Opis patentowy opublikowano: 31.12.1977 91969 MKP A231 1/28 Int. Cl* A23L 1/28 Twórca wynalazku; Uprawniony z patentu: Socictc des Produits Nestls S. A., Vevey (Szwajcaria) Sposób ekstrakcji substancji antyutleniajacych Pinzedmiotem wynalazku jest sposólb esktrakcji substancji antyutleiniajacych.Kazdy z klasycznych sposobów ekstrakcji sub¬ stancji antyutleniajacych z materialu roslinnego posiada zazwyczaj etap rozpuszczania tych sub¬ stancji. Do tego celu stosuje sie badz rozpuszczal¬ niki organiczne badz oleje roslinne lub zwierzece.Oprócz niedogodnosci zwiazanych z niebezpieczen¬ stwem stosowania niektórych z tych produktów oraz ze stosunkowo wysoka cena przy ich uzyciu w skali przemyslowej, wymienione rozpuszczalniki moiga byc trudne do usuniecia i w zwiazku z tym moga zanieczyszczac otrzymane substancje anty- utleniajace. Glówna jednak niedogodnoscia jest niewystarczajaca selektywnosc tych rozpuszczalni- kc nej dHosici substancji niepozadanych.I tak, na przyklad, etanol ekstrahuje bardzo la¬ two chlorofil z materialu roslinnego zawierajacego ten sMadnik. Jesli ponadto material ten jest ro¬ slina pachnaca, wiekszosc podstawowych substan¬ cji zapachowych tej rosliny równiez pirzechodzi do roztworu organicznego. Bardzo pozadane bedzie wiec przeprowadzenie przed ekstrakcja substancji amjtyutleniajacych wczesniejszej operacji odwadnia¬ nia materialu organicznego, polegajacej, na przy¬ klad, na ekstrakcji rozpuszczalnikiem niskopolar- nym, na destylacji, destylacji z para wodna lub na odpejdzeniu z gazem zwiazków lotnych odpo¬ wiedzialnych za zapach. Oczywiste niedogodnosci 80 tych operacji sa latwe do wymienienia. Nastepuje strata czesci substancji antyutleniajacych poprzez czesciowa ekstrakcje lub ogrzewanie materialu or¬ ganicznego, nie liczac kosztów zwiazanych z cala operacja technologiczna.Zaproponowano pominiecie wczesniejszej opera¬ cji odwadniania przez zastosowanie bezposredniej ekstrakcji substancji antyutleniajacych wodnym roztworem wodorotlenku sodowego. Wszelkie próby prowadzone w tym celu, lecz z uzyciem stosun¬ kowo stezonych roztworów o pH wyzszym od 13, zakonczyly sie niepowodzeniem. Wiadomo, ze sub¬ stancje antyutleniajace maja w wiekszosci budowe fenolowa i zle wytrzymuja dzialanie zasad o bar¬ dzo wysokim pH„ w obecnosci powietrza i komór¬ kowych ukladów enzymatycznych. Zachodza wów¬ czas procesy utleniania i kondensacji, których podstawowym rezultatem jest zanik wlasciwosci amtyutleniajacych, równolegle z pojawieniem sie niepozadanego silnego zabarwienia.Sposób wedlug wynalazku usuwa te trudnosci a równoczesnie jest szczególnie prosty w realizacji.Sposób ten polega na ekstrakcji substancji an¬ tyujtleniajacych z materialu organicznego zawiera¬ jacego te substancje i jest znamienny tym, ze na material organiczny dziala sie wodnym roztwo¬ rem zasady o pH 7—ill,5, oddziela sie frakcje nie- rozpuszczona i zbiera sie frakcje rozpuszczona za¬ wierajaca substancje anityutleniajace.W obecnym stanie techniki, materialy organicz- 9106991«69 3 4 ne zawierajace substancje antyutleniajace sa wy¬ lacznie pochodzenia roslinnego. Naleza tu rosliny nizsze tafcie jak na przyklad: bakterie, grzyby, po¬ rosty oraz rosliny wyzsze. Nalezy zaznaczyc, ze praktycznie wszystkie z rodziny wargowych, takie jak