Niniejszy wynalazek oparty jest na spostrzezeniu, ze przy wyrobie nici sztucz¬ nych z wiskozy, np. jedwabiu sztucznego, mozna otrzymac nici o duzej wytrzymalo¬ sci W suchym i mokrym stanie, jezeli na powstajaca nic oddzialywac jednym albo kilkoma srodkami, które na wiskoze wy¬ wieraja nastepujace dzialania: 1) stracajace dzialanie na swiezo wy¬ tworzona ale jeszcze nieskoagulowana nic, 2) rozpuszczajace dzialanie albo dzia¬ lanie, powodujace pecznienie albo upla¬ styczniajace dzialanie na skoagulowana nic.Mikroskopowe badania wykazuja, ze polaczenie obu tych dzialan powoduje znaczna wytrzymalosc w suchym stanie, gdyz koagulacja w polaczeniu z uplastycz¬ nianiem nici albo z wypelnianiem prze¬ strzeni posrednich przez speczniale albo rozpuszczone czesci nici albo oba te dzia¬ lania razem nadaja nici znacznie wieksza wytrzymalosc, jak stracanie samo przez sie. Do tego jeszcze dochodzi, ze uplastycz¬ nianie, majace miejsce jednoczesnie ze stracaniem albo po stracaniu, nadaje stra¬ canej nici wlasnosci rozciagania sie podczas przedzenia do takiego stopnia, jakiego nie mozna osiagnac przy uzyciu srodka, wy¬ wierajacego tylko stracajace dzialanie, a który nie wywiera wcale albo wywiera w malym stopniu dzialanie uplastyczniajace.Silne kwasy mineralne okazaly sie spe- <^k|^odpo!wie$|nic. , j«ko srodki stracaja- cfe\N^^sty^n*ja«fe; V* Przy wytwarzaniu sztucznych nici do¬ tychczas nie uzywano kwasu siarkowego, jako srodka stracajacego, gdyz przy uzyciu takiego kwasu bylo zupelnie niemozliwe wytwarzanie blyszczacej nici.W przeciwienstwie do powyzszego, ni¬ niejszy wynalazek opiera sie na stwierdze¬ niu, ze przy uzyciu kapieli przedzalniczych, zawierajacych nie mniej niz 55%, ko¬ rzystnie zas 65 — 85% H2S041 powstaja sztuczne nici, posiadajace nietylko dobry polysk, ale, co jest najwazniejsze, pod wzgledem wytrzymalosci przewyzszajace wszystkie dotychczas znane nici sztuczne, a w pewnych wypadkach zblizajace sie do nici naturalnych, jak bawelniane, welnia¬ ne albo z prawdziwego jedwabiu, w niektó¬ rych zas wypadkach dorównywajace wla¬ snosciom tych naturalnych nici, a w nie¬ których zas wypadkach — nawet je prze¬ wyzszajace. Np. otrzymanie wedlug niniej¬ szego sposobu nici ze sztucznego jedwabiu, wykazujacych wytrzymalosc w stanie su¬ chym powyzej 2 g na 1 denier, a nawet je¬ szcze wiecej, np. 3,5 — 4 g na 1 denier, a w niektórych wypadkach nawet wiecej niz 4 albo 5—6 g na 1 denier i wiecej — nie przedstawia zadnych trudnosci.Dalsza zaleta wytwarzania wedlug ni¬ niejszego wynalazku sztucznych nici ze sztucznego jedwabiu wiskozowego jest ich duza odpornosc na dzialanie wodnych roz¬ tworów alkaljów i sody.Jezeli sie wezmie pod uwage, ze w ni¬ niejszym sposobie kwas siarkowy 90%-owy i nawet 95%-owy daje jeszcze dobre wy¬ niki, to spostrzezenie, na którem oparty jest niniejszy wynalazek, jest wprost nie¬ spodziewane ze wzgledu na znany ogólnie fakt, ze mocny kwas siarikowy, np. 60% -owy albo mocniejszy, wywiera silne dzialanie rozkladajace na blonnik; nalezaloby ocze¬ kiwac dzialania wprost przeciwnego do tego, jakie w rzeczywistosci wystepuje, ió jest, ze mocny kwas siarkowy rozlozy sko- agulowana nic podczas albo po straceniu, i ze nic przeto bedzie slaba, lamliwa i ma¬ lo odporna na dzialanie wody. Innemi slo¬ wy, nalezalo oczekiwac, ze mocny kwas siarkowy da nic slabsza