Wynalazek dotyczy hamulca, dzialaja¬ cego sprezonem powietrzem, do pociagów, kursujacych z bardzo duza szybkoscia (125 — 175 km na godzine). Przy hamo¬ waniu pociagów tego rodzaju jest rzecza bardzo wazna, aby w celu skrócenia drogi hamowania napelnianie cylindra hamulco¬ wego sprezonem powietrzem przy hamo¬ waniu w czasie jazdy z wielka szybkoscia odbywalo sie niezwlocznie i niezaleznie od zaworu rozrzadczego, odznaczajacego sie zawsze pewna bezwladnoscia, poprzez sze¬ rokie przekroje przeplywowe. Cylinder hamulcowy tego rodzaju hamulca jest ob¬ liczony tak, ze przy wyrównaniu cisnienia w cylindrze hamulcowym z cisnieniem zbiornika sprezonego powietrza wytwarza sie sila hamowania, odpowiadajaca pozor¬ nej wadze wagonu, znacznie wiekszej od wagi rzeczywistej, moze ona bowiem wy¬ nosic okolo 180% rzeczywistej wagi wa¬ gonu. Poniewaz przy spadku szybkosci ja¬ zdy wspólczynnik tarcia pomiedzy klockiem hamulcowym a kolem stale wzrasta, a po¬ nizej szybkosci okolo 40 km na godzine bardzo szybko maleje, przeto silne zaha¬ mowanie (180% wagi wagonu) nie moze byc oczywiscie utrzymywane podczas ca¬ lego okresu hamowania, gdyz w przeciw¬ nym razie, przy zmniejszaniu sie szybko¬ sci kola zostana wreszcie zakleszczone, wskutek czego nietylko zmniejszy sie znacznie skutek hamowania, lecz równiez powstana na obreczach szkodliwe spla¬ szczone miejsca. Aby temu zapobiec, sto¬ suje sie w znany sposób urzadzenie, dzia¬ lajace w zaleznosci od szybkosci jazdy, przyczem przy spadku tej szybkosci poni- *) Wlascicielka patentu oswiadczyla, ze wynalazca jest Friedrich Hildebrand w Berlinie.zey pewnej- okreslonej wartosci, która mo¬ ze wynosic np. 40 km na godz, ale zalez¬ nie? od okolicznosci moz| posiadac i inna * wartosc, sila Ji^mowania ^mniejsza sie o -tyli, ^ze odpowiada 'tylko' pewnej czesci rzeczywistej wagi wagonu, np. 80% tej wagi.Aby zapewnic szybki wzrost cisnienia w cylindrze hamulcowym, stosuje sie w mysl wynalazku zawór przekaznikowy po¬ miedzy zbiornikiem sprezonego powietrza i cylindrem lub cylindrami hamulcowemi, gdy jest ich kilka. Zawór ten jest nasta¬ wiany zapomoca cisnienia, wytwarzajace¬ go sie przy hamowaniu w znane[ komorze wstepnej, albo bezposrednio zapomoca ci¬ snienia, panujacego w przewodzie glów¬ nym, a przy hamowaniu naglem laczy zbiornik sprezonego powietrza z cylindrem hamulcowym wzglednie z cylindrami ha¬ mulcowemi, natomiast przy hamowaniu stopniowem inny zawór rozrzadczy prze¬ puszcza sprezone powietrze ze zbiornika poprzez znane kanaly i wydrazenia suwa¬ kowe do cylindra hamulcowego.Na rysunku przedstawiono kilka przy¬ kladów wykonania urzadzenia hamulco¬ wego wedlug wynalazku. Fig. 1 przedsta¬ wia postac wykonania, w której zawór przekaznikowy, dzialajacy tylko przy na¬ glem hamowaniu, pozostaje pod wplywem cisnienia, panujacego w komorze wstepnej, napelnianej przy hamowaniu sprezonem powietrzem z przewodu glównego; nato¬ miast przy hamowaniu podczas duzej szybkosci przylacza sie dodatkowy cylin¬ der hamulcowy do cylindra, wystarczaja¬ cego przy hamowaniu podczas mniejszych szybkosci jazdy, fig. 2 — te sama postac wykonania, w której zawór przekazniko¬ wy jest polaczony bezposrednio z przewo¬ dem glównym, fig. 3 — postac wykonania o jednym tylko cylindrze hamulcowym, który jest obliczony na hamowanie przy duzej szybkosci, przy spadku której jest czesciowo oprózniany. Dzialajacy przy wszystkich rodzajach hamowania zawór przekaznikowy w tej odmianie wykonania podlega zmiennemu cisnieniu, panujacemu w komorze wstepnej, napelnianej zapomo¬ ca zaworu rozrzadczego, przyczem zarów¬ no podczas hamowania przy duzej, jak i przy malej szybkosci, cisnienie w cylin¬ drze hamulcowym jest proporcjonalne do cisnienia w przewodzie glównym. Fig. 4 przedstawia odmiane hamulca, w której do rozrzadu zaworu przekaznikowego stosuje sie dwa zespoly tlokowe, poddane dziala¬ niu zmiennego cisnienia z komory wstep¬ nej i z cylindra