Wynalazek dotyczy urzadzenia hamul¬ cowego, dzialajacego zapomoca sprezone¬ go powietrza, zaopatrzonego w zawór kon¬ trolny, który pod wplywem zmian cisnie¬ nia w przewodzie glównym reguluje do¬ plyw powietrza sprezonego do cylindra ha¬ mulcowego oraz jego odplyw z tego cy¬ lindra.Zawór ten posiada tloczek, znajdujacy sie z jednej strony pod dzialaniem cisnie¬ nia, panujacego w przewodzie glównym, z drugiej zas — cisnienia, panujacego w zbiorniku pomocniczym, doprowadzajacym powietrze sprezone do cylindra hamulco¬ wego, przyczem do zaworu tego powietrze doplywa z przewodu glównego, gdy wspo- mniany tloczek iznajduje sie w polozeniu, od/powiadajacem odhamowywaniu. Podczas zwiekszania cisnienia, panujacego w prze¬ wodzie glównym, do wysokosci normalnej celem zwolnienia hamulców moze sie zda¬ rzyc, ze zbiornik pomocniczy zostanie na¬ ladowany powietrzem o cisnieniu wyzszem od zadanego wskutek powstania w przewo¬ dzie glównym lokalnej fali nadcisnienia po¬ wietrza.Moze to nastapic w przypadku, gd"y chcac zwolnic szybko hamulce, zwieksiza sie szybko cisnienie w przewodzie glównym do wysokosci normalnej lulb gdy cisnienie wzrosnie chwilowo ponad te wysokosc nor¬ malna. Wynalazek pozwala wlasnie zapo¬ biec powstawaniu zbyt wysokiego cisnienia w zbiorniku pomopniczym nawet wtedy, gdyw przewodzie glównym powstanie w jed- nem jego miejscu lub na calej jego dlugo¬ sci zbyt, wysokie, cisnieiiie.Aby ten cel osiagnac, powietirze spre¬ zone jest doprowadzane do zbiornika po¬ mocniczego przez zawór wpustowy, który przepuszcza je jedynie wtedy, gdy cisnie¬ nie, panujace w przewodzie glównym, po¬ siada wysokosc normalna, lub tez ogranicza doplyw rtego powietrza do zbiotrnika po¬ mocniczego az do chwili zmniejszenia sie cisnienia w przewodzie glównym do wyso¬ kosci normalnej. Dzidki temJu cisnienie w zbiorniku pomocniczym odpowiada cisnie¬ niu normalnemu, panujacemu w przewo¬ dzie glównym podczas normalnego biegu pociagu, czyli ze cisnienie, panujace w tym zbiorniku, regulowane zaworem kontrol¬ nym, jest utrzymywane zawsze na jednym poziomie w calym pociagu i we wszelkich warunkach.Tloczek zaworu kontrolnego znajduje sie pod dzialaniem cisnienia, panujacego w cylindrze hamulcowym, oraz nacisku spre¬ zyny, wywieranego na druga strone tlocz¬ ka, przyczem sprezyna ta utrzymuje pola¬ czenie cylindra hamulcowego ze zbiorni¬ kiem pomocniczym dopóty, dopóki cisnie¬ nie w tym cylindrze nie przekroczy pew¬ nej wartosci; zawór kontrolny moze byc zespolony z zaworem, regulujacym szyb¬ kosc ladowania zbiornika, uzytego w roli ztródla powietrza sprezonego, zasilajacego cylinder hamulcowy, przyczem szybkosc ladowania tego zbiornika zalezy od panu¬ jacego w nim cisnienia oraz od cisnienia w cylindrze hamulcowym w kazdej chwili podczais hamowania lub odhamowywania pociagu.Rysunek uwidocznia przyklady wyko¬ nania wynalazku. Fig. 1 przedstawia sche¬ matycznie zasadnicze urzadzenie hamulco¬ we w mysl wynalazku, a fig. 2 i 3 — urza¬ dzenia nieco odmienne.Urzadzenie hamulcowe, uwidocznione na fig. 1, zawiera trój drogowy zawór roz- rzadczy 1, regulujacy doplyw powietrza sprezonego do zbiornika pomocniczego 2 i