rozmaryn, szalwia, lebioda, majeranek, tynida- nej itp., a takze liczne rosliny z rodziny baldasz- kowatych takie jak pietruszka, tryibula, koper, se¬ ler oraz rózne rosliny nalezace do innych grup, na przyklad gozdzikowiec korzenny, komosa won¬ na liulb pieprz czairny zawieraja substancje utle¬ niajace w znacznych ilosciach. W zaleznosci od te¬ go czy rozlozenie substancji antyutleniajacych jest jednakowe w roslinie lub, gdy przeciwnie, substan¬ cje te sa zlokalizowane w okreslonych organach, taMch jak kwiaty, owoce, korzenie, klacza, plechy itfp.fj traktuje sie jako material organiczny i prze¬ rabia sposobem wedlug wynalazku badz cala ro¬ sline, badz korzystnie, tylko wymienione organy.Woidny roztwór zasady jest z definicji roztwo¬ rem którego pH jest wyzsze od 7. Wedlug wyna¬ lazku s-tiosuje sie wylacznie zakres pH zawarty pomiedzy 7 a pH, przy którym wystepuja opisane popirzednilo zjawiska utleniania i czernienia. Ta wartosc pH zalezy oczywiscie od rodzaju uzytego materialu organicznego, lecz srednio wynosi ona okolo ,11A Wedlug szczególnie korzystnego wariantu, górna wartosc pH ogranicza sie do okolo 10, tak aby otrzymac frakcje rozpuszczona o optymalnych wla¬ sciwosciach antyutleniajacych. Istotnie, niektóre zwiazki fenolowe o charakterze slabo kwasnym, a wiec nie* ekstrahowalne przy wartosciach pH od okolo 7 do okolo 10, sa substancjami, które, dale¬ kie od tego by byc antyuitleniajacymi sa raczej proutleniajace. W rezultacie, jesli przerabiany ma¬ terial organiczny zawiera takie substancje pro- utleniajace, to przy pH od okolo 7 do okolo 10 wy¬ ekstrahuje sie tylko substancje pozajdane^ tzn. w danym przypadku, substancje o charakterze kwa¬ snym stosunkowo wyraznie zaznaczonym, takie jak na przyklad, substancje zawierajace w swej struk¬ turze jedna lub wiecej grup karboksylowych. Wla¬ sciwym przykladem dla zilustrowania tego pro¬ blemu jest rozmaryn: ten material organiczny przerabiany przy pH 8,5 dostarcza frakcji roz¬ puszczonej bogatej w kwasy fenolowe, takie jak kwas rozmarynowy, z wylaczeniem substancji czysto fenolowych, takich jak flawony, bedacymi subatancijiarni proutleniajacymii eksitrahowalinymi sposobem klasycznym, na przyklad za pomoca eta¬ nolu, przy pH wyzszym od 10.Aby uniknac podczas pracy przekroczenia poda¬ nych wyzej granic pH, korzystnie jest prowadzic proces w stalych warunkach zasadowosci, stosujac odpowiedni roztwór buforowy. Interesujacymi z punktu widzenia przemyslowego sa zazwyczaj roz¬ twory na bazie soli alkalicznych lub metali ziem alkalicznych takie jak na przyklad, kwasne wegla¬ ny sodu i potasu oraz fosforan dwusodowy.Wedlug wynalazku, operacje ekstrakcji prowadzi sie przez zetkniecie materialu organicznego z wod¬ nym roztworem zasadowym. Dla zapewnienia moz¬ liwie jak najwiekszej powierzchni zetkniecia cialo stale — ciecz, przy zachowaniu dobrego nawilze¬ nia, dogodnie jest, gdy material? organiczny' ma postac odjpowiednio rozdrobniona/. Jesifi nie ma to miejsca, zaleca sie rozdrobnic go Ijifo 'zmielic na czastki o róznych wymiarach w zaleznosci od ro¬ dzaju materialu, korzystnie 1—3 mm.Aby ulatwic rozdrobnienie lub mielenie, moze okazac sie uzytecznym czesciowe wysifcenie ma¬ terialu, która to operacje wykonuje sie latwo' w temperaturze umiarkowanej, na przyklap w ko¬ morze z