Przedmiotem wynalazku jest wysiegnik do regulacji naprezenia nitek osnowowych w maszynach tkackich, zwlaszcza wysiegnik naprezajacy osnowe runowa w maszynie do wyrobu tkaniny petelkowej, skladajacy sie ze sztywnego elementu nosnego i sprezystego elementu.Znana maszyna tkacka do wyrobu tkaniny petelkowej posiada co najmniej dwa waly osnowowe, a mianowicie jeden dla stosunkowo mocno naprezonych nitek osnowy podstawowej, podlegajacych powiazaniu wzglednie przeplataniu z nitkami watkowymi dla wytworzenia tkaniny podstawowej, a drugi dla pozostajacych pod mniejszym naprezeniem, lub w dogodnych odstepach czasu chwilowo rozluznionych nitek osnowy runowej.Nitki osnowy runowej, rozluznione sa odpowiednio do opracowanego wzoru tkaniny na calej szerokosci osnowy podstawowej i przeciagane sa przez przesmyk tkacki oraz wprowadzane w tkanine w znany sposób.Przez wspomniany wyzej ruch wzgledny miedzy wierzcholkiem przesmyku i przednim punktem nawrotu plochy uzyskuje sie efekt, ze pojedyncze nitki watkowe dobijane sa przez ploche do wierzcholka przesmyku albo przylegaja bezposrednio do gotowej tkaniny (uderzenie pelne), lub tez znajduja sie w pewnym odstepie od niej, mianowicie stosownie do zadanej dlugosci petli runa, okolo 1 do 2 cm od gotowej tkaniny (uderzenie czesciowe). Przy tak zwanym potrójnym splocie watku, po jednym uderzeniu pelnym nastepuja dwa uderzenia czesciowe, a przy poczwórnym splocie watku- trzy uderzenia czesciowe, po czym nastepuje kazdorazowo znowu uderzenie pelne i cykl uderzen czesciowych. Jezeli w czasie tkania jest wytwarzana przejsciowo tkanina gladka (bez petli z runa), to plocha wykonuje wylacznie uderzenia pelne tak dlugo az znowu zacznie sie tworzyc petle z runa. Zmiana moze byc dokonana wedlug dowolnego ze znanych sposobów, ewentualnie przez maszyne zakardowa, krzywkowa lub wzornicowa.Podczas uderzen czesciowych wprowadzone nitki watkowe wiazane sa najpierw dosyc luzno zarówno z podstawowymi nitkami osnowy jak i z nitkami z runa, w pewnym odstepie od ostatniej, dobitej przez uderzenie pelne nitki watkowej. Przy ostatnim, do tej samej grupy nitek watkowych przynaleznym uderzeniu pelnym, wszystkie czesciowo dobite nitki watkowe ulegaja przesunieciu do przodu wzdluz naprezonych nitek osnowy2 86938 podstawowej, az przylgna do utworzonej uprzednio tkaniny. Podlegajace mniejszemu naprezeniu albo zgola pozbawione naprezenia nitki osnowy z runa, które z jednej strony zwiazane sa w gotowej tkaninie, a z drugiej strony — zwlaszcza w pewnym odstepie od niej — powiazane sa pomiedzy uprzednio czesciowo dobitymi nitkami watkowymi, ulegaja przy nastepujacym uderzeniu pelnym, wespól ze slabo dobitymi nitkami watkowymi, przesunieciu do przodu i speczaniu, przy czym tworza sie zadane petle z runa lub peczki. W ten sposób nitki osnowy podstawowej oraz nitki watkowe mocno utrzymuja gotowa tkanine podstawowa, a petle z runa odstaja od tej tkaniny jednostronnie lub tez z obu stron, w zaleznosci od zastosowanego wiazania.Wada tego rodzaju maszyn tkackich jest to, ze ich waly osnowowe nie pozwalaja w odpowiednich momentach ruchu maszyny na wlasciwe zróznicowanie naprezen nitek osnowy podstawowej jak i osnowy z runa, co ma ujemny wplyw na jakosc gotowej tkaniny.Celem wynalazku jest wyeliminowanie tych wad przez opracowanie wysiegnika, którego konstrukcja umozliwi to, ze nitki osnowy podstawowej podczas wszystkich uderzen plochy bylyby mocno