hamulcowego, uruchomia¬ ne pojedynczo lub razem w zaleznosci od szybkosci wagonu tak, iz dodatkowe sily hamowania dla wiekszych szybkosci moga byc dowolnie uzaleznione od szybkosci jazdy i cisnienia w przewodzie glównym.Fig. 5 przedstawia nowa odmiane hamulca wedlug wynalazku, w której urzadzenie, zmniejszajace sile hamowania przy mniej¬ szej szybkosci, rozrzadza inne urzadzenie, które przy spadku szybkosci jazdy opóz¬ nia wzrost cisnienia w cylindrze hamulco¬ wym. Fig. 6 przedstawia nowa odmiane ha¬ mulca, w której sila hamowania jest uza¬ lezniona nietylko od szybkosci jazdy, lecz równiez i od obciazenia wagonu. Fig. 7 i 8 przedstawiaja szczególy konstrukcyjne te¬ go urzadzenia. Fig. 9 przedstawia postac wykonania wynalazku, wedlug której w u- rzadzeniu przekaznikowem, wlaczonem przed cylindrem hamulcowym, jeden z tlo¬ ków tego urzadzenia przekaznikowego jest obciazony sprezyna, która pozwala na u- ruchomienie odpowiedniego tloka dopiero wtedy, gdy zmniejszenie cisnienia w prze¬ wodzie glównym przekroczy okreslona wartosc. Fig. 10 i 11 przedstawiaja wykre¬ sy przebiegu wzrastania cisnienia w cylin¬ drze hamulcowym urzadzenia hamulcowe¬ go bez urzadzenia wedlug fig. 9 oraz z tern urzadzeniem.W postaci wykonania hamulca wedlug fig. 1 zawór rozrzadczy /, którego kon- — 2 -strukcja jest bez znaczenia dla zrozumie¬ nia dzialania hamulca wedlug wynalazku, jest polaczony z przewodem glównym 2, biegnacym wzdluz pociagu, i ze zbiorni¬ kiem pomocniczym 3, posiadajacym zna¬ czenie zbiornika rozrzadczego. Poza tern zawór rozrzadczy 1 jest polaczony ze zbiornikiem 4 sprezonego powietrza, który to zbiornik jest napelniany przez zawór rozrzadczy lub w znany sposób przez za¬ wór zwrotny, otwierajacy sie ku zbiorniko¬ wi bezposrednio z przewodu glównego 2 (jak np. w ukladzie wedlug fig. 2). Cylin¬ dry hamulcowe 5 i 6 sa polaczone zapomo- ca przewodu poprzez zawór przekazniko¬ wy 10 z zaworem rozrzadczym 1. Cylinder hamulcowy 6 jest cylindrem dodatkowym do cylindra 5 i jest czynny tylko dopóty, dopóki szybkosc jazdy przekracza pewna okreslona wartosc (np. 40 km na godz).Cylinder 6 znajduje sie pod wplywem u- rzadzenia zaworowego 8, sterowanego za- pomoca urzadzenia 7, które dziala w za¬ leznosci od szybkosci jazdy i ma np, po¬ stac regulatora odsrodkowego, chociaz to nie jest konieczne.Zawór przekaznikowy 10, umieszczony pomiedzy zbiornikiem 4 i cylindrami ha- mulcowemi 5 i 6, posiada tlok 11, obciazo¬ ny sprezyna. Komora nad tlokiem 11 jest polaczona z atmosfera zewnetrzna. Tlo¬ czysko tego tloka, przepuszczone przez przegrode w oslonie zaworowej 10, otwie¬ ra i zamyka zawór 12, który rozrzadza po¬ laczeniem pomiedzy zbiornikiem 4 i cylin¬ drami hamulcowemi. Komora pod tlokiem 11 jest polaczona przewodem 13 z przed¬ stawiona na rysunku schematycznie wstep¬ na rozrzadzajaca komora 14, zawierajaca pewien narzad rozrzadczy, dzieki któremu komora rozrzadcza napelnia sie powietrzem sprezonem z przewodu glównego tylko przy hamowaniu naglem.Przed dodatkowym cylindrem hamul¬ cowym 6 jest wlaczone urzadzenie zawo¬ rowe 9, którego tlok rozrzadczy 15 jest ob¬ ciazony sprezyna. Wskutek tego tlok 15 usiluje docisnac do grzybka zaworu wylo¬ towego 17 swoje wydrazone tloczysko 16 i przerwac opróznianie dodatkowego cylin¬ dra hamulcowego 6 oraz utrzymac w sta¬ nie otwartym zawór 18, który rozrzadza polaczeniem pomiedzy cylindrami hamul¬ cowemi 5 i 6, wzglednie miedzy zaworem przekaznikowym 10 i cylindrem 6. Prze¬ strzen ponad tlokiem 15 jest oddzielona od srodkowej komory, znajdujacej sie w oslonie zaworowej 9, przegroda, poprzez która jest przepuszczone odpowiednio u- szczelnione wydrazone tloczysko 16. Do komory ponad tlokiem 15 prowadzi prze¬ wód 19, polaczony z oslona urzadzenia za¬ worowego 8.W oslonie tej znajduje sie komora, któ¬ ra przewodem 23 jest polaczona ze zbior¬ nikiem 4 oraz komora, z która jest pola¬ czony wspomniany wyzej przewód 19. O- bydwie