21.XII.1963 dla zastrz. 1,4—21; Niemiecka Republika Federalna 14.V.1964 dla zastrz 2, 3, 22—29 Austria Opu blikowano: 25.11,1969 58772 KI. 5 c, 15/44 MKP E 21 d AS/kH CZYTELNIA Urzedu Potentowego Twórca wynalazku i wlasciciel patentu Dypl. inz. Karl Maria Groetschel, Bochum (Niemiec¬ ka Republika Federalna) Urzadzenie do utrzymywania kierunku przesuwu obudowy górniczej Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do utrzymywania kierunku przesuwu obudowy górni¬ czej.Celem wynalazku jest wyeliminowanie niebez¬ pieczenstwa istniejacego podczas przesuwu takiej obudowy dzieki temu, ze odciazona jednostka obu¬ dowy nachyla sie podczas jej posuwu od zadanego kierunku przesuwu i ustawia sie w wiekszym lub mniejszym stopniu ukosnie do ustalonego prosto¬ linijnego kierunku jej ruchu do przodu i/lub slizga sie na dól po upadzie.W celu osiagniecia tego opracowano juz wiele projektów, które swoje zadanie wypelniaja nie¬ dostatecznie i to przede wszystkim dlatego, ze w przypadku istnienia przechylnego spagu nie za¬ pobiegaja one stopniowemu obsuwaniu sie jedno¬ stek obudowy w kierunku upadu.Nie rozwiazuje to jednak zagadnienia ciaglego naprostowywania jednostek obudowy we wlasci¬ wym kierunku przesuwu calej obudowy w mozli¬ wie niezaleznie od róznych wymagan pojedynczych przypadków stosowania albo tez tylko mozliwosci skierowania na kierunek przesuwu. To zadanie ma szczególne znaczenie w przypadku stosowania je¬ dnostek obudowy, których statecznosc co najm¬ niej na plaskim spagu zabezpieczaja okreslone wymiary ich podstaw, poniewaz ze wzgledu na swój ciezar sa one narazone w bardzo duzym stop¬ niu w czasie ich przesuwu na niebezpieczenstwo wzajemnego odchylania sie z ich kierunku mar¬ lo 15 20 25 szu i potegowanego w wyniku nastepujacych po sobie posuwów, az do utworzenia niedopuszczal¬ nie duzych odstepów miedzy nastepujacymi po sobie jednostkami obudowy i z tego powodu trze¬ ba stosowac duze sily naprostowujace do zapobie¬ zenia takim odchyleniom.Stwierdzeniu, ze zapewnienie kierunku marszu jednostek obudowy wymaga uprzedniego nakre¬ slenia na jeden kierunkowy punkt drogi dokladnie zachowywanej w czasie przesuwu przez wymuszo¬ ne prowadz_enie jednostek obudowy.Zgodnie z istota wynalazku to prowadzenie na¬ stepuje przez co najmniej jedna szyne kierujaca o dlugosci odpowiadajacej co najmniej wielkosci posuwu, tworzaca czesc konstrukcyjna samoistna, przestawna niezaleznie od obudowy i powiazana ze stalym punktem tworzacym punkt kierunkowy oraz która korzystnie tylko za pomoca jednego po¬ przecznie ustawionego elementu posredniego opie¬ ra sie o kazdorazowo ustalony przez dwie sasiednie jednostki obudowy staly punkt, w sposób przechyl¬ ny dokola ich punktu polaczenia.Ten staly punkt jest utworzony korzystnie przy przenosniku, to znaczy koniec szyny prowadniczej jest przylaczony do przenosnika. Zgodnie z inna postacia wykonania, punkt staly moze byc równiez utworzony przy jednej z dwóch jednostek obudo¬ wy, miedzy którymi dziala uklad szyny prowadni¬ czej.Przegubowe polaczenie szyny prowadniczej w 56772 /56772 3 4 punkcie stalym nastepuje w podatnie sprezysty sposób w kierunku co najmniej poprzecznym do kierunku marszu.Element podpierajacy poprzecznie szyne prowad¬ nicza przy podciagnietej jednostce obudowy jest organem uruchamianym recznie lub mechanicznie, przechylajacym szyne prowadnicza wokól jej punk¬ tu zaczepienia, korzystnie przestawnym wzdluznie, zabezpieczonym przed przewróceniem przez swe zastrzaly dopuszczajace ruchy robocze i wyposa¬ zonym w ploze slizgajaca sie na powierzchni je¬ dnostki obudowy i polaczona przegubowo z szyna prowadnicza, korzystnie przy jej swobodnym koncu.Zgodnie z inna postacia wykonania wynalazku, zamiast tylko jednej szyny prowadniczej mozna polaczyc w jedna pare dwie szyny z których kazda moze slizgac sie po sasiadujacej z nia jednostce obudowy, przy czym wówczas jej oparcie w kie¬ runku poprzecznym stanowi organ rozpierajacy obydwie szyny prowadnicze.Zabezpieczenie tych oporowych lub przechylnych organów przed przesuwem poprzecznym nastepuje celowo przez polaczenie ich konca przytrzymujace¬ go ploze lub tez plozy z przednia lub tylna czescia szyny prowadniczej albo tez z przenosnikiem lub wyzej wspomniana lina poprzez przekatny zastrzal lub tym podobne w danym przypadku równiez lancuch.W przypadku postaci wykonania nowego urza¬ dzenia prowadniczego i prostujacego z dwiema równymi lub nierównymi szynami prowadniczymi, osadzonymi miedzy dwiema sasiednimi jednostka¬ mi obudowy i które sa polaczone ze soba w jedno¬ stke przez przestawne wzdluznie organy odleglo¬ sciowe i laczace lub przez pary takich organów, kazdy z tych organów jest przywiazany do punktu stalego poprzez wspólny drazek posredni albo od¬ dzielnie, kazda szyna prowadnicza jest polaczona z tym punktem.Jezeli w ostatnim przypadku elementy odleglo¬ sciowe lub laczace l-acza obydwie szyny ze soba sztywno — w sposób przestawny lub tez nieprze- stawny, wówczas zostaje celowo utworzony z nich nie prostokatny, korzystnie trapezowy lub trój¬ katny uklad ogólny, którego kat ostry jest zwró¬ cony do •posadzki. Za pomoca takich urzadzen za¬ bezpieczajacych i prowadniczych polaczonych spre¬ zyscie z przenosnikiem w odstepie wynoszacym prawie szerokosc jednostki obudowy i ulozonych z tym przenosnikiem z przodu, zostaje zachowany zalozony uprzednio kierunek marszu samokro- czacych czlonów obudowy, zwlaszcza przy stosun¬ kowo plaskim spagu zas obsuwanie sie jednostek obudowy zaczepionych do przenosnika, wystepuje juz przy srednim upadzie, zostaje ograniczone do znosnych wymiarów.W zaleznosci od potrzeby jako urzadzenie opo¬ rowe korzystnie tworzace równiez urzadzenie przechylne i rozprezne przewiduje sie wrzeciona, zebatki, mimosrody, dzwignie kolankowe lub tym podobne silowniki pojedynczego lub podwójnego dzialania albo dowolne zestawy takich elementów lub ukladów. O ile te organy nie pracuja samo- hamownie, celowe jest zastosowanie ukladu spe¬ cjalnych urzadzen (uklad drazków wtykowych,, lancuchy przestawne lub tym podobne) umozliwia¬ jacych dowolne ograniczenie skoku.Przy bardziej stromym upadzie, szyny prowad- 5 nicze oprócz funkcji elementu prowadniczego ¦ przejmuja na siebie funkcje elementu zabezpie¬ czajacego jednostki obudowy przystosowane do obsuwania sie na nachylonym spagu i dzialaja w koncu równiez jako element prostujacy w przy¬ padku samokroczaicych lub mechanicznie przesuw¬ nych jednostek obudowy, których czesciowe obsu¬ niecia sie na ukosnej powierzchni nie moga byc: zupelnie wykluczone równiez przy istnieniu wlas¬ nego ukladu prowadniczego.Zastosowanie ukladów prowadniczych, zabezpie¬ czajacych lub prostujacych wedlug wynalazku nie- tylko w jednostkach obudowy niezaleznych od przenosnika i skladajacych sie z kierowanych od¬ dzielnie czlonów obudowy lecz takze w nie kie¬ rowanych samoczynnie jednostkach obudowy do¬ wolnej konstrukcji i niezaleznie od tego, czy sa one zalezne od przenosnika czy tez nie, ma ko¬ rzystne a przy wiekszym upadzie decydujace zna¬ czenie.W dalszym rozwiazaniu wynalazku w przypad¬ ku jednostek obudowy wyposazonych w przesuw- niki skladajace sie z silowników przylaczonych przede wszystkim do przenosnika, uklad szyn pro¬ wadniczych, tworzacy najistotniejsza cecha wyna¬ lazku moze byc uzupelniony dodatkowym urzadze¬ niem prowadniczym w postaci szyny lub draga prowadzonego w kanale podstawy jednostki obu¬ dowy, zabezpieczajac jednostke obudowy przed mo¬ zliwoscia zbyt duzego przechylenia sie na bok i osadzonego w danym przypadku w tulei slizgo¬ wej z korzystnie celowo obliczonym luzem oraz po¬ laczonego bezposrednio lub posrednio z przenosni¬ kiem.Gdy przesuwnik stanowi silownik, jego trzon tlokowy zamiast istniejacego dotychczas bezpo¬ sredniego polaczenia z przenosnikiem jest w prze¬ ciwienstwie do tego przylaczony do niego w ko¬ rzystny sposób poprzez wspomniany drag prowad- niczy lub poprzez jego male boczne ramie lub* tym podobnie zamocowane do jego przedniego* konca- Zgodnie ze szczególna postacia wykonania wyna¬ lazku, nowe uklady prowadnicze i/lub zabezpie¬ czajace albo prostujace, zamiast do przenosnika moga byc równiez przylaczone do nie sztywnego i znanego w istocie swej elementu, korzystnie liny rozlozonej wzdluz sciany przebiegajacej równolegle do przenosnika i w zaleznosci od potrzeby prze¬ stawianej niezaleznie lub zaleznie od przenosnika.W przypadku uzycia urzadzen wedlug wynalazku do prostowania lub prowadzenia jednostek obudo¬ wy skladajacych sie z przesuwanych czlonów, mo¬ ze kazdemu czlonowi obudowy byc podporzadko¬ wany wlasny uklad szyny prowadniczej, przy czym jednak jego szyna moze stanowic odcinek dlugiej szyny, rozciagajacej sie przez cala jednostke obu¬ dowy i zestawionej z tych odcinkowych czlonów, polaczonych ze soba przegubowo. Równiez, mozli¬ we jest zastosowanie jednoczesciowej, odpowiednio dlugiej szyny pojedynczej (lub pary takich szyn). 