od nici wiskozowej, otrzymywanej w jakikolwiek inny dotych¬ czas znany sposób. Tembardziej zadziwia¬ jacy jest fakt, ze przy mocnym kwasie siar¬ kowym otrzymuje sie wlókna wiskozowe, znacznie silniejsze od jakichkolwiek do¬ tychczas znanych nici wiskozowych i wyka¬ zujace przytern duzy polysk. Dotychczas natomiast panowalo mniemanie, ze nici, o- trzymane dzialaniem mocnego kwasu siar¬ kowego, nie maja polysku, gdyz gazowe produkty, w braku rozpuszczalnika, ulatnia¬ ja sie i udaremniaja tworzenie sie wlókien blyszczacych.. Uczyniono dalej spostrzezenie, ze dla mocy nici, wytwarzanej wedlug niniejszego wynalazku, jest korzystne- rozciaganie ni¬ ci w kapieli stracajacej albo pomiedzy ka¬ piela stracajaca i urzadzeniem zbiorczem albo w obu tych miejscach.Sposób wedlug wynalazku wykonywa sie tak, ze wiskoze doprowadza sie do po¬ staci nici sztucznej i koaguluje sie kwasem siarkowym, zawierajacym przynajmniej 55% H2S041 np. o zawartosci 55 — 85% monohydratu. W wiekszosci wypadków moze to odbywac sie tak, ze przez odpo¬ wiednio uksztaltowane otwory wpuszcza sie wiskoze do kwasu siarkowego, zawie¬ rajacego 55 — 98% /72S04, np. o zawar¬ tosci 65 — 85% monohydratu albo do ka¬ pieli stracajacej, zawierajacej 55 — 85% kwasu siarkowego, np. o zawartosci 65— 85% monohydratu. Mocny kwas siarfcowy moze byc zastosowany sam albo zmieszany z kwasem solnym, kwasem azotowym, kwa¬ sem fosforowym, albo z jedna lub kilkoma solami obojetnemi albo kwasnemi, jak siar¬ czany, np. siarczan sodowy, dwusiarczan sodowy, siarczan amonowy, siarczan ma-' - 2 -gnezu, siarczan cynku albo dwusiarczyn so¬ dowy, siarczyn sodowy, azotyn sodowy, kwas borowy i z tym podobnemi zwiazka¬ mi. Do mocnego kwasu siarkowego albo do jego mieszaniny z innym mocnym kwasem albo z jedna albo kilkoma ze wspomnia¬ nych nieorganicznych substancyj mozna do¬ dawac jedna albo kilka organicznych sub¬ stancyj, np. gliceryne albo rodzaj cukru, jak glukoze albo alkohol albo sól organicz¬ nej zasady, jak sól anilinowa, albo kwas organiczny, jak octowy, mrówkowy, mleko¬ wy albo szczawiowy. O ile dodaje sie sól, która reaguje z mocnym kwasem siarko¬ wym, wytwarzajac kwasny siarczan albo gdy nastepuje podwójna wymiana, to moc kwasu siarkowego tak sie oblicza, by ka¬ piel stracajaca, po zuzyciu ilosci, potrzeb¬ nej do wytworzenia kwasnego siarczanu albo do podwójnej wymiany, zawierala kwas siarkowy o pozadanej mocy, a w kaz¬ dym razie nie mniej niz 55% czesci wago¬ wych monohydratu na 100 czesci wagowych kapieli stracajacej.Moc kwasu uzaleznia sie od czasu doj¬ rzewania blonnika alkalicznego, czesciowo od stopnia dojrzalosci gotowej wiskozy, a czesciowo od zawartosci blonnika w wisko¬ zie, wzglednie od jej plynnosci. Jako regu¬ le, zreszta nieograniczajaca wynalazku, nalezy przyjac, ze wiskozy, które dojrze¬ waly przez kilka dni, albo wiskozy, otrzy¬ mane z blonnika alkalicznego, który doj¬ rzewal przez czas dluzszy, np. 2 — 3 dni lub wreszcie wiskozy ubogie w blonnik, wzglednie rzadkie wiskozy, nie wytrzymu¬ ja tak mocnego kwasu siarkowego, jak wi¬ skozy, które dpjrzewaly przez czas krótki (np. 3 do 48 godzin) albo wiskozy, otrzy¬ mane z blonnika alkalicznego, który doj¬ rzewal krócej, niz zwykle, a wiec np. 3 do 48 godzin albo wiskoza, której wcale doj¬ rzewaniu nie poddawano, lub wreszcie wi¬ skozy gesciejsze i bardziej