cylindra hamulcowego' 3 oraz wypuszcza¬ jacy powietrze sprezone z tego cylindra pod wplywem zmian cisnienia w przewodzie glównym 4. Szybkosc doplywu powietrza sprezonego do zbiornika 2 i wypuszczania go z cylindra 3 jest regulowana zapomoca zaworu zlozonego 5 w zaleznosci od cisnie¬ nia, panujacego w cylindrze hamulcowym 3 w kazdej chwili podczas hamowania i od¬ hamowywania pociagu.Zawór trójdrogowy 1 posiada tlok 6, na który od strony komory 7 cisnie stale po¬ wietrze o cisnieniu, panujacem w przewo¬ dzie glównym 4, polaczonym z ta komora 7 zapomoca ruty 8, a druga strona tloka 6 znajduje sie pod dzialaniem cisnienia, pa¬ nujacego w zbiorniku pomocniczym 2. Tlok 6 przesuwa suwak 9, regulujacy polacze¬ nie cylindra hamulcowego 3 za posrednic¬ twem rury 10 i rury /¦/ z komora 12 zawo¬ ru 5. Podczas odhamowywania tlok 6 otwie¬ ra polaczenie pomiedzy przewodem glów¬ nym 4 i zbiornikiem 2 za posrednictwem rur 13 i 14, komory 15 zaworu 5 oraz rury 16, które to polaczenie zostaje przerwane przez tlok 6 podczas hamowania pociagu.Zawór 5 zawiera cztery komory 12, 15, 17 i 18, oddzielone od siebie trzema ela- stycznemi przeponami 19, 20, 21, z których przepona 19 znajduje sie pod dzialaniem cisnienia, panujacego w cylindrze hamul¬ cowym 3 i w komorze 12 podczas odhamo¬ wywania, przyczem polaczenie tej komory 12 z atmosfera jest regulowane przez spu¬ stowy zawór 22, osadzony na trzonie 23, przymocowanym do trzech wspomnianych przepon, z których przepony 19 i 20 znaj¬ duja sie stale pod dzialaniem cisnienia, pa¬ nujacego w zbiorniku 2 i komorze 15, a przepona 21 znajduje sie pod dzialaniem cisnienia atmosferycznego, panujacego w komorze 18. Na przepony 20 i 21 dziala. równiez cisnienie powietrza, panujace w komorze 17, polaczonej rura 23 z komora — 2 —kontrolna 24, polaczona ze swej strony z przewodem glównym 4 za posrednictwem rury 25, zaworu 26 i zaworu trój drogowego 1. Zawór 26 posiada suwak 27, poruszany zapomoca tloczka 28, na który od strony komory 29 naciska powietrze o cisnieniu, panujacem w cylindrze hamulcowym 3, z drugiej zas strony — sprezyna 30, umie¬ szczona w komorze 31. Polaczenie przewo¬ du 4 z komora 24 za posrednictwem komiory 7 i rur 13 i 25 jest zamkniete suwakiem 27 dopóty, dopóki w cylindrze hamulcowym cisnienie nie spadnie ponizej pewnej zgóry okreslonej wartosci. Cylinder 3 polaczony jest z komora 29 rura 32.Powyzsze urzadzenie hamulcowe dziala w sposób nastepujacy przy zalozeniu, ze zostalo ono napelnione powietrzem o cisnie¬ niu normalnem i ze zawór trój drogowy 1 i polaczone z nim zawory 5 i 26 sa w polo¬ zeniach, odpowiadajacych odhamowaniu.Gdy cisnienie powietrza, panujace w prze¬ wodzie glównym 4, zostanie w celu zaha¬ mowania pociagu zmniejszone, wtedy tlok 6 zaworu trójdrogowego 1 zostaje przesu¬ niety pod dzialaniem cisnienia powietrza, panujacego w zbiorniku 2, i przerywa po¬ laczenie pomiedzy cylindrem hamulcowym 3 i atmosfera zapomoca zaworu spustowe¬ go 22 zaworu zlozonego 5 oraz (przerywa polaczenie) pomiedzy przewodem 4 a zbior¬ nikiem 2 i komora 24, wskutek czego po¬ wietrze sprezone przechodzi ze zbiornika 2 do cylindra 3 za posrednictwem