15 20 25 30 35 40 45 50 59 605«772 5 6 Przestawne umieszczenie punktu zaczepienia szyn przy przenosniku (lut? linie scianowej) albo jednostce obudowy i czlona oporowego, który przechyla szyne i przylegajaca do niej odciazona, opuszczona i przesuwana do przodu jednostka obu¬ dowy, w wyniku ich wspóldzialania umozliwiaja Tówniez uzyskanie dowolnie pozadanych zmian odstepu miedzy jednostkami obudowy w kierunku upadu w celu zageszczenia lub rozluznienia calej obudowy scianowej uzytej do robót eksploatacyj¬ nych. ; Przestawianie do przodu urzadzenia prostujacego i przesuwajacego wedlug wynalazku nastepuje dzieki temu, ze podczas posuwu obudowy sciano¬ wej sa one wzajemnie pociagane za pomoca prze¬ nosnika lub liny scianowej. Przy polaczeniu urza¬ dzen prowadniczych z sasiednia jednostka obudo¬ wy, zostaja one przesuniete do przodu wspólnie razem z nia. Istnieje równiez mozliwosc recznego lub za pomoca wlasnych przesuwników przesuwa¬ nie szyn prowadniczych lub ukladów szyn prowad¬ niczych.Nowe urzadzenia prostujace i prowadnicze moga byc umieszczone nie tylko miedzy dolnymi czescia¬ mi jednostek obudowy lecz równiez dodatkowo miedzy czesciami przystropowymi sasiednich agre¬ gatów obudowy, przy czym w tym przypadku gór¬ ne urzadzenia moga byc przylaczone i podtrzymy¬ wane przez jedna z tych jednostek obudowy. Z re¬ guly jednak jest pozadane lub korzystne przy tym podparcie górnych urzadzen za pomoca specjal¬ nych, korzystnie przestawnych w góre podpór. Te podpory sa osadzone celowo w garnkowych urza¬ dzeniach osadczych utworzonych w dolnym urza¬ dzeniu prowadniczym. W przypadku zastosowania stojaków, korzystnie stojaków hydraulicznych jako podpór górnych urzadzen prowadniczych, moga one byc w danym przypadku równiez osadzone na spagu i przyczyniac sie do podparcia stropu.W szczególnie korzystny sposób z punktu wi¬ dzenia opanowania stropu podczas przesuwu obu¬ dowy, takie podpory moga byc wykonane jako stojaki wyposazone we wlasna podstawe i wlasna stropnice lub glowice, pociagane razem z dolnym urzadzeniem prostujacym; taki stojak jest ozna¬ czony krótko jako „stojak ciagniony". Nadaje sie on do stasowania zarówno oprócz w danym przy¬ padku specjalnie osadzonego i odejmowalnego urzadzenia podporowego dla górnego urzadzenia prostujacego, jak równiez bez istnienia takiego urzadzenia podporowego.Zgodnie z dalsza cecha wynalazku, o ile urza¬ dzenia prowadnicze i prostujace sa wyposazone korzystnie w urzadzenia podporowe w postaci si¬ lowników cylinder tego korzystnie hydraulicznego stojaka moze byc polaczony hydraulicznie z komo^ ra cisnieniowa silownika dolnego urzadzenia pro¬ stujacego w ten sposób, ze po zakonczeniu po¬ suwu do przodu silownik holujacy stojaka urza¬ dzenia prostujacego, który w tej chwili jest zwol¬ niony, podobnie jak i zwolniony stojak hydraulicz¬ ny sa zasilane czynnikiem roboczym równoczesnie (to znaczy przez uruchomienie wspólnego zaworu doplywowego).W przypadku istnienia górnego urzadzenia pro¬ stujacego celowe jest przy tym równiez polacze¬ nie jego silownika z silownikiem dolnego urzadze¬ nia prostujacego.W wiekszosci przypadków opisany wyzej „stojak 5 ciagniony" jest umieszczony w przedniej czesci szyny prowadniczej jako uzupelnienie takiego przedniego stojaka, w danym przypadku równiez zamiast jego, moze byc równiez celowe zastoso¬ wanie stojaka ciagnionego w tylnej czesci urza¬ dzenia prowadniczego i prostujacego, Szczególnie proste zamocowanie górnych urza¬ dzen prowadniczych i/lub prostujacych, sklada sie zgodnie z dalsza w danym przypadku samoistna cecha wynalazku z „górnej liny scianowej" prze¬ biegajacej równolegle do przenosnika lub do juz opisanej równoleglej do niego dolnej liny sciano¬ wej i podtrzymujacej na przyklad na przenosniku albo na podporach istniejacej ewentualnie dolnej liny scianowej.Przekladanie do przodu górnej liny scianowej nastepuje równoczesnie z dolna lina lub przeno¬ snikiem moze nastepowac w rózny jednak zgodny z istniejacymi warunkami sposób.W przypadku zastosowania wedlug wynalazku szynowych ukladów prowadniczych albo ich orga¬ nów podporowych lub przechylnych przy malo na¬ chylonym lub zupelnie plaskim spagu, urzadzenie przechylajace do szyn prowadniczych moze (po¬ niewaz w tych przypadkach nie moze byc uzyty inny dzialajacy w dwóch kierunkach element na przyklad uklad srubowy) byc wykonane celowo jako silownik dwustronnego dzialania, aby w razie potrzeby, przy przeciwnym kierunku dzialania urzadzenia prostujacego, mógl on byc uzyty do przyblizenia sasiadujacych ze soba jednostek obu¬ dowy do siebie. Do przeprowadzenia tej ostatniej operacji wymagane jest przede wszystkim uzupel¬ nienie zarówno urzadzenia jak i jednostek obudo¬ wy organami laczacymi (przesuwnie osadzonymi hakami, lancuchami itp.) zamocowanymi do nich i wspóldzialajacymi ze soba.W przypadku uzycia silownika jako organu przechylajacego i podporowego dla szyny