Opublikowano dnia 2J grudnia 1962 t.?*T^ POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 46157 KI. 22 a,^ Zaklady Przemyslu Barumikóir „Boruta"*) Zgierz, Polska Sposób wytwarzania barwników monoazowych zawierajacych pierscien triazynowy Patent trwa od dnia 24 grudnia 1960 r.Wynalazek dotyczy sposobu wytwarzania barwników monoazowych zawierajacych pier¬ scien triazynowy.Znane sa barwniki monoazowe zawierajace pierscien triazynowy z ugrupowaniem 4,8-dwu- sulfonaftaleno- 2.4' - azobenzeno-1' -amino¬ wym, np. wedlug brytyjskiego opisu patento¬ wego nr 774925.Znane sa równiez barwniki azowe zawiera¬ jace pierscien triazynowy z ugrupowaniem 2-amiinonaftalenoazobenz,eno-4'(3') -aminowym, np. z opisu patentowego1 nr 46156. Barw¬ niki te wyrózniaja sie wlasciwoscia chemicz¬ nego laczenia sie z wlóknami celulozowymi juz w temperaturze pokojowej, tworzac trwale wybarwienie odporne na dzialanie swiatla oraz czynniki mokre.Stwierdzono, ze otrzymuje sie równiez *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspól¬ twórcami wynalazku sa mgr inz. Waclaw An¬ ders i mgr inz. Tadeusz Cislo. barwniki o wyzej wymienianych wlasciwos¬ ciach, jezeli wedlug wynalazku m-lub p-fe- nylenodwuamine lub jej pochodne zwlaszcza acylowe. w których jeden wodór jednej z dwóch grup aminowych jest podstawiony gru¬ pa acylowa, np. grupa COCH3 lub COCOOH, a drugi wodór w tejze grupie aminowej mo¬ ze byc podstawiony grupa alkilowa o 1 — 5 atomach wegla, zdwuazuje sie i sprzegnie w srodowisku zasadowym z kwasem 2-naftolo- 3,6^dwusulfonowy[m (kwas R), z kwasem 2-naf- tolo-6,8 -dwusulfonowym (kwas G) lub kwa¬ sem 1-naftolo -3,6-dwusulfonowym (kwas Freunda), po czym w wytworzonym zwiazku grupe acylowa zmydli sie znanymi sposoba¬ mi, a nastepnie kondensuje sie go z 1,3,5-trój- chlorotriazyna. W efekcie otrzymuje sie barw¬ nik, w którym pierscien triazynowy jest pola¬ czony z ugrupowaniem aminobenzenoazonafto- lowym.Reakcja przebiega wedlug wzoru 1. We wzorze tym X oznacza H, CH3, OCH3 Cl, Br,ÓC2H5, CF3f NHCOCH3, CN, NHCOC6H5, -NHC6H5f -NHCsH4OCH3, -S02NHC6Hr S02NH2, lub inne podstawniki za wyjatkiem grup -OH lub -NH2, Y — oznacza H lub SO3H, Zv ozna¬ cza 'grupe OH, przy czym gdy jedno ZL ozna¬ cza grupe OH, to drugie Z^ oznacza H, Z2 oznacza H lub S03H, przy czym co najmniej jedno Z2 oznacza grupe sulfonowa, R oznacza H lub grupe alkilowa o 1—5 atomach wegla, a Ri oznacza grupe acylowa.Jako acylowane m-lub p-fenylenodwuami- ny lub ich pochodne stosuje sie np. acet-p-fe- nylenodwuamine, acet-m-fenylenodwuamine, kwas 3-acetyloaminoanilino-6-sulfonowy, kwas 4-6ksalyloaminoanilino-3-sulfonowy lub kwas 4-acetyloaminoanilino-2-sulfonowy.Do sprzegania z kwasem G, R lub Freunda zamiast acylowanej m-lub p-fenylenodwuami- ny albo ;ej pochodnej stosuje sie wedlug wy¬ nalazku równiez m-lub p-nitroaniline lub jej pochodna. Po sprzegnieciu zdwuazowanej ni- troamiliny lub jej pochodnej z kwasem G, R lub Freunda, grupe nitrowa redukuje sie zna¬ nymi metodami, do grupy aminowej, a nastep¬ nie kondensuje sie z chlorkiem cyjanuru.Reakcja przebiega wedlug wzoru 2. We wzo¬ rze tym X, Y, Zi i Z2 oznaczaja te same pod¬ stawniki jak we wzorze 1.Jako m-lub p-nitroaniline lub jej pochodna stosuje sie np. p-nitroaniline, m-nitroaniline, kwas p-nitroanilino-2-sulfonowy, lub