Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie, zapobiegajace przeladowaniu przewodu glównego hamulca, dzialajacego sprezonem powietrzem, w okresie napelniania tego prze¬ wodu, które z chwila osiagniecia najwyz¬ szego dopuszczalnego cisnienia w zbiorniku pomocniczym, najlepiej w zbiorniku pomoc¬ niczym lokomotywy, przerywa samoczynnie polaczenie miedzy glównym zbiornikiem a przewodem glównym.Przeladowanie przewodu glównego jest szczególnie szkodliwe w hamulcach, daja¬ cych moznosc stopniowego zwalniania, w których na zawór rozrzadczy albo na zawór zwalniajacy dziala stale cisnienie komory rozrzadczej, laczacej sie z przewodem glów¬ nym albo ze zbiornikiem pomocniczym tylko wtedy, gdy przewód glówny jest napelniony calkowicie (do 5 atmosfer). Jezeli nastapi przeladowanie przewodu glównego i komory rozrzadczej, a Wykona sie hamowanie, to ha¬ mulec nie moze byc pózniej calkowicie zwol¬ niony, gdy cisnienie w przewodzie glównym osiagnie przepisowe cisnienie 5 atm. Zwol¬ nienie, jakie sie wówczas osiaga, jest mniej¬ sze od zamierzonego calkowitego zwolnie¬ nia hamulca o tyle, o ile nadcisnienie w ko¬ morze rozrzadczej przewyzsza normalne ci¬ snienie w przewodzie glównym.Znane sa urzadzenia, zapobiegajace przeladowaniu przewodu glównego, w któ¬ rych--czas bezposredniego napelniania tegoprzewtodu iz glównego zbiornika poprzez du¬ zy przekrój jest uzalezniony od wysokosci poprzedniego spadku cisnienia w przewodzie glównym. Gdy maszynista jprzy pelnem ha¬ mowaniu obnizy cisnienie w przewodzie glóiwtnym ponizej cisnienia wyrównawczego miedzy zbiornikiem pomocniczym a cylin¬ drem hamulcowym, jak to sie czesto zdarza, to nalezy obawiac sie, ze w chwili nastepu¬ jacego potem zwalniania hataiulców zbiorni¬ ki pomocniczy i rozrzadczy ulegna przela¬ dowaniu.Istota wynalazku polega na tem, ze przedni zbiornik pomocniczy w danym po¬ ciagu, a wiec zbiornik, znajdujacy sie na lo¬ komotywie, zabezpiecza sie przed przelado- wianiem w ten sposób, ze cisnienie w tym zbiorniku zamyka samoczynnie zawór, przez który ustala sie i przerywa niedlawiace po¬ laczenie miedzy zbiornikiem glównym a przewodem glównym.Dzieki temu unika sie przeladowali przedniego zbiornika pomocniczego, który ze wzgledu na spelniana role odpowiada komorze rozrzadczej lub pewtnym specjal¬ nym komorom rozrzadczym, napelnianym za posrednictwem zbiornika pomocniczego.Na rysunku przedstawiono schemat urza¬ dzenia hamulcowego wedlug wynalazku w zastosowaniu do lokomotyw.Cyfra 1 oznaczony jest zawór maszyni¬ sty, cyfra 2 — znane urzadzenie wyrównaw¬ cze, a cyfra 3 — regulator cisnienia w prze¬ wodzie glównym, przeznaczony do utrzymy¬ wania w nim cisnienia na wysokosci 5 at, gdy raczka zaworu maszynisty jest ustawio¬ na w polozenie jazdy. Cyfra 4 oznaczony jest zawór papelniajacy, który sluzy do bez¬ posredniego napelniania przewodu glówne¬ go z glównego zbiornika. Cyfra 5 ozna¬ czono schematycznie przedstawiony na rysunku hamulec lokomotywy do stop¬ niowego hamowania i zwalniania z po¬ mocniczym zbiornikiem B i cylindrem hamulcowym C. Cisnienie w zbiorniku B jest rozrzadzane zapomoca zaworu na¬ pelniajacego 4. Zamiast hamulca lokomo¬ tywy mozna uzyc specjalnego urzadzenia, w którem cylinder hamulcowy C jest zastapio¬ ny zbiornikiem. Urzadzenie to bedzie wów¬ czas sluzyc wylacznie do rozrzadzania na- pelniainia przewodu glównego, przyczem o- siagnie sie niezaleznosc od suwu tloka cy¬ lindra hamulcowego.Zawór maszynisty przedstawiony jest na rysuiiku schematycznie z rozwinieta gladzia suwaka. Zawór ten w zaleznosci od poloze¬ nia suwiaka umozliwia za posrednictwem ka¬ nalów w tymze suwaku polaczenia z po- szczególnemi przewodami.Linje pionowe / —*V przedstawiaja piec polozen raczki zaworu maszynisty, a linje /, h, d, HB, l, a, o, p i r oznaczaja przewody odchodzace od tegoz zaworu. Kanaly i wy¬ drazenia w suwaku nie isa na rysunku zacie- niowane kreskami. Poniewaz urzadzenie za¬ worowe 4 rozrzadza polaczenie miedzy ^lóiwlnym zbiornikiem a przewodem glów¬ nym i z chwila osiagniecia najwyzszego ci¬ snienia w tym przewodzie podczas odhamo- wania zamyka sie samoczynnie, to zawór maszynisty moze nie posiadac specjalnego polozenia raczki, przy którym odbywa sie napelniacie przewodu glównego. Polozenie to jest raczej zwiazane z polozeniem jazdy, wskutek czego zawór maszynisty zostaje w swej budowie uproszczony.Polozenia raczki zaworu