Wynalazek niniejszy polega na zasto¬ sowaniu, jako materjalów wyjsciowych do wyrolbu materjalów sztucznych, produk¬ tów, otrzymywanych przez dzialanie na ksantqgenian celulozy jednego lub kilku od¬ powiednich zwiazków organicznych, które zawieraja w czasteczce przynajmniej jeden atom azotu, polaczony z atomem wegla; przynajmniej jeden atom tlenu, polaczony z atomem wegla, oraz przynajmniej jeden atom chlorowca (lub pozostalosci kwaso¬ wej), polaczony z atomem wegla, przyczem jezeli kazdy z tych trzech rozmaitych ele¬ mentów jest tylko jeden w czasteczce, wów¬ czas nie wiecej nii dwa z nich sa polaczo¬ ne z jednym i tym samym atomem wegla, a jezeli jeden, dwa lulb wszystkie trzy z tych rozmaitych elementów znajduja sie w wiekszej liczbie w czasteczce, wówczas znajduje sie miedzy niemi przynajmniej je¬ den atom azotu, przynajmniej jeden atom tlenu i (przynajmniej jeden atom chlorow¬ ca (lub innej pozostalosci kwasowej), któ¬ re sa rozmieszczone tak, ze z jednym i tym samym atomem wegla jest polaczonych nie wiecej niz dwa z tych trzech rozmai¬ tych atomów, podczas gdy trzeci jest pola¬ czony z innym atomem wegla.Systematyczne doswiadczenia, oparte na tej zasadzie, w których dosc wielkaliczba odczynników powyzszych typów (nie wyczerpujac oczywiscie wszelkich mozli¬ wosci) dzialano na wiskoze i produkty, otrzymane w ten sposób, przerabiano na materjaly sztuczne, wykazaly nietylko, ze pomysl ten jest wykonalny, lecz ze prowa¬ dzi równiez do wyrobu sztucznych mate- rjalów o niezwyklej wartosci technicznej.Jak zaznaczono powyzej, wynalazek niniejszy polega: 1. na dzialaniu na ksantogenian celulo¬ zy, najlepiej w postaci jego roztworu (wi skozy), jednym lub kilkoma odpowiednie- mi zwiazkami organicizinemi, okreslonemi na wstepie, 2. na przerabianiu w ten sposób otrzy¬ manych produktów na materjaly sztuczne, np. na sztuczne nici.Z pomiedzy odczynników, któremi we¬ dlug niniejszego sposobu dziala sie na ksantogenian celulozy, najodpowiedniejsze sa zwiazki organiczne, w których cza¬ steczce przynajmniej jeden atom azotu jest polaczony z atomem wegla, przynajmniej jeden atom tlenu jest polaczony z drujgim atomem wegla i przynajmniej jeden atom chlorowca (lub innej pozostalosci kwaso¬ wej) jest polaczony z trzecim atomem we¬ gla- Liczne pochodne chlorowcowe pochod¬ nych azotowych lub aminowych, oksy- lub okso-zwiazków, a miedzy niemi pochodne chlorowcowe oksy-amin, to jest zwiazki, które zawieraja przynajmniej jedna pod¬ stawiona lub niepodstawiona grupe amino¬ wa, przynajmniej jedna podstawiona lub niepodstawiona grupe hydroksylowa i przy¬ najmniej jeden atom chlorowca (lub innej pozostalosci kwasowej), okazaly sie odpo¬ wiednie do dzialania na ksantogenian celu¬ lozy (wiskoze) w mysl niniejszego wynalaz¬ ku, a wedlug dzisiejszego stanu wiedzy, z pomiedzy nich pochodne chlorowcowe po¬ chodnych aminowych propanolów lub homo- logów propanolów daja przy niniejszym sposobie doskonale wyniki, Zamiast wyszczególnionych wyzej zwiaz¬ ków mozna równiez zastosowac jako od¬ czynniki do dzialania na ksantogenian ce¬ lulozy, ich pochodne, np. estry lub etery, lub produkty iV-podstawienia, lub (w razie zwiazków nienasyconych) pochodne dodat¬ kowe.Oprócz azotu (lub grupy zawierajacej azot), tlenu i chlorowca, odczynniki powyz¬ sze moga zawierac siarke (albo selen lub telur) lub grupe, zawierajaca siarke (lub selen albo telur).Oprócz tego zamiast samych zwiazków mozna uzyc cial lub ^mieszanin cial, moga¬ cych utworzyc zwiazki, mogace dzialac na ksantogenian celulozy (wiskoze).Wykonanie niniejszego sposobu jest stosunkowo proste. Czesc wynalazku, która dotyczy przygotowywania materjalów wyj¬ sciowych, polega zasadniczo na polaczeniu ksantogenianu celulozy, najlepiej w posta¬ ci jego roztworu (wiskozy), z jednym lub kilkoma odczynnikami wyzej wspomnia¬ nych typów lub z jedna albo kilkoma wszel¬ kiego rodzaju pochodhemi jednego lub kil¬ ku odczynników wyzej wspomnianych ty¬ pów. W razie potrzeby na ksantogenian ce¬ lulozy mozna dzialac cialami lub mieszani¬ nami cial, które albo przez reagowanie mie¬ dzy soba, albo z cialami, zawartemi (np. dodanemi w tym celu do ksantogenianu ce¬ lulozy lub wiskozy) w ksantogenianie celu¬ lozy lub w wiskozie, moga wytworzyc je¬ den lub wieksza liczbe odczynników wy¬ zej wspomnianych typów lub ich pochod¬ nych.Wybrany odczynnik lub odczynniki moz¬ na dodawac do ksantogenianu celulozy podczas procesu siatkowania, np. po utwo¬ rzeniu sie juz przynajmniej czesci ksanto- genianiu celulozy, albo po procesie siarko¬ wania lecz przed rozpuszczeniem ksantoge¬ nianu celulozy, albo w kazdym nastepnym okresie przed zamiana produktu na sztucz¬ ny materjal, np. przed przedzeniem.W patencie polskim Nr 20890 opisany - 2 -zostal sposób, w którym na dwuhalohydry- ne (to jest a-dwuchlorohydryne) dziala sie aimonjakieim w temperaturze ponizej 100°C, przyczem temperature te utrzymuje sie w ciagu trwania wszystkich faz procesu (lub co najmniej w ciagu zasadniczej czesci trwania procesu lacznie z pierwszemu faza¬ mi), dzieki czemu powstaja substancje, roz¬ puszczalne w alkoholu lub w wodzie, ale nierozpuszczalne w eterze. W odmianie opisanego procesu temperatura na poczatku reakcji i puzez poczatkowy krótki czas mo¬ ze byc wyzsza od lOO^C, jednakze przed rozpuszczeniem produktu temperature ob-N niza sie ponizej 100°C i utrzymuje ja na tym poziomie podczas wszystkich dalszych faz procesu lacznie z oczyszczaniem i wy¬ odrebnianiem produktu.Przyklady obejmuja traktowanie 1000 czesci a-dwuchlorohydiryny rozmaitemi ilo¬ sciami roztworu 240 czesci anionjaku gazo¬ wego w alkoholu absolutnym (170, 340, 680, 1185, 1702, 2040 i 2720 czesci tego o- statniego stosuje sie w rozmaitych przy¬ kladach), po kitórem powyzsze produkty pozostawia sie we wzajemnej reakcji przez pewna liczbe godzin lub nawet do 40 dni, w temperaturze pokojowej albo nizszej, np. w 16—18°C, lulb tez przy ogrzaniu do 50^0, w autoklawie przy okresowem lulb ciaglem potrzasaniu lub mieszaniu. Mozna stosowac równiez bardziej rozcienczony roztwór alkoholowy amonjaku (np. 4%).W innej odmianie, opisanej w przykla¬ dzie 13 wspomnianego patentu Nr 20890, 1000 czesci 23% -owego wodnego roztworu amonjaku miesza sie z 1000 czesciami a- dwuchlorohydryny w kotle pod cisnieniem bez doprowadzania ciepla z zewnatrz. Po¬ czatkowo temperatura podnosi sie do 60— 70°C i osiaga po 1—2 godzinach 110— 120QC. Po krótkim czasie gwaltowna reak¬ cja ustaje i masa ochladza sie, przyczem podczas ochladzania wydzielaja sie kry¬ sztaly NHJ2L Lug macierzysty oddziela sie przez filtrowanie i odparowuje w 30— 40°C w prózni. Czesc pozostalej lepkiej ma¬ sy, rozpuszczalna w alkoholu, stanowi po¬ zadany produkt.Inny podobny sposób polega na rozpu¬ szczaniu a-dwuchlorohydryny w wodzie i na wprowadzaniu gazowego amonjaku.Inna odmiana polega na wprowadzaniu suchego amonjaku gazowego do cieklej a- dwuchlorohydiryny, oziebianej zapomoca plaszcza, zawierajacego wode z lodu, lub tez w inny sposób. Odpowiednia ilosc amo¬ njaku wprowadza sie badz jednorazowo w jednej fazie procesu, badz tez w kolejnych fazach.Z plynnego produktu reakcji moze kry¬ stalizowac chlorek amonu (jezeli niema do¬ statecznej ilosci wody, któralby go utrzy¬ mala w roztworze). Rozpuszczalniki (woda i (albo) alkohol) poddaje sie odparowa¬ niu najkorzystniej w temperaturze 30— 40°C w prózni wzglednie surowy produkt oczyszcza sie zapomoca alkoholu, stracajac zapomoca eteru, przyczem eter rozpuszcza niektóre zanieczyszczenia. Otrzymane pro¬ dukty sa to plyny zólte, bardzo lepkie, po¬ dobne do gestego miodu.Produkty te stosuje sie w procesie we¬ dlug niniejszego wynalazku, przyczem na¬ daja sie one do reagowania z ksantogemia- nem celulozy (wiskoza).Ksantogenian celulozy (wiskoza), uzyty w niniejszym wynalazku jako materjal wyjsciowy do wyrobu produktów, które na* stepnie maja byc zamienione na materjal sztuczny, mozna przyrzadzic jakimkolwiek znanym w przemysle sposobem wiskozo¬ wym z niedojrzalej alkalicelulozy