naprezone, a nitki osnowy runowej, co najmniej w czasie uderzenia pelnego, bylyby nienaprezone.Cel ten zgodnie z wynalazkiem osiagnieto dzieki temu, ze skonstruowano masywny wysiegnik dla nitek osnowy podstawowej, który wskutek swojej bezwladnosci moze stawic opór nierównomiernemu szczytowi naprezenia wystepujacemu w nitkach w chwili uderzenia plochy, przez co utrzymuje nitki osnowy podstawowej w stanie silnego naprezenia, podczas gdy nitki osnowy runowej sa nawracane przez wysiegnik, którego element sprezysty ustalajacy naprezenie nitki jest odksztalcalny i ma mozliwie mala mase, a tym samym równiez mala bezwladnosc. W efekcie tego element sprezysty odksztalca sie pod wplywem szczytu naprezenia, w nitkach osnowy runowej powodowanego przez uderzenie plochy, oraz ulatwia opisane wyzej zsuwanie sie nitek osnowy runowej podczas pelnego uderzenia plochy. < Wedlug wynalazku, wysiegnik napinajacy osnowe runowa zawiera sztywny element nosny usytuowany na calej szerokosci nitek, oraz przymocowany do niego poddajacy sie sprezysty element posiadajacy zakrzywiona powierzchnie dla prowadzenia nitek osnowowych. « Sztywny element nosny jest umieszczony na stale w obudowie maszyny i ma dowolny przekrój, na przyklad kolowy. Moze on byc jednak równiez, jak to ma miejsce w uprzywilejowanej postaci wykonania, zamocowany wychylnie dokola osi przebiegajacej równolegle do jego dlugosci. Tego rodzaju wykonanie mozna wykorzystac do sterowania napedem wysiegnika osnowy runowej tak, ze srednie naprezenie nitki osnowy runowej utrzymywane jest jako stale, o pozadanej, niewielkiej wartosci. Wysiegnik, zamocowany jest na wychylnym sztywnym elemencie nosnym, ewentualnie moze byc zastosowana do wychylania wysiegnika sprezyna lub moga byc wykorzystane sily ciezkosci wysiegnika, przewidziane takze do wytwarzania naprezenia wstepnego, przeciwdzialajace skrecaniu naprezenia nitki osnowowej. < W pewnej korzystnej postaci wykonania wynalazku poddajacy sie element sprezysty moze byc uksztalto¬ wany z tasmy zakrzywionej w rodzaju powierzchni walca która otacza co najmniej czesciowo sztywny element nosny* * W celu uzyskania szczególnie duzego nagiecia element sprezysty posiadajacy postac tasmy jest powiazany mocno ze sztywnym elementem nosnym tylko jednostronnie to znaczy wzdluz jednej ze swoich krawedzi podluznych. Wlasciwa powierzchnie nawrotna stanowi wówczas druga, swobodna krawedz podluzna, uksztalto¬ wana jako powierzchnia walcowa o mniejszym promieniu krzywizny, aby zapobiegac jakiemukolwiek uszkodze¬ niu lezacych na niej nitek. < Winnej postaci wykonania wynalazku dla utrzymania przegiecia powierzchni sprezystej w pewnych granicach, posiadajacy postac tasmy element sprezysty, moze byc powiazany mocno ze sztywnym elementem noznym, równiez wzdluz obu swoich krawedzi podluznych. Przy takim wykonaniu zmniejsza sie równiez wydatnie niebezpieczenstwo zanieczyszczenia przez kurz lub pyl wlóknisty. < Wedlug jeszcze innej postaci wykonania wynalazku, pomiedzy sztywnym elementem noznym I strona wewnetrzna elementu sprezystego umieszczona jest poddajaca sie, dzialajaca tlumiaco podpora, która mozna zwalczac skutecznie wystepujace drgania, wzbudzane przez uderzenia plochy. Prócz tego daje nam to dodatkowa mozliwosc wytwarzania elementów sprezystych o róznych wielkosciach ugiecia, przy zastosowaniu tego samego materialu tasmowego i nadaniu takiego samego ksztaltu zewnetrznego. Podpora moze