maszynisty sa nastepujace: I — polozenie napelniania i jazdy II — polozenie srednie III — polozenie odlaczenia hamulca IV — polozenie stopniowego hamowania V — polozenie hamowania naglego.Poniewaz napelnianie przewodu glówne¬ go i wynikajaca stad praca zaworu 4, regu¬ lujacego bezposrednie napelnianie tego prze¬ wodu z glówtnego zbiornika, wplywa na ha- mowianie, a w poszczególnych komorach u- rzadzen rozrzadczycli wybiera sie takie — 2 —zmiany cisnienia, aby podczas zwalniania hamulca i nastepnie napelniania przewodu glównego zostaly one znowu wyrównane, wiec przy rozpatrywaniu dzialania zaworu maszynisty wedlug wynalazku najlepiej jest rozpoczac od hamowania normalnego, Hamowaniu stopniowemu odpowiada IV polozenie suwaka w zaworze maszynisty. W polozeniu tern wydrazenie 16 suwaka laczy przewód a, wychodzacy ze zbiornika wyrów¬ nawczego A urzadzenia wyrównawczego 2, z kanalem o, prowadzacym do atmosfery.Tlok 6, na którego jedna strone dziala ci¬ snienie, panujace w przewodzie glównym, zostaje przesuniety w prawo, wskutek czego suwak 7 odslania kanal p, który za po¬ srednictwem odpowiedniego przewodu po¬ przez wydrazenie 16 jest polaczony z ka¬ nalem wylotowym o. Przewód glówny L jest wiec wskutek tego polaczony z kanalem wy¬ lotowym o zapomoca przewodu 24 i ka¬ nalu p, oslonietego przez suwak 7. Wsku¬ tek tego cisnienie w przewodzie glów¬ nym spada, a klocki hamulcowe zo¬ staja do kól przyciagniete. Kanal r laczy sie z kanalem / zapomoca wydrazenia 17 w suwjaku, wskutek czego w przestrzeni na le¬ wo od tloka 10, w oslonie zaworu rozrzad- czego 5 powstaje spadek cisnienia. Rowek przepustowy;jest zbyt waski i nie pozwala na wyrównanie cisnien z prawej i lewej stro¬ ny tloka. Wskutek tego tlok 10 przesuwa sie w lewo, otwierajac zawór //, Sprezone powietrze, znajdujace sie w zbiorniku B, plynie do cylindra hamulcowego C, nato¬ miast wylot 25 zostaje zamkniety zapomoca Suwaka 12, poniewaz przestrzen na prawo od tloka 10 laczy sie j przestrzenia pod tlo¬ kiem 14 zapomoca kanalu przepustowego 26. Tlok 14 pod wplywem cisnienia sprezo¬ nego powietrza, zawartego w zbiorniku 15, przesuwa sie wdól, przesuwajac suwak 12 i zaslaniajac otwór wylotowy 25. Wskutek spadku cisnienia w zbiorniku B obniza sie równiez cisnienie z lewej strony tloka 9 u- rzadzenia zaworowego 4. Wskutek spadku cisnienia w przewodzie glównym spada rów¬ niez cisnienie w przestrzeni z prawej stro¬ ny tloka 9 i z prawej strony zaworu 8, na¬ tomiast cisnienie, panujace w przewodzie f i w przestrzeni na lewo od zaworu 8, pozo¬ staje bez zmiany.Gdy po uskutecznionemu hamowaniu raczka zaworu maszynisty zostanie przesu¬ nieta w polozenie ///, kanaly / i r laczy sie razem za posrednictwem wydrazenia 20, a kanaly p i o za posrednictwem wydrazenia 19. Kanal d, prowadzacy do regulatora ci¬ snienia w przewodzie glównym 3, pozostaje zamkniety, a wydrazenie 23 laczy glówny zbiornik H — B z kanalem h. Gdy cisnienie w przewodzie glównym obnizy sie z powo¬ du nieszczelnosci, tlok 6 przesunie sie w le¬ wo, a suwak 7 otworzy kanal h, wskutek cze¬ go powietrze sprezone moze doplywac do przewodu hamulcowego z glównego zbiorni¬ ka H — B poprzez wydrazenie 23 i kanal h i uzupelnic wspomniane straty.Polozenie V hamowania naglego rózni sie tern od polozenia IV hamowania stopnio¬ wego, ze wydrazenie 18 laczy przewód /i przewód r bezposrednio z kanalem wyloto¬ wymo. ' Cisnienie w zbiorniku pomocniczym i rozrzadczym B opada ,wówczas az do pozio¬ mu cisnienia wyrównawczego miedzy zbior¬ nikiem pomocniczym a cylindrem hamulco¬ wymC. j W razie hamowania z pociagu zawór zwrotny 27 zapobiega przeplywaniu sprezo¬ nego powietrza z lewej strony tloka 10 w urzadzeniu zaworowem 5 do przewodu glównego. Gdyby to nastapilo, tlok 10 pola¬ czylby zbiornik pomocniczy B z cylindrem hamulcowym C. Wskutek tego cisnienie w przestrzeni na lewo od tloka 9 w zaworze 4 opadloby, zawór 8 otworzylby sie, a ponie¬ waz podczas hamowania, ^uskutecznionego z pociagu, raczka zaworu maszynisty zajmuje polozenie /, w którem glówny zbiornik po¬ wietrzny H — B laczy sie z przewodem /, wówczas powietrze ze zbiornika glównego — 3 —ifrogloby uchodzic li&zewnatrz poprzez 0- twarty zawór 8 i przewód glówny, otwarty zapomoca zaworów hamulca bezpieczenstwa albo wskutek uszkodzenia przewodu w razie rozerwania sie pociagu. Poza tern przynaj¬ mniej w przedniej czesci pociagu hamowanie byloby