Opublikowano dnia 7 grudnia 1962 r \M\ BUC O T E K A POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY te/oZ Nr 46357 KI. 22 a, -^ KI. internat. C 09 a Zaklady Przemyslu Barumikóiu „Boruta"*) Zgierz, Polska Sposób wytwarzania barwników monoazowgeh zawierajacych pierscien triazynowg Patent trwa od dnia 10 listopada 1960 r.Wynalazek dotyczy wytwarzania barwników monoazowych zawierajacych pierscien triazy- nowy.Znane sa barwniki monoazowe zawierajace pierscien triazynowy z ugrupowaniem 1-ami- no-8-naftoloazofenylowym, np. z brytyjskiego opisu patentowego nr 785222.Znane sa równiez z austriackiego opisu pa- tentowego nr 203113 barwniki azowe zawiera¬ jace pierscien triazynowy polaczony z ugru¬ powaniem 2-aminonaftoloazofenylowym. We¬ dlug tego patentu stosuje sie, jako komponen¬ ty bierne, rózne pochodne sulfonowe i hydro¬ ksylowe 2-aminonaftalenu. Kwasy te sa sprze¬ gane z komponentami czynnymi, otrzymujac *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspóltwórcami wynalazku sa mgr inz. Tadeusz Cislo i mgr inz. Wa¬ claw Anders. zwiazki monoazowe o ugrupowaniu 2-amino¬ naftoloazofenylowym, które kondensuje sie z 1, 3, 5-trójchlorotriazyna, a produkt konden¬ sacji zawierajacy dwa atomy chloru czynnego kondenauje sie nastepnie z aminami aroma¬ tycznymi, w wyniku czego otrzymuje sie bar¬ wniki zawierajace tylko jeden atom chloru czynnego. Barwniki te nadaja sie do barwie¬ nia wlókna tylko w temperaturze podwyzszo¬ nej powyzej 90PC.Znane sa równiez barwniki azowe zawie¬ rajace pierscien triazynowy polaczony z ugru*" powaniem pirazolonoazobenzenoaminowym, np. z opisu patentowego nr 43236.Barwniki te wyrózniaja sie wlasciwoscia chemicznego laczenia sie z wlóknami celulo¬ zowymi juz w temperaturze pokojowej, two¬ rzac trwale wybarwienie odporne na dzialanie swiatla, na pranie i tarcie./ '- Stwierdzono, ze otrzymuje sie ^barwniki o wlasciwosciach tych ostatnich barwników, je¬ zeli kwas m-lub p-aminobenzenosulfonowy al¬ bo jego pochodne dwuazuje sie i sprzega w srodowriflfcu* zasatdowym z kwasem l^amino- -8-naftolo-3,6-dwusulfonowym, l-amino-8^naf tolo-4.6-dwusulfonowym lub l-amino-8-nafto- lo-6-sulfonowym, albo z jego alkilowa po¬ chodna, po czyim wytworzony zwiazek konden- suje sde z 1, 3, 5-tr6johlorotaiazyina. W efekcie otrzymuje sie barwnik, w którym, pierscien triazynowy jest polaczony z ugrupowaniem 1- -aminonS-naftoloazofenylowym.Reakcja przebiega wedlug wzoru I.We wzorze tym X oznacza H lub SOsH w polazeniu m-thJb p- wzgledem grupy aminowej, Z oznacza -Cl, -Br, -CH*, -OCHs, -NO* -COOH, NHCOCRt, NHCOCOOH, -NHCiHs, -NHCtlU- OCHt,l-&QtNHs, SQJXHC$Hs, rNHCONH* lub inne podstawniki z wyjatkiem grup -OH lub -NHt, przy czym moze byc jeden lufo kilka jednakowych latLbo róznych z tych podstawni¬ ków, Yi, Yt lub Ys oznacza H lufo SOiH, przy czym co mjmniej jeden z Y musi byc pod¬ stawiony grupa sulfonowa, a R oznacza -H lub aUkil zawierajacy 1—4 atomy wegla.Do sprzegania z kwasem m-lub p^amdnoben- zenosulfonowym caamiatst kwasu l-amino-a-naf- tolosulfonowego lub jego pochodnej alkilowej mozna stosowac wedlug wynalazku równiez jego podstawiona w grupie aminowej, pochod¬ na acetylowa lufo oksaMowa, przy czym przed kondensacja z 1, 3, S-trójchlorotriazyna grupe acetylowa iulb oksalilowa zmydla siie w srodowisku kwasnym lulb zasadowym, w celu ich odszczepienda.Reakcja przebiega wtedy wedlug wzoru II.We wzorze tym X, Z, R, Yi, Yt i Ys ozna¬ czaja te same podstawniki, jak we wzorze I.Wytwarzane sposobem wedlug wynalazku barwniki odznaczaja sie duza rózpuszczalnos- nia w wodzie, zdolnoscia barwienia bawelny, wlókna sztucznego, welny, jedwabiu natural¬ nego oraz wlókna syntetycznego. Wlókna po¬ chodzenia roslinnego barwia sie w temperatu¬ rze pokojowej, a inne rodzaje wlókien w tem¬ peraturze podwyzszonej.Przy pomocy tych barwników otrzymuje sie wybarwienia bardzo zywe, oraz bardzo trwale na czynniki mokre i swiatlo.Jako kwasy aminobenzenosulfonowe stosuje sie wedlug