ciagliwe czyli bogatsze w blonnik. Moc kwasu siarkowe¬ go nalezy równiez dostosowac w pewnym stopniu do dlugosci przejscia przez kapiel stracajaca oraz do stopnia rozciagania skoagulowanych sztucznych nici w kwsusie lub nazewnatrz niego, np. miedzy kapiela stracajaca a urzadzeniem zbiorczem, Temperatura kapieli stracajacej moze byc rozmaita, np. pokojowa lub wyzsza (25 — 50°C) albo nizsza {0 _ 10 tez nizsza od 0° (-4 do -40°C).Dlugosc przejscia nici w kwasie siarko¬ wym lub w kapieli, zawierajacej ten kwas, mozna dowolnie zmieniac, np. od 3 do 60 cm, a nawet do 1 lub 2 m.W razie potrzeby nitke, wychodzaca z dyszy przedzalniczej, mozna poddac roz¬ ciaganiu albo jeszcze w kapieli stracajacej, skladajacej sie z mocnego kwa&u siarkowe¬ go, albo potem, to jest miedzy kapiela stra¬ cajaca a urzadzeniem zbiorczem, np. cew¬ ka lub wirówka, albo i w kapieli i miedzy kapiela a urzadzeniem zbiorczem.Wyplókane nitki przed albo po susze¬ niu mozna traktowac para lub ogrzewac na sucho.Kazda wiskoze, otrzymana jakimkol¬ wiek sposobem, mozna zuzytkowac wedlug mniejszego wynalazku. Sposób ten daje swietne wyniki przy uzyciu wiskoz, otrzy¬ mywanych z blonnika alkalicznego, które dojrzewaly normalnie dlugo, oraz przy u- zyciu wiskoz, otrzymywanych z blonników alkalicznych, które albo wcale albo stosun¬ kowo krótko dojrzewaly (np. 1 — 24 go¬ dzin), a w kazdym razie krócej, niz sie to dzieje zwykle przy wytwarzaniu sztuczne¬ go jedwabiu, to znaczy, nie dluzej niz 48 godzin, Sposób wedlug wynalazku daje rów¬ niez doskonale wyniki przy zastosowaniu wiskoz, otrzymanych z pominieciem wytwa¬ rzania blonnika alkalicznego, to znaczy, o- trzymanych wprost przez zmieszanie sub¬ stancyj.Do wiskozy mozna, w razie potrzeby, dodac jedna lub kilka substancyj, uzywa¬ nych w przemysle sztucznego jedwabiu - 3 -jako dodatki, np. gliceryny, glukozy, siar¬ czanu sodowego, dwusiarczynu sodowego, siarczanu amonu, krzemianu alkalicznego, glinianu alkalicznego, amonjaku i tym po¬ dobnych substancyj.Sposób wedlug wynalazku mozna wy¬ konac w wielu odmianach, których przy¬ klady podane ponizej, nie wyczerpuja jed¬ nak calego jego zakresu.Przyklad I. a. Do 100 czesci wago¬ wych blonnika siarczynowego dodaje sie 900 do 2000 czesci wagowych 18%-owego lugu sodowego o temperaturze 15 — 18°C i mieszanine pozostawia sie w spokoju na 3 do 24 godzin, Nastepnie stftacza sie ja az do otrzymania 300 czesci wagowych; mase te rozdrabnia sie recznie lub zapomoca od¬ powiedniego urzadzenia, np. wlókniarki.Rozdrobniony blonnik sodowy trzyma sie przez 60 do 70 godzin w temperaturze po¬ kojowej, a nastepnie dodaje sie do niego 30—40 czesci wagowych siarczku wegla, którym dziala sie przez kilka godzin (np. 4 — 8) przy temperaturze 16° — 20°C, po¬ ruszajac mase (np. w zamknietym bebnie) albo mieszajac ja (np. w zamknietej wlók- niarce, latwo dajacej sie oprózniac, albo w mieszarce). Nastepnie nadmiar siarczku wegla odparowuje sie lub odsacza, a na- siarczkowana mase rozpuszcza sie w wo¬ dzie lub rozcienczonym lugu sodowym tak, zeby wiskoza zawierala 8 do 12% blonni¬ ka (okreslanego znanym sposobem zapo¬ moca stracania kwasem, wyplókania i wy¬ suszenia). Przy uzyciu lugu sodowego do rozpuszczania, mozna go np. tak nastawic, zeby lug, pochodzacy z blonnika alkalicz¬ nego, zawieral 5 do 8% NaOH. Tak otrzy¬ many roztwór przesacza