pro- wadniczej -istnieje mozliwosc szczególnie prostego wykonania i obslugi calego urzadzenia wedlug wy¬ nalazku, jezeli — zgodnie ze szczególna cecha wy¬ nalazku — czynna komora robocza hydraulicznego organu przechylajacego jest polaczona przewodami cisnieniowymi z czynna komora robocza przesuw- nika obudowy. W wyniku tego zapewnia sie za¬ dzialanie hydraulicznego urzadzenia prostujacego nastepujace samoczynnie z przesuwem opuszczonej jednostki obudowy, zabezpieczonej i prowadzonej za pomoca urzadzenia prostujacego.Górne czesci jednostek obudowy i dodatkowe urzadzenia sa wykonane celowo z mozliwie lek¬ kich materialów zas czesci dolne z ciezkich lub mozliwie ciezkich materialów, aby mozna bylo dzieki temu uzyskac nizsze polozenie srodka ciez¬ kosci jednostki obudowy.Szczególy i dalsze cechy wynalazku wynikaja z dalszego opisu przykladowych jego postaci wy¬ konania uwidocznionych na rysunku na którym fig. 1 przedstawia w widoku z góry kilka usta¬ wionych kolejno jednostek obudowy z osadzonymi 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6056772 miedzy nimi urzadzeniami prowadniczymi i pro¬ stujacymi o róznych postaciach wykonania wedlug wynalazku, fig. la obudowe scianowa w widoku z boku; fig. 2 — w widoku z góry, urzadzenia prowadzacego; fig. 3 i 4 przedstawiaja podobnie w widoku z góry inne odmiany urzadzenia; fig. 5 przedstawia w widoku z góry dalsza odmiane urza¬ dzenia prowadniczego i prostujacego; fig. 5a — urzadzenie w widoku z boku i w przekroju we¬ dlug linii x—x na fig. 5, fig. 5b — urzadzenie w widoku od tylu w kierunku strzalki „y" na fig. 5, fig. 5c i 5d przedstawiaja w widoku z góry i z bo¬ ku dalsze odmiany urzadzenia do podtrzymywania górnych elementów prowadniczych i prostujacych, fig. 6 — przedstawia w widoku z góry jednostke obudowy, skladajaca sie z dwóch czlonów i wypo¬ sazona w nowa postac wykonania urzadzenia pro¬ wadniczego i prostujacego a fig. 7 — równiez w widoku z góry urzadzenie prowadnicze i prostuja¬ ce, nie polaczone z obudowa, lecz (przymocowane tylko do przenosnika i stosowane z dwuczlonowa jednostka obudowy.Wszystkie jednostki obudowy jak równiez czlony wieloczesciowych agregatów obudowy sa oznaczone liczbami rzymskimi, ich przesuwniki — duzymi literami, ich punkty laczenia w krawedzi laczacej 100 do przenosnika lub dolnej liny |cianowej — liczba 101, a wszystkie punkty przylegania do tej krawedzi 100 szyn prowadniczych lub zabezpiecza¬ jacych i prostujacych — liczba 102. Strzalki skie¬ rowane z góry na dól pokazuja kierunek upadu spagu, Z jednostek obudowy I do IV wedlug fig. 1 po¬ laczonych z przenosnikiem i z których jednostka I—IV jest tylko zaznaczona, do krawedzi 100 sa przyciagniete ja kwidac tylko dolne jednostki III i IV zas górne jednostki I i II — jeszcze nie. Za¬ stosowane w tym przykladzie wykonania trzy urzadzenia prostujace z cechami wynalazku maja w istocie swej taka sama konstrukcje i skladaja sie z szyn 10 polaczonych przechylnie w miejscu 102 krawedzi 100 i tworzacych w tym przypadku urzadzenie prowadnicze i prostujace oraz podpo¬ rzadkowanych im organów podporowych przechy¬ lajacych lub rozporowych 30 wykonanych w po¬ staci silowników.Kazdy organ przechylajacy sie polaczony prze¬ gubowo w miejscu 31 ze swoja szyna 10 a w miej¬ scu 32 — z przegubowa ploza lub tym podobnie 2 za pomoca której organ przechylajacy opiera sie o kazdorazowo dolna jednostke obudowy. Drazek 50 przystajacy równiez do punktu przegubowego 32 i polaczony w miejscu 33 z szyna 10 tworzy, zgo¬ dnie z przykladem wykonania, zabezpieczenie or¬ ganu przechylajacego 30 w jego polozeniu robo¬ czym. Jak oznaczono linia przerywana zamiast te- ' go, taki sam drazek 50a moze byc przylaczony z jednej strony do plozy 2 a z drugiej — do kra¬ wedzi 100 w miejscu 33a.Na fig. 1 sa przedstawione trzy urzadzenia pro¬ stujace w róznych polozeniach roboczych. Urzadze¬ nie osadzone miedzy jeszcze nie przesunietymi je¬ dnostkami I — II jest przedstawione linia ciagla jeszcze w fazie zluzowania w stosunku do prowa¬ dzonej przez nie lub prostowanej jednostki, zas 8 urzadzenie osadzone miedzy jednostkami II i III i przylegajace do odciazonej, zgodnie z fig. la jednostki II, znajduje sie w swym polozeniu ro¬ boczym a urzadzenie osadzone miedzy juz przesu- 5 nietymi jednostkami III i IV jest znowu zluzowa¬ ne w stosunku do jednostki III po uprzednim, przyczynieniu sie do prowadzenia lub zabezpiecze¬ nia albo naprostowania ostatniej jednostki obudo¬ wy podczas jej posuwu do przodu. 