niedostateczne.'Gdy hamulec po uskutecznionem hamo¬ waniu zostaje zwolniony, a raczka zaworu maszynisty zostanie ustawiona w polozenie /, wówczas kanal a laczy sie z kanalem /, wskutek czego zbiornik wyrównawczy napel¬ nia sie poprzez przewód glówny L, przewo¬ dy 24 i /, wyzlobienie 21 i przewód a. Poza tern glówny zbiornik H — B laczy sie z ka¬ nalem d, a wiec do przewodu glównego zo¬ staje doprowadzone sprezone powietrze po¬ przez regulator cisnienia 3. Oprócz tego zbiornik glówny H — B laczy sie z przewo¬ dem /, wskutek czego powietrze ze zbiorni¬ ka glównego przechodzi niezdlawione do komory, w której znajduje sie zawór 8. Do przestrzeni z prawej strony tloka 9 dopro¬ wadza sie sprezone powietrze poprzez re¬ gulator cisnienia 3. Poniewaz podczas hamo¬ wania cisnienie z lewej strony tloka 9 opa¬ dlo, zatem tlok 9 przesuwa sie w lewo, o- twierajac zawór 8, przyczem powietrze ze zbiornika glównego przeplywa bez dlawie¬ nia poprzez zawór 8 do przewodu glównego.Zawór zwrotny 28 zapobiega powstaniu w przestrzeni z prawej strony tloka 9 cisnienia wiekszego od cisnienia, na jakie nastawiony fest regulator cisnienia w przewodzie glów¬ nym. Z przewodu glównego sprezone powie¬ trze przechodzi poprzez zawór zwrotny 27 do przestrzeni z lewej strony tloka 10 zawo¬ ru rozrzadczego 5 hamulca lokomotywy, przesuwa ten tlok w prawo, jesli zajmuje on jeszcze polozenie hamowania, przeplywa przez rowek przepustowy do zbiornika po¬ mocniczego B oraz do przestrzeni z lewej strony tloka 9 w urzadzeniu zawOrowem 4.Gdy cisnienie w zbiorniku pomocniczym B osiagnie wartosc, odpowiadajaca normalne¬ mu cisnieniu przewodu glównego, tlok 9 zo¬ staje przesuniety w prawo. Zawór 8 zostaje zamkniety, wskutek czego ustaje bezposred¬ nie zasilanie przewodu glównego z glównego zbiornika.Opisane wyzej urzadzenie nadaje sie szczególnie do dlugich pociagów, a zwla¬ szcza do pociagów towarowych. Do pocia¬ gów krótkich, a zwlaszcza do bardzo krót¬ kich, skladajacych sie np. z wagonu motoro¬ wego albo lokomotywyi z jednego lub dwóch wagonów przyczepnych, urzadzenie to nie dzialaloby zupelnie zadowalajaco z tego wzgledu, ze mozna byloby obawiac sie prze¬ ladowania przewodu glównego.W opisanem nizej urzadzeniu napelnia¬ nie przewodu glównego odbywa sie w spo¬ sób, opisany w poprzednim przykladzie wy¬ konania wynalazku, poprzez zawór zasilaja¬ cy 8 dopóty, dopóki cisnienie w zbiorniku pomocniczym B nie stanie sie równe Wywie¬ ranemu na tlok 9 cisnieniu, ustalanemu przez regulator cisnienia 3, t j. normalnemu cisnieniu przewodowemu 5 at. Podczas za¬ silania zbiornika pomocniczego B glówny zbiornik H — B jest polaczony bezposred¬ nio z przewodem glównym, wskutek czego jego wysokie cisnienie, wynoszace okolo 8 at, udziela sie na pewnej dlugosci temu prze¬ wodowi, natomiast ku koncowi pociagu ci¬ snienie spada tern silniej, im pociag jest dluzszy. Z chwila osiagniecia w zbiorniku pomocniczym B cisnienia, na które nasta¬ wiony jest regulator cisnienia w przewodzie glównym, i z chwila zamkniecia zaworu 8 sprezone powietrze o preznosci 8 at, znaj¬ dujace sie na poczatku przewodu glównego, odplywa ku koncowi! przewodu i do zbiorni¬ ka pomocniczego. Jesli pociag jest krótki i sklada sie np. tylko z lokomotywy i wagonu, sprezone powietrze o preznosci 5 at, znaj¬ dujace sie w przewodzie glównym, nie moze odplywac :do tylu tego przewodu, lecz lacz¬ nie x naplywajacem od przodu sprezonem powietrzem musi napelnic zbiornik pomocni¬ czy, w którym panuje juz cisnienie 5 at.Zbiornik pomocniczy zostaje wskutek tego — 4 —przeladowany, Dlugosc pociagu, przy której nalezy obawiac sie przeladowania przewodu glównego, zalezy od stosunku objetosci te¬ go przewodu do objetosci zbiornika pomocni¬ czego. Przy dlugosci wagonu 10 m i sredni¬ cy przewodu 1" oraz przy pojemnosci zbior¬ ników pomocniczych okolo 25 litrów, wspo¬ mniana dlugosc pociagu wynosi okolo 150 m, dzieki czemu opisane wyzej urzadzenie za¬ chowuje pelna sprawnosc przy dlugich po¬ ciagach.Aby i w krótkich pociagach uniknac nie¬ bezpieczenstwa przeladowania przewodu glównego; stosuje sie nastepujace srodki za¬ radcze. 