te komory sa przedzielone przegro¬ da, w której znajduje sie otwór przeloto¬ wy, rozrzadzany zaworem 22. Zawór 22 wraz z zaworem 21 stanowi zawór podwój¬ ny. Zawór 21 sluzy do otwierania i zamy¬ kania wydrazenia suwaka wylotowego 20, który jest podnoszony wzglednie opu¬ szczany przez regulator odsrodkowy 7 lub inne podobne urzadzenie.Przewód, prowadzacy do cylindra ha¬ mulcowego 5, posiada zawór bezpieczen¬ stwa 24, który zapobiega, aby przy hamo¬ waniu przy mniejszej szybkosci, a wiec gdy dodatkowy cylinder 6 jest odlaczany, nie powstawalo w cylindrze hamulcowym 5 zbyt duze cisnienie.Odmiana hamulca, przedstawiona na fig. 2, rózni sie od opisanego wyzej ukladu tylko tern, ze tlok 11 posiada dysze napel¬ niajaca 25 i ze przewód 13 laczy komore nad tlokiem 11 bezposrednio z przewodem glównym 2.Dzialanie tego urzadzenia jest naste¬ pujace.Przy hamowaniu; naglem w przypadku — 3 —fig. 1 komófa przekaznikowa 14 napelnia cie sprezeniem powietrzem z przewodu glównego 2, wskutek czego tlok 11 prze¬ suwa sie w urzadzeniu przekaznikowem 10 wgóre. W przypadku wedlug fig. 2 komora nad tlokiem 11 zostaje oprózniona wzgled¬ nie panujace w niej cisnienie spada, a tlok 11 posuwa sie wgóre pod wplywem cisnie¬ nia, dzialajacego zdolu. Zawór 12 otwiera sie, a sprezone powietrze ze zbiornika 4 przeplywa szybko przez duzy przekrój przeplywowy zaworu 12 do cylindra ha¬ mulcowego 5. Jezeli w chwili hamowania szybkosc jazdy jest duza (ponad 40 km na godz), wówczas regulator 7 utrzymuje su¬ wak 20 w polozeniu podniesionem, zawór 21 jest otwarty, przewód 19 jest opróznio¬ ny, a zawór 22 zamkniety. Wskutek tego w urzadzeniu zaworowem 9 tlok 15 jest nieobciazony od góry i pod wplywem spre¬ zyny zajmuje górne polozenie. Zawór wy¬ lotowy 17 utrzymuje wówczas w stanie zamknietym górny otwór wydrazonego tloczyska 16, natomiast zawór wlotowy 18 jest otwarty. Obydwa cylindry hamulcowe 5 i 6 napelniaja sie sprezonem powietrzem ze zbiornika 4, dzieki czemu wagon jest hamowany pelna sila obydwóch cylindrów hamulcowych. Skoro tylko szybkosc wago¬ nu zmniejszy sie pod wplywem hamowa¬ nia do pewnej okreslonej wartosci, przy której wspólczynnik tarcia pomiedzy kloc¬ kiem hamulcowym a kolem wzrosnie w ta¬ kim stopniu, iz pod wplywem dzialania o- bydwóch cylindrów hamulcowych kola zo¬ stalyby zakleszczone, regulator 7 przesu¬ wa suwak 20 wdól. Zawór 21 zamyka sie wówczas, natomiast zawór 22 zostaje o- twarty. Sprezone powietrze ze zbiornika 4 przedostaje sie wówczas poprzez otwarty zawór 22 do przewodu 19 i do komory po¬ nad tlokiem 15 urzadzenia zaworowego 9.Tlok 15 posuwa sie wdól, wskutek czego najpierw zamyka sie zawór wlotowy 18, tak iz polaczenie dodatkowego cylindra 6 ze zbiornikiem 4 zostaje przerwane. Na¬ stepnie zostaje otwarty zawór 17, poprzez który dodatkowy cylinder hamulcowy 6 opróznia sie, wskutek czego dalsze hamo¬ wanie odbywa sie tylko pod dzialaniem cy¬ lindra hamulcowego 5.Jezeli przy zmniejszonej szybkosci (np. ponizej 40 km na godz) uskutecznione zo¬ stalo hamowanie nagle, to juz na poczatku hamowania zawór 18 jest zamkniety, a cy¬ linder dodatkowy 6 odlaczony od zbiorni¬ ka 4, z którego napelnia sie wówczas wy¬ lacznie cylinder hamulcowy 5. Wytworzo¬ ne w nim cisnienie przy hamowaniu przy niewielkiej szybkosci a wskutek tego i przy duzym wspólczynniku tarcia moze byc w pewnych przypadkach zaduze.Zmniejszenie cisnienia w cylindrze hamul¬ cowym do wartosci dopuszczalnej odbywa sie wówczas zapomoca zaworu bezpieczen¬ stwa 24.Urzadzenie hamulcowe, przedstawione na fig. 3, jest uproszczone w porównaniu do urzadzen wedlug fig. 1 i 2 o tyle, ze sto¬ suje sie tylko jeden cylinder hamulcowy 5 tak obliczony, aby przy hamowaniu przy duzej szybkosci wytwarzalo sie w nim ci¬ snienie, odpowiadajace pozornej wadze wagonu, wynoszacej okolo 180% rzeczy¬ wistej wagi tego wagonu. Pelne cisnienie hamowania, wytworzone w tym cylindrze, utrzymuje sie tylko tak