sie zwyklym spo¬ sobem przez wate lub gesta tkanine ba¬ welniana albo przez oba te materjaly i albo natychmiast albo po krótkotrwalem (np. od 12 godzin do 2 dni) lub dluzszem (np. czterodniowem) dojrzewaniu przedzie sie go do jednej z nastepujacych ka¬ pieli: 1) z kwasu siarkowego 50° — 55°Be lub 2) z kwasu siarkowego 45° — 50° Be albo ' 3) z roztworu 13;3 czesci wagowych siarczanu amonu w 120 czesciach wago¬ wych kwasu siarkowego 45° — 55°Be, do którego dodano jeszcze 7 do 9 czesci wa¬ gowych kwasu siarkowego 66° Be, albo wreszcie 4) z roztworu 10 — 15 czesci wago¬ wych syropu glukozowego w 190 — 185 cze¬ sciach wagowych kwiasu siarkowego 45 — 55°Be.Temperature kapieli stracajacej utrzy¬ muje sie od 0 do 16°C, np. przy 8°C albo od —4 do —8°C.Dlugosc przesuwania sie nitek w ka¬ pieli stracajacej moze wynosic od 30 — 100 cm, a nawet moze byc wieksaa. Nitki te nawija sie na cewke, znajdujaca sie albo bezposrednio tuz przy kapieli stracajacej albo oddalona od niej o 20 do 120 cm /albo do wirówki przedzalniczej, poczem nici sie wymywa i suszy.Nitki mozna wyciagac którymkolwiek ze znanych sposobów, a mianofwicie albo w kapieli stracajacej, albo po jej opuszcza¬ niu, to jest miedzy kapiela a urzadzeniem zbiorczem. Moze sie to odbywac np. w ten sposób, ze sie dobiera odpowiednio duzy odstep miedzy kapiela a urzadzeniem zbior¬ czem, albo tez przez prowadzenie nitek przez haczyki i drazki, odpowiednio roz¬ mieszczone w kapieli stracajacej albo mie¬ dzy kapiela a urzadzeniem zbiorczem, albo i w kapieli i miedzy kapiela a urzadzeniem zbiorczem.Szybkosc przeciagania moze sie rów¬ niez zmieniac w szerokich granicach. Jako regule, nie ograniczajaca jednak niniej¬ szego wynalazku, nalezy przyjac, ze górna granica szybkosci przeciagania czesciowo zialezy od temperatury cieczy stracajacej, czesciowo od dlugosci przejscia, czesciowo od odleglosci miedzy kapiela stracajaca a urzadzeniem zbiorczem, czesciowo od stop- - 4 •—ma napiecia nitek podczas: przedzenia, cze¬ sciowa od ilosci wiskozy, dporowadzanej przez pompe przedzalnicza. Wyjasniono to na ponizszych przykladach, nie ogranicza¬ jac zreszta zakresu wynalazku. 1, Przy uzyciu kapieli stracajacej, ozie¬ bionej ponizej 0°C, np. do—5°C, przy dlugosci przejscia od 60 do 120 cm, np. 80 j cm oraz przy odleglosci miedzy kapiela stracajaca a urzadzeniem zbiorczem, np, cewka 60 — 150 cm, np. 120 cm i jezeli nitki Yniedzy kapiela a urzadzeniem zbior¬ czem sa mocno naprezone i jezeli przytem pompa doprowadza* 2 — 3 cm3 wiskozy na minute, dobre iwyniki otrzymuje sie przy szybkosci przeciagania, wynoszacej 18 — 26 m albo 30 m na minute, jednak, w razie potrzeby, moze szybkosc ta wynosic nawet 40 m/min. 2, Jezeli wszystkie warunki przedzenia pozostana takie same, jak w punkcie 1, z wyjatkiem ilosci doprowadzanej wiskozy, która* w tym wypadku równa sie 4 — 5 cm na minute, to szybkosc przeciagania mozna podniesc do 40 — 60 m/min. 3, Jezeli wszystkie warunki przedzenia pozostana takie same, jak w punkcie 1, z wyjatkiem temperatury kapieli stracajacej, która w tym wypadku wynosi 4 do 26°C, up. 8°C, to szybkosc przeciagania mozna podniesc do 50 — 60 m na minute.Jezeli w przykladzie 1 skrócic dlugosc przejscia albo odleglosc urzadzenia zbior¬ czego od kapieli stracajacej albo obie te odleglosci, wtedy wskazane jest nie stoso¬ wac zbyt malej