Wynalazek dotyczy urzadzen hamulco¬ wych, dzialajacych zapomoca czynnika sprezonego, a w szczególnosci urzadzen, u- ruchomianych wskutek zmiany cisnienia w przewodzie glównym.W miare zwiekszania dlugosci pociagu wzrastaja odpowiednio trudnosci jego ha¬ mowania i odhamowywania, o ile sie chce uniknac nadmiernego zwiekszenia uderzen, których przyczyna jest swobodne toczenie sie ostatnich wagonów pociagu przed doci¬ snieciem sie do ich kól klocków hamulco¬ wych oraz swobodne rozsuwanie sie czesci wagonów pociagu przed odhamowaniem o- statnich wagonów.Prócz uderzen, wywolanych powolnem kolejnem uruchomianiem hamulców, po¬ wstaja równiez uderzenia wskutek nierów¬ nomiernego ruchu hamulców, zaleznego od wielkosci sily hamowania.Wynalazek ma glównie na celu zasto¬ sowanie urzadzenia hamulcowego, w któ- rem hamulce moga byc uruchomiane w dlu¬ gim pociagu w sposób niezawodny i nie wy¬ wolujacy nadmiernych uderzen.Wypuszczanie czynnika sprezonego z przewodu glównego w celu osiagniecia przyspieszonego kolejnego dzialania za¬ worów trój drogowych w calym pociagu u- skutecznia sie podczas hamowania zapomo¬ ca zaworu trójdrogowego przed przesu¬ nieciem sie glównego suwaka zaworowegow polozenie robocze po nieznacznem, lecz zgóry okreslonem zmiejszeniti cisnienia w przewodzie glównym np. o 0,07 atm.Tlok zaworu * trój drogowego zamyka przedewszystkiem przewód zasilajacy, po- czem przy nastepnym ruchu suwaka po¬ mocniczego pod dzialaniem tloka zaworu trój drogowego uskutecznia sie lokalne wy¬ puszczenie czynnika sprezonego z przewo¬ du glównego przy okreslonem zmniejszeniu cisnienia w tym przewodzie, przyczem jed¬ nak glówny suwak zaworowy pozostaje na- razie nieczynny, co powoduje przyspieszo¬ ne kolejne uruchomianie wszystkich zawo¬ rów trój drogowych w calym pociagu przed uruchomieniem hamulców poszczególnych wagonów.Dzieki temu wzdluz calego pociagu przekazuje sie niewielkie, lecz gwaltowne zmniejszenie cisnienia w przewodzie glów¬ nym, przyczem suwaki zaworu trójdrogo¬ wego ustawiaja sie w polozenie robocze, co jest poczatkiem hamowania.Gdy tlok zaworu trój drogowego i glów¬ ny suwak zajma polozenie robocze, odpo¬ wiadajace hamowaniu, nastepuje ponowne zmniejszenie cisnienia w przewodzie glów¬ nym w mniejszym jednak stopniu, niz zmniejszenie pierwotne, co wystarcza, aby klocki hamulcowe dociskaly sie do kól z wieksza, okreslona zgóry sila.Stosuje sie równiez urzadzenia, zapew¬ niajace ograniczona szybkosc uruchomiania podczas kolejnego zmniejszania cisnienia w przewodzie glównym.Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania wynalazku. Fig. 1 przedstawia schematycznie przekrój urzadzenia hamul¬ cowego wedlug wynalazku z zaworem trój- drogowym w polozeniu, odpowiadajacem zwolnieniu hamulca; fig. 2 — przekrój cze¬ sci zaworu trój drogowego w poczatkowem polozeniu tloka tego zaworu, zamykajacego kanal zasilajacy; fig. 3 przedstawia prze¬ krój czesci zaworu trój drogowego, zajmu¬ jacego pierwotne polozenie robocze, fig. 4 przedstawia przekrój czesci zaworu trój- drogowego w drugiem polozeniu roboczem i polozeniu, odpowiadajacem hamowaniu, fig. 5—przekrój tego zaworu w polozeniu przygotowawczem.Urzadzenie hamulcowe, przedstawione na fig. 1, sklada sie z zaworu trój drogowe¬ go 1, przewodu glównego 2, cylindra hamul¬ cowego 3, zbiornika pomocniczego 4 i za¬ woru 5, utrzymujacego cisnienie w cylin¬ drze hamulcowym na pewnej okreslonej wysokosci.Zawór trójdrogowy / posiada komore tlokowa 6, polaczona z przewodem glów¬ nym 2 i zawierajaca tlok 7, oraz komore za¬ worowa 8, polaczona ze zbiornikiem pomoc¬ niczym 4 i zawierajaca glówny suwak za¬ worowy 9 oraz suwak pomocniczy 10, osa¬ dzony na suwaku 9, przyczem suwak ten posiada ruch wzgledny w stosunku do glów¬ nego suwaka, obydwa zas suwaki 9 i 10 sa uruchomiane zapomoca tloka 7 i tloczyska 11.Na koncu tloczyska 11 osadzony jest przesuwny narzad 12, na który wywiera na¬ cisk sprezyna srubowa 13. Na koncu glów¬ nego suwaka 9 znajduje sie wystep 14, mie¬ szczacy sie w otworze 15 tloczyska 11, przyczem wystep ten przy ruchu tloczyska 11 ku komorze 6 styka sie z wystepem 16 narzadu 12.Tlok 7 po przesunieciu sie w polozenie robocze opiera sie o zderzak 17, znajdujacy sie pod dzialaniem sprezyny srubowej 18.Zawór 5, regulujacy cisnienie w cylin¬ drze hamulcowym, posiada drazek 19, któ¬ ry moze byc ustawiony w takie polozenie, ze cylinder hamulcowy laczy sie z powie¬ trzem atmosferycznem przez kanal 20 i przewód 21, lub w polozenie, przy którem w cylindrze hamulcowym ustala sie pewne okreslone cisnienie.W kadlubie zaworu trójdrogowego znaj¬ duja sie komory 58, 59 i 60, które w dal¬ szym ciagu opisu beda nazywane komora¬ mi pierwsza, druga i trzecia. Do tych ko- — 2 —mór w pewnych warunkach wpuszczany jest z przewodu glównego czynnik spre¬ zony.Urzadzenie zaworowe, mieszczace sie w kadlubie zaworu trójdrogowego, zawiera gietka przepone 22, która ogranicza z jed¬ nej strony komore 23, polaczona kanalem 24 z pierwsza komora 58, oraz z drugiej strony komore 25, polaczona z powietrzem atmosferycznem zapomoca otworu 26.Grzybek 27 osadzony w komorze zaworo¬ wej 28 posiada wrzeciono 29, stykajace sie z przepona 22, oraz sprezyne 30, która na¬ ciska na przepone i usiluje podniesc grzy¬ bek zaworu z jego gniazda.Komora zaworowa 28 jest polaczona z kanalem 31, zawierajacym kulkowy zawór zwrotny 32 i prowadzacym do drugiej ko¬ mory 59. Gdy zawór 27 jest otwarty, to pierwsza komora jest polaczona z druga przez kanal 31, komore zaworowa 28, ko¬ more 23 i kanal 24.Gdy czesci zaworu trójdrogowego przyj¬ ma polozenie, odpowiadajace zwolnieniu hamulca (fig. 1), to kanal 33 umozliwia do¬ plyw czynnika sprezonego z komory tloko¬ wej 6 i przewodu glównego 2 do komory zaworowej 8 i zbiornika pomocniczego 4, wskutek czego zbiornik ten napelnia sie czynnikiem sprezonym, jak tylko prze¬ wód glówny zostanie wypelniony tymze czynnikiem dzieki uruchomieniu kurka ma¬ szynisty (na rysunku kurek ten nie jest u- widoczniony).Kanal 34, prowadzacy do cylindra ha¬ mulcowego 3, jest polaczony z kanalem 20 przez wydrazenie 35 w glównym suwaku 9 tak, iz cylinder hamulcowy zostaje pola¬ czony badz bezposrednio z atmosfera, badz tez w cylindrze tym ustala sie pewne okre¬ slone cisnienie dzieki uruchomieniu zawo¬ ru 5.Pierwsza komora iest polaczona 2 kana¬ lem 20 oraz z cylindrem hamulcowym za¬ pomoca kanalu 36, otworu 37. wydrazenia 39 w suwaku 10 i wydrazenia 38, które sie laczy z wydrazeniem 35. Trzecia komora jest polaczona z otworem wylotowym 40 zapomoca kanalu 41 i wydrazenia 42 w glównym suwaku 9, przyczem kanal 41 po¬ siada zwezenie 43. W polozeniu zatem, od¬ powiadajacem zwolnieniu hamulca, w pierwszej i trzeciej komorze panuje cisnie¬ nie atmosferyczne.Gdy hamulce sa calkowicie zwolnione, to w drugiej komorze panuje cisnienie at¬ mosferyczne, jest ona bowiem polaczona z pierwsza komora kanalem 31 i 24, przy¬ czem zawór 27 jest normalnie otwarty dzie¬ ki sprezynie 30, naciskajacej na przepone 22.Po niewielkiem zmniejszeniu cisnienia w przewodzie glównym w celu rozpoczecia hamowania tlok 7 przesuwa sie pod wply¬ wem niewielkiej róznicy cisnien, panuja¬ cych w zbiorniku pomocniczym i przewo¬ dzie glównym (róznica cisnien mniejsza od 0,07 atm), wskutek czego wspomniany tlok zamyka otwór 33 i uniemozliwia przeplyw czynnika sprezonego ze zbiornika pomocni¬ czego do przewodu glównego.Tlok 7 przesuwa suwak 10 wzdluz su¬ waka glównego 9, dopóki wystep 16 nie o- prze sie o wystep 14, jak to przedstawiono na fig. 2. Dalszemu ruchowi tloka przeciw¬ stawia sie sprezyna 13, lecz gdy cisnienie w przewodzie glównym zostaje zmniejszo¬ ne o nieznaczna wielkosc, np. o 0,07 atm, to opór sprezyny 13 zostaje pokonany, przyczem tlok moze przesunac suwak 10 w polozenie, odpowiadajace hamowaniu przy¬ spieszonemu (fig. 3), nie przesuwajac przy- tem glównego suwaka 9.W polozeniu tern wydrazenie 39 w su¬ waku 10 laczy otwór 37 z otworem 44.Wówczas otwór 44 pokrywa sie z kana¬ lem 45, który zapomoca kanalów 46 i 47 la¬ czy sie z przewodem glównym. Czynnik sprezony przeplywa z przewodu glównego do pierwszej komory, wywolujac gwaltow¬ ne lokalne zmniejszenie cisnienia, zanim za¬ wór trójdrogowy osiagnie polozenie hamo- — 3 —wania. Takie lokalne zmniejszenie cisnienia zostaje natychmiast przekazane do nastep¬ nego wagonu pociagu przez uruchomienie zaworu trójdrogowego tego wagonu w taki sam sposób, jak w wagonie pierwszym, i tak dalej przez wszystkie wagony pociagu.Wobec tego nastepuje przyspieszone kolej¬ ne uruchomienie zaworów w kazdym wago¬ nie przed uruchomieniem hamulców.Wobec wypuszczenia czynnika sprezo¬ nego z przewodu glównego w sposób opisa¬ ny powyzej tlok zaworu trójdrogowego o- raz suwak glówny zajma ostatecznie w kaz¬ dym wagonie polozenie robocze, w którem to polozeniu (fig. 4) kanal 34 pokrywa sie z otworem 48 w glównym suwaku 9, a o- twór 49 w suwaku 10 pokrywa sie z otwo¬ rem 48a tak iz czynnik sprezony doplywa ze zbiornika pomocniczego do cylindra hamul¬ cowego, wywolujac w zwykly sposób uru¬ chomienie hamulców.Przesuniecie glównego suwaka 9 w po¬ lozenie robocze powoduje przerwanie po¬ laczenia miedzy kanalami 36 a 45, tak iz dalszy przeplyw czynnika sprezonego z przewodu glównego do pierwszej komory zostaje uniemozliwiony. Oprócz tego po przesunieciu glównego suwaka w polozenie robocze wydrazenie 50 laczy kanal 51, pro¬ wadzacy do drugiej komory, z kanalem 46, tak iz czynnik sprezony przeplywa z prze¬ wodu glównego do drugiej komory, wyrów¬ nywajac w niej cisnienie.W polozeniu roboczem tloka i suwaków zaworu trójdrogowego nastepuje równiez przeplyw czynnika sprezonego z przewodu glównego do trzeciej komory 60, dopóki ka¬ nal 41 jest polaczony z kanalem 47 zapo- moca otworu 52 w glównym suwaku 9, wy¬ drazenia 53 w suwaku 10 i otworów 54 w glównym suwaku. Czas przeplywu czynnika sprezonego jest proporcjonalny do czasu powrotu suwaka 10 w