lub z al- kalicelulozy, która dojrzewala przez krót¬ szy (np, 12—36 godzin) lub dluzszy (np. 48—96 godzin i dluzej) czas. Alkalicelulo- ze mozna przygotowac albo przez zanurze¬ nie celulozy w nadmiarze roztworu sody zracej i usuniecie nadmiaru roztworu sody zracej przez wycisniecie, odwirowanie lub w podolmy sposób, albo przez zmieszanie celulozy z taka iloscia roztworu sody zrar - 3 ¦-cej o takiej mocy, alby od (poczatku nie zmieszac z celuloza ilosci sody zracej, wiek¬ szej od potrzebnej w procesie siarkowania i (lub) w ostatecznej wiskozie (roztworze ksantogenianu celulozy). Skoro ilosc sody zracej, pozadana wlasnie w wiskozie zosta¬ la zmieszana z celuloza, nasiarkowana ma¬ se mozna rozpuscic w samej wodzie, gdy tymczasem, jezeli do celulozy wprowa¬ dzono pewna ilosc sody zracej (lugu), mniejsza od pozadanej w wiskozie, nasiar- kowana mase mozna rozpuscic w roztwo¬ rze sody zracej o takiej mocy, alby wraz z soda zraca i woda, zawarta w nasiarko- wanej masie, otrzymac wiskoze, zawiera¬ jaca zadany procent celulozy i sody zracej.Jako sprawdzian zagadnienia, czy ce¬ luloza alkaliczna powinna lub nie powinna dojrzec przed zmieszaniem z dwusiarcz¬ kiem wegla, moze miedzy innemi sluzyc po¬ zadana lepkosc roztworu, który ma byc przerobiony na imaterjal sztuczny w ogól¬ nosci, a na nici sztuczne w szczególnosci, a w zwiazku z tern lejpkosc omawianej ce¬ lulozy, W celu nadania roztworowi okre¬ slonej lepkosci ialkaliceluloze, wytworzona z celulozy omawianego rodzaju, poddaje sie .procesowi dojrzewania, jesli bez tego dojrzewania ten rodzaj celulozy daje wiek¬ sza lepkosc. Jezeli jednak, jak wynika z pierwszego przypadku, to jest bez dojrze¬ wania, otrzymuje sie zadany stopien lepko¬ sci, to wówczas dojrzewanie jest zbyteczne.Poniewaz jednak lepkosc rozmaitych znaj¬ dujacych sie na rynku rodzajów celulozy (wlókno lniane i miazga drzewna) znacz¬ nie sie rózni, wiec kwestja dojrzewania za¬ lezy po wiekszej czesci z jednej strony od zadanej lepkosci roztworu produktu, prze¬ znaczonego do wyrobu materjalu sztuczne¬ go, a iz drugiej strony od lepkosci danego rodzaju przerabianej celulozy.Reakcja miedzy wiskoza a jednym lub kilkoma odczynnikami wyzej wspomniane¬ go typu moze zachodzic w temperaturze pokojowej lub innej, nierózniacej sie znacz¬ nie od temperatury pokojowej. W razie po¬ trzeby jednak reakcja wiskozy z jednym lub kilkoma odczynnikami wyzej wspo¬ mnianych typów moze byc przeprowadza¬ na równiez w temperaturze wyzszej, np. przy 50—70°C.Powyzsze odczynniki mozna zmieszac z wiskoza w nieobecnosci lub obecnosci od¬ powiednich rozpuszczalników, np. bezwod¬ nego lub wodnego acetonu, wody i t. d.Stosownie do charakteru wybranego od¬ czynnika lub odczynników wyzej wspo¬ mnianych typów i ilosci odczynnika lub od¬ czynników, uzytych na pewna ilosc trak- towanegp ksantogenianu celulozy, czas miedzy okresem reakcji i przerobienia na materjaly sztuczne moze ulegac zmianom w stosunkowo szerokich granicach, np. czas potrzebny do filtrowania moze wynosic 120 godzin i wiecej.Zamiast ksantogenianu celulozy (wisko¬ zy) lub w domieszce do niego mozna uzyc jako materjalu, na który dziala sie jednym lub kilkoma odczynnikami wyzej wspo¬ mnianych typów, jednego z innych zwiaz¬ ków celulozowych, zawierajacych jedna lub wieksza liczbe grup CSS, np. celulozowy kwas ksanto-tluszczowy lulb dwuksantoge- nian celulozowy, ester celulozowy kwasu ksantogenowego lub ksantogenian jakiego¬ kolwiek zwiazku celulozowego, np. ksanto¬ genian, otrzymany sposobami wedlug pa¬ tentów Nr 15127, Nr 17575, Nr 15806, Nr 15788 lulb wedlug patentu angielskiego Nr 357167.Wobec tego w opisie i w zastrzezeniach wyrazenie ,,ksantogenian celulozy" lulb ,,wi¬ skoza" oznacza ksantogenian celulozy (wi¬ skoze) oraz wszelkie inne pochodne celulo¬ zowe, zawierajace przynajmniej jedna gru¬ pe CSS.Ciekawe pod wzgledem technicznym wyniki otrzymuje sie, gdy ksantogeniany, Otrzymane wedlug jednego z wynalazków, opisanych w patencie Nr 15127 lub