10 Jako organiczniki skoku, zgodnie z przykladem wykonania sa zastosowane lancuchy 68 (srodek fig. 1) z obydwu stron organu rozporowego 30.W miejscu 85 na fig. la jest zaznaczone linia przerywana w jakim w przyblizeniu odstepie od 15 spagu byloby zamocowane opisane urzadzenie pro¬ stujace, aby przy danym upadzie, jednak przy wiekszej miazszosci pokladu i potrzebnej do tego wiekszej wysokosci jednostki obudowy mozna bylo przyblizyc plaszczyzne jej srodka ciezkosci, która 20 powinna lezec mozliwie nisko.W przypadku przykladu wykonania wedlug fig. 2 silownik 34 z urzadzeniem rozporowym, osadzo¬ ny w kierunku marszu jednostki obudowy, pola¬ czony przegubowo w miejscu 36 do wspornika szy- 25 ny prowadniczej 10 i tworzacy dla niej organ przechylajacy jest w tym przypadku jednostronnie dzialajaca dzwignia kolanowa, która tworzy po¬ laczenie miedzy szyna prowadnicza 10 a ploza slizgowa 2 i jest zabezpieczona w polozeniu robo- 30 czym drazkiem 51.Linia przerywana jest oznaczone zluzowane po¬ lozenie urzadzenia zas linia ciagla — urzadzenie w polozeniu roboczym. Przez uruchomienie silownika 34 zostaje wyprostowana dzwignia kolanowa 35 35 i przez to — przy dopuszczalnym drobnym przesu¬ wie plozy 2 przylegajacej do przesunietej juz i znowu rozpartej jednostki VI — szyna prowadni¬ cza 10 zostaje przechylona wokól swego punktu za¬ mocowania 102 przy jednoczesnym odchyleniu zlu- 40 zowanej jednostki obudowy V. Ta konstrukcja urzadzenia prostujacego wymaga jak widac stosun¬ kowo malej przestrzeni do jej osadzenia miedzy jednostkami obudowy.Równiez przedstawiony na fig. 3 przyklad wy- 45 konania nowego prowadniczego i prostujacego urzadzenia nadaje sie do zastosowania w jednost¬ kach obudowy dzialajacych w stosunkowo malym odstepie od siebie. W tej postaci wykonania, organ przechylajacy 37 nie jest polaczony z szyna pro¬ so wadnicza 10 siegajaca az do punktu przylozenia 102 lecz obydwa organy dzialaja razem w ukladzie rozdzielonym. Jak widac, silownik przechylajacy 37, który powoduje naprostowywanie zluzowanej do przesuniecia jednostki VII jest umieszczony 55 wewnatrz przesunietej juz i znowu rozpartej je¬ dnostki obudowy VIII.W nastepstwie tego, przegubowa ploza 2 organu przechylajacego 37 nie wspóldziala z wspomniana ostatnio jednostka lecz z szyna prowadnicza na¬ go prostowujaca i prowadzaca przesuwana jednostke- VIII. Drazek 52 polaczony przegubowo z przestaw¬ nym wystepem 53 jednostki VIII zabezpiecza, jak widac, organ przechylajacy 37 w jego polozeniu ro¬ boczym. W tym tego rodzaju rozdzielonym ukla- 65 dzie szyny prowadniczej i organu przechylajacego,.56772 9 przesuwanie do przodu szyny prowadniczej 10 po¬ laczonej z przenosnikiem nastepuje w rytmie prze¬ nosnika zas organu przechylajacego 37 — w rytmie jednostki VIII.Liniami przerywanymi 11 na fig. 3 jest równiez zaznaczone polaczenie szyny 10 (przy braku jej ¦czesci 12) z elementem laczacym 53 jednostki obu¬ dowy VIII, które umozliwia doprowadzenie calego urzadzenia przechylajacego' do przenosnika za po¬ moca wspomnianej jednostki obudowy. Lancuch 48 o zmiennej dlugosci laczacy drazek 52 z jedno¬ stka VII sluzy tu równiez do ograniczenia skoku urzadzenia.Przyklad wykonania wedlug fig. 4 jest podobny -do przykladu wedlug fig. 3. Jak widac tutaj, urza¬ dzenie prostujace zamocowane w calosci do usta¬ lonej jednostki sasiedniej prostujace i zabezpie¬ czajace przesuw jednostki IX za pomoca szyny prowadniczej 13, zawiera teleskopowy i zaczepia¬ jacy o kadlub przyspagowy jednostki X organ mocujacy 54 lub (jak pokazano linia przerywana) drazek przytrzymujacy 55. Te elementy zabezpie¬ czaja przed bocznym przesuwem szyne prowadni- cza 13, jak równiez silowniki 38a, 38b przewidziane jako organy przechylajace w okreslonych odste¬ pach, z obydwu stron zamocowania.Nowa podstawowa postac wykonania urzadzenia prowadniiczego i prostujacego wedlug wynalazku pokazana na fig. 5 w widoku z góry, na fig. 5a w widoku z boku wedlug linii X — X na fig. 5, a na fig. 5b znowu w widoku od tylu (strzalka Y na fig. 5) przedstawia zestaw skladajacy sie z dolnego urzadzenia (fig. 5a i 5b) dzialajacego mie¬ dzy podstawami 4 jednostek XVI i XVII i z dru¬ giego takiego urzadzenia (wszystkie fig. 5) dzialaja¬ cego nad pierwszym miedzy czesciami przystrópo- wymi 81, 82 wspomnianych jednostek i które stwa¬ rza równoczesnie w sposób podany dalej korzystna mozliwosc ustawiania pionowego lub ukosnego sto¬ jaków obudowy.Jak widac na fig. 5 i 5b dolna XVII z polaczo¬ nych ze soba w ten sposób jednostek jest juz prze¬ sunieta i znowu rozparta zas górna XVI jest od¬ sunieta od stropu.Zespolone urzadzenie prostujace osadzone mie¬ dzy wspomnianymi jednostkami obudowy i sklada¬ jace sie z jednego