rury 33, komory 34, zaworu 1 oraz rury 10.Aby odhamowac pociag, zwieksza sie cisnienie w przewodzie 4 do wysokosci nor¬ malnej, a nastepnie jest pozadane chwilo¬ we podniesienie tego cisnienia ponad wy¬ sokosc normalna. Z chwila podniesienia ci¬ snienia w przewodzie 4 ponad wysokosc normalna lub z chwila powstania w tym przewodzie lokalnej fali nadcisnienia tlok 6 zaworu 1 szybko zostaje przesuniety w polozenie odhamowujace, uwidocznione na rysiunku, i wtedy cylinder 3 zostaje pola¬ czony rurami 10 i 11 z komora 12 zaworu 5, a nastepnie z atmosfera zapomoca za¬ woru spustowego 22. Przewód glówny 4 zostaje natomiast polaczony za posrednic¬ twem rur 13 i 14, zaworu wpustowego 35, komory 15 i rury 16 ze zbiornikiem pomoc¬ niczym 2. Polaczenie komory kontrolnej 24 z przewodem 4 i zbiornikiem 2 zostaje jed¬ nak przerwane zapomoca suwaka 27 ^zawo¬ ru 26, którego tloczek 28 naciskany jest w poczatkowym okresie odhamowywania po¬ wietrzem o cisnieniu, panuj acem w cylin¬ drze hamulcowym 3 i komorze 29. Widzi¬ my wiec, ze lokalna fala nadcisnienia w przewodzie 4 nie podnosi cisnienia w ko¬ morze kontrolnej 24 ponad cisnienie, po¬ zadane w tej komorze, czyli ponad, cisnie¬ nie normalne, panujace w przewodzie 4.Powietrze sprezone, zawarte w komorze 24 i polaczonej z nia komorze 17 zaworu 5, odgrywa podczas odhamowywania role zderzaka, dla zaworu 5 w ten sposób, iz ci¬ snienie, panujace w cylindrze 3 i zbiorniku 2, jest tlumione przez cisnienie, panujace w komorze kontrolnej 24. Zawór wpustowy 35, regulujacy polaczenie pomiedzy prze¬ wodem 4 i zbiornikiem 2, oraz zawór spu¬ stowy 22, regulujacy polaczenie cylindra 3 z atmosfera, sa umieszczone w ten sposób na trzonie 23, umocowanym do przepon 19, 20 i 21 zaworu 5, iz pomiedzy dzialaniem tych zaworów istnieje pewna niezgodnosc, wywolana przez sprezyne 36, naciskajaca na grzybek zaworu 22. W razie zbyt na^gle- go wzrostu cisnienia w zbiorniku 2, wywo¬ lanego np. lokalna fala nadcisnienia w przewodzie 4, cisnienie, panujace w tym zbiorniku, a wiec i w komorze 15, naciska na spód przepony 20 w takim stopniu, iz zawór wpustowy 35 zamyka lub ogranicza polaczenie przewodu 4 ze zbiornikiem 2, a zawór 22 otwiera w wiekszym stopniu po¬ laczenie cylindra 3 z atmosfera. W przy¬ padku natomiast zbyt szybkiego rozlado¬ wania cylindra 3 w stosunku do szybkosci zaladowywania powietrzem zbiornika 2 za- — 3 —war wpustowy 35 otwiera szerzej polacze¬ nie pomiedzy przewodem 4 i zbiornikiem 2, a zawór 22 zamyka lub ogranicza pola¬ czenie cylindra 3 z atmosfera. Szybkosc napelniania powietrzem zbiornika 2 zalezy wiec od panujacego w nim cisnienia, od ci¬ snienia, panujacego w cylindrze 3, i od ci¬ snienia, panujacego w komorze kontrol¬ nej 24.W nieoo odmiennem urzadzeniu hamul- cowem, uwidocznionem na fig. 2, role zde¬ rzaka, tlumiacego cisnienie, panujace w cy¬ lindrze 3 i zbiorniku 2, odgrywa sprezone powietrze w komorze przyspieszajacej 37 zaworu trójdrogowetgO'.Komora ta, napelniona sprezonem po¬ wietrzem z przewodu glównego 4 podczas hamowania pociagu, jest polaczona za po¬ srednictwem rury 38 z komora 17 zaworu 5, znajdujaca sie pomiedzy przeponami 20 