w pa¬ tentach Nr 15806, Nr 15788, Nr. 17575 lubw patencie angielskim Nr 357167, wprowa^ dza sie w zetkniecie z jednym lub kilkoma odczynnikami, których uzycie stanowi isto¬ te niniejszego wynalazku, W razie potrzeby do roztworów pro¬ duktów, otrzymanych przez dzialanie wir skozy na jeden lub kilka odczynników wy¬ zej wspominanych typów, albo do wiskozy przed procesem stykania jej z powyzszemi odczynnikami mozna dodac jednej lub kil¬ ku odpowiednich nieorganicznych lub or¬ ganicznych substancyj, uzywanych w prze¬ mysle jedwabiu wiskozowego, np. glicery¬ ny, glukozy, siarczanu sodu, siarczku sodu, dwusiarczku sodu, siarczanu amonu, krze¬ mianu alkalicznego, glinianu alkalicznego, amonjaku, fosforanu alkalicznego, barwni¬ ka niebieskiego, czynnika utleniajacego (np. nadtlenku) sulfonowanego oleju tlu¬ szczowego (np. oleju tureckiego), doklad¬ nie rozdrobnionej siarki, proteiny, proteidL, fenolu, naftolu, aldehydu lub ketonu. Sub- stancyj tych mozna dodawac w kazdym okresie wyrobu, to jest albo do ksantoge- nianu celulozy przed jego rozpuszczeniem, albo do wiskozy, albo do produktu, otrzy¬ manego wskutek reakcji wiskozy z jednym lub kilkoma odczynnikami wyzej wtspommia- nych typów.Druga ozesc sposobu, mianowicie wy¬ twarzanie materjalów sztucznych, np. sztucznych nici/ filmów, tasm i podobnych wyrobów, przeprowadza sie tak, ze jeden z produktów, otrzymanych w wyniku reak¬ cji wiskozy z jednym lub kilkoma odczyn¬ nikami wyzej wspomnianych typóiw, dopro¬ wadza sie do postaci materjalu sztuczne¬ go, a potem traktuje sie tak, aby spowodo¬ wac oddzielenie sie od niego czesci stalych.Najprostszym i najlepszym sposobem jest wprowadzenie produktu zetkniecia wisko¬ zy z jednym lub kilkoma odczynnikami wy¬ zej wspomnianych typów przez odpowied¬ nio uksztaltowane otwory do kapieli koagu- lacyjnej, np. jakiejkolwiek kapieli koagula- cyjmej, znanej w przemysle wiskozowym lub w wyrobie sztucznych materjalów, u- twonzonej z jakichkolwiek innych rozpu¬ szczalnych w lugach pochodnych celulozo¬ wych, zwiazków celulozowych lub produk¬ tów przemiany celulozy.Kapiel moze wywierac wplyw tylko koagulujacy na utworzony roztwór, albo jednoczesnie i wplyw uplastyczniajacy na materjal sztuczny podczas lub po jego skrzepnieciu.Do przeprowadzania ostatniej odmiany drugiej czesci niniejszego wynalazku szcze¬ gólnie odpowiednie sa kapiele koagulacyj- ne i uplastyczniajace, zawierajace nie mniej niz 20—30$, najlepiej nie mniej niz 45% H2S04 lub równowazna ilosc innego kwa¬ su mineralnego. Jednakze mozna uzyc in¬ nych czynników, wywierajacych podobny wplyw, np. kapieli, skladajacych sie lub za¬ wierajacych, same przez sie lub w do¬ mieszce, jedna lub wiecej suibstancyj or¬ ganicznych, znaczna zawartosc jednego lub kilku nastepujacych cial: estrów kwasnych, powstalych z wielo- zasadowego kwasu nieorganicznego i jed- nowodorowego lub wielowodorowego alko¬ holu alifatycznego lub aromatycznego (np. kwasu metylosiarkowego lub etylosiarkowe- go albo mieszaniny alkoholu metylowego lub etylowego lub jednego z ich wodzia- nów ze stezonym kwa&em siarkowym), albo kwasu gliceroJosforowego, kwasu gjice- rosiamkowego lub mieszaniny gliceryny ze stezonym kwasem siarkowym, albo kwasów sulfonowych weglowodorów alifatycznych lub aromatycznych (np. kwa¬ su oksy- (hydroksy) - metylosulfonowego, kwasu metionowego, kwasu metyio- lub etylosulfonowego, kwasu sulfonowego oleju mineralnego, kwasu benzenosulfonowego, kwasu fenolosulfonowego, samego lub w mieszaninie z kwasem siarkowym), albo kwasów karboksy-organiczno - mineral¬ nych (np. kwasu sulfonodwuoctowego lub kwasu sulfoocitowego, samego lub zmiesza* nego z kwasem siarkowym), albo — 5 —aromatycznych sullfokwasów, zazeraja¬ cych azot, samych lub .zmieszanych z kwa¬ sem siarkowym, albo kapieli, w których stosuje sie kwas siar¬ kowy, zawierajacy mniej niz 55 % H2SQ±, w polaczeniu z solami kwasnemi, np. dwu- siarczanem amomi, albo silnego kwasu siarkowego, zawierajace¬ go formaldehyd lub