kwas 3-nitroanilino-4-sulfonowy.Wytwarzane sposobem wedlug wynalazku barwniki odznaczaja sie duza rozpuszczalnos¬ cia w wodzie, zdolnoscia barwienia bawelny, wlókna sztucznego, welny, jedwabiu natural¬ nego oraz wlókna syntetycznego. Wlókna po¬ chodzenia roslinnego barwia sie w temperatu¬ rze pokojowej, a innego rodzaju wlókna w tem¬ peraturze podwyzszonej.Wybarwienie otrzymywane przy pomocy tych barwników jest bardzo zywe oraz trwale na swiatlo i czynniki mokre.Dwuazowanie acylofenylenodwuamin lub ich pochodnych prowadzi sie znanymi metoda¬ mi, a wytworzony dwuazozwiazek sprzega sie w wodnym zasadowym srodowisku z kwasem G, R lub Freunda w stosunku molowym 1:1, po czym grupe acylowa zmydla sie znanymi metodami, a nastepnie kondensuje z 1,3,5- trójchlorotriazyna. Wydzielajacy sie podczas kondensacji chlorowodór zobojetnia sie bardzo ostroznie 2n roztworem weglanu lub dwuwe¬ glanu sodowego, utrzymujac wartosc pH w granicach bliskich 7.W przypadku stosowania nitroanilin lub ich pochodnych, w wytworzonym zwiazku mo- noazowym grupe nitrowa redukuje sie do gru¬ py aminowej, a nastepnie kondensuje z chlor¬ kiem cyjanuru w warunkach podanych wyzej.Przyklad I. 0,1 mola zdwuazowanej acei- m-fenylenodwuaminy sprzega sie w srodowi¬ sku zasadowym z 0,1 mola kwasu Freunda, a grupe acetylowa w wytworzonym monoazo- zwiazku zmydla sie przy pomocy 0,8 mola kwasu siarkowego w temperaturze 80-85°C.Otrzymany aminozwiazek wysala sie sola ku¬ chenna i odsacza. Wydzielona paste rozpuszcza sie w wodzie i za pomoca weglanu sodowego przeprowadza sie w sól sodowa, po czym po¬ nownie wysala i odsacza. Ponownie wydzielo¬ na paste rozpuszcza sie w 600 ml wody, ozie¬ bia do temperatury 0°C, a otrzymany roztwór wkrapla do zawiesiny 0,11 mola 1,3,5-trójchlo- rotriazyny w 130 rnl wody i 220 g lodu. Po wkropleniu calej ilosci aminoazozwiazku ma¬ se reakcyjna miesza sie w ciagu 20 minut, po czym wkrapla sie w ciagu 110 minut 2n wodny roztwór 0,54 mola weglanu sodowego, utrzy¬ mujac wartosc pH srodowiska = 7, a tempe¬ rature 0°C. Po skonczonej kondensacji mase reakcyjna saczy sie, a przesacz wysala sola kuchenna w ilosci 150 g, przy czym wydziela sie barwnik, który odsacza sie i suszy w tem¬ peraturze ponizej 50°C. Reakcja przebiega we¬ dlug wzoru 3.Wytworzony barwnik jest latwo rozpusz¬ czalny w wodzie i barwi na kolor pomaran¬ czowy wlókna pochodzenia roslinnego w sro¬ dowisku slabo zasadowym, a wlókna pocho¬ dzenia zwierzecego i wlókna syntetyczne w srodowisku slabo kwasnym.Przyklad II 0,1 mola zdwuazowanej p-nitroaniliny sprzega sie w srodowisku zasa¬ dowym z 0,1 mola kwasu G, a grupe nitrowa w wytworzonym zwiazku monoazowym redu¬ kuje sie do aminy przy pomocy wodnego roz¬ tworu 0,22 mola siarczku sodowego w tempe¬ raturze 47—52°C. Otrzymany aminoazozwiazek wysala sie sola kuchenna i odsacza. Wydzielo¬ na paste aminoazozwiazku rozpuszcza sie w 600 ml wody, oziebia do temperatury 0°C i kondensuje z 1,3,5-trójchlorotriazyna, poste- - 2 -pujac dalej wedlug przykladu I. Reakcja prze¬ biega wedlug wzoru 4.Wytworzony barwnik jest latwo rozpuszczal¬ ny w wodzie i barwi na kolor szkarlatny wlók¬ na pochodzenia roslinnego w srodowisku zasa¬ dowym, a wlókna pochodzenia zwierzecego i wlókna syntetyczne w srodowisku slabo kwasnym. PL PL