dlugo, dopóki szybkosc jazdy pod wplywem hamowania nie obnizy sie do wartosci, która wymaga zmniejszenia sily hamowania do wartosci, odpowiadajacej pozornej wadze wagonu, wynoszacej okolo 80% rzeczywistej wagi wagonu. W tym celu w zaworze przekaz¬ nikowym 10 oprócz tloka 11, który otwie¬ ra pod dzialaniem cisnienia zawór 12, jest umieszczony tlok llb, odpowiadajacy tlo¬ kowi 15 wedlug fig. 1 i 2, oraz zawór wy¬ lotowy 17, rozrzadzajacy wylot cylindra hamulcowego, przyczem tlok lla z chwila spadku szybkosci ponizej pewnej okreslo¬ nej! wartosci (okolo 40 km na godz) podle¬ ga dzialaniu cisnienia sprezonego powie- - 4 -trza z cylindra hamulcowego 5 poprzez za¬ wór 22, przeciwdzialajac tlokowi 11. Ko¬ mora miedzy tlokami 11 i lla jest pola¬ czona z atmosfera. Cisnienie w komorze wstepnej 14, napelnianej i opróznianej przez zawór rozrzadczy 1, a wskutek tego i cisnienie w komorze pod tlokiem 11 jest regulowane zapomoca zaworu rozrzadcze- go 1 odpowiednio do spadku cisnienia w przewodzie glównym 2. W ten sposób ci¬ snienie w cylindrze hamulcowym 5 jest re¬ gulowane przy duzej i malej szybkosci od¬ powiednio do spadku cisnienia w przewo¬ dzie glównym.Urzadzenie hamulcowe wedlug fig. 3 dziala w sposób nastepujacy.Przy hamowaniu zawór rozrzadczy /, przeznaczony wylacznie do napelniania i oprózniania komory wstepnej 14, napelnia ja powietrzem sprezonem ze zbiornika po¬ mocniczego 3. Wskutek tego tlok 11 w za¬ worze przekaznikowym 10, uruchomianym przy hamowaniu wszelkiego rodzaju pod¬ nosi sie ku górze. Zawór wlotowy 12 otwie¬ ra sie i szybko wpuszcza sprezone powie¬ trze ze zbiornika 4 poprzez szeroki prze¬ krój zaworu wlotowego 12 do cylindra ha¬ mulcowego 5. Jezeli w chwili hamowania szybkosc jazdy byla dosc znaczna, np. 40 km na godzine, to regulator 7 utrzymuje suwak wylotowy 20 urzadzenia zaworowe¬ go 8 w polozeniu górnem; zawór 21 jest wówczas otwarty, a zatem przewód 19 o- prózniony. Zawór 22 jest zamkniety.Wskutek tego w zaworze przekaznikowym W tlok lla nie jest od strony górnej obcia¬ zony. Zawór wylotowy 17 utrzymuje o- twór górny w tloku llb w stanie zamknie¬ tym. Cylinder hamulcowy 5 napelnia sie ze zbiornika 4 sprezonem powietrzem, wy¬ wolujac hamowanie pojazdu cala sila. Sko¬ ro wskutek tego hamowania szybkosc po¬ jazdu spadnie do pewnej okreslonej war¬ tosci, przy której tarcie pomiedzy klocka¬ mi hamulcowemi i kolami wzrosnie o tyle, ze kola zostalyby zakleszczone, regulator 7 przesuwa suwak wylotowy 20 urzadzenia zaworowego 8 ku dolowi, zamykajac zawór 21 i otwierajac zawór 22. Sprezone powie¬ trze przedostaje sie wówczas z cylindra hamulcowego 5 do przewodu 19 i do prze¬ strzeni nad tlokiem lla zaworu przekazni¬ kowego 10. Tlok lla opada ku dolowi, za¬ mykajac przedewszystkiem zawór wlotowy 12, wskutek czego polaczenie cylindra ha¬ mulcowego 5 ze zbiornikiem sprezonego powietrza 4 zostaje przerwane. Nastepnie otwiera sie zawór wylotowy 17, poprzez który cylinder hamulcowy 5 czesciowo o- próznia sie. Trwa to dopóty, dopóki od¬ dzialywajace na tlok 11 cisnienie nie prze¬ zwyciezy cisnienia przeciwdzialajacego i nie zamknie zaworu wylotowego 17.W razie hamowania przy malej szybko¬ sci jazdy (np. ponizej 40 km na godzine) zamyka sie na poczatku hamowania zawór 21 w urzadzeniu zaworowem 8, a otwiera sie zawór 22. Cisnienie, wytwarzajace sie w cylindrze hamulcowym 5, oddzialywa przeto równoczesnie na tlok lla w zawo¬ rze przekaznikowym 10, który to tlok prze¬ ciwdziala dzialaniu tloka 11, powodujace¬ mu wzrastanie w cylindrze hamulcowym 5 cisnienia ponad wartosc, przewidziana dla tej szybkosci jazdy.Dzieki takiemu ukladowi tloków 11, lla i llb -w zaworze przekaznikowym 10 osiaga sie taki skutek, ze cisnienie w cy¬ lindrze hamulcowym 5 regulowane- jest przy duzych i malych szybkosciach jazdy odpowiednio do spadku cisnienia w prze¬ wodzie glównym 2.Urzadzenie hamulcowe wedlug fig. 3 jest o tyle niedoskonale, ze ta czesc prze¬ biegu hamowania, która odpowiada hamo¬ waniu duza sila przy duzej szybkosci, nie ulega zmianie przy spadku szybkosci.Zmiana wielkosci wspólczynnika tarcia przy zmianie szybkosci uwzgledniona zo¬ stala w odmianie urzadzenia hamulcowego wedlug fig. 4.W tym celu w oslonie zaworu; przekaz- — 5 —! i nikowego 10, wlaczonego przed cylindrem hamulcowym do odpowiedniego przewodu, jest umieszczony inny tlok lic, dzialajacy w kierunku otwierania zaworu wlotowego 12 i podlegajacy zmiennemu cisnieniu w komorze wstepnej 14. W dolnej czesci o- slony zaworowej 10 znajduje sie jeszcze jeden tlok lid, podlegajacy dzialaniu ci¬ snienia, panujacego w cylindrze hamulco¬ wym, i przeciwdzialajacy tlokowi 11, na który dziala cisnienie komory wstepnej 14.Zawór przekaznikowy 10 posiada jeszcze jeden tlok lla, na który zgóry dziala ci¬ snienie zbiornika pomocniczego 3, zdolu zas cisnienie, panujace w zbiorniku 4f przy- czem tylko wtedy, gdy regulator 7 przy zmniejszeniu sie szybkosci jazdy do pew¬ nej okreslonej wartosci (okolo 40 km na godz) otworzy zawór 22.Jezeli przy zastosowaniu takiego urza¬ dzenia hamulcowego nastapi hamowanie przy niewielkiej szybkosci jazdy, to wobec tego, ze regulator odsrodkowy 7 nie napre¬ za sprezyny 26, a zawór 22 zamyka pola¬ czenie pomiedzy przewodami 23 i 25 i przewód 25 jest oprózniony poprzez za¬ wór 21, to tlok lla nie podlega dzialaniu cisnienia od dolu. Dzieki cisnieniu, dzia¬ lajacemu zgóry ze zbiornika pomocnicze¬ go 3, tlok lla dazy ku dolowi. Wiekszy tlok 11, na który zgóry dziala cisnienie atmosferyczne, podlega od dolu dzialaniu sprezonego powietrza z komory wstepnej 14, wskutek czego wysuwany jest wgóre.Na tlok lid od dolu równiez dziala cisnie¬ nie atmosferyczne, a od góry cisnienie cy¬ lindra hamulcowego. Powierzchnie tloków lla, 11 i lid sa tak obliczone, ze skiero¬ wane wdól oddzialywanie tloków lla i lid jest wieksze od skierowanego wgóre od¬ dzialywania tloka 11, wskutek czego caly zespól tlokowy lla, 11, lid, nie polaczony z tlokami llb, lic, pozostaje w dolnem po¬ lozeniu i nie bierze udzialu w rozrzadza¬ niu zaworów 12 i 17. Rozrzadzanie to od¬ bywa sie tylko zapomoca tloków llb i lic, z których tylko ostatni podlega dzialaniu cisnienia komory wstepnej 14 w kierunku zamykania zaworu wylotowego 17 i otwie¬ rania zaworu wlotowego 12. Na tlok llb natomiast dziala cisnienie z cylindra ha¬ mulcowego, które jest regulowane w za¬ leznosci od cisnienia, panujacego w komo¬ rze wstepnej 14, przyczem przy pelnem hamowaniu wielkosc hamowania wynosi o- kolo 80% wagi wagonu; zawór wlotowy 12 jest juz zamkniety, a zawór wylotowy 17 jeszcze nie jest otwarty.W przypadku hamowania przy duzej szybkosci urzadzenie regulacyjne 7 dziala zapomoca sprezyny 26 na przepone 27. Za¬ wór 21 zostaje zamkniety, zawór 22 — otwarty, natomiast tlok lla podlega wów¬ czas od dolu dzialaniu sprezonego powie¬ trza ze zbiornika 4. Dolny zespól tlokowy lla, 11, lid przesuwa sie do góry, a sty¬ kajac sie z zespolem tlokowym lic, llb, bierze udzial w rozrzadzaniu zaworów 12 i 17. Obciazenie dolnej strony tloka lla zmienia sie w zaleznosci od napiecia spre¬ zyny 26, a wiec od szybkosci jazdy, wsku¬ tek czego zmienia sie wartosc cisnienia w cylindrze hamulcowym, przy której naste¬ puje zamkniecie doplywu sprezonego po¬ wietrza do tego cylindra i jego opróznia¬ nie.W opisanych wyzej urzadzeniach ha¬ mulcowych (fig. 3 i 4) napelnianie cylin¬ dra hamulcowego 5 odbywa sie poprzez zawór wlotowy 12, który zawsze odslania jednakowe przekroje przeplywowe dla sprezonego powietrza, aby przez szybki wzrost cisnienia w cylindrze hamulcowym skrócic jak najbardziej dlugosc drogi, na której odbywa sie hamowanie.Taki szybki wzrost cisnienia w cylin¬ drze hamulcowym, bardzo pozadany przy hamowaniu przy duzej szybkosci, jest nie¬ pozadany przy hamowaniu przy szybkosci malej, gdyz wskutek znacznego wspól¬ czynnika tarcia przy malych szybkosciach nastepuje momentalnie