szybkosci przeciagania. W wypadku, gdy nic podczas przedzenia nie jest poddana dostatecznemu rozciaganiu, dobrze jest stosowac duze szybkosci wy¬ ciagania.Przed plókaniem mozna nitki traktowac w znany sposób jeszcze przez czas dluz¬ szy lub krótszy, np. w ciagu jednej godzi¬ ny jakakolwiek kapiela stracajaca dla wi¬ skozy, np. roztworem kwasnych siarcza¬ nów, roztworem diwusiarczynu sodowego, rozcienczonym kwasem siarkowyni i tym podobnemi odczynnikami.Wymyte nitki mozna przed albo po su¬ szeniu ogrzac do wyzszej temperatury (np. 100 — 110°) albo traktowac para.Ewentualne odsiarkowanie i bielenie odbywa sie znanemi sposobami. b. Sposób pracy, jak w punkcie a, z ta róznica, ze do siarczkowania blonnika so¬ dowego stosuje sie 75 dó 150 czejsci wago¬ wych siarczku wegla. c. Sposób pracy, jak w punktach, a lub b, z ta róznica, ze blonnik sodowy stlacza sie az do otrzymania pozostalosci; wyno¬ szacej 200 czesci wagowych.Przyklad II. a: Sposób pracy taki sam, jak w przykladzie I w punktaoh a± h; z. ta róznica, ze: 1. nasiarczkowana mase rozpuszcza sie w wodnie lub w rozcienczonym lugu sodo¬ wym tak, zeby wiskoza zawierala 5 — 8% blonnika, oznaczonego znanym sposobem przez stracenie kwasem, przemycie i wy¬ suszenie; 2. jako kapiel stracajaca stosuje sie jedna z nastepujacych: A. kwas siarkowy 55 — 60°Be, albo B. kfwas siarkowy 50 — 55°Be, albo C. roztwór 13,3 czesci wagowych siar¬ czanu amonu w 120 czesciach wagowych kwasu siarkowego 50 — 60°Be, do którego dodaje sie jeszcze 7 — 9 czesci wagowych kwasu siarkoiwego 66°Be, albo D. roztwór 10 — 15 czesci wagowych syropu glukozowego w 190 — 185 czesciach wagowych kwasu siarkowego 50 — 60°Be.Przyklad III. a. Sposób pracy, jak w przykladzie I a, I b, I c, albo II a, II 6, II c, z ta róznica, ze /wiskozy albo wcale nie pod¬ daje sie dojrzewaniu albo tylko przez 12— 48 godzin, a jako kapiel stracajaca stosuje sie kwas siarkowy o stezeniu 60 — 64°Be, np. 62°Be przy temperaturze 6— 10°C.Przy uzyciu tak silnego kwasu wsfcaza- — 5 —ne jest zastosowanie duzej szybkosci prze^ ciagania, np. 40 — 50 m na minute.Przyklad IV; a. 100 czesci wagowych blonnika siarczynowego zanurza sie w 900 do 2000 czesciach wagowych 18%-owego lugu sodowego o temperaturze 15 — 18°C i mieszanine pozostawia sie w spokoju przez 3 do 24 godzin. Nastepnie mase silacza sie, az pozostanie z niej 300 czesci wagowych, i pozostalosc rozdrabnia sie recznie lub w odpowiedniem urzadzeniu, np. w chlodzo¬ nej wlókniarce. Do blonnika sadowego na¬ tychmiast lub wkrótce (np. po godzinie) po rozwlóknieniu dodaje sie 30 do 60 czesci wagowych siarczku wegla, przyczem wska¬ zane jest poruszanie mieszaniny, np. w za¬ mknietym gniotowniku lub wprawianie jej w ruch (np. w bebnie do siarczkowania).Dzialanie siarczku wegla powinno trwac kilka, np. 4 .do 12 godzin, przy temperatu¬ rze 16 — 20°C. Nastepnie nadmiar siarcz¬ ku wegla usuwa sie przez odsaczenie lub odpedzenie, a nasiarczkowana mase, stano¬ wiaca zazwyczaj 330 do 400 czesci wago¬ wych, rozpuszcza sie w 650 do 900 czesciach wagowych 6,5 do 10%-owego lugu sodo¬ wego i zwyklym sposobem przesacza sie przez wate albo gesta tkanine bawelniana lub przez jedna i druga, poczem natych¬ miast po usunieciu pecherzyków gazu albo tez po krótkiem (np. 12 gódz., a nawet 2- dniowem) lub sredniem (np. czterodnio- wem) dojrzewaniu