1. Odlaczenie zaworu zasilajacego przez maszyniste wówczas, gdy dlugosc pociagu przekroczy wartosc krytyczna, wobec cze- go napelnianie przewodu glównego moze odbywac sie tylko przez regulator cisnienia albo przez zawór maszynisty przy ustawie¬ niu raczki w polozenie napelniania. Taki uklad hamulcowy przedstawiony jest na fig. 2. Zawór zasilajacy 4 zaopatrzony jest w te) postaci wykonania wynalazku w ku¬ rek 30, wlaczony w przewóa\ przyczem dla krótkich pociagów kurek ten jest zamknie¬ ty, a dla pociagów dlugich laczy zbiornik glówny z zaworem zasilajacym. 2. Zmniejszenie cisnienia, wyregulowa¬ nego przez regulator przewodowy cisnienia i dzialajacego na tlok 9 zaworu zasilajace¬ go np. zapomoca drugiego regulatora cisnie¬ nia, nastawionego na cisnienie nizsze od normalnego, wskutek czego zawór zasilaja¬ cy 8 zamyka sie przy cisnieniu mniejszem od 5 at. Cisnienie rozrzadzajace w regula¬ torze moze byc tak dostosowane do danej dlugosci pociagu, aby cisnienie w zbiorniku pomocniczym po wyrównaniu z cisnieniem w przewodzie glównym 'wynosilo 5 atm.Odnosne urzadzenie jest przedstawione na fig. 3. Na prawa strone tloka 9 dziala cisnienie, ustalone nie przez regulator ci¬ snienia 3, lecz cisnienie, ustalone zapomo¬ ca osobnego regulatora cisnienia 31, nasta¬ wionego na mniejsze cisnienie, przyczem zapomoca srubki nastawczej 32 tego regu¬ latora cisnienie w przestrzeni z prawej stro¬ ny tloka moze byc nastawione odpowied¬ nio do dlugosci pociagu. 3. Wlaczenie do haniulca zawfcru bez«- pieczenstwa, nastawionego na zadane w przewodzie glównym cisnienie, który pó zamknieciu zaworu zasilajacego 8 usuwa nadmiar powietrza z przewodu glównego.Tlok zaworu bezpieczenstwa moze byc pod¬ dany zarówno naciskowi sprezyny, jak i cisnieniu sprezonego powietrza ze zbiornika pomocniczego B lub z regulatora cisnienia.Jak uwidoczniono na fig. 4, suwak 33, uruchomiany zapomoca tloka 9, rozrzadza wylot zaworu 34 do atmosfery. Zawór 34 jest otwarty dopóty, dopóki cisnienie z pra^- wej strony tloka 35, równe co do wielko¬ sci cisnieniu w przewodzie glównym, prze¬ wyzsza cisnienie, dzialajace na lewa strone tego tloka, ustalone przez regulator cisnie¬ nia w przewodzie glównym. Zamiast tego ostatniego cisnienia mozna z tym samym wynikiem stosowac cisnienie zbiornika po* mocniczego B albo nacisk sprezyny, odpo¬ wiadajacy temu cisnieniu. ; f 4. Zastosowanie urzadzenia, które za¬ lezy od przeplywu sprezonego powietrza na poczatku przewodu glównego i które jest tak polaczone z urzadzeniem hamulcowem, ze zamyka zawór zasilajacy 8, gdy prze¬ plyw sprezonego powietrza w przewodzie glównym spadnie do pewnej okreslonej war¬ tosci, wskutek czego w krótkich pociagach, w których przeplyw ustaje bardzo wczesnie, zawór 8 zostaje zamkniety, zanim cisnie¬ nie w zbiorniku pomocniczym osiagnie 5 atm.Im dluzszy jest pociag, tern dluzej trwa przeplyw, przyczem zawsze istnieje pewna dlugosc pociagu, przy której przeplyw ob^ niza sie do wartosci, wywolujacej zamknie¬ cie zaworu zasilajacego w chwili, gdy ci^ snienie w zbiorniku pomocniczym B osia¬ gnie 5 atm. W tym przypadku obydwa czyn¬ niki wplywajace na zamykanie zaworu 8, — 5 —dzialaja jednoczesnie. Przy jeszcze wiek¬ szej dlugosci pociagu przeplyw trwa je¬ szcze po osiagnieciu 5 atm w pierwszym zbiorniku pomocniczym, wskutek czego w tym przypadku zawór zasilajacy 8 zosta¬ je zamkniety tylko zapomoca cisnienia w zbiorniku pomocniczym.Na fig. 5 przedstawiono zastosowanie takiego zaworu przeplywowego w ukladzie wedlug fig. 1. Zawór przeplywowy 36 z tlokiem 37 przylaczony jest obydwiema ko¬ morami do dwóch punktów 38 i 39 przewo¬ du glównego. Miedzy punktami 38 i 39 istnieje róznica cisnien, wywolana przeply¬ wem, wskutek czego tlok 37 wraz z suwa¬ kiem 40 przesuwa sie w prawo wbrew dzia¬ laniu sprezyny 41. W polozeniu tern suwak 40 laczy z atmosfera cylinder 42, którego tlok 43 zostaje przesuniety w skrajne po¬ lozenie zapomoca sprezyny 44, wskutek cze¬ go zawór zasilajacy 8 moze sie swobodnie otwierac. Skoro tylko przeplyw obnizy sie do wartosci, odpowiadajacej czulosci za¬ woru przeplywowego, sprezyna 41 przesu¬ wa tlok 37 w skrajne lewe polozenie, su¬ wak 40 odslania otwór 45 tak, iz tlok 43 zamyka zawór zasilajacy 8, jezeli zawór ten nie zostal zamkniety juz wczesniej, z chwila dojscia cisnienia w zbiorniku B do 5 atm.Rozpietosc przewodu, konieczna dla wy¬ tworzenia róznicy cisnien celem uruchomie¬ nia zawfrru przeplywowego, zalezy od czu¬ losci tego zaworu. Zlacze 38 nalezy umie¬ scic przed dlawikiem 29, aby zawór prze¬ plywowy opróznil cylinder 42 pod wply¬ wem spietrzenia cisnienia przed tym dla¬ wikiem i zawór zasilajacy 8 mógl sie bez trudu