przeplywem cieplego powietrza. Optymal¬ ny czas kontaktu zalezy od rodzaju uzytego mate¬ rialu orcaz od pH wodnego roztworu zasadowego.Czas kontaktu wynosi najczesciej od 1 dp 3 go¬ dzin p^zy pH irzedu 8A Nalezy jednak unikac zbyt dlugiego: czasu kon¬ taktowania fazy cieklej i stalej; gdyz subsitaricje niepozadane zaczynaja stopniowo przechodzic do roztworu. Cisnienie nie odgrywa w efcsjSrakcji zad¬ nej roli, lecz umozliwia stosowanie, o ile to po¬ trzebne^,wodnych roztworów zasadowych w tem¬ peraturach wyzszych od 100°C.Zazwyczaj ekstrakcje prowadzi sie pod cisnie, niem atmosferycznymi, a wiec w temperaturze za¬ wartej pomiejdzy 0 i lOO^C. W zaleznosci od ro¬ dzaju materialu organicznego i rodzaju wodnego roztworu zasadowego (a zwlaszcza jego pH) okre¬ sla sie optymalna temperature, w której juz^ uzy¬ ska sie wystarczajaca wydajnosc ekstrakcji a jesz¬ cze nie przejda do roztwoiru substancje niepoza¬ dane lub po prostu nie posiadajace wlasciwosci antyutleniajacych. Optymalna temperatura miesci sie czesto pomiedzy 40 i 90°C. W mysl wariantu optymalneigo operacje wykonuje sie w atmosferze obojetnej, na przyklad azotu lub gazu rzadkiego, tak, aby ograniczyc do minimum powstawanie za¬ barwienia, które moze wystapic na przyklad przy 2-igodzinnym czasie kontaktu pomimo bardzo sta^ rannej kontroli pH. Zabarwienie to jest w pewhyni stopniu wynikiem utleniania enzymatycznego róz¬ nych substancji wystepujacych w materiale orga¬ nicznym. Nieobecnosc tlenu ogranicza oczywiscie tozjawisko. / Jesli jednak pomimo wszystko zabarwienie bitrzy- manej fazy rozpuszczonej uwaza sie za nadinierne i/Lufo jesli otrzymana faza ciekla ma zapach prze¬ szkadzajacy w przyszlym jej stosowaniu, wykonu¬ je sie, wedlug innego wariantu, dodatkowa ope¬ racje odbarwiania i/lub odwoniania. Jesli chodzi wreszcie o rozdzielanie fazy rozpuszczonej i nie- rozpuszczonej, moze ono byc z powodzeniem pro¬ wadzone kazidym znanym sposobem, takim jak na przyklad, dekantacja lub filtracja. Ahf uniknac zjawiska niewczesnej krystalizacji zaleca siebadz prowadzenie rozdzielania w temperaturze niewiele nizsizej od temperatury ekstrakcji^ zwlaszcza gdy pracuje sie w warunkach bliskich stanu nasyce¬ nia, badz diopiero po oziebieniu zawiesiny do tem¬ peratury pokojowej.Realizacja wynalazku w praktyce moze przybie¬ rac rózne formy. I tak, kontakt materialu oirga- hicznego z wodnym roztworem zasadowym moze odbywac sie w ekstraktorach, przez zanurzenie w roztworze, najlepiej calkowite, indywidualnych wsadów ciala stalego. Korzystne jest energiczne mieszanie calosci dla uzyskania jednorodnej zawie- 40 45 50 55 605 siny. Jesli potrzeba, tak przerobiony zaladunek materialu organicznego moze byc zanurzony po¬ wtórnie w odpowiedniej ilosci nowego wodnego roztworu zasadowego, raz lub kilkakrotnie.Zazwyczaj, przy takim konkretnym postepowa¬ niu, calkowita objetosc uzytego roztworu dla jed¬ nego lulb kilku zanurzen jest wagowo 10—20 razy wieksza od ciezaru uzytego materialu organiczne¬ go. Wartosc ta jest czysto orientacyjna i mo$e róznic sie znacznie w zaleznosci od rodzaju ma¬ terialu organicznego i wodnego roztworu.Ponadto, jesli kontakt materialu organicznego z wodnym roztworem zasadowym prowadzi sde w baterii ekstraktorów odpowiadajacej tyluz wsadom indywidualnym, mozna korzystnie