Pierwszenstwo: ©publikowano: 18. V. 1964 48179 0/ WM KI. 22 e Tm MKP C 09 b UKD wlot Twórca wynalazku; Andrzej Kujawski Wlasciciel patentu: Instytut Przemyslu Organicznego, Warszawa (Falska) i ,L!OTEKA zedu Patentowego Sposób wytwarzania barwników do dwuazowania pochodnych ftalocyjaniny metalu Znane sposoby otrzymywania barwników do dwu¬ azowania polegaja na wytwarzaniu barwników a- zowych posiadajacych w czasteczce wolna grupe aminowa. Wybarwienia wykonane tymi barwni- kaind mozna dwuazowac na wlóknie i wywolywac roztworami komponentów biernych.Znane sa równiez barwniki do dwuazowania po¬ chodne ftalocyjaniny metalu, jak np. cztero(4) aminoftalocyJanina miedzi, otrzymywana przez re¬ dukcje cztero(4)nitroftalocyjaniny miedziowej wy¬ tworzonej w znany sposób z 4niitroftaIoni1zylu albo z kwasu 4^itroftaiowego, która po zdwu- azowaniu i przepojeniu zwiazkiem dwuazoniowym tkaniny sprzega ze (Skladnikami biernymi, two¬ rzac na tkaninie nierozpuszczalny pigment. Ze wzgledu jednak na malo interesujace odcienie ta¬ kich pigmentów, jak równiez z powodu trudnosci technicznych stosowania, barwienie za pomoca te¬ go typu barwników do dwuazowania nie posiada praktycznego znaczenia. , Inne znane barwniki do dwuazowania pochodne ftalocyjaniny metalu posiadaja grupe aminowa w tak zwanych bocznych pierscieniach fenylo- wych powiazanych ze szkieletem ftalocyjaniny metalu za pomoca grup — CO; — NHCO; — S02 O — lub — S. Tego typu pochodne aminowe ftalo¬ cyjaniny miedziowej otrzymuje sie przez konden¬ sacje odpowiednich mtropocnodnych kwasu ftalo¬ wego lub ftalonitrylu i redukcje utworzonej czte- romitnoftailocyjaniny. Zwiazki te dwuazuja sie bar- 30 dzo latwo i dobrze ciagna na wlókno, na którym -sprzegaja z alkalicznymi roztworami skladników biernych, tworzac pigmenty o piek¬ nych i jaskrawych odcieniach. Barwniki tego typu sa jednak zbyt cLrogie i dlatego nie znalazly do¬ tychczas technicznego zastosowania.Stwierdzono, ze nowe barwniki do dwuazowania o ogólnym wzorze 1, gdzie Fe oznacza ftalocyJa¬ nine metalu, n oznacza 1, 2, 3, X oznacza fenylen, dwaifenylen, 1, 2-dwufenylenoetylan, dwufenyleno- mocznik, dwiufenylenometan, dwufenylenosulfon lub produkty ich podstawienia nie zawierajace grup —jSOjH, —SG2NH2, —COOH, nadajacych roz¬ puszczalnosc, mozna otrzymac, kondensujac cztero- sulfochlorek ftalocyjaniny metalu z dwuamina o ogólnym wzorze 2, gdzie X ma wyzej poJdane znaczenie, przy czym jedna grupa aminowa z kaz¬ dej czasteczki dwuaminy pozostaje w wytworzo¬ nym zwiazfku wolna, co umozliwia dwiuazowanie barwnika na wlóknie i rozwijanie go typowymi wywolywaczami, stosowanymi przy barwieniu bar¬ wnikami do dwuazowania.Z opisu patentowego Niemieckiej Republiki Fe¬ deralnej nr 1066084 znany jest sposób kondensacji czterosuifochlorku ftalocyjaniny miedzi z dwuami- nami aromatycznymi, zawierajacyimi grupy sulfo¬ nowe nadajace rozpuszczalnosc. Wytworzone w ten sposób produkty nie nadaja sie jiako barwniki do dwuazowania, gdyz obecnosc grup nadajacych rozpuszczalnosc w dwuaminach aromatycznych nie48179 pozwoli na uzyskanie dobrych trwalosci na czyn¬ niki mokre, co jest warunkiem zasadniczym dla tej grupy barwników. Produkty te nastepnie acy- luje sie chlorkiem kwasu karboksylowego, zawie¬ rajacym jako podstawnik grupe halogenoalkilo- fiulifonamiojowa, w