otworzyc, skoro tylko raczka zawo¬ ru maszynisty zostanie przestawiona w po¬ lozenie /.Inny rodzaj dzialania zaworu przeply¬ wowego móglby byc np. taki, aby zawór przeplywowy nie wplywal bezposrednio na zamkniecie zaworu zasilajacego 8, lecz roz¬ rzadzal przewlód, prowadzacy od zbiornika glównego do zaworu zasilajacego 8. Odby¬ wac sie to moze np. w ten sposób, ze tlok 43, uwidoczniony na fig. 5, zamyka kurek 30, przedstawiony na fig. 2, skoro tylko przeplyw obnizy sie do najmniejszej war¬ tosci.Jeszcze inny rodzaj dzialania zaworu przeplywowego polega na tern, ze zawór ten rozrzadza doplyw sprezonego powie¬ trza do zbiornika pomocniczego hamulca lokomotywy. Cisnienie w tym zbiorniku, rozrzadzajace zawór zasilajacy 8, w krót¬ kich pociagach wzrasta szybko, wskutek czego zawór zasilajacy zamyka sie odrazu, natomiast w dlugich pociagach zawór zasi¬ lajacy zamyka sie powoli, odpowiednio do przekroju normalnego kanalu zasilajace¬ go.Wymieniony uklad posiada te zalete, ze zawór zasilajacy z chwila przesuniecia raczki zaworu maszynisty w polozenie jazdy i zasilania zostaje otwarty bezposrednio, przyczem tlok zamykajacy 43 nie potrzebu¬ je byc zwolniony zapomoca zaworu prze¬ plywowego. Wobec tego zawór przeplywo¬ wy mozna przylaczyc do przewodu glówne¬ go za dlawikiem 29, nie pogarszajac dzia¬ lania urzadzenia. Dla ukladu tego zawór rozrzadczy hamulca lokomotywy winien byc zmieniony, w przeciwienstwie do poprzed¬ nio opisanego ukladu.Na fig. 6 przedstawiono schemat urza¬ dzenia hamulcowego lokomotywy z tym u- kladem.Zawór przeplywowy 36 rozrzadza ka¬ nal o duzym przekroju w porównaniu z ka¬ nalem zasilajacym 68 zaworu rozrzadcze- go. Aby podczas hamowania sprezone po¬ wietrze nie moglo przeplywac swobodnie przez duzy przekrój zaworu przeplywowe¬ go zpowrotem do przewodu glównego, w przewodzie przepustowym umieszczony jest zawór zwrotny 69. Na zbiorniku pomocni¬ czym umieszczony jest zawór bezpieczen¬ stwa 70, który wypuszcza sprezone powie¬ trze z tego zbiornika w razie przekroczenia — 6 —normalnego cisnienia w przewodzie glów¬ nym.Urzadzenie to dziala w sposób nastepu¬ jacy.Z chwila przestawienia raczki zaworu maszynisty w polozenie jazdy i zasilania, w przestrzeni na prawo od tloka 9 ustala sie zapomoca regulatora cisnienia 3 normal¬ ne cisnienie, panujace w przewodzie glów¬ nym, i otwiera sie zawór zasilajacy 8, ponie¬ waz cisnienie w zbiorniku pomocniczym w okresie hamowania zostalo zmniejszone, przyczem zawór przeplywowy moze nie byc uruchomiony. Tlok tego zaworu pod wply¬ wem fali wysokiego cisnienia zostaje prze¬ rzucony odrazu w prawe skrajne polozenie i zamyka kanal przepustowy, laczacy sie z kanalem zasilajacym 68 zaworu rozrzad- czego. Gdy pociag jest dlugi, zawór prze¬ plywowy pozostaje w prawem] skrajnem po¬ lozeniu znacznie dluzej anizeli przy pocia¬ gach krótkich, zbiornik pomocniczy zas jest wówczas napelniany przez normalny prze¬ krój kanalu zasilajacego 68. Cisnienie w zbiorniku pomocniczym zamyka wówczas zawór zasilajacy. Jesli pociag jest krótki, to zawór przeplywowy wskutek szybko ma¬ lejacej predkosci przeplywajacego powie¬ trza wraca szybko do polozenia spoczynku.W polozeniu tern kanal przepustowy jest otwarty, dzieki czemu zbiornik pomocniczy szybko sie napelnia, a zawór zasilajacy szybko sie zamyka. Sprezone powietrze o wyzszem cisnieniu, ustalajace sie zapomoca duzego przekroju w zbiorniku pomocniczym, uchodzi przez zawór bezpieczenstwa 70.W rozpatrzonych dotychczas odmianach urzadzenia wedlug wynalazku w celu zapo¬ biegania przeladowaniu przewodu glównego podczas jego napelniania tlok rozrzadczy samoczynnego zaworu zasilajacego, który przy / polozeniu raczki zaworu maszynisty przepuszcza sprezone powietrze bezposred¬ nio ze zbiornika glównego do przewodu glównego, znajduje sie zarówno pod cisnie¬ niem, ustalonem zapomoca regulatora cisnie¬ nia w przewodzie glównym, jak i pod ci¬ snieniem, panujacem w zbiorniku pomocni¬ czym lokomotywy.W razie rozerwania pociagu lub urucho¬ mienia w którymkolwiek wagonie hamulca bezpieczenstwa cisnienie w zbiorniku po¬ mocniczym opada prawie w tym samym stosunku, co i cisnienie w przewodzie glównym. Z powyzszego wynika, ze w tych przypadkach zawór zasilajacy szybko sie otwiera i przepuszcza powietrze ze zbior¬ nika glównego do przewodu glównego. Po¬ niewaz to powietrze sprezone, plynace ze zbiornika glównego do przewodu glównego, utrzymuje