wynalazku kwas 2-metyloanilino- -4/5/-sulfonowy, kwas sulfanilowy, kwas me- tanilowy, kwas 4-amino-l,r-dwufenyloamino^ -2-sulfonowy, kwas 2,5-dwuchloroanilino-4-sul- fonowy, kwas 2-metoksyanilino-4/5/-sulfonowy lub kwas 4-acetyloaminoanilino-3-sulfonowy.Jako kwas l-amino-8-naftolosulfonowy sto¬ suje sie wedlug wynalazku nip. kwas l^amino- -8-naftolo-3,6-*dw naftolo~4,6-dwusulfonowy lub 1-aminometylo- -8-naftolo-3,6-dwusulfonowy.Dwiuazowanie wyzej wymienionych amin pro¬ wadzi sie ananymi metodami i utworzony dwu- azozwiazek sprzega sie w wodnym zasadowym srodowisku z kwasem l-amino-8-naftolosulfo- nowym lub wymieniona wyzej jego pochodna alkilowa lub acylowa, a nastepnie kondensuje sie z 1, 3, 5-trójchlorotriazyna, w stosunku molowym II : 1, przy czym w przypadku sprze¬ gania z pochodna acylowa kwasu l-amino-8- naftolosulfonowego nalezy produkt sprzegania przed kondensacja z 1, 3, 5-tróJchTórotriazyna zmydlic znanymi metodami. Wydzielajacy sie podczas kondensacji chlorowodór zobojetnia sie bardzo ostroznie roztworem 2-n weglanu sodowego utrzymujac wartosc pH w granicach okolo 7.Przyklad I. 0,1 mola produktu otrzyma^ nego przez sprzeganie zdwuazowanego kwasu o-toluidyno-5-sulfonowego z kwasem l-amino- -8-naftolo-4,6-dwusulfonowym, rozpuszcza sie w ©0K)< ml wody, a nastepnie po oziebieniu do temperatury pokojowej otrzymany roztwór wkrapla sie do zawiesiny 20,5 g 1, 3, 5-trój- chlorotriazyny w 100 ml wody i 200 g lodu.Po wkropleniu calej ilosci monoazowego pro¬ duktu sprzegania, mase reakcyjna miesza sie w ciagu pól godziny, po czym wkrapla sie w ciagu I,i5 godziny 0flS mola 2,-n wodnego roz¬ tworu weglanu sodowego utrzymujac wartosc pH srodowiska równa 7. Mase reakcyjna mie¬ sza siie w dalszym ciagu okolo 2 godzin w tem¬ peraturze ponizej 20°C, saczy, a nastepnie przesacz wysala 100 g soli kuchennej, przy czym wydziela sie wytworzony barwnik, któ¬ ry odsacza sie i suszy w temperaturze ponizej 50°C.Synteza barwnika przebiega wedlug wzoru III. Wytworzony barwnik jest latwo rozpusz¬ czalny w wódzie i barwi na kolor riiebiesko- -czerwony wlókna pochodzenia roslinnego w srodowisku slabo zasadowym, natomiast wlók¬ na pochodzenia zwierzecego i syntetyczne w srodowisku slabo * kwasnym.Przyklad II. 0,1 mola produktu, otrzy¬ manego przez sprzeganie zdwuazowanego kwa¬ su sulfanilowego z kwasem l-aminometylo-8- — 2 —-nafiolo-3,6-dwusulfonawym, rozpuszcza sie w 5<0i0 ml wody, a nastepnie po oziebieniu do temperatury pokojowej otrzymany roztwór wkrapla sie do zawiesiny 20,5 g 1, 3, 5-trój- chlorotriazyny w 100 ml wody i 200 g lodu.Po wkropleniu calej ilosci monoazowego pro¬ duktu sprzegania, mase reakcyjna miesza sie w ciagu pól godziny, po czym wkrapla sie w ciagu 1,5 godziny 0,05 mola 2-n wodnego roz¬ tworu weglanu sodowego utrzymujac wartosc pH srodowiska równa 7. Mase reakcyjna mie¬ sza sie w dalszym ciagu okolo 2 godzin w temperaturze ponizej 15°C, saczy, a nastepnie przesacz wysala 1210 g soli kuchennej, przy czym wydziela sie wytworzony barwnik, który odsacza sie i suszy w temperaturze ponizej 40°C.Synteza barwnika przebiega wedlug wzoru IV. Wytworzony barwnik posiada te same wlasciwosci jak barwnik wedlug przykladu I i zabarwia wlókno na kolor niebieskawo-czer- wony.Przyklad III. 0,1 mola produktu, otrzy¬ manego przez sprzeganie zdwuazowanego kwa¬ su 2,5-dwuchlorosulfanilowego z kwasem 1- -amiinooksalilo-8-^naftoJio- 4, 6 -diwusulfonowymi, rozpuszcza sie w 900 iml wody i zmydla grupe acylowa przez dodanie 0,8 mola kwasu siar¬ kowego, ogrzewajac mieszanine w temperatu¬ rze 85°C. Roztwór otrzymanego produktu mo¬ noazowego zobojetnia sie soda do pH =6 i wy¬ sala sola kuchenna. Po odsaczeniu wydzielona paste rozpuszcza sie w 500 ml wody i konden- suje z 1, 3, 5-trójchlorotriazyna wedlug przy¬ kladu I.Synteza barwnika przebiega wedlug wzoru V. Wytworzony barwnik posiada te same wlasciwosci jak barwniki wedlug przykladów I i II i zabarwia wlókna na kolor niebiesko- -czerwony. PL PL