pierwotne polozenie robocze (fig. 3).Ogólne zmniejszenie cisnienia, wynika¬ jace z opisanego wyzej przyspieszonego u- ruchoniiania zaworów, jest wystarczajace do wytworzenia zadanego i skutecznego ci¬ snienia w cylindrze hamulcowym, np. ci¬ snienia okolo 0,5 atm.Skoro tylko cisnienie w zbiorniku po¬ mocniczym, dzieki odplywowi czynnika sprezonego do cylindra hamulcowego, zo¬ stanie zmniejszone w stopniu nieco mniej¬ szym niz zmniejszenie cisnienia w przewo¬ dzie glównym, to tlok 7 przesuwa suwak 10 w polozenie, przy którem doplyw czynnika sprezonego do cylindra hamulcowego jest przerwany, jak równiez przerwane jest po¬ laczenie miedzy przewodem glównym a trzecia komora. W tern polozeniu (fig. 5) wydrazenie 53 laczy otwór 52 z otworem 55 w glównym suwaku, który to otwór pokry¬ wa sie z otworem wylotowym 56. Tym spo¬ sobem czynnik sprezony wyplywa z trze¬ ciej komory do atmosfery.Gdy cisnienie w przewodzie glównym zostaje zwiekszone, tlok 7 zaworu trójdro¬ gowego przesuwa suwak 10 i glówny suwak 9 w polozenie, odpowiadajace zwolnieniu hamulców (fig. 1). O ile pozadane jest cal¬ kowite zwolnienie hamulców, to drazek 19 nalezy odrazu ustawic w polozenie, w któ¬ rem kanal 20 laczy sie z powietrzem atmo- sferycznem.Cylinder hamulcowy 3 i pierwsza komo¬ ra 58 zostaja wówczas polaczone z powie¬ trzem atmosferycznem, jak równiez i druga komora 59 zapomoca kanalów 31 i 24.Jesli jest pozadane utrzymac pewne o- kreslohe cisnienie w cylindrze hamulco¬ wym, nalezy drazek 19 zaworu 5 odpowied¬ nio przesunac. W tym przypadku, skoro tylko cisnienie w przewodzie glównym zwiekszy sie, a narzady zaworu trójdrogo¬ wego przyjma polozenie, odpowiadajace odhamowaniu, w cylindrze hamulcowym i w pierwszej komorze powstanie okreslone cisnienie. Cisnienie to wywoluje odksztal¬ cenie przepony 22 wbrew dzialaniu sprezy¬ ny 30, wskutek czego grzybek zaworu 27 zostaje osadzony na gniezdzie; dopóki — 4 —przepona pozostaje wygieta, czynnik spre* zony nie moze mory /do drugiej. Wobec tego po kolejnem zmniejszeniu cisnienia w przewodzie glów¬ nym czynnik sprezony nie moze byc wypu¬ szczony z przewodu glównego do drugiej komoryf przyczem zmniejszenie cisnienia w przewodzie glównym wskutek przeplywu tego czynnika tylko do pierwszej komory jest nieznaczne; Zapobiega to nadmiernemu docisnieciu do kól klocków hamulcowych po powtór- nem ich uruchomieniu, co mogloby nastapic w tym przypadku, gdyby cisnienie w prze¬ wodzie glównym zostalo zmniejszone wsku¬ tek przeplywu czynnika sprezonego do dru¬ giej komory.Aby zapobiec odplywowi czynnika spre¬ zonego z drugiej komory do przewodu glównego, gdy cisnienie w przewodzie tym jest mniejsze niz w komorze, w kanale 46 umieszczony jest kulkowy zawór zwrotny 57.Pierwsza komora posiada stosunkowo duza objetosc, wskutek czego, o ile glówny suwak zaworowy 9 nie dosc szybko prze¬ sunie sie w polozenie, odpowiadajace od- hamowaniu, cisnienie w przewodzie glów¬ nych chwilowo zmniejszy sie dzieki odply¬ wowi czynnika sprezonego z przewodu glównego do tej komory.Jednem z zadan sprezyny 18 jest o- chrona tloka 7 przed zetknieciem sie z pierscieniem uszczelniajacym w polozeniu wedlug fig. 4, dzieki czemu cala powierzch¬ nia tloka 7 jest wystawiona na dzialanie cisnienia w przewodzie glównym, gdy na¬ lezy zwolnic hamulce. PL