Opublikowano dnia 4 pazdziernika 1960 r. i C0« £ «&/ £ •< BI B L I O • Cr zen u POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY OU,^/08 Nr 43236 KI. 22 Zaklady Przemyslu Barirnikóiu „Boruta"*) Zgierz, Polska Sposób wytwarzania barwnika monoazowego zawierajacego pierscien trójazynowy Patent trwa od dnia 14 grudnia 1957 r.Wynalazek, doityczy sposobu wytwarzania bar¬ wnika monoazowego zawierajacego '* pierscien trójazynowy.Znane sa np. z brytyjskich opisów patento¬ wych nnry 209723, 774925, 735120 i 785222 bar¬ wniki rnionoazowe zawierajace pierscien trójazy¬ nowy polaczony z ugrupowaniem p-aminobenze- noazonartalenowym lub amincnaftelenoazofeny- loiwym. • Barwniki te lacza^sie chemicznie z wlóknami celulozowymi juz w temperaturze pokojowej, *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspóltwór¬ cami wynalazku sa mgr inz. Waclaw Anders i mgr inz. Tadeusz Cislo. daj^c trwale wybarwienje odporne na dziala¬ cie" swiatla, na pranie i tarcie. '.:. . .. * Stwierdzono, ze równiez barwniki zawiera¬ jace pierscien trójazynowy polaczony z ugrupo¬ waniem pirazolonoazabenzenoaminowym posia¬ daja wyzej wymienione wlasciwosci.Otrzymuje sie je sposobem wedlug wynalaz¬ ku przez dwuazówanic? m- lub p-nitroandliny, zawierajacej równiez grupe sulfonowa, -anastjep- nie przez sprzeganie dwu azozwiazku w srodo¬ wisku zasadowym z pochodna fenylopirazoloiiu, redukcje grupy nitro do grupy aminowej i kon¬ densacje wytworzonej aminy z 1, 3, 5-trójchlo- rotrojazytna.Reakcja przebiega wedlug nastepujacych wzorów:Q,N —[fll HNO 02A,± +| \)~^ \y-"E \y-H=m h,c n Nat COs. 0,,/Y I I N**S- HznA \uuii + \/N**\ a ii / V—c/ a-c' V R Ci NaOH N \ HN—\B SK HOC—N^(fy i A/ tf 6 V-^-c\/ w których R oznacza grupe CH3 lub COOH, Zamiast nitropochodnyca aniliny stosuje sio B i P oznaczaja pierscienie benzenowe zawie- równiez wedlug wynalazku pochodne aeetylcwe rajace oprócz grup SO3H inne podstawniki za lub oiksalilowe m- lub p-fonyJonodwuamin, przy wyjatkiem NH2 i OH. czym reakcja przebiega wedlug nastepujacych wzorów: ahnAb HHOi AHN—[B 'NfL ¦**"- "*C\C/ .A HOC 1 \y-N=fl—c II I zmudlame% hAb I II I i NOC /V- \/»^ C i R ci-cyN<^c-ct a-c/ V NoOH_ Av N Cl N \\nX b I i /v HOC H Ky-N=N-c. n w których A oznacza grupe COCOOH lub pierscienie benzenowe zawierajace oprócz grup COCH3, R oznacza grupe CH3 lub COOH, B i P SO 2 -Barwniki wytwarzane sposoBem wedlug wy¬ nalazku" odznaczaja sie duza rozpuszczalnoscia w wodzie, zdolnoscia barwienia wlólona celul zowego juz w temperatuize pokojowej, diajac wyibarwienie bardzo zywe w odcieniu.Jako aminy pierwszorzedowe stosuje sie we¬ dlug wynalazku na przyklad 3nnitiro-4-sulfoani- line, 4-nitiro-2HSu]foa:ntiline, 3Hsuifo-4-aminoace- tanilid, 2-sulfo-4-aminooksaliloairilid, 4-suliior3- ammoacetanilid lub 2-sirifo-5-amiaiooksaliloani- lid.Jako fenylopirazolony skasuje sie na przyklad 3-metylo^l-(m-sulfofenylo)-5-piraizolon, 3-maty- lo-1-(o-sulfofenylo)-5-pirazolon, 3-metylo-l-(p- sul- fofenylo)-5-pirazolon, 3Jkarboksy-1 -(m-sulfofeny- lo)-5-pirazolom, 3-icairboksy-i-(o-sulfofenylo)-5ipd- razolon, 3Hkarboksy-l-(p-sullofenylo)-5-ptirrazoion, I-(2-cWoirio-5-sulfofenylo)-3-inieitylo-5-pirazo]on, •• 1-(2-chloro-4-sailfofenylo)-3-nietylo-5-pdirazoloin, 1 - (4-chloro-2-sulfofenylo)-3-metylo-5-pirazolon, 1- (2,5-dwuchloro-4 -sulfofenylo)-3 -metylo-5 -pirazo- Lon, 