dolnego i jednego górnego, ta¬ kiego urzadzenia, znajduje sie teraz w polozeniu roboczym. -Dolne urzadzenie prostujace zawiera dwie szyny prowadnicze 15a, 15b polaczone prze¬ gubowo organami przechylajacymi (silownikami 48a, 48b, fig. 5a), zas górne ma dwie szyny pro¬ wadnicze 16a, 16b, równiez polaczone silownikami 49a, 49b jednak nieco inaczej uksztaltowane.Dolne szyny prowadnicze sa zabezpieczone za pomoca laczacego je trzyczesciowego drazka mocu¬ jacego 17, 18 i sa przed wzajemnym ich wzgled¬ nym przesuwem pod wplywem sil pociagowych wywodzacych sie z poruszanej jednostki obudowy (fig. 5). Przy górnych szynach prowadniczych to zabezpieczenie nastepuje za pomoca teleskopowo nakladanych elementów plaskich 20i, 20a i 21i, 21a lub tym podobnie osadzonych pod silownikami 49a, 49h.Nad tylnym z tych elementów plaskich 20a,'20i 10 leza równiez tylne czesci górnych szyn prowadni¬ czych na wsporniku 22, który zgodnie z przedsta¬ wiona korzystna postacia wykonania jest podtrzy¬ mywany przez podpore 23 górnego urzadzenia pro- 5 stujacego, wykonana w postaci stojaka hydraulicz¬ nego podpierajacego równiez strop, zas celowo zu- kosowano przednie czesci górnych szyn prowad¬ niczych siegaja az do w danym przypadku nasa¬ dzonej górnej liny scianowej lOOa i sa o nia bez¬ posrednio zaczepione, przy czym lina ta jest przy¬ trzymywana przez stojaki 25 o zmiennej dlugosci nasadzone na przenosnik i z nim razem przesu¬ wane do przodu.W przypadku istnienia takiej liny, do podparcia 15 przednich konców szyn prowadniczych 16 moze równiez byc zamocowana lina lub drag 24 (ozna¬ czony linia przerywana) przebiegajacy od liny lOOa do wspornika 22 podpory 23. Oczywiscie podparcie przednich konców górnych szyn prowadniczych, 20 jak juz wspomniano, moze nastapic zamiast przez line lOOa równiez przez nie uwidoczniona na ry¬ sunku druga podpore podtrzymujaca wspornik i ustawiona od czola dolnego organu przechylajace¬ go 48b. W ogólnosci nie jest celowe i równiez nie 25 jest wymagane prowadzenie górnych szyn pro¬ wadniczych bezposrednio przy stropie (fig. 5a, 5b).Jezeli widoczna na fig. 5b jednostka XVII jest wyposazona w kadlub przystropowy prawie taki sam jak górny czlon 81 jednostki XVI i który jest 30 nalozony na samoistnie stojacym stojaku poprzez ruchoma poprzeczke na przyklad 92 lub zamoco¬ wana trwale poprzeczke rozgalezna na zwyklym stojaku 89, istnieje mozliwosc do tak przeksztalco¬ nej jednostki przylaczenia z przodu czlona obudo- 35 wy zaopatrzonego w zwykle stojaki z kadlubem przystropowym wykonanym jako podluzna strop¬ nica i z polaczeniem slizgowym wedlug jednostki obudowy XVIIIa, XVIIIb, XIXa i XIXb i tym sa¬ mym stworzenie nowego dwuczesciowego, zespolo- 40 nego agregatu obudowy, który sklada sie z opisa¬ nego w dalszej czesci tego opisu trzystojakowego czlona z prostokatna podstawa i/lub prostokatna i wygieta czescia przystropowa jako jednego czlo¬ na obudowy i z jednego jednostojakowego drugie- 45 go czlona obudowy, którego czesc przystropowa sie¬ gajaca az do tylnej czesci obszaru odkrytego wsku¬ tek wygiecia czesci przystropowej tylnego czlona obudowy, moze byc wprowadzona do tego ostat¬ niego tak, ze nie potrzebuje zabezpieczenia za po- 50 moca specjalnego zewnetrznego urzadzenia pro- wadniczego i/lub zabezpieczajacego albo prostu¬ jacego.Jak równiez widac na fig. 5 i 5a, stojak 2| jest polaczony nad osadzonym na nim wspornikiem 22 55 podtrzymujacym górne urzadzenie prostujace z szyna prowadnicza 15b za pomoca uchwytu 22 obejmujacego z pewnym luzem jej dolna czesc i wysiegajacego az prawie do srodka odstepu mie¬ dzy jednostkami XVI i XVII, przy czym uchwyt ^ ten zezwala na ruchy wzgledne równolegle do kierunku osi stojaka, miedzy stojakiem i szyna prowadnicza 15b lub wspomnianym uchwytem.Taki uklad, umozliwiajacy wspólny ruch do przodu stojaka i urzadzenia prostujacego, jest C5 czynny niezaleznie ód tego, czy przesuwany sto-11 56772 12 jak jest uzyty do podparcia stropu lub podparcia górnego urzadzenia prostujacego albo do obydwu funkcji. Umozliwia on zatem, równiez przy zalo¬ zeniu braku potrzeby istnienia górnego urzadzenia prostujacego, uzycie stojaka przesuwanego w ope¬ racji posuwu jednostki obudowy.Z drugiej strony jak wspomniano, aby niezale¬ znie od tego mozliwego w tylnej lub przedniej czesci jednostki obudowy albo w obydwu jej cze¬ sciach uzycie stojaka przesuwanego mozna bylo za¬ stosowac w kazdym dowolnym czasie górne urza¬ dzenie prostujace, jest przewidziana korzystna po¬ stac wykonania potrzebnego teraz specjalnego sto¬ jaka do podpierania górnego urzadzenia prostuja¬ cego, opisana ponizej