bardzo silne opóz- — 6 —mante ttegu wagonu, co j^st nieprzyjemne dla pasazerów.Aby temu zapobiec, mozna wedlug wy¬ nalazku ^wlaczyc (lig. 5) w przewód po¬ miedzy zaworem rozrzadczym / i komora wstepna 14 odpowiednie urzadzenie zawo¬ rowe. To urzadzenie zaworowe poddane jest dzialaniu cisnienia, oddzialywajacego w zaleznosci od zmiany szybkosci jazdy na tlok rozrzadczy lla zaworu przekazniko¬ wego 10. Tourzadzenie zaworowe, znajdu¬ jace sie równiez i pomiedzy zaworem roz¬ rzadczym 1 i zaworem przekaznikowym 10, w tym okresie, gdy sprezone powietrze doprowadzane jest z urzadzenia regula¬ cyjnego 7 do tloka lla (przy jezdzie po¬ wolnej), zezwala tylko na powolny prze¬ plyw sprezonego powietrza z zaworu roz- rzadczego / do komory wstepnej przekaz¬ nika zaworowego (dolna strona tloka 11).Taka odmiana hamulca jest przedstawiona na fig. 5.Oprócz narzadów, przedstawionych na fig. 3, w odmianie hamulca wedlug fig. 5 zastosowano jeszcze urzadzenie zaworowe 33, wlaczone miedzy zawór rozrzadczy 1 i komore wstepna 14.W przegrodzie, znajdujacej sie w gór¬ nej czesci we wnetrzu oslony zaworowej 33, znajduje sie waski kanal 29 oraz wiek¬ szy otwór, rozrzadzany zaworem 30. Ten zawór 30 jest rozrzadzany zapomoca tlo¬ ka 31, na który dziala sprezyna 32 w kie¬ runku otwierania zaworu 30. Komora po¬ nad tlokiem 31 jest polaczona, przewodem 28 z przewodem 19. Skoro tylko przy zmniejszeniu sie szybkosci wagonu, dzieki dzialaniu urzadzenia regulacyjnego 7 tlok lla poddany zostanie dzialaniu cisnienia zgóry, to i tlok 31 poddany zostaje rów¬ niez cisnieniu zgóry i zamknie zawór 30.Wskutek tego zawór wlotowy 12 bedzie o- twierac sie powoli w miare przeplywu sprezonego powietrza przez kanal 29.Przy hamowaniu podczas szybkiej ja¬ zdy przewód 19 jest oprózniany, a spre¬ zone powietrze odplywa równiez i z prze¬ strzeni nad górna strona tloka 31. Zawór 30 otwiera sie wskutek tego, co powoduje zkolei szybkie i szerokie otwarcie zaworu wlotowego 12.We wszystkich opisanych wyzej urza¬ dzeniach hamulcowych, sila hamowania na¬ lezna jest tylko od zmiany szybkosci, spo¬ wodowanej hamowaniem, co jednak nie wystarcza przy zastosowaniu hamulca w praktyce. Poniewaz w pociagach pospie¬ sznych i wagonach silnikowych wazna rze¬ cza jest zmniejszenie wagi wagonu, przeto ciezar uzyteczny (liczba i waga pasazerów) odgrywa wazna role dla stosunku ogólne¬ go hamowanego ciezaru do sily hamowania.Aby zmiane obciazenia uwzglednic przy hamowaniu jednoczesnie ze zmiana szybko¬ sci, zawór przekaznikowy, umieszczony pomiedzy zbiornikiem sprezonego powie¬ trza i cylindrem hamulcowym 5, jest roz¬ rzadzany zapomoca urzadzenia, w którem para tloków, znajdujaca sie pod dziala¬ niem róznych cisnien, oddzialywa na belk^ wagowa o przesuwnym punkcie obrotu, przyczem przesuniecie lego punktu obrotu odbywa sie z jednej strony wskutek zmia¬ ny obciazenia, a z drugiej strony wskutek zmiany szybkosci.Urzadzenie tego rodzaju jest przedsta¬ wione na fig. 6, 7 i 8, a mianowicie: fig. ^ przedstawia uklad ogólny tego urzadzenia, fig. 7 — pewien szczegól konstrukcyjny w zwiekszonej podzialce i fig. 8 — przekrój wzdluz linji A — Bna fig. 7.Zawór podwójny 12 — 17, wlaczony przed cylindrem hamulcowym 5 i rozrza¬ dzajacy bezposrednie polaczenie cylindra hamulcowego ze zbiornikiem 4, jest stero¬ wany zapomoca tloka 15, który podlega od góry dzialaniu cisnienia w cylindrze ha¬ mulcowym i który naciska na jedno ramie dzwigni dwuramiennej 37. Na drugie ramie tej dzwigni naciska tlok 11, pozostajacy pod wplywem cisnienia, panujacego w da¬ nej chwili w komorze wstepnej 14. — 7 —Punkt obrotu 38 dzwigni 37 jest prze¬ suwny.Fig. 7 uwidocznia zawieszenie dzwigni 37 we wsporniku 42, osadzonym przegu¬ bowo na dzwigni 41 (fig. 8). Do jednego ramienia dzwigni 41 przymocowane jest cieglo 39, które przy zmianie obciazenia wagonu jest nastawiane zapomoca ciegla 40. Do drugiego ramienia tej samej dzwi¬ gni 41 przymocowane