Przez ogrzewanie pochodnych aroma¬ tycznych kwasów o • dwukarbonowych, po¬ wstalych przez zwiazanie azotu z atomami wegla obu sasiednich grup karboksylo* wych, lub tez przez ogrzewanie produk¬ tów podstawienia takich kwasów, np. dwu- nitrylu ftalowego, o - cyjanobenzoamidu, dwunitryli kwasu naftaleno ~ o - dwukar- botiowego jako takich lub lacznie z meta¬ lami, zwiazkami metali lub innymi substan¬ cjami otrzymuje sie cenne produkty barw* ne, tak zwane ftalocyjaniny, które, o ile nie zawieraja jeszcze grup sulfonowych, mozna nastepnie sulfonowac.Stwierdzono, ze mozna otrzymywac cenne barwniki lakowe, jezeli kwasy sulfo¬ nowe otrzymywane w powyzej podany sposób traktuje sie w roztworze wodnym zwiazkami metali odpowiednimi do two¬ rzenia lak, zwlaszcza rozpuszczalnymi so¬ lami metali, tlenkami metali lub ich wodo* rotlenkami, Kwasy sulfonowe w postaci ich soli potasowcowych rozpuszczaja sie w wodzie z zabarwieniem ciemnoniebieskim i sa stosowane celowo jako takie w Bposo- bie wedlug wynalazku niniejszego. Jako zwiazki metali nadajace sie do wytwarza* nfa lak nalezy wymienic np. rozpuszczalna sole, tlenki lub wodorotlenki wapnia, strontu, baru, magnezu, glinu, zelaza, ko* baltu, cynku, manganu i niklu. Czestokroc jest rzecza korzystna przeprowadzac wy* twarzanie sie lak w obecnosci cial dodatko¬ wych, np. mydel zywicznych, rozpuszczal¬ nych zywic sztucznych i srodków rozpra¬ szajacych. Proces wytwarzania lak usku¬ teczniac mozna w srodowisku obojetnym, kwasnym lub tez osadowym,Przyklad L 7 czesci wagowych soli sodowej kwasu sulfonowego substancji blekitnej, otrzymywanej przez ogrzewanie dwunitrylu ftalowego w obecnosci chlorku miedziawego i pirydyny (sól te otrzymuje sie przez sulfonowanie substancji blekitnej pieciokrotna iloscia 30% -owego oleum i o- grzewanie w ciagu godziny do 80° Cf przez wylewanie na lód i zobojetnianie soda o- raz nastepujace po tym wysalanie), roz¬ puszcza sie w 100 czesciach wagowych wo¬ dy, ogrzewa i przez dodanie 9 czesci wago¬ wych chlorku baru straca sie. Otrzymuje sie blyszczacy zielonkawo-blekitny barw¬ nik lakowy.Zamiast chlorku baru mozna równiez stosowac odpowiednia ilosc chlorku wapnia lub chlorku cynku. W podobny sposób po¬ stepuje sie przy stosowaniu soli magnezo¬ wych lub manganowych w celu otrzymania lak.Przyklad II. 10 czesci wagowych soli sodowej, wymienionej w przykladzie I, do¬ daje sie do zawiesiny 200 czesci wagowych wódziami gliny. Blyszczaca niebieska lake glinowa oddziela sie w zwykly sposób i su¬ szy.Przyklad III. Z 20 czesci wagowych szpatu ciezkiego wytwarza sie zawiesine w roztworze 10 czesci wagowych siarczanu glinu i 5 czesci wagowych sody w 135 cze¬ sciach wagowych wody i zadaje roztworem 12 czesci wagowych chlorku baru w 88 czesciach wagowych wody. Osad przemywa sie wielokrotnie zalewajac go woda oraz dekantujac i nastepnie wytwarza sie zen zawiesine w roztworze z 1,5 czesci wago¬ wych kwasu sulfonowego ftalocyjaniny miedzi wedlug przykladu I i z 1,5 czesci wagowych barwnika azowego, wytworzo¬ nego z dwu&zowanego kwasu 1,2, 5 - anili- nodwusulfonowego i kwasu 1 - (2* 5' - dwu- sulfofenylo) - 5 - pyrazolono - 3 - karbo- noWego w 300 czesciach wagowych wody.Przez dodanie roztworu 3 czesci wagowych chlorku baru w 30 czesciach wagowych wo¬ dy straca sie barwnik. Barwnik otrzymany po odsaczeniu w postaci masy ciastowatej naklada sie pedzlem na tapety wraz z kle¬ jem roslinnym, przy czym otrzymuje sie trwale zabarwienie zielone z polyskiem.Jeszcze bardziej zielony odcien otrzy¬ muje sie, jezeli zamiast kwasu miedzio- ftalocyjaninosulfonowego stosuje sie kwas sulfonowy ftalocyjaniny nie zawierajacej metalu.Przyklad IV. Do roztworu 2 czesci so¬ li sodowej kwasu nikloftalo-cyjanino-sul- fonowego (utworzonego przez dzialanie w ciagu 2 godzin 300 czesciami wagowymi 33% -owego dymiacego kwasu