i 21, przyczem podczas odhamowywania komora 17 zostaje polaczona z atmosfera za posrednictwem rury 39, wydrazenia 40 w suwaku 41 zaworu 26, rury 42 i wydra¬ zenia 43 suwaka zaworu trój drogowego 1.Zbiornik pomocniczy 2 jest w danym przy¬ padku napelniany powietrzem z przewodu 4 z jednej strony za posrednictwem zawo¬ ru 5, a z drugiej — rury 44 i wydrazenia 45 w suwaku 41 zaworu 26, którego tloczek 28 znajduje sie pod dzialaniem cisnienia, panujacego w komorze 29, polaczonej z cylindrem 3 zapomoca rury 46, przyczem polaczenie przewodu 4 ze zbiornikiem 2 zamkniete jest przez suwak 41 dopóty, do¬ póki w cylindrze 3 panuje okreslone cisnie¬ nie, a to w celu zapobiezenia wzrostowi ci¬ snienia ponad cisnienie, pozadane w zbior¬ niku 2, który to wzrost moze byc spowodo¬ wany lokalna fala nadcisnienia w przewo¬ dzie 4. Rura 48 zaopatrzona jest w zawór zwrotny 47, znajdujacy sie pomiedzy wy¬ drazeniem 45 i zbiornikiem 2. Suwak 41 reguluje równiez polaczenie komory 37 za- woru trój drogowego 1 i komory 17 zaworu 5 z atmosfera za posrednictwem rur 38, 39 i 42, które to polaczenie jest zamkniete do* poty, dopóki w cylindrze hamulcowym 3 panuje okreslone cisnienie. Zbiornik 2 jest w danym przypadku polaczony stale zapo¬ moca rury 49 z komora 15, znajdujaca sie w zaworze 5 pomiedzy przeponami 19 i 20, przyczem zbiornik ten napelniany jest po¬ wietrzem z przewodu 4 za posrednictwem rury 50, zaworu wpustowego 35, komory 15 oraz rury 49 i to z szybkoscia, regulowa¬ na przez zawór 35, którego grzybek jest po¬ ruszany zapomoca przepon 19 i 20.Urzadzenie hamulcowe, przedstawione na fig. 2, dziala tak samo, jak urzadzenie na fig. 1, z ta jednak róznica, iz szybkosc ladowania powietrzem zbiornika 2 zalezy od cisnienia, panujacego w komorze 37, i od cisnienia, panujacego w cylindrze 3 w kazdej chwili hamowania lub odhamowy¬ wania pociagu, a nie od cisnienia, panuja¬ cego w komorze kontrolnej 24 i cylindrze 3, jak to mialo miejsce w urzadzeniu, przed- stawionem na fig. 1.W odmianie wedlug fig. 2 zbiornik 2 i komora 17 zaworu 5 nie moga zostac nala¬ dowane nadmiernie powietrzem sprezo¬ nem wskutek powstania fali nadcisnienia w przewodzie 4 podczas odhamowywania, po¬ niewaz podczas odhamowywania komora 17 i zbiornik 2 odciete sa od przewodu 4, a w razie zbyt ,szybkie(go wzrastania cisnie¬ nia w zbiorniku 2 pod wplywem powietrza, przechodzacego przez zawór 5, zawór ten zamyka lub ogranicza samoczynnie prze¬ plyw tego powietrza w sposób opisany od¬ nosnie do przykladu wykonania urzadzenia wedlug fig. 1.Przewód glówny 4 urzadzenia hamul¬ cowego, przedstawionego na fig. 3, jest po¬ laczony z komora 51, znajdujaca sie po jednej stronie tloka 52 zaworu trój drogo¬ wego, zapomoca kanalu 53, a gdy tlok 52 znajduje sie w polozeniu odhamowania, to przewód 4 laczy sie zapomoca rowka 55 z komora 54, znajdujaca sie po drugiej stro¬ nie tloka 52. Komora 54 polaczona jest za- - 4 -pomoca rury 56, kanalu 57 w tloczysku 58 zaworu 59 i rury 60 z komora kontrolna 61, polaczona zapomoca rury 62 i otworu kalibrowanego 63 z komora 64, utworzona nad gniazdem 65 zaworu trój drogowego.Zawór 59 posiada tloczek 66, na który