i pokazana na fig. 5c id.Podobnie jak widocznie na fig. 5 i 5b ramie mo¬ cujace do stojaka, wspornik 22a jest zamocowany korzystnie rozlacznie (np. za pomoca srub) do jed¬ nej z dwóch dlugich lub do dluzszej z dwóch dol¬ nych szyn prowadniczych o rózne dlugosci i wy¬ siegu z nich do przestrzeni zawartej miedzy jedno¬ stkami XXII i XXIII. Na tym wsporniku jest usta¬ wiony i -polaczony z nim stojak teleskopowy 23a, którego rdzennik podtrzymuje górne urzadzenie prostujace, które w istocie swej moze byc równe lub podobne górnemu urzadzeniu prostujacemu pokazanemu na fig. 5 i 5b zawierajacemu slizgo¬ wo zachodzace na siebie plyty mocujace 20i i 20a szyn prowadniczych 16a, 16b, przy czym dolna ply¬ ta mocujaca 20i jest polaczona teraz sztywno ze stojakiem teleskopowym 23a.Dlugosc stojaka teleskopowego 23a mozna dopa¬ sowac do róznej miazszosci pokladu przez uzycie okreslonych srodków na przyklad sworzni przety- kowych 23b, które sa nasadzane w otwory lub wreby wykonane w obydwu czesciach teleskopo¬ wych i zabezpieczaja te czesci przed wzajemnym obrotem w przypadku cylindrycznej postaci sto¬ jaka. Zastosowanie takiego stojaka zabezpieczo¬ nego przed obrotem dokola swej osi podluznej i zakotwionego sztywno w dolnej podluznej szynie slizgowej zezwala na uzycie stosunkowo krótszych szyn slizgowych dla górnego urzadzenia, zabezpie¬ czonych ze swej strony przed przekreceniem wzgledem stojaka i w wielu przypadkach czyni zbytecznym zastosowanie drugiego takiego stojaka.W danym przypadku, odbiegajac od ukladu po¬ kazanego na fig. 5c i 5d istnieje równiez mozli¬ wosc wyrzeczenia sie lacznika 67a, który zgodnie z ostatnimi przykladami wykonania laczy wyko¬ nanie w postaci silownika urzadzenie podporowe z nasadka szyny prowadniczej.Jezeli jest to pozadane, wydluzamy stojak tele¬ skopowy jest zabezpieczony przed niezamierzonym dzialaniem naciskami górotworu, które maja wy¬ stapic na przyklad przy duzych wahaniach miaz¬ szosci pokladu. W tym celu (bez uzycia sworzni przetykowych) stojak zostaje wykonany jako bez- stopniowo podatny w znany sposób na przyklad przez zastosowanie znanych podatnych urzadzen zaciskowych 23d lub tym podobnie przy jedno¬ czesnym zastosowaniu nieokraglych lub wielobocz- nych profilów stojaka wykluczajacych ich wza¬ jemne przekrecanie sie.Na fig. 5c i 5d widac szczególnie wyraznie uklad i dzialanie organów ogranicznikowych 48 w postaci' lancuchów za pomoca których rozciaga sie zakres dzialania organów (rozpychajacych lub przechylaja¬ cych górnych urzadzen prowadniczych i prostuja- 5 cych poprzez zakres dzialania dolnego urzadzenia prowadniczego w ten sposób, ze stojaki prowadzo¬ nej przez nich obudowy moga byc ustawione do polozenia prostopadlego do spagu.Na fig. 6 i 7 jest przedstawiony przyklad, jak moze byc wykonane zgodnie z wynalazkiem urza¬ dzenie prowadnicze, zabezpieczajace lub prostuja¬ ce, aby spelnic równiez wymagania stawiane jemu w przypadku przesuwania w dwóch suwach dwu¬ czlonowej jednostki obudowy.W przypadku przykladu na fig. 6 urzadzenie prostujace moze miec dla kazdego przesuwanego czlona obudowy XVIIIa i XVIIIb specjalna i nie¬ zalezna od innej szyny prowadniczej. Zgodnie z przykladem wykonania uklad szyn prowadniczych sklada sie z dwu odcinków szyn 26a, 26b polaczo¬ nych ze soba przegubowo w miejscu 104. Ponadto jest przewidziany kazdorazowo specjalny organ przechylajacy 26a, 26b. Obydwa te organy prze¬ chylajace opieraja sie na dlugiej plozie 27, która jest przylaczona poprzez lacznik 67 do tego same¬ go miejsca przylaczenia 102 przy przenosniku co szyna 26b ustalonego czlona obudowy XIX. Jak widac, szyna 26b w danym przypadku dla prze¬ dniego czlona obudowy XVIIIb znajduje sie w po¬ lozeniu roboczym zas szyny prowadnicze dla po¬ zostalych czlonów obudowy (XVIIIa, XIX, XIXb) znajduja sie w stanie zluzowanym, zezwalajacym na przesuw.W przypadku jednostki obudowy przedstawionej na fig. 6 uwidoczniony tam caly uklad tworzy urzadzenie uzywane z reguly tylko dodatkowo po¬ niewaz te dwuczesciowe jednostki obudowy sa wy¬ posazone juz we wlasne urzadzenie prostujace lub prowadnicze, które jest wystarczajaco skuteczne przy malych upadach. Jak zaznaczono schematycz¬ nie linia przerywana na fig. 6 sklada sie ono, zgodnie z przykladem wykonania, z jednego dwu- dragowego czlonu prowadniczego 71a, 71b z po¬ przeczka 70 laczaca ze soba obydwa dragi, który jest osadzony przesuwnie w tulejach 72 zamocowa¬ nych w podstawie 4, bez specjalnego punktu obrotu i z wielostronnym luzem (ograniczonym lub zupel¬ nie wykluczonym za pomoca nie przedstawionych na rysunku srodków na przyklad klinów lub tym podobnych).Uklad tworzacy slizgowe polaczenie miedzy czlo¬ nami obudowy XVIIIa i XVIIIb lub XIXa i XIXb nalezy w swietle wspóldzialania urzadzenia pro¬ stujacego i jednostki obudowy, polaczyc z przed¬ nim czlonem XVIIIb lub XIXb w ten sposób, aby w zaleznosci od potrzeby mógl on dzialac sztywno na boki lub przechylnie poziomo. W tym przypad¬ ku przesuwniki Q i R jednostki obudowy sa przy¬ laczone kazdorazowo do poprzeczki laczacej 70 dragi prowadnicze 71a, 71b.Dlatego tez i z powodu bocznego luzu w tule¬ jach slizgowych 72, przez pojedyncze uruohomienie przesuwnika Q i H, przy nieruchomym tylnym o^lorie obudowy, moze- dla naprostowania prze¬ dniego czlona przechylic go wedlug wyboru na 15 30 25 30 35 40 45 50 55 0056772 13 14 jedna lub druga strone. Nastepnie, po zluzowaniu tylnego czlona i po rozparciu przesunietego do przodu czlona przedniego i ustaleniu tym samym dragów prowadniczych, mozna w podobny sposób ustawic tylny ezlon we wlasciwe polozenie.Wspomniana mozliwosc przestawienia sztywnego na boki polaczenia dragów prowadniczych 71a, 71b z przednim czlonem obudowy XVIIIb (lub XIXb) na polaczenie przechylne na boki (na przyklad przez zluzowanie sruby 98 w tulei 99 otaczajacej zgodnie z przykladem wykonania jedyny stojak czlona przedniego) jest przewidziana w celu uru¬ chomienia prostowanego kazdorazowo czlona obu¬ dowy wzgledem urzadzenia prostujacego.Na fig. 7 jest przedstawiona szczególnie upro¬ szczona postac wykonania urzadzenia prowadni- czego i zabezpieczajacego wedlug wynalazku przy¬ stosowana do plaskiego spagu. To urzadzenie skla¬ da sie z dwóch odstajacych od siebie szyn prowad¬ niczych 73a, 73b lub 74a, 74b zaczepionych swymi zagietymi hakowo koncami razem ze sprezynami zderzakowymi do krawedzi 100 (przenosnik lub linia scianowa) w miejscu 102 które moga byc ze soba zespolone w jeden czlon uksztaltowany wedlug potrzeby trapezowe, jednostronnie prosto¬ katnie lub tym podobnie za pomoca elementów odleglosciowych 76, 77 o zmiennej dlugosci.W oparciu o rysunek i na podstawie uprzednio podanych rozwiazan jest zupelnie zrozumiale, ze po przesunieciu do przodu tego rodzaju czlonów prowadniczych z przenosnikiem, zespolone czlony obudowy XXIa, XXIb przesuwajace sie krokowo w przestrzeni lezacej miedzy sasiadujacymi ze soba czlonami prowadniczymi i niezaleznie od nich, sa przez nie zabezpieczane przed zbyt wielkim odchy¬ leniem od przepisanego kierunku marszu. Na fig. 7 w miejscu 78a i 79a jest'zaznaczony linia przery¬ wana zrozumialy bez blizszego wyjasnienia przy¬ klad jeszcze bardziej uproszczonej i zmniejszonej postaci wykonania.Jak juz wspomniano, uklady szyn prowadniczych wedlug wynalazku wymagaja do swej funkcji istnienia okreslonych powierzchni oporowych przy przesuwanych jednostkach. Jednostki obudowy za¬ wierajace parzysta liczbe stojaków na przyklad czterostojakowe jednostki III, VI, VII, VIII o ile sa wyposazone w skrzynkowe podstawy, maja w ogólnosci te odpowiednie powierzchnie oporowe.Aby jednak mozna bylo wyposazyc w urzadze¬ nia prostujace wedlug wynalazku równiez jedno¬ stki obudowy o nieparzystej liczbie stojaków na przyklad tylko trzy lub jednostojakowe jednostki lub czlony obudowy, zgodnie z figurami na rysun¬ ku, jak to bylo juz wspomniane uprzednio, jedno¬ stki lub agregaty trzystojakowe II, V, IX, X, XVI, XVII, XVIIIa, XIXa, XXIa sa wyposazone w prostokatne podstawy, które zgodnie z przykla¬ dami wykonania sa tak rozsuniete, ze miedzy sto¬ jakami moga one utworzyc równiez droge przeja¬ zdowa. Jednostki XVI, XVII na fig. 5, 5b, oprócz prostokatnej i skrzynkowej podstawy sa wyposa¬ zone dodatkowo równiez w prostokatne czesci przystropowe, które od strony podsadki sa osa¬ dzone na parze stojaków 90 lub 91. W jednostce XVI, element stropnicowy 81 wygiety do dolu spo¬ czywa na samoistnym stojaku 88 poprzez jarzmo¬ wa poprzeczke 99 podtrzymujaca na obydwóch koncach glowicowe nasadki stojakowe 93.Oczywiscie wynalazek nie jest ograniczony tyl- 5 ko do opisanych szczególowo i/lub przedstawionych na rysunku przykladów wykonania lub ich kombi¬ nacji lub do stosowania razem wszystkich jego cech, lecz obejmuje równiez stosowanie oddzielne pojedynczych cech i zmiany opisanych ukladów 10 o ile nie odbiegaja one od podstawowej mysli wy¬ nalazku.Zgodnie z nie przedstawiona na rysunku postacia wykonania wynalazku, organ lub organy przechy¬ lajace lub rozpierajace uklad szyn prowadniczych 15 moga byc w danym przypadku w korzystny sposób calkowicie lub czesciowo osloniete i osadzone nie sztywno w podstawie jednej z wspóldzialajacych z nimi jednostek obudowy. 20 PL