1-(2,3,6-trójcShiloro-5^uifoifenylo)-3-metylo-5- pirazolon, 1-(6-c!hloro-4^sulfo-o-tolilo)-S -metylo^ 5-pirazolon lub 3-karboksy-l-2,5-dwusulfofenylo) -5-pirazolon.Stosujac rózne zestawienia wymienionych wy¬ zej nilToaandin i oksalilo — hib acetylodwuamin z fenylopirazolonlaimi otrzymuje sie barwniki w Iko- loiracih od zieloakawo-zóltego do pomaranczowe¬ go.Dwuazowanie wyzej wymienionych amin przeprowadza sie znanymi metodami i utworzo¬ ny dwuazozwiazek sprzega sie w wodnym zaisar dowym srodowisku z wymienionymi pirazolo- naml. Po otrzymaniu amiiioazozwiazków grupe nitrowa (przy uzyciu skladnika zawierajacego grupe nitrowa) poddaje sie redukcji siarczkiem sodu, natomiast grupe acetyloamddowa lub oksa- liloamidowa (przy uzyciu skladnika zawieraja¬ cego jedna z grup aminowych zaicetylowana kub zolraalilowana) poddaje siie zmydleniu. W ten sposób otrzymany arrdinoaizozwiazek kondensu- je sie z J, 3, 5-ltrójicMorotriazyna w stosunku mo¬ lowym. 1:1, w srodowisku wodnym i w tempera¬ turze do 8°C. Wydzielajacy sie podczas konden¬ sacji chlorowodór zobojetnia sie bardzo ostroz¬ nie roztworem 2-n lugu sodowego utrzymujac wartosc pH srodowiska w granicach okolo 7.Po zakonczeniu procesu kondensiacji utworzony barwnik wysala sie z roztworu sola kuchenna, a nastepnie odsacza i suszy.Barwniki otrzymane sposobem wedlug wy¬ nalazku barwia wlókno celulozowe w srodowi¬ sku slabo zasadowym, w temperaturze do 5Ó°C, natomiast wlókno podiodzenda zwierzecego w srodowisku slabo kwasnym.Przyklad I. 0,1 mola barwnika otrzy¬ manego przez sprzeganie zdwuazowftnej 4^nitro- 2-sulfoanilifliy z 3-metylo^l-(m-s^Qfofeny]o)-5-pi- razolonem, w którym zredukowano grupe ni¬ trowa, rozpuszcza sie w 700 ml wody oziebionej do temperatury 0°C, a nastepnie wprowadza sie w przeciagu 0,5 godziny roztwór 18,5 g 1, 3, 5-trójcMorotrójazyny w 150 ml acetonu. Po 0,5 godzinnym miesztamiu wkrapla sie w ciagu 1,5 godziny 0,1 mola 2-n lugu sodowego utrzymujac wartosc pH roztworu = 7. Mase reakcyjna mie¬ sza sie jeszcze w ciagu 3 godzin w temperatu¬ rze 20°C, po czym wsypuje sie do niej 150 g so¬ li kuchennej. Wytracony barwnik odsacza sie i suszy w temperaturze ponizej 5ÓCC. Wytworzony barwnik jest latwo rozpuszczal- ny w wodzie i barwi na kolor zólty wlókno po-* chodzenia roslinnego w srodowisku slabo zasa- dowym, naitomiast wlókno pochodzenia zwie¬ rzecego w srodowisku slabo kwasnym.Przyklad II. 0,1 mola barwnika otrzy¬ manego przez sprzeganie zdwuazowanego 2-sul- fo-4-amino-oksaliloanilidu z l-(4-chloro-2-sulfo- feoylo)-3-imetylo-5-p(iraizolonem, w którym od- szczepiono grupe oksalilowa przez zmydlenie, rozpuszcza sie w 850 ml wody oziebionej do temperatury O^C, a nastepnie wprowadza sie w przeciagu 30 minut roztwór 0,1 mola 1, 3, 54rój- chlorotrójazyny w 150 ml acetonu. Po 30 mi¬ nutowym mieszaniu wkrapla sie w ciagu 90 mi¬ nut 0,1 mola lO^o^wego lugu sodowego utrzy¬ mujac wartosc pH roztworu = 7. Mase reakcyj¬ na miesza sie jeszcze w ciagu 3 godzin w tem¬ peraturze 20°C i wsypuje sie do niej 140 g soli kuchennej. Wytracony barwnik odsacza sie i suszy w temperaturze ponizej 50°C. Wytworzo¬ ny barwnik jest latwo rozpuszczalny w wodzie i barwi na kolor zólty wlókno pochodzenia ros¬ linnego w srodowisku slafbo zasadowym, nato¬ miast wlókno pochodzenia zwierzecego w sro¬ dowisku slabo kwasnym. PL PL