skladac sie z dowolnego znanego materialu, ewentualnie z elastycznego piankowego tworzywa sztucznego lub dajacej sie nadmuchac rury. ¦ Sztywny element nosny powinien miec co najmniej jedna powierzchnie wsporcza, zwrócona ku stronie wewnetrznej uginajacego sie elementu sprezystego, równolegla do dlugosci wysiegnika sprezystego, przy czym podpora powinna znajdowac sie pomiedzy ta powierzchnia wsporcza i strona wewnetrzna elementu sprezystego. < Przy takim wykonaniu nie zachodzi potrzeba przewidywania zadnego specjalnego polaczenia ewentualnie86938 3 przyklejenia lub dowulkanizowania podpory do jakiegokolwiek innego elementu. Podpora jest sfalowana pomiedzy powierzchnia wsporcza i strona wewnetrzna elementu sprezystego i istnieje mozliwosc, przez odpo¬ wiednie nadanie ksztaltu powierzchni wsporczej oraz nadanie odpowiedniego ksztaltu krzywiznie elementu sprezystego, uzyskania okreslonego przebiegu sily przywracajacej do stanu pierwotnego z funkcji wygiecia ¦ elementu sprezystego. ¦ Poddajacy sie sprezyscie element sprezysty moze skladac sie z arkusza uksztaltowanego w zamknieta rure i moze byc przymocowany do sztywnego elementu nosnego poprzez dzialajaca amortyzujaco podpore.Wspomniana rura moze byc umieszczona w stanie spoczynku wspólsrodkowo z osia podluzna sztywnego elementu nosnego. Okazalo sie specjalnie korzystne, gdy sztywny element nosny umieszczony jest dookola swej osi podluznej, to nitki osnowowe odwijaly sie poprzez wysiegnik i nie slizgaly sie ponad nim. W tym przypadku mozna obchodzic sie z nitkami osnowowymi szczególnie delikatnie i uniknac jakiegokolwiek niepozadanego scierania. « Przedmiot wynalazku uwidoczniony jest w przykladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia wysiegnik w przekroju poprzecznym, z uksztaltowanym w postaci rury sztywnym elementem nosnym oraz przymocowanym do elementu nosnego równiez w postaci rury elementem sprezystym, fig. 2 — wysiegnik w przekroju analogicznym do pokazanego na fig. 1; lecz z elementami nosnymi w przekroju szesciokatnym, fig. 3 <- wysiegnik w przekroju poprzecznym, w którym element sprezysty przymocowany jest do sztywnego elementu nosnego tylko jedna krawedzia podluzna, fig. 4«- droge nitki osnowowej, na wysiegniku sprezystym, w którym element sprezysty uksztaltowany jest w postaci rury i zamocowany na sztywnym elemencie nosnym, fig. 5 -wysiegnik sprezysty w widoku perspektywicznym z elementem nosnym o przekroju szesciokatnym, zamocowanym wychylnie w osi, równoleglej do jego osi podluznej i sprezyna do wytwarzania naprezenia wstepnego, przeciwdzialajacego skrecaniu nitek, fig. 6 w przekrojach poprzecznych, zas fig. 12 — schemat maszyny tkackiej pozwalajacy na zorientowanie sie jak jest . usytuowany wysiegnik sprezysty dla nitek osnowy wzgledem innych elementów maszyny. < Maszyna tkacka do wytwarzania tkanin petelkowych, przy pomocy której petle osnowowe runa 121 tworzy sie w znany sposób przez okresowy przesuw do przodu i do tylu tkaniny lub wierzcholka przesmyku, naprzeciwko przedniego punktu zwrotnego plochy 115, jest wyposazona w wysiegnik sprezysty 51, 52.Zespól nitek osnowowych 111 obciagniety z glównego nawoju tkackiego 112 przechodzi przez szereg prowadników 113 nitek osnowowych i tworzy za pomoca nicielnic 114 przesmyk tkacki, w wierzcholku którego sa wbijane w tkanine za pomoca plochy 115 i czólenka tkackiego 116 nitki watkowe. W podobny sposób obciaga sie z