przy temperaturze 16— 18°C, przedzie sie do jednej z nastepuja¬ cych kapieli!: 1. z kwasu siarkowego o stezeniu 60°Be, albo 2, z kwasu siarkowego o stezeniu 55°Be, albo 3, z roztworu 13,3 czesci wagowych siarczanu amlonu w 120 czesciach wago¬ wych kwasu siarkowego o stezeniu 55 do 60aBe, do którego dodaje sie 9 do 10 cze¬ sci wagowych kwasu siarkowego, o stezeniu 66°Be, albo 4. z roztworu 10—15 czesci wagowych syropu glukozowego w 185—190 czesciach wagofwych kwasu siarkowego o stezeniu 55—60°Be.Temperature kapieli stracajacej utrzy¬ muje sie od 0° do 16°C, np, przy 8aC, albo miedzy —4 i —£0C.Przedzenie i dalsze obrabianie wlókien jest takie samo, jak poprzednio. b. Sposób pracy taki, jak w punkcie a, z ta róznica, ze do rozpuszczania nasiarcz- kowanego blonnika sodowego stosuje sie lug sodowy 3 do 5%-owy. Odpowiednio do tego, wiskoza jest gesciejsza. c* Sposób pracy taki, jak w punkcie a albo w punkcie b, z ta róznica, ze do siarcz¬ kowania blonnika sodowego stosuje sie 45 do 75 czesci wagowych siarczku wegla. d. Sposób pracy taki, jak w punktach a, b lub c, z ta róznica, ze blonnik siarczy¬ nowy stlacza sie az do otrzymania 200 cze¬ sci wagowych pozostalosci. e. Sposób pracy taki, jak w punktach a, bf c lub d, z ta róznica, ze jako kapiel stracajaca stosuje sie kwas siarkowy o ste¬ zeniu 40 do 50°Be.Przyklad V. Sposób otrzymywania wi¬ skozy tern sie rózni od sposobu, przytoczo¬ nego w przykladzie IV er, 6, c, d lub e, ze blonnik sodowy po odcisnieciu i rozdrob¬ nieniu dojrzewa przed siarczkowaniem przez 3 do 24 godzin przy temperaturze 16 do 20°C. Ilosc i moc lugu sodowego, po¬ trzebnego do rozpuszczenia nasiarczkowa- nej masy, moze byc taka sama, jak w przy¬ kladzie IV albo nizsza, np. mozna ja do¬ brac tak, zeby otrzymac 10—12% -owa wi¬ skoze (liczac w stosunku do blonnika wyj¬ sciowego) .Dalsza przeróbka i przedzenie, jak w przykladzie IVc? do e.Przyklad VI. a. 80 do 100 czesci wago¬ wych rozdrobnionego blonnika siarczyno¬ wego albo bielonej bawelny miesza sie z 920—900 czesciami wagowemi 8—<10% -owe¬ go lugu sodowego. Do tej mieszaniny doda¬ je sie 40 do 150 czesci wagowych siarczkuwegla i mase reagujaca pozostawia sie w temperaturze pokojowej w ciagu 12—72 go¬ dzin, stale lub od1 czasu do czasu porusza¬ jac ja lub mieszajac. Tak otrzymany roz¬ twór wiskozy w znany sposób odsacza sie przez wate albo gesta tkanine bawelniana lub przez jedna i druga oraz uwalnia od przyczepionych ewentualnie .pecherzyków gazu. Nastepnie albo natychmiast albo po krótszem lulb dluzszem (np. 2—10-dnio- wem) dojrzewaniu w temperaturze poko¬ jowej przedzie sie wiskoze iw znany spo¬ sób do jedne' z ponizszych kapieli straca¬ jacych: 1. z kwasu siarkowego o stezeniu 55— 60*Be, albo 2. z kwasu siarkowego o stezeniu 45 — 50°Be, albo 3. z roztworu 13,3 czesci wagowych siarczanu amonu w 120 czesciach wago¬ wych kwasu siarkowego o stezeniu 45 — 60°Be, do którego dodano jeszcze 7 — 9 czesci wagowych kwasu siarkowego o ste¬ zeniu óO^Be, albo 4. z roztworu 10 — 15 czesci wargowych syropu glukozowego w 85 — 90 czesciach wagowych kwasu siarkowego o stezeniu 45 _ 60°Be.Temperature kapieli stracajacej utrzy¬ muje sie od 0° do 16°Cf np. przy 8°C albo od --4 do —8°C.Przedzenie i obróbka nitek takie samo, jak w przykladach poprzednich. 