siarkowego na 30 czesci wagowych nikloftalocyJaniny w temperaturze 25° C; nikloftalocy Janine zas otrzymuje sie przez ogrzewanie w cia¬ gu dluzszego czasu dwunitrylu ftalowego i chlorku (2) - niklu w obecnosci chinoliny w temperaturze 200 — 210°C) w 1 000 cze¬ sciach wagowych wody, dodaje sie osad, który zostal swiezo utworzony w ten spo¬ sób, ze 10 czesci wagowych siarczanu gli¬ nowego, 5 czesci wagowych weglanu sodu i 12 czesci wagowych chlorku baru rozpu¬ szczono w wodzie, kazdy zwiazek oddziel¬ nie, poczem roztwory te zlano razem i do tego dodano 20 czesci siarczanu baru. Z o- trzymanej w ten sposób mieszaniny straca sie barwnik lakowy przez dodanie do niej 3 czesci wagowych chlorku baru. Barwnik otrzymany w postaci masy ciastowatej da¬ je przy nalozeniu go pedzlem zielonkawo- niebieskie zabarwienie z polyskiem.W ten sam sposób mozna wytworzyc la¬ ke z kwasu cynko-ftalócyjaninosulfonowe- go, który otrzymuje sie przez dzialanie na 30 czesci wagowych cynkoftalocyJaniny 300 czesciami wagowymi 33%-owego dy¬ miacego kwasu siarkowego w ciagu 35 mi¬ nut w temperaturze 50^C (cynkoftalocyJa¬ nine mozna otrzymac np. przez ogrzewanie dwunitrylu ftalowego z tlenkiem cynku i formamidem)* Otrzymuje sie blyszczacy zielony barwnik lakowy. — 2 —Przyklad V. Do mieszaniny 500 cze¬ sci wagowych jednowodzianu kwasu siar¬ kowego i 500 czesci wagowych 65%-owego dymiacego kwasu siarkowego dodaje sie 100 czesci wagowych miedzi-ftalocyJaniny, ogrzewa sie mieszanine w ciagu 24 godzin w temperaturze 25° C, po czym wylewa sie ja na lód i otrzymany kwas miedzio-ftalo- cyjanino-jednosulfonowy przeprowadza w zwykly sposób w sól sodowa. Tak otrzy¬ mana ilosc barwnika dodaje sie do 20 000 czesci wagowych wody, dodajac do tej mieszaniny nastepnie 100 czesci wagowych 10%-owego roztworu mydla zywicznego, i wytraca barwnik lakowy 280 czesciami wa¬ gowymi 10%-owego roztworu chlorku ba¬ ru* Po odstaniu sie odlewa sie wode i lake sie suszy. Otrzymuje sie blyszczacy nie¬ bieski barwnik lakowy* Przyklad VI. 2,3 - dwucyjanonaftalen przeprowadza sie ogrzewajac w mieszani¬ nie nitrobenzenu, pirydyny i chlorku (1) - -miedzi we ftalocyjanine i sulfonuje po¬ wstaly barwnik przez poddawanie go dzia¬ laniu 30%-owego dymiacego kwasu siar¬ kowego. Sól sodowa kwasu sulfonowego, latwo rozpuszczalna w wodzie, przeprowa¬ dza sie nastepnie w barwnik lakowy w spo¬ sób podobny do opisanego w przykladzie IV. Barwnik ten jest blyszczacy, zielony i nadaje sie szczególnie do barwienia ta¬ pet.Przyklad VII. Miesza sie 100 czesci wagowych 2%-owego roztworu wodnego soli sodowej wolnego od metalu kwasu f talocy j aninosulf onowego (wytworzonego przez sulfonowanie wolnej od metalu fta- locyJaniny 30%-owym dymiacym kwasem siarkowym w temperaturze okolo 70° C) z 5 czesciami wagowymi 10%-owego roz¬ tworu mydla zywicznego i wytraca bly¬ szczacy zielonkawo-blekitny barwnik lako¬ wy 5-cioma czesciami wagowymi 10%-owe¬ go roztworu chlorku baru.Przyklad VIII. Zarabia sie na mase ciastowata 30 czesci wagowych siarczanu baru ze 100 czesciami wagowymi 10%-owe¬ go roztworu siarczanu glinu, dodaje 50 czesci wagowych 10%-owego roztworu bezwodnego weglanu sodu i mieszanine te zadaje sie roztworem 12 czesci wagowych chlorku baru w dziesieciokrotnej ilosci wo¬ dy. Otrzymana mase starannie sie przemy¬ wa i dodaje do niej 3 czesci wagowych kwasu miedzio-f talocy j anino-sulf onowego oraz roztworu 4 czesci wagowych chlorku baru w dziesieciokrotnej ilosci wody. 0- trzymuje sie blyszczacy niebieski barwnik lakowy.Zamiast chlorku baru mozna równiez stosowac odpowiednia ilosc chlorku wap¬ nia, siarczanu glinu lub chlorku cynku. Po¬ za tym mozna zamiast wymienionej powy¬ zej masy nosnikowej stosowac inne mate¬ rialy zwykle stosowane w przemysle barw¬ ników lakowych, np. biel cynkowa, szpat wapienny lub tez litopony. PL PL