pirydynie, albo inna substancje organiczna, albo rozitworów cMorowców cynku, samych lub zmieszanych z kwasem, albo z inna so¬ la, lub z kwasem i z sola, albo jakiegokolwiek innego czynnika upla¬ styczniajacego lub równowaznika silnego kwasu mineralnego.Silny kwas siarkowy, inne 'kwasy mi¬ neralne lub inne czynniki uplastyczniajace wspomniane wyzej, mozna stosowac same lub (zaleznie od warunków reakcji) zmie¬ szane z jedna lub z kilkoma substancjami nieorganioznenii, np. z jednym lub z kilko¬ ma innemu silhemi kwasami mineralnemi, np. z kwasem chlorowodorowym, kwasem azotowym lub kwasem fosforowym, z sola obojetna lub kwasna, np. z siarczanem so¬ du; dwusiarczanem sodu, dwusiarczanem amonu, siarczanem amonu, siarczanem ma¬ gnezu, siarczanem cynku, dwusiarczkiem sodu, siarczkiem sodu, azotanem sodu lub kwasem borowym. Do czynników upla¬ styczniajacych (takich, jak silny kwas oc¬ towy, inny kwas mineralny albo inne czyn¬ niki uplastyczniajace, wspomniane wyzej) M do mieszaniny tych czynników z innym silnym kwasem lub z jedna albo kilkoma z wyzej wspomnianych substancyj nieor- ganioznych, mozna dodac (zaleznie od wa¬ runków, w jakich stosuje sie kwasy mine¬ ralne lub inne czynniki uplastyczniajace) odpowiednia ilosc jednej lub kilku substan¬ cyj organicznych, jak np. gliceryny albo cukru, glukozy albo alkohol/u lub soli zasa¬ dy organicznej, np. soli anilinowej, piry¬ dyny lub soli pirydynowej, aldehydu, kwa¬ su organicznego, np. kwasu octowego, kwa¬ su mrówkowego, kwasu mlekowego lub kwasu szczawiowego.Rozumie sie, ze w odmianie sposobu we¬ dlug wynalazku, w której stosuje sie ka¬ piele koagulujace, wywierajace tylko maly wplyw lub zgola niewywierajace wplywu uplastyczniajacego na swiezo skrzepniety materjal sztuczny, wszystkie odpowiednie kapiele, znane w przemysle wiskozowym i wlogóle przy wyrobie materjalów sztucz¬ nych, zwlaszcza nici, z dowolnych, rozpu¬ szczalnych w lugach pochodnych lub pro¬ duktów przemiany celulozy i z alkalicz¬ nych roztworów celulozy, okreslone sa wy¬ razeniem „kapiele koagulacyjne" lub „czynniki koagulacyjne". Wskutek tego nie tylko tak fcwana kapiel Mullera lub wszel¬ ka jej odmiana i (lub) kapiele, wyszcze¬ gólnione w odnosnych przykladach, wcho¬ dza w rachube jako kapiele koagulacyjne w niniejszym procesie, lecz wszystkie ka¬ piele, znane w przemysle wiskozowym, bez wzgledu na to, czy w dodatku do skladni¬ ków czysto koaguiujacych, jak np. kwasy i (lub) sole kwasne lub obojetne, zawieraja inna organiczna lub nieorganiczna (plynna, oleista, krystaliczna lub koloidalna) sub¬ stancje lub substancje, czy tez jej nie za¬ wieraja.Odmiane wynalazku, w której stosuje sie czynniki uplastyczniajace, mozna rów¬ niez przeprowadzic tak, ze przedewszyst- kiem roztwór wprowadza sie przez odpo¬ wiednio uksztaltowane otwory do kapieli, która posiada na roztwór wplyw koagulu- jacy oraz maly wplyw uplastyczniajacy lub nie posiada zupelnie zadnego wplywu uplastyczniajacego na swiezo skrzepniety materjal sztuczny, a potem materjal sztucz¬ ny, wstepnie skrzepniety, traktuje sie czyn¬ nikiem, który wywiera wplyw uplastycz¬ niajacy, np. kapiela, posiadajaca znaczna zawartosc silnego kwasu mineralnego, zwla¬ szcza przynajmniej 20—40% -monohydra¬ tu kwasu siarkowego, lub j akakolwiek in¬ na kapiela uplastyczniajaca, np. jedna z — 6 —wyzej wspomnianych kapieli uplastycznia¬ jacych. Wskutek tego tez ten ostatni spo¬ sób przeprowadzania procesu wymaga za¬ stosowania dwóch kolejnych kapieli. Dru¬ ga kapiel sluzy do uplastyczniania. Pierw¬ sza kapiel moze byc tego rodzaju, ze roz¬ twór (materjalu wyjsciowego krzepnie w postaci rozpuszczalnej lub nierozpuszczal¬ nej w wodzie; np. moze to byc roztwór siar¬ czanu amonu, dwusiarozanu sodu lub roz¬ cienczonego kwasu siarkowego; albo ciecz, zawierajaca siarczan amonu i kwas siar¬ kowy, albo jedna z rozmaitych kapieli, zna¬ nych w przemysle sztucznego jedwabiu, np. kapiel Mullera lub podobna. Po przepro¬ wadzeniu na pewnej przestrzeni przez taka kapiel