6. Sposób pracy taki, jak w punkcie a, z ta róznica, ze wiskoze otrzymuje sie w sposób nastepujacy: 60 do 65 czesci wagowych celulozy siarczynowej, suszonej w powietrzu, ko¬ rzystnie bardzo rozdrobnionej, albo celu¬ lozy siarczynowej merceryzowanej lugiem sodowym mocy od 18 do 20%, a nastep¬ nie przemytej i wysuszonej, albo bielonej bawelny, np. waty opatrunkowej albo lin- tersu albo bawelny lub lintersu mercery- zowanego lugiem sodowym mocy od 18 do 20%, miesza sie w temperaturze pokojo¬ wej, poruszajac lub ugniatajac, z 940 cze¬ sciami wagowemi lugu sodowego mocy od 8 do 10%, az do otrzymania jednorodnej mieszaniny. Czas mieszania moze wynosic tylko 10 do 15 minut, zwlaszcza w przy¬ padku, gdy substancja wyjsciowa latwo po¬ chlania lug sodowy i szybko sie w nim roz¬ chodzi. Mpzna jednak mieszac mieszanine w ciagu calych godzin, albo tez pozostawic ja samej sobie celem uzyskania równomier¬ nego przesycenia sie substancji wyjsciowej lugiem sodowym. Skoro mieszanina stala sie jednorodna, dodaje sie tyle siarczku wegla, ze na 100 czesci wagowych substan¬ cji wyjsciowej przypada od 30 do 50 cze¬ sci wagowych siarczku wegla, nastepnie naczynie zamyka sie i mase porusza, ugnia¬ ta, (wstrzasa lub wprawia w ruch w inny sposób w ciagu od 10 do 15 minut przy temperaturze pokojowej. Nastepnie mie¬ szanine reakcyjna ochladza sie, najlepiej w tern samem naczyniu, zaopatrzonem w dzialajace z zewnatrz lub od wewnatrz lub z zewnatrz i od wewnatrz urzadzenie chlodnicze, zapomoca którego uzyskiwanie niskich temperatur jest niezawodne (np. kapiel chlodzaca o temperaturze mniej wiecej —16 do —25°C, w której jest umie¬ szczone naczynie, lub chlodzony plaszcz podwójny, lub chlodzony plaszcz podwój¬ ny i chlodzone skrzydla mieszadla, lub we- zownica chlodzaca lub tym podobne urza¬ dzenia), i podczas tego procesu mase mie¬ sza sie, ugniata, trze lulb porusza, przy- czem naczynie moze byc otwarte lub za¬ mkniete. Chlodzenie prowadzi sie w ten sposób, aby temperatura masy nie mogla opadac znacznie ponizej —10 do —11°C.Przy mniej wiecej —8 do —10°C w masie zaczyna ujaiwniac sie tworzenie kryszta¬ lów, wzglednie latwe zamarzanie i zjawi¬ ska te staja sie jeszcze wyrazniejsze przy dalszym spadku temperatury. Skoro mie¬ szanina reakcyjna osiagnela temperature mniej wiecej —10 do —11°C, zamarza zwykle na miekka mase o konsystencji — 7 -^smalcu, pozwalajaca na dalsze poruszanie.Gdy masa byla utrzymywana przez pól godziny do 40 minut w temperaturze od —10 do —11°C, przerywa sie ochladzanie i daje sie zakrzepnietemu roztworowi odta- jac, najlepiej przy stosowaniu dalszego po¬ ruszania. Proces ten moze sie odbywac badz w temperaturze pokojowej, badz tez, celem przyspieszenia procesu, przy dopro¬ wadzeniu nieznacznej ilosci ciepla. Przy okolo 3°C masa roztapia sie na mniej lub wiecej lepki, zaleznie od zawartosci celu¬ lozy, ciekly roztwór, który posiada mlecz¬ na barwe wskutek obecnosci niezuzytego i bardzo rozdrobnionego sierczku wegla.Mleczny wyglad zatraca sie jednak (od¬ dzialywanie siarczkiem wegla przy tempe¬ raturze pokojowej moze byc przedluzone nawet do dwóch godzin), odrazu lub wkrót¬ ce po uzyskaniu przez roztwór wiskozy temperatury pokojowej. c. Sposób pracy taki, jak w punktach a albo 6 z ta róznica, ze przed albo po do¬ daniu siarczku wegla lub mieszaniny blon¬ nika i lugu sodowego dodaje sie nieco ka¬ talizatora, np- 0,2 — 1 czesc wagowa roz¬ puszczalnej soli chromowej, niklowej albo zelazowej. d. Sposób pracy taki, jak w punktach a albo b, z ta róznica, ze przed lub po do¬ daniu siarczku wegla dodaje sie do 100 czesci wagowych blonnika wyjsciowego nie¬ wielka ilosc rozpuszczalnego nadtlenku, np. 5 — 20 czesci wagowych nadtlenku sodu.Przyklad VII. 100 czesci wagowych celulozy siarczynowej wprowadza sie do oziebionej wlókniarki, zamykanej herme¬ tycznie, poczem dodaje sie 200 czesci wa¬ gowych 12 — 20% -owego lugu sodowego, najlepiej malemi porcjami. Skoro masa stanie sie jednolita, dodaje sie 40 do 60 czesci wagowych siarczku wegla, poczem wlókniarke sie zamyka. Po 4 do 8 godzin wyjmuje sie mase z wlókniarki i rozpu¬ szcza w 920 czesciach wagowych 6,15%- owego lugu sodowego. Nasiarczkowana ma¬ sa wazy 330 czesci wagowych. Wiskoza koncowa zawiera 8% celulozy.Saczenie i przedzenie tej wiskozy od¬ bywa sie jak w przykladach poprzed¬ nich.Sposoby wytwarzania wlókien wynika¬ ja same przez sie z poprzednich przykla¬ dów.Wedlug powyzszych przykladów moz¬ na otrzymywac, np. sztuczny jedwab, od¬ znaczajacy sie wieksza wytrzymaloscia na sucho i na mokro, niz jedwab sztuczny, o- trzymywany w tych samych warunkach jednak zapomoca innych, znanych z tech¬ niki jedwabiu wiskozowego czynników che¬ micznych, stosowanych jako kapiel straca¬ jaca. Najmniejszej trudnosci nie nastrecza, np. otrzymywanie sztucznego jedwabiu o wytrzymalosci na sucho 2 g/denier, a na¬ wet 4 g/denier, a na mokro lf5 — 2,5 g/de¬ nier i wyzej.Przyklad VIII. Wiskoze, otrzymywa¬ na wedlug przykladu I, II, III, IV, V, VI lub VII, wprowadza sie przez odpowiedni lej albo szczeline do kapieli stracajacych, wymienionych w przykladach powyzszych, a po przeprowadzeniu jej przez nie prze¬ mywa sie ja i suszy.Przyklad IX. Wiskoza, otrzymana we¬ dlug przykladów I, II, III, IV, V, VI albo VII z dodatkiem ciala wypelniajacego, jak talku albo tez barwnika czy pigmentu, jak mika lub sadze, mozna powlekac lub nasy¬ cac bawelne w odpowiednich maszynach nie suszac, poczem bawelne przeprowadza sie w stanie napietym przez kapiel straca¬ jaca o skladzie, wymienionym w przykla¬ dzie I. W ten sposób apreturowana wzgled¬ nie powleczona bawefoe wymywa sie i su¬ szy.W przykladach poprzednich, zamiast mocnego kwasu siarkowego mozna zastoso¬ wac mocny kwas chlorowcowodorowy, np. kwas solny 25 — 40%-owy albo mocny kwas azotowy, np. 60 do 90%-owy, albo _ s -mocny kwas fosforowy, np. ó ciezarze wla¬ sciwym 1,5 — 1,85, wreszcie mocny kwas arsenowy, np. 90%-owy, W wyzej przytoczonych przykladach przy otrzymywaniu wiskozy mozna zamiast celulozy siarczynowej stosowac bielona ba¬ welne albo celuloze, traktowana uprzed¬ nio przy oziebianiu rozcienczonym kwasem, np. kwasem solnym lub siarkowym, krótko mówiac, wszelkiego rodzaju materjal celu¬ lozowy, stosowany w technice wiskozowej lub w technice tej proponowany.Wyrazenie „mocny kwas siarkowy" al¬ bo „kwas siarkowy, zawierajacy co naj¬ mniej 55% monohydratu kwasu siarkowe¬ go" oznacza w opisie i w zastrzezeniach kwas siarkowy 50 — 98% -owy albo 100%-owy.Wyrazenie „sztuczne materjaly" ozna¬ cza sztuczne wlókna i przedze wszelkiego rodzaju, np, sztuczny jedwab, wlókna wiaz¬ kowe, sztuczna bawelne, sztuczne wlosy, sztuczna slome wszelkiego rodzaju.Dane procentowe w opisie i zastrzeze¬ niach dotycza odsetek wagowych. PL