od strony komory 67 dziala1 powietrze o ci¬ snieniu, panujacem w cylindrze hamulco¬ wym, polaczonym z komora 67 ziapomoca rury 68. Tloczek 66, naciskany z drugiej strony sprezyna 69\ przesuwa za posred¬ nictwem swego tloczyska 58 i sprezyny 70 tloczek 71, polaczony z tloczkiem zaworo¬ wym 72, regulujacym polaczenie komory 73, znajdujacej sie ponad nim, z rura 74, polaczona zapomoca zaworu trójdrogowe¬ go z cylindrem hamulcowym; koniom 73, mieszczaca sprezyne 75, cisnaca na tloczek zaworowy 72, jest polaczona ze zbiorni¬ kiem pomocniczym zapomoca rury 76.Grzybki zaworowe 80, 81 i 82 wspóldzia¬ laja z gniazdami ziaworowemi 77, 78 i 79, zapobiegajac przechodzeniu powietrza spre¬ zonego przez poszczególne zlacza w zawo¬ rze 59.Na fig. 3 poszczególne czesci urzadze¬ nia znajduja sie w polozeniach, odpowia¬ dajacych odhamowywaniu pociagu, a prze¬ wód glówny 4 jest polaczony z komora kontrolna 61 zapomoca kanalu 53, rowka 55, komory 54, rury 56, kanialu 57 w tlo- czysku 58 i rury 60. Tloczysko 58 i tloczek 66 przytrzymywane sa w swych poloze¬ niach najnizszych dzieki cisnieniu, panuja¬ cemu w zbiorniku pomocniczym i komorze 73, przyczem cisnienie, panujace w cylin¬ drze hamulcowym i komorze 67, równa sie cisnieniu atmosferycznemu.W chwili obnizenia cisnienia w przewo¬ dzie 4 w celu zahamowania pociagu tlok 52 zaworu trójdrogowego przesuniety zostaje ku górze dzieki dzialaniu powietrza o ci¬ snieniu, panuj acem w komorze 54, przy¬ czem z chwila podniesienia sie grzybka za¬ woru trójdrogowego ze swego gniazda 65 powietrze o cisnieniu, panujacem w komo¬ rze 61, wchodzi równiez do komory 54.Przy tern polozeniu tloka 52 polaczenie przewodu 4 z komora 54 zostaje przerwa¬ ne i powietrze sprezone wchodzi przez za¬ wór trójdrogowy do cylindra hamulcowe¬ go, powodujac dosuniecie do kól klodków hamulcowych. Po zwiekszeniu sie cisnienia, panujacego w tym cylindrze, do okreslonej wysokosci, np. 0,5 atm, tloczek 66 zostaje podniesiony dzieki cisnieniu, planujacemu równiez w komorze 67, wskutek czego po¬ laczenie komory 54 zaworu trójdrogowego z komora kontrolna 61 zostaje przerwane przez tloczysko 58, a tloczek zaworowy 72 przerywa polaczenie zbiornika pomocnicze¬ go za posrednictwem komory 73 i rury 74 z cylindrem hamulcowym.Jezeli nastepnie w celu odhamowania pociagu cisnienie w przewodzie 4 zostanie zwiekszone, to tlok 52 pod dzialaniem' te¬ go cisnienia przesuwa sie ku dolowi i prze¬ rywa polaczenie przewodu 4 z rura 62 i komora kontrolna 61, a poniewaz tloczy¬ sko 58 pozostaje w swem polozeniu gór¬ nem az do chwili obnizenia cisnienia w cy¬ lindrze hamulcowym do okreslonej wyso¬ kosci wskutek odplywu powietrza sprezo¬ nego z tego cylindra do atmosfery przez zawór trójdrogowy, polaczenie wiec prze¬ wodu 4 z komora 61 za posrednictwem rur 56 i 60 zostaje równiez przerwane przez tloczysko 58.Cislnienie, panujace w komorze kon¬ trolnej 61, nie moze wiec podniesc sie po¬ nad okreslona wielkosc, np. ponad cisnie¬ nie normalne, panujace w przewodzie glów¬ nym, wskutek doplywu sprezonego powie¬ trza z tego przewodu nawet w razie chwi¬ lowego wzrostu w nim cisnienia ponad wy¬ sokosc normalna. PL