celu uzyskania barwników bez¬ posrednich.Sposobem wedlug wynalazku reakcje kondensacji przeprowadza sie równiez w srodowisku wodnym lub w rozpuszczalnikach organicznych lub w mie¬ szaninach wody i rozpuszczalników organicznych w zaleznosci od charakteru uzytej aminy, i w o- becnosci substancji wiazacych chlorowodór. Otrzy¬ muje sie barwni/ki rozpuszczalne w wodzie lub roztworach alkalicznych. W zaleznosci od uzytych do procesu ftalocyjanin, dwuamin oraz od zasto¬ sowanego w procesie barwienia wywolywacza u- zyskuje sie kolory fioletowe, blekitne i zielone. No- jwe barwniki nadaja sie do barwienia wlókien ce¬ lulozowych. 0'dznaczaja sie zywoscia i czystoscia odcieni dzieki obecnosci w czasteczce barwników czlonu ftalocyjaniny metalu. Szczególnie odnosi sie to do zieleni. Wybarwienia sa trwala na swia¬ tlo, a szczególnie wykazuja bardzo dobre trwalosci na czynniki mokre.Przyklad I. 0,1 gramoczasteczki (10,8g) p-feny- lenodwfuaminy rozpuszcza sie w 300 ml wody w okolo 25qC. Do' roztworu ochlodzonego do tempe¬ ratury 6—10°C dodaje sie przy mieszaniu porcjami w ciagu okolo 1/2 godziny paste ezterogufocr lorku ftalocyjaniny miedzi w ilosci odpowiadajacej 0,03 gramoczasteczki. Od chwili rozpoczecia dozowania sulfochlorku 'dodaje sie porcjami do masy reak¬ cyjnej trójetanoloamine w ilosci, zapewniajacej utrzymanie srodowiska slabo alkalicznego przez caly czas kondensacji. Kondensacje prowadzi sie przez 6 godzin w temperaturze 10CC. Nastepnie mase reakcyjna ogrzewa sie do 60—70°C, zakwasza do pH okolo 4,5 kwasem solnym, odsacza, przemy¬ wa woda i suszy. Uzyskuje sie 26 g zwiazku o wzo¬ rze 1, w którym X oznacza fenylen, n = 2, co stanowi 84% wydajnosci w stosunku do uzytego sulfochlorku ftalocyjaniny. Otrzymujje sie proszek barwy granatowej rozpuszczalny w roztworach al¬ kalicznych, barwiacy bawelne na kolor blekitny, a po zdwuazowaniu na wlóknie i wywolaniu roz¬ tworem 1-fenylo-3-metylo-5-pirazolonu dajacyiin^ tensywna, o czystym i zywym odcieniu vzielen, roztworem rezorcyny zielen o odcieniu oliwko¬ wym, a roztworem arylidów kwasu acetyloocto- 5 wego zielenie o odcieniu niebieskim.Przyklad II. -i0,l gramcczasteciki chlorowodorku benzydyny rozpuszcza sie na goraco w |1)00 ml wody, oziebia p^ temperatury 6°C i dodaje calosc 10 pasty czterosulfochlorku ftalocyjaniny miedzi w ilosci odpowiadajacej 0,03 gramoczasteczki. Na¬ stepnie, utrzymujac temperature reakcji do 10°C, przy ciaglym mieszaniu dodaje sie porcjami roz¬ twór weglanu sodowego w takich ilosciach, aby 15 srodowisko reakcji bylo stale slabo . alkaliczne.Kondensacje prowabM sie przez 6 godzin, a na¬ stepnie zakwasza sie mase reakcyjna w tempera¬ turze 60—70°C kwasem solnym do pH okolo 5,5.Produkt kondensacji odsacza s-H*, przemywa woda 26 i suszy. Uzyskuje sie 29,8 g zwiazku o wzorze I," w którym X oznacza dwufenylen, n. = 2, co sta¬ nowi 81% wydajnosci w stosunku do uzytego sul¬ fochlorku ftalocyjaniny. Otrzymuje sie proszek barwy granatowej, rozpuszczalny w roztworach 25 alkalicznych, barwiacy bawelne na kolor blekitny.Wybarwienie po zdwuazowaniu i wywolaniu roz¬ tworem l-fenylo-3-metylo-G-pirazolonu dajezywa zielen o odcieniu zóltym, roztworem rezorcyny zielen oliwkowa, roztworami arylidów kwasu ace- 30 tylooctowego zielenie o odcieniu niebieskim. PL PL