wskazówke odnosnego manome¬ tru w polozeniu niemal niezmienionem oraz zmniejsza { hamowanie przynajmniej w przedniej czesci pociagu, wiec maszynista narazie nic nie wie, ze pociag zostal roze¬ rwany lub zahamowany.Wskutek tego, ze w urzadzeniu wedlug fig. 1 w razie rozerwania pociagu lub do¬ raznego hamowania z pociagu zawór roz¬ rzadczy hamulca lokomotywy zostaje odla¬ czony od przewodu glównego zapomoca zaworu zwrotnego, zamykajacego sie w kie¬ runku ku przewodowi glównemu, trzeba bylo rezygnowac ze wspóldzialania hamulca lokomotywy przy hamowaniu z pociagu oraz w wypadku rozerwania pociagu.Takie zmniejszenie sily hamowania w niezwyklych okolicznosciach, przedstawiaja¬ cych niebezpieczenstwo, jest wada urzadze¬ nia.Na fig. 7 przedstawiono postac wykona¬ nia wynalazku, bedaca ulepszeniem urza¬ dzenia wedlug fig. 1. W tern ulepszonem urzadzeniu hamulec lokomotywy czynny jest równiez w razie rozerwania pociagu i w razie doraznego hambwania z pociagu, przyczem zawór zasilajacy nie pozwala na odplyw sprezonego powietrza z glównego zbiornika do przewodu glównego.W urzadzeniu tern zbiornik Wyrównaw¬ czy przy zaworze maszynisty uzyty jest zamiast zbiornika pomocniczego do rozrza- — 7 —dzania tloka zaworu zasilajacego, przyczem przewidziane sa srodki opózniajace spadek cisnienia w zbiorniku wyrównawczym pod¬ czas hamowania pociagu lub hamowa¬ nia doraznego. Otwarcie zaworu zasi¬ lajacego pod cisnieniem sprezonego po¬ wietrza, wpuszczonego ze zbiornika glów¬ nego do przewodu glównego poprzez re¬ gulator cisnienia, nastepuje wskutek tego nie odrazu, lecz dopiero po pewnym cza¬ sie, po rozpoczeciu hamowania doraznego.Poniewaz zbiornik wyrównawczy przejmuje teraz na siebie role zbiornika rozrzadczego zaworu zasilajacego, zatem stosujac osobny zbiornik, który zostaje polaczony podczas hamowania ze zbiornikiem wyrównawczym, nalezy miec na uwadze, aby spadek cisnie¬ nia w zbiorniku wyrównawczym nie posu¬ nal sie poza wartosc, niezbedna dla osiagnie¬ cia zamierzonego celu. Dzieki temu unika sie zbyt dlugiego otwarcia zaworu zasilaja¬ cego podczas napelniania przewodu glów¬ nego i ulatwia sie stopniowe zmniejszanie oraz zwiekszanie cisnienia.Celem uproszczenia rysunku pominieto hamulec lokomotywy, wykonany w znany sposób i uruchomiany bezposrednio zapo- moca urzadzenia wedlug wynalazku.Zamiast zbiornika pomocniczego B urza¬ dzenia, opisanego na wstepie (fig. 1), z prze¬ strzenia z lewej strony tloka rozrzadcze¬ go 9 zaworu zasilajacego 4 jest polaczony zbiornik wyrównawczy A, polaczony rów¬ niez z przestrzenia pod tlokiem 14. Ponad tym tlokiem znajduje sie zbiornik rozrzad- czy 15. Zbiornik y laczy sie z atmosfera przez otwór 25a. Przestrzen pod tlokiem 13, w której znajduje sie suwak 12, laczy sie przez wydrazenie 25 przewodem y.Przewód ten laczy sie z przewodem ia, pro¬ wadzacym do zbiornika wyrównawczego A przez zawór maszynisty tylko wtedy, gdy raczka tego zaworu znajduje sie w poloze¬ niu hamowania stopniowego lub naglego.Polaczenie miedzy przewodem a i prze¬ wodem /, polaczonym poprzez przewód 24 z przewodem glównym X, odbywa sie w za¬ worze maszynisty poprzez dlawiacy otwór w odpowiedniem wydrazeniu suwaka, a wiec inaczej, niz w urzadzeniu wedlug fig. 1.Czesci, stanowiace wlasciwy hamulec lokomotywy, nie sa przedstawione na ry¬ sunku, poniewaz nie naleza bezposrednio do urzadzenia.Podczas hamowania stopniowego prze¬ wód a, a wiec i zbiornik wyrównawczy A, laczy sie przez zawór maszynisty z prze¬ wodem y poprzez dlawik, wskutek czego sprezone powietrze odplywa ze zbiornika wyrównawczego A do atmosfery poprzez otwór 25 i wylot 25a. Spadek cisnienia w zbiorniku A wywoluje przesuniecie wdól tloka 14 i zasloniecie wylotu 25a zapomoca suwaka ii2, wskutek czego nastepuje wy¬ równanie cisnien w zbiornikach A i Y.Spadek cisnienia w zbiorniku A wywo¬ luje równiez spadek cisnienia w przewodzie glównym L, poniewaz urzadzenie wyrów¬ nawcze laczy kanal p z przewodem L, ka¬ nal p zas poprzez zawór maszynisty laczy sie z atmosfera. Cisnienie z lewej strony tlo¬ ka 9 urzadzenia zasilajacego 4 spada w tym samym stosunku, co i cisnienie w zbiorni¬ ku A.Jesli w celu zwolnienia hamulca racz¬ ka zaworu maszynisty zostanie ustawiona w polozenie napelniania i jazdy, to glów¬ ny zbiornik H — B zostanie wówczas po¬ laczony z przewodem d, prowadzacym do regulatora cisnienia 5. Wskutek tego po¬ wietrze sprezone