materjal sztuczny wprowadza sie do drugiej kapieli, dzialajacej uplastycz¬ niajaco na skrzepniety materjal sztuczny, np. do kapieli, skladajacej sie z jednego lub kilku silnych kwasów mineralnych, lub zawierajacej jeden lub kilka silnych kwa¬ sów mineralnych, np. nie mniej niz 20—40% H2S0± lub równowazna ilosc innego silne¬ go kwasu.Bez wzgledu na to, czy uplastycznianie przeprowadza sie w jednej lub dwóch ka¬ pielach, dzialanie czynnika uplastyczniaja¬ cego w kapieli lub naizewnatrz kapieli nie moze byc przeciagane tak dlugo, aby spo¬ wodowalo powazne uszkodzenie (lub nawet zniszczenie) skrzepnietego materjalu sztucz¬ nego. Wskutdk tego w przypadkach, w któ¬ rych stosuje sie takie kapiele koagulacyj- ne i uplastyczniajace lub tylko uplastycz¬ niajace, które moga zepsuc skrzepniety ma¬ terjal sztuczny, jest rzecza wazna przerwa¬ nie dzialania na materjal sztuczny, np. nic, czynnika uplastyczniajacego w ogólnosci, a silnego kwasu w szczególnosci, przez roz¬ poczecie procesu oplókiwania w odpowied¬ nim czasie lub przez ulzycie innych srod¬ ków, np. przez wystawienie materjalów sztucznych, np. nici, na dzialanie niskiej temperatury. Sprawdzanie dzialania czyn¬ nika uplastyczniajacego w ogólnosci, a dzialanie silnego kwasu w szczególnosci, przeprowadza sie najlepiej przed lub ipod- czas zblizania sie materjalu sztucznego lub nici do przyrzadu zbiorczego, np. cewek, motowidel, wirówek lub tym podobnych ufizadzen. Jedynak wtedy, gdy materjaly sztuczne, zwlaszcza nici, zbiera sie w bar¬ dzo cienkich warstwach, przerwanie dzia¬ lania czynnika uplastyczniajacego, a zwla¬ szcza silnego kwasu mineralnego, mozna odlozyc na krótki czas. Jednakze ze wzgle¬ dów praktycznych zbieranie materjalu sztucznego w cienkich warstwach jest nie^ korzystne.W razie potrzeby materjaly sztuczne, np. nici sztuczne, mozna poddac dodatko¬ wemu wyciaganiu podczas kazdego okre¬ su ich wyrobu, np. miedzy dysza przedzal¬ nicza i przyrzadem zbiorczym, to jest przez poddanie go wyciaganiu, wiekszemu od ko¬ niecznego do utworzenia sztucznego mate¬ rjalu lub nici. Wyciaganie to mozna usku¬ tecznic kazdym ze znanych sposobów w ka¬ pieli koagulujacej, albo w kapieli koagulu¬ jacej i uplastyczniajacej, albo miedzy ka¬ piela koagfulujaca lub koagulujaca i upla¬ styczniajaca i przyrzadem (zbiorczym, albo wreszcie w obu miejscach. Odleglosc mie¬ dzy przyrzadem zbiorczym i kapiela moze byc znaczna, przyczem materjal sztuczny lub nic mozna przeprowadzac dookola dfcazków, haczyków, walców zwyklych lub walców róznicowych, umieszczonych w ka¬ pieli koagulacyjnej lub koagulacyjnej i u~ plastyczniajacej, albo miedzy kapiela koa¬ gulacyjna lub koagulacyjna i uplastycznia¬ jaca oraz przyrzadem zbiorczym, albo w kapieli koagulacyjnej lub koagulacyjnej i uplastyczniajacej, wreszcie miedzy kapie¬ la koagulacyjna lub koagulacyjna i upla¬ styczniajaca oraz przyrzadem zbiorczym.Wyciaganie mozna równiez uskuteczniac przez zastosowanie bardzo duzej szybkosci wyciagania lub przedzenia, np. 100—120 m/min. Znaczna szybkosc wyciagania lub przedzenia poleca sie wogóle Wtedy/gdy — 7 —pozadane jest dodatków* wyciaganie, lecz nie stosuje sie specjalnych srodków w celu wyciagania materjalu sztucznego lub nici.Inne warunki pracy podczas drugiego okresu procesu, to jest podczas wyrobu sztucznego materjaju, np. temperatura ka¬ pieli koagulacyjnej lub kagulacyjnej i upla¬ styczniajacej, czas zanurzenia imaterjalu sztucznego, np. nici, w kapieli koagulacyj¬ nej lub koagulacyjnej i uplastyczniajacej, szybkosc wyciagania lub przedzenia, dlu¬ gosc przejscia matertjalu sztucznego, np. nici, przez powietrze miedzy kapiela koagu- lacyjna lub koagulacyjna i uplastyczniaja¬ ca oraz przyrzadem zbiorczym, oraz, jezeli wywiera sie dodatkowe wyciaganie, stopien dodatkowego wyciagania mozna zmieniac w szerokich granicach.Odsiarkowywanie i (lub) oczyszczanie materialów sztucznych, otrzymanych we¬ dlug niniejszego wynalazku, mozna usku¬ teczniac w jakikolwiek znany sposób, wlacznie ze sposobem, opisanym w paten¬ cie Nr 15421.Po oplókaniu materjaly sztuczne, np. nici, mozna poddac dzialaniu pary lub o- grzewac przed lub po procesie suszenia.W razie potrzeby mozna jeszcze bar¬ dziej zwiekszyc wyciaganie materjalów sztucznych, zwlaszcza nici, wytworzonych wedlug niniejszego wynalazku, przez trak¬ towanie ich czynnikami kurczacemi, np. wedlug sposobów, opisanych w patentach Nr 17425, Nr 19700, Nr 13227 i w patencie angielskim Nr 323732.