zastosowac frak¬ cje rozpuszczona otrzymana z ekstrakcji pierwsze¬ go wsadu jako wodny roztwór zasadowy dla eks¬ trakcji drugiego wsadu itd. Jesli wdec na kazdy wsad dziala sie kilkoma objejtosciami roztworu odnawianego pomiedzy kazda operacja, korzystnie jest zmienic kierunek przechodzenia tych roztwo¬ rów pomiedzy dwoma kolejnymi operacjami, tak aby nie zawsze ten sam wsad otrzymywal jako pierwszy nowy roztwór zasadowy.Wedlug innej formy realizacji wynalazku w prak¬ tyce, mozna spowodowac cyrkulacje wodnego roz¬ tworu* zasadowego przez komore, w której znajduje sie material organiczny, przy czym material orga¬ niczny przemdeszoza sie w przeciwpradzie do wod¬ nego roztworu zasady. W obu tych przypadkach okresla sie stosunki wagowe roztwór/dalo stale w funkcji wzglednej szybkosci przemieszczania cialo stale — ciecz i zastosowanych sposobów recyrku¬ lacji. . * I wreszcie, jesli wskazane jest prowadzenie pro¬ cesu w atmosferze obojetnej, korzystnie wtryskuje sie gaz do wodnego roztworu zasady, rozpoczyna¬ jac te operacje korzystnie na 1—2 godzin przed zetknieciem z materialem organicznym, w celu dobrego odtlendenia wodnego roztworu zasady.JPrzerób frakcji rozpuszczonej moze byc z powo¬ dzeniem prowadzony róznymi sposobami takimi jak na przyklad ekstrakcja powrotna, przy czym wymieniona frakcje rozpuszczona emulguje sie rozpiiazczailnlkiem organicznym, na przyklad chloro kiem metylenu, a nastepnie oddziela przez dekan- tacje. Mozna równiez zastosowac zabieg z weglem aktywnym, lub polaczenie obu wspomnianych za¬ biegów.W przyjpadku samego' tylko odwoniania mozna prowadzic na przyklad baobotaz gazu, jesli po¬ trzeba obojetnego, przez frakcje rozpuszczona w dogodnej temperaturze i pod dogodnym cisnie¬ niem, dziejki czemu substancje lotne sa powoli porywane z gazem. Niekiedy moze okazac sie wy¬ starczajace zwykle utrzymanie frakcji rozpusz¬ czonej pod zmniejszonym cisndom^m. • Jak juz powiedziano, substancje antyutleniajace wyekstrahowane sposobem wedlug wynalazku maja charakter kwasny. Otrzymuje sie je w postaci roz¬ puszczonej w wodnym roztworze zasadowym, tzn. w postaci soli.Mozna oczywiscie stosowac te frakcje w postaci rozpuszczonej niezmienionej, lecz lepiej jest nie- 11960 6 kiedy usunac wode i uzyskac wymienione sub¬ stancje antyutleniajace w stanie suchym (zwlasz¬ cza w przypadku magazynowania). W ten sposób otrzymuje sie mieszanine stosunkowo dobrze roz- puszczainych w- wodzie substancji antynitleniaja- cych i soli mineralnych, przy czym te ostatnie maga byc usuniete, jesli potrzeba, dowolnym sto¬ sownym sposobem, na przyklad przez krystalizacje lub przepuszczenie przez zywice jonowymienna.Jesli pragnie sie odzyskac substancje antyutle¬ niajace dobrze rozpuszczalne w tluszczach, wystar¬ czy zniszczyc ich charakter solny przez zakwasze¬ nie do wartosci JH minimum rzedu 2, róznego w zaleznosci od przypadku. Operacje te wykonuje *s sie bardzo prosto przez zakwaszenie frakcji roz¬ puszczonej kwasem mineralnym lub organicznym, na przyklad kwasem solnym, zachowujac przy tym ostroznosc, zwlaszcza jesli stosuje sie bufor z kwasnego weglanu.W zaleznosci od stezenia frakcji rozpawzcaonej substancje antyutleniajace badz wytraca aie i ich wydzielenie bedzie wymagalo tylko prostej filtra* cji bajdz tez nie wytraca sie, w