nawoju tkackiego 117 zespól nitek osnowowych 5 oraz odchyla sie ten zespól za pomoca zamocowanego na sztywnym elemencie nosnym 51 elastycznego elementu sprezystego 52 wysiegnika 51, 52 wedlug wynalazku. Konstrukcja wysiegnika sprezystego 51, 52 jest szczególowo opisana przy omawianiu fig. 5: ¦ Zespól nitek osnowowych 6 odchylany przez wysiegnik sprezysty 51, 52 przechodzi przez dolny rzad prowadników 119 nitek osnowowych oraz przez nicielnice 120 i ploche 115.Wysiegnik sprezysty 51,52 jest ulozyskowany w znany sposób, zgodnie z podwójna strzalka 56 wychylnie wokól osi 54, za pomoca dzwigni 53 oraz jest napinany wstepnie sprezyna 55, wytwarzajaca równiez naprezenie stale nitek osnowowych. < Pod wplywem dzialania urzadzenie napedowego 130, tkanina 122 jest przesuwana okresowo o odcinek h w stosunku do plochy 115, ruchem przesuwisto-zwrotnym, w zasiegu wierzcholka przesmyku dodatkowo oprócz swego normalnego ruchu obciagowego wskutek wychylania sie podpierscienia o odcinek h z polozenia 123 w polozenie 123' i z powrotem. Po wychyleniu tkaniny 122 wokól przed pierscienia tkanina ta opasuje walek obciagowy 124 napedzany w znany sposób w kierunku strzalki oraz przesuwa sie wokól krazka prowadzacego 125 i jest nawijana na wal odbiorczy 126. < Na fig. 1 pokazano inny przyklad wykonania wysiegnika sprezystego, przy czym sztywny element nosny 1 sklada sie z okraglej rury. Sprezynujacy element sprezysty 2 uksztaltowany jest z szerokiej tasmy ze stali * sprezynowej, która majac równiez postac rury, otacza element nosny 1, podczas gdy jej obydwie krawedzie podluzne zacisniete sa za pomoca listwy 3, stanowiacej podkladke, oraz szeregu srub 4 wzdluz tworzacej elementu nosnego. Plaszczyzna symetrii wysiegnika sprezystego jest ukosna i zbiega sie w przyblizeniu z dwusie¬ czna kata utworzonego przez nitke 5 wyprowadzana z osnowy (na przyklad z nienarysowanego walu osnowo¬ wego) i nitke 6 odchodzaca od plochy (w kierunku ku przesmykowi).Narysowane liniami pelnymi polozenia 2, 5, 6 elementu sprezystego i nitek odpowiadaja ich stanowi spoczynku, w którym nitki 5, 6 przylegaja bez naprezenia do zakrzywionej na ksztalt walca kolowego powierzchni elementu sprezystego 2. Jezeli nitki 5, 6 zostana naprezone (na przyklad przez uderzenie nie uwidocznionej na rysunku plochy), wówczas przekrój elementu sprezystego odksztalca sie w symetryczna elipse4 86938 2', której krótsza os przebiega ciagle jeszcze po dwusiecznej kata powstalego miedzy nitka 5' wprowadzona do osnowy i nitka 6' odchodzaca do plochy. Jezeli naprezenie nitki ustepuje, wówczas element sprezysty przybiera z powrotem swój pierwotny ksztalt. ¦ " Na fig. 2 ^przedstawiony jest inny przyklad wykonania wynalazku, w którym sztywny element nosny 11 uksztaltowany jest jako rura szesciokatna. Obydwie krawedzie podluzne tasmy elementu sprezystego 12 sa zacisniete do dwóch róznych lezacych obok siebie powierzchni bocznych rury szesciokatnej 11, za pomoca listew 13 oraz szeregu srub 14. Plaszczyzna symetrii elementu sprezystego ulozona jest tutaj pionowo, tak ze wypadkowa sil naprezenia nitek nie zbiega sie juz z plaszczyzna symetrii. Jezeli nitki 5, 6 ulegna naprezeniu, przekrój elementu sprezystego 12 nie odksztalci sie juz symetrycznie, lecz jednostronnie, wprawo, tworzac jajowata gruszke 12'. Sposób dzialania poszczególnych elementów pozostaje zreszta taki sam, jak w przypadku przedstawionym na fig. 1, pomijajac