jest cieglo 36, pola¬ czone z obciazonym sprezyna tlokiem 35, umieszczonym w cylindrze 34. Cylinder 34 jest polaczony przewodem 19 z urza¬ dzeniem zaworowem 8. Przy kazdej zmia¬ nie obciazenia punkt obrotu 38 dzwigni 37 przesuwa sie, a mianowicie: przy wzrasta¬ niu obciazenia przybliza sie do tloczyska tloka 15, a przy zmniejszaniu obciazenia oddala sie od tego tloczyska. Cisnienie, pa¬ nujace w cylindrze hamulcowym, dziala¬ jace na ten tlok, naciska wówczas na krót¬ sze ramie dzwigni, a wiec powinno ono byc wyzsze, anizeli cisnienie w komorze 14, dzialajace na tlok 11, w przeciwnym razie zawór 12 nie móglby sie zamknac.Przy mniejszem obciazeniu punkt obrotu 38 dzwigni 37 znajduje sie poza srodkiem odleglosci pomiedzy tlokami 11 i 15, blizej tloka 11. Cisnienie cylindra hamulcowego, dzialajace na tlok 15, oddzialywa wówczas na dluzsze ramie dzwigni, a wiec cisnienie to powinno byc mniejsze przy zamykaniu zaworu 12, niz cisnienie, dzialajace na tlok 11.Przy duzej szybkosci jazdy przewód 19, a wskutek tego i cylinder 34, jest o- prózniany poprzez otwarty zawór wyloto¬ wy 21. Punkt obrotu 38 dzwigni 37, jezeli chodzi tylko o wplyw szybkosci, znajduje sie blizej tloka 15, wskutek czego do za¬ mkniecia zaworu wlotowego 12 potrzebne jest wyzsze cisnienie w cylindrze hamul¬ cowym.Przy mniejszej szybkosci jazdy tlok 35, umieszczony w cylindrze 34, podlega dzialaniu cisnienia sprezonego powietrza ze zbiornika 4 poprzez otwarty wówczas zawór 22 i przewód 19. Punkt obrotu 38 dzwigni 37 zostaje wówczas przysuniety blizej do tloka 11. Do zamkniecia zaworu wlotowego 12 potrzebne jest wówczas mniejsze cisnienie w cylindrze hamulco¬ wym.Najwyzsza wartosc cisnienia w tym cy¬ lindrze osiaga sie wtedy, gdy wskutek znacznego obciazenia i duzej szybkosci punkt obrotu 38 dzwigni 37 znajduje sie najblizej tloka 15.W opisanem wyzej urzadzeniu zawór przekaznikowy, wlaczony przed cylindrem hamulcowym 5, dziala w ten sposób, ze przy hamowaniu przy dosc znacznej szyb¬ kosci, wiekszej np. od 40 km na godzine, otrzymuje sie w cylindrze hamulcowym ci¬ snienie proporcjonalne do spadku cisnie¬ nia w przewodzie glównym 2, które jest jednak zbyt wysokie. Cisnienie to jest pro¬ porcjonalne do najwyzszego cisnienia, wytwarzajacego sie w cylindrze hamulco¬ wym przy hamowaniu, odpowiadajacego okolo 180% rzeczywistej wagi wagonu, osiaganego przy hamowaniu pelnem i przy duzej szybkosci. Przy zmniejszeniu nato¬ miast cisnienia w przewodzie glównym o 0,5 atm osiaga sie w cylindrze hamulco¬ wym cisnienie, odpowiadajace okolo 65% wagi wagonu (fig. 10).Przy stosowaniu w praktyce takiego u- rzadzenia hamulcowego nawet przy ha¬ mowaniu stopniowem trzeba liczyc sie z niewspólmiernie silnem dzialaniem, jezeli hamowanie to odbywa sie przy szybkosci cokolwiek wiekszej od 40 km na godzine.Takie gwaltowne hamowanie jest jed¬ nak zarówno przy hamowaniu na pochylo¬ sciach, jak i w innych okolicznosciach, zu¬ pelnie niepozadane.Wynalazek ma na celu skonstruowanie urzadzenia hamulcowego, w którem przy nieznacznym spadku cisnienia w przewo¬ dzie glównym, a wiec okolo 0,5 atm (fig. — 8 —11), sila hamowania przy szybkosci zarów¬ no wiekszej, jak i mniejszej od 40 km na godzine, bylaby tak wielka, azeby przy pelnem hamowaniu, a wiec przy cisnieniu w przewodzie glównym okolo 3,5 atm, wy¬ nosila okolo 80% wagi wagonu. Przy zmniejszeniu zas cisnienia w przewodzie glównym wiecej, anizeli o 0,5 atm i szyb¬ kosci wiekszej od 40 km na godzine, sila hamowania ma wzrastac wedlug innego prawa, a mianowicie w taki sposób, azeby dopiero przy pelnem hamowaniu odpowia¬ dala ona swej wyzszej wartosci, w przy¬ blizeniu okolo 180% rzeczywistej wagi wagonu, natomiast przy mniejszej szybko¬ sci jazdy od 40 km na godzine byla mniej¬ sza i wynosila 80% wagi wagonu.Takie dzialanie urzadzenia osiaga sie przez zastosowanie w zaworze przekazni¬ kowym oprócz tloka 11 jeszcze dodatko¬ wego tloka, podlegajacego