- Jest rzecza niemozliwa okreslic kazda okolicznosc, przyczyniajaca sie do otrzy¬ mania pomyslnego wyniku w kazdym po¬ szczególnym przypadku, i rozumie sie, ze nie mozna uniknac nastepnych doswiadczen w celu stwierdzenia, jakie okolicznosci sa konieczne do osiagniecia pomyslnych wy¬ ników przy uzyciu danej szczególnej celu¬ lozy, szczególnej postaci alkalicelulozy, szczególnego sposobu ksantogenowania, szczególnej postaci wiskozy, szczególnego odczynnika lub mieszaniny odczynników wyzej wspomnianych typów, szczególnych stosunków ilosciowych, szczególnych wa¬ runków pracy, jak temperatura, czas lub tym podobne w okresie dzialania na wisko¬ ze wybranym odczynnikiem lub odczynni¬ kami, oraz specjalnych szczególów czynno¬ sci, polaczonych z drugim okresem wyna¬ lazku, t. j. z wytwarzaniem materjalów sztucznych, np. z czynnoscia przedzenia.Produkty dzialania na ksantogenian ce¬ lulozy (wiskoze) odczynników wedlug ni¬ niejszego wynalazku tak w postaci ksanto- genianów, to jest jezeli jest w nich obecna grupa CSS lub po rozszczepieniu calkowi¬ tej uzytej ilosci grupy CSS (w tym ostat¬ nim przypadku najlepiej w postaci spló- kanego osadu, otrzymanego np. przez za¬ kwaszenie roztworu) otrzymanej z reakcji wiskozy z jednym lub kilkoma odczynnika¬ mi wedlug niniejszego wynalazku, (lub w postaci materjalów sztucznych, np. sztticz- nego jedwabiu lub odpadków sztucznego jedwabiu, otrzymanego wedlug niniejszego wynalazku), mozna zamienic na rozmaite pochodne, np. etery, estry, etery oksy- kwasne i podobne zwiazki przez traktowa¬ nie ich w znany sposób czynnikami alkilu- jaoemi, aralkilujacemi, oksy-alkilujacemi lub acylujacemi, albo chlorowcowemi kwa¬ sami tluszczowemi lub podobnemi. Dopóki grupa lub grupy CSS sa zawarte w cza¬ steczce produktów, stanowiacych istote wynalazku, mozna w znany sposób zamie¬ nic je na ich estry kwasu ksantogemowego, kwasów ksantogeno-tluszczowych, lub nie- podstawionych albo #-podstawionych tiou- retanów (tiomoczników) lub podobnych.Nizej podane przyklady wyjasniaja praktycznie istote niniejszego wynalazku, która jednakze nie jest temi przykladami ograniczona; tak samo nie ograniczaja jej warunki, podane w powyzszych przykla¬ dach, np. temperatury, dlugosc okresów re¬ akcji, lepkosc, otrzymywana podczas przy¬ gotowywania materjalów wyjsciowych, jak — 8 —równiez samo przygotowywanie raiaterja- lów wyjsciowych, sklad kapieli przedzalni¬ czych i t. d. Czesci sa podane w stosunku wagowym.Przyklad 1 (a do p). 100 czesci miazgi drzewnej lub wlókien bawelnianych wpro¬ wadza sie do 2000 czesci roztworu sody zracej 18%-owej o temperaturze 15°C, po¬ czem pozostawia sie je w tym roztworze przez 3 godziny. Nastepnie alkaliceluloze prasuje sie ai nabierze ciezaru 300—400 czesci, a potem pozostawia sie ja w tempe¬ raturze 11—15°C w ciagu 2V2 do 3 godzin, poczem dodaje sie 60 czesci dwusiarczku wegla, który dziala w ciagu dkolo 8 godzin w temperaturze 18—20°C.Jezeli uzyta celuloza bez dojrzewania alkalicelulozy daje wiskoze, posiadajaca pozadany stopien lepkosci, to dodawanie dwusiarczku wegla uskutecznia sie natych¬ miast lub krótko po scieciu. Jezeli jednak lepkosc wiskozy, otrzymanej z uzytej ce¬ lulozy, jest bez dojrzewania alkalicelulozy wieksza od pozadanej, to dwusiarczku we¬ gla dodaje sie po dojrzeniu alkalicelulozy w znany sposób tak dlugo, aby wiskoza miala pozadana lepkosc.Skoro reakcja z dwusiarczkiem wegla zostanie ukonczona, wydmuchuje sie w cia¬ gu 10—15 minut nadmiar dwusiarczku we¬ gla, a ksantogenian, otrzymany