nieznaczne naprezenie skrecajace wysiegnika sprezystego. » Na fig. 3«przedstawiono inny przyklad wykonania wynalazku, w którym sztywny element nosny 21 jest uksztaltowany jak w postaci wykonania przedstawionej na fig. 1, jednak jego plaszczyzna symetrii jest obrócona o okolo 90° w kierunku ruchu wskazówek zegara. Majacy postac tasmy, element sprezysty 22, uksztaltowany jest tutaj niesymetrycznie i przymocowany jest do sztywnego elementu nosnego tylko jedna, a mianowicie lewa krawedzia podluzna. Pod wplywem zwiekszonego naprezenia nitek element sprezysty odksztalca sie w polo-* zenie 22'.Fig. 4 * przedstawia inny przyklad wykonania wynalazku, w którym element sprezysty 32 wykonany jest z arkusza stalowego blachy, zgietego w calkowicie zamknieta rure zespawana na przyklad za pomoca szwu wzdluznego. Sztywny element nosny 31 uksztaltowany jest takze jako okragla rura, zamocowana tak, aby pozwalala na jego obracanie sie w obu kierunkach obrotu. Element sprezysty 32 wstanie spoczynku jest usytuowany wspólsrodkowo z elementem nosnym 31, a cylindryczna wolna przestrzen znajdujaca sie miedzy elementem nosnym i elementem sprezystym wypelniona jest tworzywem piankowym 37, które otacza element sprezysty 32 przymocowany do elementu nosnego 31. Przy wystepowaniu szczytów naprezenia wyciagnika odksztalca sie, podczas gdy element sprezysty przesuwa sie w glównych zarysach w polozenie 32' oznaczone na rysunku (fig. 4 linia osiowa. Ten inny przyklad wykonania jest zazwyczaj bardziej sztywny niz przyklad wykonania wynalazku przedstawiony na fig. 3 Przez mozliwosc obracania sie elementu nosnego 31 unika sie w znacznym stopniu scierania sie jego powierzchni nawrotnej i scierania sie nitek. Kurz i pyl wlóknisty nie powinny osiadac we wnetrzu elementu sprezystego. • Najkorzystniejszym przykladem wykonania wysiegnika sprezystego jest wysiegnik przedstawiony na fig. 5, którego poprzeczny przekrój przedstawia fig. 9. « ' Wysiegnik ten sklada sie z rury szesciokatnej, sztywnego elementu nosnego 51, który na obu swych koncach zamocowany jest na ramionach dzwigni 53 wychylnie dokola osi 54, przebiegajacej równolegle do osi podluznej tego elementu. Element sprezysty 52' sklada sie z przymocowanej obiema krawedziami podluznymi do sztywnego elementu nosnego 51 tasmy ze stali sprezynowej, która pod wplywem naprezenia dzialajacego na nitki 5', 6' odksztalca sie jak przedstawiono na fig. 2.< Jak uwidoczniono na fig. 9 element sprezysty nie jest zamkniety w sobie, nie otacza sztywnego elementu nosnego calkowicie, lecz jest przymocowany do dwóch, nie sasiadujacych wzajemnie ze soba powierzchni bocznych szesciokata. Sprezyna 55 wytwarza naprezenie wstepne, przeciwdzialajace skrecaniu nitek osnowowych, to znaczy skrecaniu powodowanemu wypadkowa naprezenia nitek 5', 6', które usiluje przekrecic dzwignie 53 w kierunku strzalki 56 (fig. 5). Zamiast sily sprezyny 55 moze wystepowac równiez sila ciezkosci lub inna sila, dzialajaca stale lub pulsujaco. Sprezyna moze miec zastosowanie wówczas, gdy z jakiegokolwiek powodu tarcie nitek 5', 6' po powierzchni nawrotnej elementu sprezystego 52' jest za duze albo, gdy tego wymaga dzialanie wychylnego zamocowania jako urzadzenie sterownicze napedu walu osnowowego.Fig. 6»przedstawia inny przyklad wykonania wynalazku jak na fig. 1; jednak sztywny element nosny 41 sklada sie tu z rury szesciokatnej, a jego plaszczyzna symetrii w spoczynku