p preznosci, nastawionej zapomoca tegoz regulatora, przechodzi na prawa strone tloka 9, a zawór 8 zostanie otwarty. Poniewaz przewód L laczy sie po¬ przez przewód / oraz dlawiacy otwór w wydrazeniu suwaka w zaworze maszynisty z kanalem a, nastepuje zwiekszenie cisnie¬ nia w zbiorniku A, z chwila zas, gdy ci¬ snienie z lewej strony tloka 9 osiagnie war* tosc, bliska do cisnienia z prawej strony tloka 9, zawór 8 zamknie sie. Zwiekszenie cisnienia w zbiorniku A wywoluje równiez — 8 —przesuniecie wgóre tloka 14, a cisnienie, dzialajace w zbiorniku Y, przesuwa tlok 13 z suwakiem 12 wgóre, dopóki nie odslo¬ ni sie otwór 25a i zbiornik Y nie oprózni sie.Podczas hamowania pociagu przez ma¬ szyniste lub hamowania z pociagu, cisnienie z prawej strony zaworu 8, jak równiez ci¬ snienie z lewej strony tloka 6 urzadzenia wyrównawczego spada bezposrednio, ponie¬ waz odnosne komory przewód 24 laczy bezposrednio z przewodem glównym L.! Równiez w przewodzie / nastepuje spadek cisnienia, odpowiadajacy spadkowi cisnie¬ nia w przewodzie glównym. W przewodzie a i w zbiorniku wyrównawczym spadek ci- * snienia odbywa sie wolniej wskutek dla¬ wienia powietrza w otworze dlawiacym w suwaku zaworu maszynisty. Wobec tego z lewej strony tloka 9 urzadzenia zasilaja¬ cego 4 cisnienie zmniejsza sie równiez wolniej. Biorac pod uwage, ze z lewej stro¬ ny zaworu 8 dziala pelne cisnienie zbiorni¬ ka glównego oraz obciazenia sprezyny, la¬ two spostrzec, ze otwarcie zaworu 8 moze nastapic dopiero wtedy, gdy cisnienie z le¬ wej strony tloka 9 spadnie w znacznym stopniu, a wiec o wiele pózniej, niz jakby to mialo miejsce w urzadzeniu wedlug fig. 1. Zanim to nastapi, maszynista bezwzgled¬ nie zauwazy hamowanie, rozpoczete w po¬ ciagu, i przestawi raczke zaworu maszyni- i sty w polozenie hamowania.W postaci wykonania urzadzenia, zapo¬ biegajacego przeladowaniu przewodu glów¬ nego podczas napelniania i zwalniania ha¬ mulca wedlug fig. 7, tlok rozrzadczy, roz¬ rzadzajacy zawór, poprzez który odbywa sie bezposrednie zasilanie przewodu glów¬ nego z glównego zbiornika, znajduje sie z jednej strony pod cisnieniem, ustalonem zapomoca regulatora cisnienia, z drugiej zas strony pod cisnieniem zbiornika roz¬ rzadczego, którym moze byc np. zbiornik pomocniczy hamulca lokomotywy lub tez osobny zbiornik, oprózniany podczas ha¬ mowania nie do cylindra hamulcowego, lecz do zbiornika o stalej pojemnosci. Napel¬ nianie i opróznianie tego zbiornika odby¬ wa sie w zaleznosci od zwiekszania i zmniej¬ szania cisnienia w przewodzie glównym podczas zwalniania hamulców i hamowa¬ nia.Rozrzad wymienionego wyzej zbiornika odbywa sie, w wypadku uzycia jako roz- rozrzadczego zbiornika zbiornika pomocni¬ czego lokomotywy, zapomoca zaworu roz- rzadczego. Jezeli zas stosuje sie osobny zbiornik* to potrzebne jest osobne urzadze¬ nie, zastepujace zawór rozrzadczy.W urzadzeniu tern przerwanie polacze¬ nia miedzy glównym zbiornikiem a prze¬ wodem glównym nastepuje wtedy, gdy ci¬ snienie w zbiorniku pomocniczym albo w specjalnym zbiorniku, wspomnianym wy¬ zej, osiagnie normalne cisnienie przewodo¬ we, t. j. okolo 5 atm.Urzadzenie to moze byc uproszczone w ten sposób, ze kosztowny zawór, zlozony z kilku czesci, rozrzadzajacy zbiornik, zosta¬ je usuniety, a napelnianie zbiornika roz¬ rzadczego odbywa sie bez specjalnego na¬ rzadu rozrzadczego poprzez zawór zwrotny, otwierajacy sie ku zbiornikowi rozrzadcze- mu, i przez dysze. Dysza ta daje moznosc regulowania w miare potrzeby czasu na¬ pelniania przewodu glównego powietrzem wysokopreznem.Regulowanie odplywu powietrza ze zbiornika rozrzadczego odbywa sie zapomo¬ ca zaworu maszynisty, zaopatrzonego w ko¬ more wyrównawcza, polaczona ze zbiorni¬ kiem rozrzadczym poprzez zawór zwrotny, otwierajacy sie w kierunku zaworu maszy¬ nisty. Opróznianie tej komory wyrównaw¬ czej odbywa sie zapomoca urzadzenia, wy¬ konanego podobnie do regulatora cisnienia i polaczonego z zaworem maszynisty oraz uruchomianego jednoczesnie z tym zawo¬ rem. Urzadzenie to, w przeciwienstwie do znanych regulatorów cisnienia, nie zasila sprezonem powietrzem, lecz tylko reguluje - 9W-cttaiease* Jest ono wykonane w taki sposób, ze umozliwia opróznienie zbiornika roz- rzadczego tylko do cisnienia, odpowiadaja¬ cego cisnieniu wyrównawczemu przy pel- nem hamowaniu miedzy zbiornikiem po¬ mocniczym a cylindrem hamulcowym, a wiec do okolo 3,5 at.Gdyby