którym to pray- paidku bedzie mozna zatezyc faze ciekla ai do wy» tracenia wymienionych substancji lulb nawet od¬ parowac do sucha, lub tez wyekstrahowac te sub¬ stancje rozpuszczalnikiem organicznym nie mie¬ szajacym sie z woda, takta Jak na przykled eter naiftowy lub chlorek metylenu. Jeden z wariantów polega na zatezendu fazy cieklej przed zakwa¬ szeniem.Mozna oczywiscie prowadzic zakwaszenie czes¬ ciowe, na przyklad do pH (5, nastepnie wysuszyc i siporzajdizic w ten sposób substancje anjtyutlenla- jace czesciowo rozpuszczalne w wodzie a czescio¬ wo rozpuiszczailne w tluszczach.Dodatkowa i wazna korzyscia sposobu wedlug wynalazku jest mozliwosc wydzielania substancji 40 antyuaenUjjacych, których rozpuszczalnosc w wo¬ dzie iw tluszczach moze byc regulowana w za¬ leznosci od zamierzonego zastosowania tych sub¬ stancji. ~ Wprowadzenie wymienionych substancji anty- 45 utleniajacych do materialów utleniajacych sie, ta* kdch jak artykuly spozywcze, moze byc z powo¬ dzeniem wykonane dowolnym znanym sposobem, na przyklad* w roztworze, w zawiesinie lujb w emulsji w -rozpuszczalnikach lub w skroplonych gft*- so zach lub innych, tzn. za pomoca nosnika.Substancje antyutleniajace moga oczywiscie byc dodane w mieszaninie z innymi substancjami, a zwlaszcza, bardfflo korzystnie, w mieszaninie z sub¬ stancjami antyutleniajacymi zwanymi „dmgorzatL- 55 nymi". Sa to substancje takie )afe was askorbi¬ nowy, kwas winowy, kwas cytrynowy lub cztero- octan etylenodwuammy,, posiadajace efekt chelaftu- jacy w stosunku do substancji prouitleniajacych obecnych w srodowisku, lub takie jak askofffoinian, 60 metaibisulfait lub piroflosforan sodu obnizajace po¬ tencjal oksyidacy^no-tfeldutocyjny wymienionego sro¬ dowiska. Ponadto, uzycie nosnika zawierajacego na przyklad, przytoczony wyzej kwas, pozwala na czesciowe zakwaszenie substancji anjtyutlendaja- * cych bez wplywu na ciala obce.91 969 Ponizsze przyklady ilustruja sposób prowadzenia procesu wedlug wynalazku. W tablicy zestawiono podstawowe parametry ekstrakcji opisanych w przykladach I—VI. próbka puree sporzadzonego i kondycjonowanego w ten sam sposób, lecz nie chronionego* przez do¬ datek substancji antyutleniajacych, zawiera tylko 34,4% karotenoidów poczatkowych.Przyklad 1 II III IV V VI Material organiczny rozmaryn rozmaryn rozmaryn rozmaryn szalwia pietruszka Wodny roztwór zasadowy rodzaj | pH NaHC03 NaHCOs KHC03 Na,HP04 NaHCOs NaHCOs 8,6 8,6 8,7 9,3 8,6 8,6 Atmosfera N2 powietrze powietrze N2 ¦¦ N,' ¦¦- powietrze Czas kontaktu, godz. 3 2 2,5 2 1,75 2 Temperatura ekstrakcji °C 55 90 65 '55 ' ¦' 55 60 Przyklad I. Do 50 1 roztworu buforowego kwasnego weglanu sodu o pH 8,6 (roztwór wodny okolo 4%), upirzedmio pozbawionego tlenu za pomo¬ ca barbbtowania strumienia N2 w cigu 2 godzin, wprowadza sie 5 kg wysuszonych, zmielonych i przesianych igiel rozmarynu (srednica czastek oko¬ lo^ 3 mm), utrzyimujac calosc w atmosferze aziotu i energicznie mieszaj ale. Niastepnoe ogrzewa sie w temperaltuTize 55°C kontynuujac mieszanie, tak, aby utrzymac jednorodna zawiesine. Po 3 godzinach rozdziela sie sizyfbko dwie fazy za pomoca wirówki Lavaia- Odzyskuje sie w ten sposób 12 kg wytlo¬ czyn, które odrzuca sie oraz. 43 kg ekstraktu, któ¬ ry zateza sie do 6 kg za pomoca wyparki Luwa w temperaturze 