przebiega pionowo z osia symetrii elementu sprezystego.Na fig. 7(uwidoczniony jest inny przyklad wykonania wynalazku, gdzie element nosny 41, przy osi symetrii polozonej ukosnie, o ksztalcie zewnetrznym podobnym do przedstawionego na fig. 6 ma powierzchnie wsporcza 42 przebiegajaca równolegle do osi podluznej elementu nosnego 41. Sprezynujaca i dzialajaca tlumiaco podpora 43 — ewentualnie miekka rolka z piankowego tworzywa sztucznego lub z masywnej gumy, albo dajacy sie napompowac waz o ksztalcie rury- znajduje sie miedzy ta powierzchnia wsporcza 42 i wewnetrzna strona elementu sprezystego 2. Przy odksztalcaniu elementu sprezystego 2, powstalym wskutek naprezenia nitek, podpora 43 zostaje równiez odksztalcona i sfalowana. Toczy sie ona po powierzchni wsporczej 42 tam i z powrotem. Powierzchnia wsporcza 42 nie musi byc koniecznie powierzchnia plaska, jak pokazano na fig. 7,86938 5 lecz nie moze byc dowolna powierzchnia cylindryczna, ewentualnie zakrzywiona parabolicznie lub w ksztalcie walca w miejscami wypuklymi lub wkleslymi. Przez nadawanie ksztaltu powierzchni wsporczej 42 mozna nastawiac sprezystosc elementu sprezystego 2 na dowolny przebieg sily przywracajacej do polozenia pierwot¬ nego podpore z funkcji wychylenia powodowanego naprezeniem nitki. • Na fig. 8 uwidoczniono inny przyklad wykonania wysiegnika wedlug wynalazku, przedstawiajacy uklad podobny do pokazanego na fig. 1, gdzie wolna przestrzen miedzy uksztaltowanym w postaci rury sztywnym elementem nosnym 1 i wewnetrzna strona elementu sprezystego 2 wypelniona jest dzialajacym amortyzujaco i usztywniajacym podpore 44 elastycznym piankowym tworzywem sztucznym, o przekroju w ksztalcie wycinka pierscienia. < Fig. 10 i 11 przedstawiaja inne przyklady wykonania wysiegnika podobne do przykladów wykonania o ksztaltach pokazanych na fig. 9 lub 2, przy czym jednak w elemencie nosnym 51 wzglednie 11 zamiast szesciokata wystepuje rura o przekroju kwadratowym 61 wzglednie rura 71, zamocowana na przekatnej, co w pewnych przypadkach konstrukcyjnych albo gospodarczych jest uzasadnione ekonomicznie.Istota wynalazku nie ogranicza sie do pisanych przykladów wykonania. Przede wszystkim moze ulegac dowolnej zmianie rodzaj zamocowania sztywnego elementu nosnego na korpusie maszyny lub zmianie jego polozenia w stanie ruchu. Zamiast, korzystnej ze wzgledów gospodarczych rury, mozna przewidziec jakakolwiek inna sztywna konstrukcje, na przyklad profil dwuteowy lub katownik. Wazne jest tylko, zeby element sprezysty byl elastyczny i latwo odksztalcalny oraz, zeby mial maly ciezar.W krosnie tkackim do celów specjalnych wysiegniki sprezyste opisane wyzej moga byc zastosowane równiez do innych celów, niz jako wysiegniki do osnowy z runa, oraz nie musza sie one rozciagac przez cala szerokosc tkania. Wystarczy, zeby ich dlugosc byla dostosowana do szerokosci naprezanych przez nie nitek. Jest na przyklad mozliwe, ze na pewnej czesci szerokosci tkania, tkaniny specjalnej albo przy specjalnym deseniu, czesc nitek osnowowych sklada sie z przedzy fantazyjnej, szczególnie wrazliwej na przeploty lub elastycznej, która nalezy wplatac przy mniejszym naprezeniu nitek niz w przypadku innych tkanin. Równiez w tych przypadkach mozna stosowac wysiegnik sprezysty wedlug wynalazku, przy czym nie istnieje koniecznosc, zeby odpowiednie nitki, a przez to i wysiegnik sprezysty rozciagaly sie przez cala szerokosc tkania. • ,, PL PL