cisnienie w zbiorniku rozrzad- czym zmniejszalo sie ponizej tej granicy lub sprezone powietrze byloby zen wypu¬ szczone calkowicie, jak to sie zdarza z ci¬ snieniem w przewodach podczas hamowa¬ nia naglego, wówczas przy nastepnem na¬ pelnianiu przewodu glównego czas trwa¬ nia okresu napelniania powietrzem wy- sokopreznem bylby okreslony ponownem napelnianiem zbiornika rozrzadczego. Mu¬ sialoby to doprowadzic do przelado¬ wania przewodu, poniewaz i przy hamowa¬ niu naglem cisnienie w zbiornikach pomoc¬ niczych nie spada ponizej 3,5 at.Regulator cisnienia, polaczony z zawo¬ rem maszynisty, oraz sam zawór maszynisty sa znanej konstrukcji Kazdemu polozeniu raczki zaworu maszynisty odpowiada pew¬ ne okreslone cisnienie w zbiorniku roz- rzadczym i w przewodzie glównym. Dla osiagniecia tego mechanizm regulatora ci¬ snienia zaopatrzony jest w pewna czesc, która wykonywa podczas obrotu raczki za¬ woru maszynisty pewien ruch w kierunku osiowym, zmieniajac naprezenie sprezyny, naciskajacej na gniazdo grzybka, reguluja¬ cego Wylot ze zbiornika rozrzadczego.Gniazdo to uksztaltowane jest w postaci tloka/ przesuwajacego sie w cylindrycznej oslonie i podlegajacego dzialaniu sprezyny.Zmiana napiecia sprezyny uskutecznia sie w znany sposób, a mianowicie: czesc regu¬ latora cisnienia, przesuwna w kierunku o- siowym, polaczona jest ^rowkiem i sprezy¬ nami z czescia, obracana zapomoca raczki zaworu maszynisty tak, ze dzieki ksztaltowi rowka zmniejszenie cisnienia jw zbiorniku rozrzadczym ponizej 3,5 atm nie nastepuje nawet wtedy, gdy w celu dalszego zmniej¬ szenia cisnienia w przewodzie glównym raczka zaworu maszynisty uruchomiana jest w dalszym ciagu, Na fig. £ rysunku przedstawiony jest schematycznie zawór maszynisty wedlug wynalazku.Zawór maszynisty / jest przedstawiony schematycznie w znanysposób, umozliwia¬ jacy latwe rozpatrzenie polaczen poszcze¬ gólnych przewodów, komór i zaworów przy rozmaitych polozeniach raczki tego zaworu.Cyfra 2 oznaczony jest zawór wyrównaw¬ czy, polaczony z zaworem maszynisty, cyfra 4 — zawór zasilajacy wysokiego cisnienia, umozliwiajacy bezposrednie napelnianie przewodu glównego sprezonem powietrzem, zamykany pod dzialaniem cisnienia spre¬ zonego powietrza w zbiornikuB, a natomiast otwierany wskutek cisnienia powietrza, znaj¬ dujacego sie w osobnym zbiorniku 13 o tern samem cisnieniu, co i w zbiorniku glównym.Zbiornik B jest przylaczony poprzez zawór zwrotny 26 i dysze zasilajaca 27 do prze¬ wodu glównego L. Poza tern w polozeniu jazdy i w polozeniu hamowania z wyjatkiem polozenia hamowania naglego zbiornik B laczy sie za posrednictwem wydrazenia su¬ waka a z przestrzenia z prawej strony tloka rozrzadczego 21 urzadzenia wyrównawcze¬ go 2 oraz zapomoca przewodu odgalezionego 20 z zaworem przeplywowym 17. Przewód 30 laczy zbiornik B z komora 3 regulatora ci¬ snienia, znajdujacego sie przy zaworze ma¬ szynisty L Raczka 10 zaworu maszynisty, przestawiajaca w znany sposób suwak obro¬ towy, sluzy równiez do przestawiania w kie¬ runku osiowym czesci 11, sluzacej do zmia¬ ny naprezenia sprezyny 9. Zwiekszenie na¬ prezenia sprezyny 9 wywoluje odplyw spre¬ zonego powietrza ze zbiornika B poprzez górna czesc zaworu podwójnego 14, przy- czem wydrazone gniazdo zostaje przy zwiekszonem naprezeniu sprezyny 9 pod¬ niesione zapomoca cisnienia w zbiorniku.Trwa to dotad, dopóki miedzy cisnieniem, panujacem w zbiorniku, a cisnieniem spre-zyny /9 nie naslapi wyrównane. Przewód glówny jest przytem oprózniony w inny zna¬ ny sposób w zaleznosci od polozenia racz¬ ki zaworu maszynisty.Pionowy ruch wgóre i wdól czesci //, dzialajacej na sprezyne 9, mozna wyregu¬ lowac zapomoca rowka i sprezyny, a mia¬ nowicie w ten sposób, ze z chwila osiagnie¬ cia cisnienia 3,5 at w zbiorniku B dalsze rozprezenie sprezyny 9 nie nastepuje tak, iz nawet przy opróznieniu przewodu glów¬ nego L poza cisnienie wyrównawcze, ci¬ snienie w zbiorniku B zostaje utrzymane na poziomie 3,5 at. Dla osiagniecia tego rowek jest odpowiednio uksztaltowany, a miano¬ wicie poczynajac od punktu, w którym osia¬ ga sie cisnienie 3,5 at, rowek przebiega pro¬ stopadle do kierunku podluznego przesuwu plytki nastawczej sprezyny, umozliwiajac dalszy obrót czesci 11, ale uniemozliwiajac dalszy jej przesuw w kierunku osiowym.W razie potrzeby wylot powietrza ze zbiornika fi mozna równiez regulowac za- pomoca zaworu1 obciazonego sprezyna. PL