40°C Nastepnie suszy siie w ciagu 12 godzin w temperaturze 45°C przy pomocy apa¬ ratu Passburga i miele sie w mlynie Erewietta na ezasltki o srednicy okolo 1 mm. Otrzymuje sie 1,61 kg sproszkowanego ekstraktu rozmarynowego bairlwy zóltozielonej , iposiadiajacego bardzo lekki fcjapaich rozmarynu.Nastepnie sporzadza sie 450 kg plasterków ziem¬ niaka przez zagotowanie w .temperaturze 70°C w . ciagu 15 minut i gwaltowne ochlodzenie przez przemycie w przeciwpradzie woda o temperaturze 10oC w ciagu 15 minut. Otrzymane plasterki pie¬ cze sie w ciagu 30 minut w temperaturze 100°C.Dodaje sie do nich roztwór 45 g przygotowanego wyzej proszku wyekstrahowanego z rozmarynu w 6 1 wody, a nastepnie po zmieszaniu* 24 1 emulsji zawierajacej 1,8 kg stearynianu sodu, 90 g pirofos- foranu sodu, 90 g kwasu cytrynowego i 300 g me- tabisiulfiitu sodu. Nastejpnie homogenizuje sie do¬ kladnie, suszy w suszarce walcowej centralnej wy¬ posazonej w 5 satelitów. Cylinder centralny ogrze¬ wany, jest para wodna pod cisnieniem 6,5 atm. 43$&teiP pomiedzy satelitami waha sie od 6 do 8 ,mmf Otrzymuje sie rodzaj filmu puree zawieiraja- £g& 93% ; materialu suchego, a w nim 450 ppm substancji antyutjleniajacych. Otrzymane puree kondycjonuje sie rppd postacia klaczków do pu¬ delek metalowych nie zawierajacych gazu.Po trzech miesiacach mierzy sie w ramach tes¬ tów konserwacyjnych zawartosc karotenoddów {wskazniki utleniania) w otrzymanych klaczkach.Stwierdza sie, ze 66,0% karotenoidów obecnych poczatkowo pozostalo w puree. Dla porównania. 40 45 50 55 60 65 Przyklad II. Na 5 kg wysuszonych, zmielo¬ nych i przesianych igiel rozmarynu (srednica cza¬ stek okolo 2 mm) dziala sie 50 1 nieodtlenionego roztworu kwasnegjo weglanu sodowego okolo 4%, o pH 8,6, postepujac jak w przykladzie I, lecz w temperaturze 90°C, bez przeplywu azotu i w ciagu 2 godzin. Po rozdzieleniu faz na wirówce Lavala odbiera sie 12,5 kg wytloczyn, które odrzuca sie i 36,7 kg ekstraktu. Nastepnie ekstrakt zateza sie i suszy, jak opisano w przykladzie I. Po zmieleniu otrzymuje sie 2,15 kg zólto-zielonego proszku wy¬ ekstrahowanego z rozmiarynu, o bairdzo lekkim zapachu rozmarynu.Nastepnie przygotowuje sie 450 kg pieczonych plasterków ziemniaka, postejpujac jak opisano w przykladzie I. W oddzielnym aparacie miesza sie 6 1 wodnego roztworu zawierajacego 45 g przyjgo- towanego wyzej proszku wyekstrahowanego z roz¬ marynu z 24 1 emulsji'opisanej w przykladzie I.Homogenizuje sie przez energiczne mieszanie, tak aby przy pH emulsji rzedu 6 przynajmniej czesc substancji anityutleniajacych z ekstraktu przeszla w postaci rozpuszczalnej w tluszczach. Nastepnie mieszanine te dodaje sie do pieczonych plasterków ziemniaka, po czym konczy zabieg przez sporza¬ dzenie klaczków puree jak opisano w przykla¬ dzie I. Klaczki te zawieraja po 3 miesiacach prze¬ chowywania jeszcze 62,5% poczatkowej ilosci ka¬ rotenoidów.Przyklad III. Ekstrahuje sie, jak opisano w przykladzie I, 5 kg suszonych, zmielonych i prze¬ sianych (srednica czastek okolo 1,5 mm) igiel roz- irniairyinu, za pioimoica 50 1 nieadtlleriioineigo iroztworu kwasnego weglanu potasu okolo 4% o pH 8,7, bez przeplywu azotu i w temperaturze 65°C. £p 2,5 godz. rozdziela sie dwie fazy w wirówce La- vala. Odzyskuje sie w ten sposób 12,5 kg wytlo¬ czyn i 36 