dzialaniu cisnie¬ nia ze zbiornika pomocniczego wzglednie z komory wstepnej. Na tlok dodatkowy dziala sprezyna, która umozliwia oddzia¬ lywanie tego tloka na dzwignie urzadzenia przekaznikowego dopiero wtedy, gdy ci¬ snienie w przewodzie glównym zmniejszy sie w przyblizeniu na 0,5 atm.Odnosne urzadzenie hamulcowe przed¬ stawione jest na fig. 9.Fig. 10 przedstawia wykres przebiegu wzrastania cisnienia w cylindrze hamulco¬ wym urzadzenia hamulcowego wedlug fig. 6.Na osi odcietych oznaczone zostaly wartosci, o które zmniejsza sie cisnienie w przewodzie glównym, a wiec 0,5 atm, 1 atm, 1,5 atm. Zmniejszeniu tego cisnienia o 1,5 atm, a wiec spadkowi cisnienia w przewodzie glównym z 5 atm na 3,5 atm, odpowiada najwieksza sila hamowania.Na osi rzednych oznaczone zostaly ci¬ snienia w cylindrze hamulcowym, wyrazo¬ ne w kg/cm2.Górna linja ciagla przedstawia prze¬ bieg wzrastania cisnienia w cylindrze ha¬ mulcowym przy hamowaniach, uskutecz¬ nianych przy szybkosci, przewyzszajacej 40 km na godzine. Najwieksza sila hamo¬ wania odpowiada w przyblizeniu 180% rzeczywistej wagi wagonu.Dolna przerywana linja przedstawia przebieg wzrastania cisnienia w cylindrze hamulcowym przy hamowaniach, uskutecz¬ nianych przy szybkosci mniejszej od 40 km na godz, przyczem najwieksza sila hamowania odpowiada 80% rzeczywistej wagi wagonu.Przy hamowaniu, odpowiadaj aaem zmniejszeniu cisnienia w przewodzie glów¬ nym o 0,5 atm, cisnienie w cylindrze ha¬ mulcowym przy szybkosci, wynoszacej na¬ wet 41 km1 na godzine, osiaga juz wielkosc, odpowiadajaca w przyblizeniu 65% rze¬ czywistej wagi wagonu.Przy takiem samem zmniejszeniu ci¬ snienia w przewodzie glównym, lecz przy szybkosci tylko 38 km lub 39 km na go¬ dzine, sila hamowania odpowiada w przy¬ blizeniu 30% rzeczywistej wagi wagonu.Z porównania linij, uwidoczniajacych prze¬ bieg wzrastania sily hamowania, przedsta¬ wionych na fig. 10, wynika, ze przy szyb¬ kosciach, wynoszacych ponad 40 km na godzine, wystepuje zbyt gwaltowne hamo¬ wanie, wskutek czego nie moze byc mowy o hamowaniu stopniowem, jakie jest po¬ trzebne, np. podczas jazdy na pochylo¬ sciach.Fig. 11 przedstawia wykres przebiegu wzrastania cisnienia w cylindrze hamulco¬ wym urzadzenia hamulcowego przy za¬ stosowaniu urzadzenia wedlug fig. 9.Wykres ten uwidocznia, ze bez wzgle¬ du na wielkosc szybkosci jazdy przy zmniejszeniu cisnienia w przewodzie glów¬ nym o 0,5 atm cisnienie w cylindrze ha¬ mulcowym, a wskutek tego i sila hamowa¬ nia, pozostaje bez zmiany i wypada na tej linji wykresu, która odpowiada cisnieniom w cylindrze hamulcowym przy szybko¬ sciach mniejszych od 40 km na godzine. — 9 —Dopiero przy zmniejszeniu cisnienia w przewodzie glównym wiecej, anizeli o 0,5 atms, odpowiednie wartosci cisnienia w cy¬ lindrze hamtdcowym zmieniaja sie zalez¬ nie od szybkosci wedlug dwóch linij, od¬ powiadajacych szybkosciom wyzszym i nizszym od 40 km na godzine.Pierwsza z tych linij ciagla jest bar¬ dziej stroma, anizeli druga linja przery¬ wana.Tlok dodatkowy 43, który wspóldziala z tlokiem 11, na który dziala przy hamo¬ waniu cisnienie komory wstepnej 14, jest obciazony od dolu sprezyna 44, której sila napiecia moze byc przezwyciezona dopiero wtedy, gdy w komorze wstepnej 14 zjawi sie cisnienie, odpowiadajace zmniejszeniu cisnienia w przewodzie glównym w przy¬ blizeniu o 0,5 atm. Dopiero przy przekro¬ czeniu tej wartosci tlok 43 zostaje przesu¬ niety wdól i wspóldziala z tlokiem 11, po¬ wodujac dalszy wzrost cisnienia wedlug wykresu na fig. 11. Tlok 43 Jest wiekszy, niz to byloby potrzebne w przypadku, gdy¬ by nie byl on obciazony sprezyna 44 dla osiagniecia zadanego koncowego cisnienia.Przy najwyzszem cisnieniu w komorze 14 nadmiar sily, spowodowany wiekszym wy¬ miarem tloka 43, jest wyrównany cisnie¬ niem sprezyny 44.W opisie powyzszym wartosci cisnienia podane sa jako nadcisnienia t. j. ponad jedna atmosfere w stosunku do cisnienia atmosferycznego. PL