Opublikowano dnia 15 grudnia 1962 r. w% !KA! POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY KI. 46156 02/ot KI. ^2 a, -F Zaklady Przemyslu Bariunikóiu „Boruta"*) Zgierz, Polska Sposób wytwarzania barwników monoazowych zawierajacych pierscien triazynowy Patent trwa od dnia 24 grudnia 1960 r.Wynalazek dotyczy sposobu wytwarzania barwników monoazowych zawierajacych piers¬ cien triazynowy.Znane sa barwniki monoazowe zawierajace pierscien triazynowy z ugrupowaniem 4,8-dwu- sulfonaftaleno-2,4' -azobenzeno-1' -aminowym, np. wedlug brytyjskiego opisu patentowego nr 774925.Znane sa równiez barwniki azowe zawiera¬ jace pierscien triazynowy z ugrupowaniem 1- amino-8-naftoio-7,1Sazofenylowym.Barwniki te wyrózniaja sie wlasciwoscia che¬ micznego laczenia sie z wlóknami celulozowy¬ mi juz w temperaturze pokojowej, tworzac trwale wybarwienie odporne na dzialanie swiatla, na tarcie i czynniki mokre.Stwierdzono, ze otrzymuje sie równiez barw¬ niki o wyzej wymienionych wlasciwosciach, je- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspól¬ twórcami wynalazku sa mgr inz. Waclaw Anders i mgr inz. Tadeusz Cislo. zeli m-lub p-nitroaniline lub jej pochodna zdwuazuje sie i sprzegnie w srodowisku kwas¬ nym z kwasem 2-amino-8-naftolo-6-sulfono- wym (kwas Gamma) lub z kwasem 2-aminc-5- naftolo -7-sulfonowym (kwas J), po czym w wytworzonym zwiazku grupe nitrowa zreduku¬ je sie do grupy aminowej, a nastepnie skonden¬ suje sie go z 1,3,5 - trójchlorotriazyna. W efek¬ cie otrzymuje sie barwnik, w którym pierscien triazynowy jest polaczony z uigruipowaniem a-- minobenzenoazonaftyloaminowym.Reakcja przebiega wedlug wzoru (1).We wzorze tym X oznacza H, CH3i OCH3, Cl, Br, OC2H5, CF3, NHCOCH3, CN, NHCOC6H5, SQ2NH2, —NHCGH5, —NHC6H^OCH3t —S02 NHC6H5 lub inne podstawniki za wyjatkiem grup —OH lub NH2, Y oznacza H lub S03H, Zi — OH, a Z2 — S03H, przy czym jezeli jed¬ no Zi oznacza OH, to drugie Zt oznacza H, jak równiez jezeli jedno Z2 oznacza S03H, to drugie Z2 oznacza H.Jako pochodne m- lub p-nitroaniliny stosu-Je sie wedlug wynalazku np. kwas p^nitroani- lino 2 sulfonowy, m -nitroanilino-4 sulfonowy lub 4 nitro-2-anizydyine.Do sprzegania z kwasem J lub Gamma za¬ miast m- lub p-nitroaniliny lub ich pochod¬ nych mozna stosowac wedlug wynalazku rów¬ niez m- lub p-fenylenodwuamine, w której je¬ den wodór jednej z dwóch grup aminowych jest podstawiony grupa acylowa, np. COCH3 lub COCOOH, a drugi wodór w tejze grupie aminowej moze byc podstawiony grupa alkilo¬ wa o 1—5 atomach wegla. Po sprzegnieciu zdwuazowanej acylowej pochodnej fenyleno- dwuaminy z kwasem J lub Gamma grupe acy¬ lowa zmydla sie znanymi metodami, a nastep¬ nie kondensuje sie z 1, 3, 5 — trójchlorotriazy- na.* Reakcja przebiega wedlug wzoru (2).We wzorze tym R oznacza H lub grupe alkilo¬ wa o 1—5 atomach wegla, a Ri — grupe acylo¬ wa, X, Y, Zi i Z2 maja te same podstawniki jak we wzorze 1.Jako acylowane m- lub p-fenylenodwuami- ny stosuje sie np. kwas 3-acetyloaminoanilino- 6-sulfonowy, kwas 4-acetyloaminoanilino-2- sulfonowy, 4-oksalyloaminoanilino-3-sulfonowy, lub 3-oksalyloaminoanilino-2-metylo-5-sulfono- wy.Wytwarzane sposobem wedlug wynalazku barwniki odznaczaja sie duza rozpuszczalnos¬ cia w wodzie, zdolnoscia barwienia bawelny, wlókna sztucznego, welny, jedwabiu natural¬ nego oraz wlókna Syntetycznego. Wlókna po¬ chodzenia roslinnego barwia sie w temperatu¬ rze pokojowej, a inne rodzaje wlókien w tem¬ peraturze podwyzszonej.Wybarwienie otrzymywane przy zastosowa¬ niu tych barwmików jest bardzo zywe oraz trwale na czynniki mokre i swiatlo.Dwufizowanie wyzej wymienionych m- lub p-nitroanilin lub ich pochodnych prowadzi sie znanymi metodami i wytworzony dwuazozwia- zek sprzega sie w wodnym kwasnym srodowis¬ ku z kwasem J lub Gamma w stosunku mo¬ lowym 1:1, po czym grupe nitrowa redukuje sie na grupe aminowa i kondensuje nastepnie z 1, 3, 5-trójchlorotriazyna. Wydzielajacy sie podczas kondensacji chlorowodór zobojetnia sie bardzo ostroznie 2-n roztworem weglanu lub dwuweglanu sodowego utrzymujac war¬ tosc pH w "granicach bliskich 7.W przypadku stosowania acylowych pochod¬ nych komponentów czynnych zamiast nitroyni- lin w wytworzonym zwiazku monoazowym grupe acylowa zmydla sie znanymi metodami, a nastepnie kondensuje z 1, 3, 5-trójchlorotria¬ zyna w warunkach podanych wyzej.Przyklad I. 0,1 mola zdwuazowanej 4-nitro-2-sulfoaniliny sprzega sie w srodowisku kwasnym z 0,1 mola kwasu Gamma, a grupe nitrowa w wytworzonym zwiazku monoazowym redukuje sie do aminy przy pomocy wodnego roztworu 0,21 mola siarczku sodowego w tem¬ peraturze 50—55°C. Otrzymany aminoazozwia- zek wysala sie sola kuchenna i odsacza. Wy¬ dzielona paste aminoazozwiazku rozpuszcza sie w 800 ml wody, oziebia do temperatury 0°C, a otrzymany roztwór wkrapla sie do zawiesiny 0,11 mola 1,3,5-trójchlorotriazyny w 100 ml wo¬ dy i 200.g lodu. Po wkropleniu calej ilosci aminoazozwiazku, mase reakcyjna miesza sie w ciagu 30 minut po czym wkrapla sie do niej w ciagu 90 minut 2n wodny roztwór 0,053 mola weglanu sodowego, utrzymujac wartosc pH sro¬ dowiska = 7, a temperature 0°C. Po skonczo¬ nej kondensacji mase reakcyjna saczy sie, a na¬ stepnie przesacz wysala sola kuchenna w ilosci 180 g, przy czym wydziela sie wytworzony barwnik, który odsacza sie. i wysusza w tem¬ peraturze ponizej 50°C. Reakcja przebiega we¬ dlug wzoru 3.Wytworzony barwnik jest latwo rozpuszczal¬ ny w wodzie i barwi na kolor niebiesko-czer- wony wlókna pochodzenia roslinnego w srodo¬ wisku slabo zasadowym, a wlókna pochodze¬ nia zwierzecego i wlókna syntetyczne w sro¬ dowisku slabo kwasnym.Przyklad II. 0,1 mola zdwuazowanego kwasu 3-acetyloaminoanilino - 6 - sulfonowego sprzega sie w srodowisku kwasnym z 0,1 mola kwasu Gamma, a grupe acetylowa w wytwo¬ rzonym monoazoawiazku zmydla sie przy po¬ mocy 0,8 mola kwasu siarkawego w tempera¬ turze 80—85°C. Otrzymany aminoazozwiazek wysala sie sola kuchenna i odsacza. Oddzielo¬ na paste rozpuszcza sie w wodzie i za pomo¬ ca weglanu sodowego przeprowadza sie w sól sodowa, po czym ponownie wysala i odsacza.Ponownie oddzielona paste rozpuszcza sie w 700 ml wody, oziebia do temperatury 0°C i kon¬ densuje z 1,3,5,-trójchlorotriazyna, postepujac dalej wedlug przykladu I. Reakcja przebiega wedlug wzoru 4.Wytworzony barwnik jest latwo rozpuszczal¬ ny w wodzie i barwiona kolor zólto-czerwony - 2 -wlókna pochodzenia roslinnego w srodowisku zasadowym, a wlókna pochodzenia zwierzecego i wlókna syntetyczne w srodowisku slabo kwas ¦ nym. PL PL