kg ekstraktu, który po zatezeniu i wy¬ suszeniu w sposób opisany w przykladzie I, do¬ starcza ^35 kg proszku wyekstrahowanego z roz¬ marynu, zawierajacego 6,3% wody, o zabarwieniu zólto-zielonym. iMetoda Marco mierzy sie moc antyuitleniajaica tego proszku. Sposób opisano szczególowo w J. Am.Oil. Chem. Soc. 45, 594 (1968). W metodzie tej oznacza sie* wspólczynnik K wychodzac z odbar¬ wienia potrójnej emulsji kwas linolowy — l^aro-91969 ten — woda, nasyconej tlenem. Z definicji wspól¬ czynnik K dla tej emulsji równa sie 1. Nastepnie mierzy sie odbarwienie emulsji zblizonych zawie¬ rajacych substancje testowe. Wartosc K 1 ozna¬ cza, ze emulsje te sa antyutleniajace. Proszek wy- 5 ekstrahowany z rozmarynu, przygotowany jak wy¬ zej, ima wartosc K okolo 3.Otrzymuje sie ekstrakt o charakterystyce bar¬ dzo zblizonej lecz o nieco slabszym zabarwieniu, ekstrahujac w temperaturze 60°'C w ciagu 3 godz. 10 w atmosferze azotu takim samym roztworem, lecz uprzednio pozbawionym tleniu za pomoca azotu.Przyklad IV. Na 5 kg igiel rozmarynu wy¬ suszonych, zmielonych i przesianych, dziala sie postepujac jak w przykladzie I, 50 1 roztworu 15 wodnego zawierajacego 2 kg dwunasitowodnego fosforanu dwusoidoweigo, pH roztworu wynosi 9,3.Ekstrakcje prowadzi sie jak w przykladzie I, w atmosferze azotu i w temperaturze 55°C w ciagu 2 godzin. Po rozdzieleniu faz odzyskuje sie 12y5 kg 20 wytloczyn i 43,3 kg ekstraktu, któary po przerobie¬ niu jak w przykladzie I, dostarcza 1,34 kg proszku wyekstrahowanego z rozmarynu zawierajacego 8,2% wody, równiez o zabarwieniu zólto-zielomym, posiadajacego bardzo lekki zapach rozmarynu. Moc 25 antyutleniajaca tego proszku jest analogiczna do mocy proszku z przykladu III (dla materialów o jednakowym stopniu wysuszenia).Przyklad V. Nia 5 kg lisci isizalwii, wysuszo¬ nych, zmielonych i przesianych (srednica czastek 30 okolo 2 mm) dziala sie 50 1 wodnego roztworu 2 kg kwasnego weglanu sodu, o pH równym 8,6.Ekstrahuje sie jak opisano w przykladzie I, w atmosferze azotu, w temperaturze 55°C, w ciagu 1 godz. 415 min. Po rozdzieleniu faz odbiera sie 35 11,5 kg wytloczyn i 40 kg ekstraktu, który po za- tezeniu i wysuszeniu wedlug przykladu I, dostar¬ cza 1,35 kg proszku wyekstrahowanego z szalwi zawierajacego 4,6% wody. Proszek ten posiada za- baTwienie zóltonzielone i lekki resztkowy zapach 40 szalwi. Jelgo moc antyutlendajaca jest zblizona do mocy proszków z rozmarynu z przykladów I—*IV.Przyklad VI. Na 5 kg wysuszonej, zmielo¬ nej i rozdrobnionej pietruszki (srednica czastek okolo 2 mim) dziala sie 50 1 roztworu kwasnego 45 weglanu z przykladu V (pH 8,6) lecz nieodtlenio- ne,go. Ekstrahuje sie w ciagu 2 godzin w temjpe- raturze 50°C, bez przeplywu azotu. Po rozdziele¬ niu otrzymuje sie 112,5 kg wytloczyn i 44,3 kg ekstraktu. Ekstrakt ten zateza sie i suszy jak opi- 50 sano w przykladzie I. Odbiera sie 2,5 kg proszku wyekstrahowanego z pietruszki zawierajacego 8,9% wody, której zawartosc obniza sie do 2,6% przez wysuszenie w temperaturze 60°'C w ciagu 3 godz.Proszek ten ma barwe bladozólta i praktycznie nie posiada zapachu. Jego moc antyutleniajaca jest o okolo 2 do 3 razy slabsza od mocy proszków wyefasitriahowainych z rozmiaTynu lub szalwi z przy¬ kladów I—V. PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL