci preta u± wzglednie polaczonej z nim dzwigni dwuramiennej u, p. Wycinek zebaty o zostaje przesuniety ku przodowi na wale e, wskutek czego prze¬ staje zazebiac sie z "wycinkiem zebatym n i zostaje sprzezony za pomoca klów r, s, Z oslona 6, To polozenie wycinka zebatego o jest zaznaczone na fig. 1 linia kreskowana i oznaczone litera ov Gdy natomiast podczas przelaczania pojazd znajduje sie na krzywej, tak iz dra¬ zek k i blacha przeszly w polozenie, przed¬ stawione na fig. 4, to wycinek kola zebate¬ go o dzieki zaryglowaniu odcinkiem y bla¬ chy x nie moze wyjsc z zazebienia z wy¬ cinkiem zebatym n. Wskutek tego przy przestawieniu czesci preta v2 napieta zo¬ stanie tylko sprezyna w, ale dzwignia dwu- ramienna u, p nie podaza za ruchem prze¬ stawnym czesci preta v2.Dopiero gdy urzadzenie kierownicze znów zostanie przestawione na jazde na wprost i dzwignia k wróci do polozenia srodkowego, przedstawionego na fig. 2, to wycinek blachy ryglujacej x odsloni wre¬ by wycinka zebatego n o tyle, ze wycinak zebaty o bedzie .mógl przesunac sie pod dzialaniem napietej sprezyny w polozenie o1( zaznaczone na fig. 1. Wówczas urza¬ dzenie kierownicze kól tylnych zostaje zno¬ wu odlaczone i jednoczesnie zablokowane przez kly r, s.Odwrotnie, wlaczenie wycinka zebate¬ go o do wycinka zebatego n z polozenia ot w polozenie przedstawione na rysunku mo¬ ze nastapic tylko wtedy, gdy kolo kierow¬ nicze, a tym samym i Macha ryglujaca x znajduja sie w polozeniu srodkowym, gdyz w przeciwnym razie zazebianie sie jgst uniemozliwione za pomoca blachy rygluja¬ cej. W tym ostatnim przypadku, to zna¬ czy, gdy zazebianie sie jest zablokowane, tylko sprezyna w zostatje naprezona przy przestawianiu preta v2, dopóki kpla kierow¬ nicze, a tym samym i blacha ryglujaca x, nie powróca w polozenie srodkowe. PL