w ten spo¬ sób, rozpuszcza sie w takiej ilosci roztworu sody zracej o odpowiedniej mocy, aby o- trzymac wiskoze, zawierajaca okolo 6,5% celulozy, analitycznie okreslanej przez stra¬ canie, oraz 8% NaOH.Natychmiast po rozpuszczeniu dodaje sie 50—75 czesci surowego (to jest popro- sftu uwolnionego od alkoholu i amonjaku przez destylacje pod zmniejszonem cisnie¬ niem i w niskiej temperaturze, np. 30— 40°C i wskutek tego czesto zawierajacego jeszcze nieco a-dwuchlorohydryny) lub o- czyszczonego produktu wedlug jednego z przykladów 1—16 patentu Nr 20890 (np. wytworzonego sposobem, opisanym w przy¬ kladzie 1 patentu Nr 20890), który to pro¬ dukt, jezeli jest bardzo gesty, moze byc rozpuszczony w 100—250 czesciach wody. dodawanych w malych dawkach do wisko¬ zy przy jednoozesnem miesizaniu.Roztwór, otrzymany w ten sposób, doj¬ rzewa przed przedzeniem w ciagu 72—80 godzin w temperaturze 15 —20^0. W tym okresie roztwór filtruje sie 3—4 razy praez bawelne, przyczem ostatnie przefiltrowa- nie uskutecznia sie na krótko przed rozpo¬ czeciem czynnosci przedzenia.Przedzenie odbywa sie w nastepujacy sposób. a. Roztwór przedzalniczy przeciska sie z szybkoscia 3 cm3 na minute przez dysze platynowa, .posiadajaca 100 otworków o srednicy 0,08 mm kazdy, do kapieli, zawie¬ rajacej 55—64% H2SO± i posiadajacej tem¬ perature 16°C, przyczem dlugosc nici, za¬ nurzonej w kwasie siarkowym, wynosi 20 lub 80 cm. Nastepnie nic odbywa przez po¬ wietrze droge o dlugosci 70—120 cm, po¬ czem zostaje nawinieta na cewke, obraca¬ jaca sie tak szybko, iz szybkosc przedzenia wynosi okolo 30 m na minute. Dolna czesc cewki obraca sie w wodzie, wskutek czego kwas siarkowy zostaje rozcienczony, skoro tylko nic zbliza sie do cewki. Nastepnie nici plócze sie, skreca i oczyszcza, np. wedlug sposobu, ^pisanego w patencie Nr 15421, albo zapomoca goracej pirydyny, alkoholo¬ wego lub wodnego roztworu fenolu ltdb po¬ dobnego zwiazku, poczem je sie bieli, a na¬ stepnie wykoncza w zwykly sposób. b. Postepuje sie tak samo, jak w punk¬ cie a, z ta tylko róznica, ze nic podczas jej przechodzenia miedzy kapiela przedzalni- cza i cewka poddaje sie w jakikolwiek zna¬ ny sposób dodatkowemu wyciaganiu. c. Postepuje sie tak samo, jak w punk¬ tach a lub 6, z ta tylko róznica, ze tempe¬ ratura kapieli wynosi 0QC. d. Postepuje sie tak samo jak w punk¬ tach a lub 6, z ta tylko róznica, ze tempe¬ ratura kapieli wynosi 30—40°C. — 9 —e. Sposób postepowania jak w punk¬ tach a, b, c lub d, z ta tylko róznica, ze na minute przetlacza sie 6,2 cm3 roztworu przedzalniczego, a szybkosc przedzenia wy¬ nosi 40 m na minute, przyczem kapiel prze¬ dzalnicza zawiera 55—65% H2S04.¦' /. Sposób postepowania jak w punktach a, b, C lub d, z ta tylko róznica, ze na mi¬ nute przetlacza sie 3,3 cm3 roztworu prze¬ dzalniczego, a dysza platynowa posiada 54 otworki o srednicy 0,1 mm, szybkosc przedzenia wynosi 18 m na minute, kapiel zas przedzalnicza zawiera 58 — 66% H2S0,. g. Sposób postepowania jak w punktach a, b9 c lub d, z ta tylko róznica, ze dysza platynowa posiada 24 otworki o srednicy 0,1 mm, szybkosc przedzenia wynosi 18 m na minute, a kapiel przedzalnicza zawiera 58—64% H2S04. h. Sposób postepowania jak w punkcie a, z ta tylko róznica, ze roztwór przedzal¬ niczy przetlacza sie w ilosci okolo 14 cm3 na minute, a szybkosc przedzenia wynosi okolo 100^120 m na minute. t Sposób postepowania jak w punktach a do h, z ta tylko róznica, ze roztwór kwa¬ su siarkowego jest nasycony siarczanem sodu lub dwittsiairczanem amonu. k. Sposób postepowania jak w punkcie i, z ta tylko róznica, ze stezenie kwasu siar¬ kowego jest nieco wieksze (mniej wiecej 2—6% ff2S0J ./. Sposób postepowania jak w punktach d do h, z ta tylko róznica, ze kapiel koagu- lujaca zawiera 20—40% H2S0±. m. Sposób postepowania jak w punkcie /, z ta tylko róznica, ze kapiel koagulujaca ¦j czanem sodu lub dwusiarczanem amo¬ nu. n. Sposób postepowania jak w punktach a, 6, c, d, e, f, g lub h, z ta tylko róznica, ze kapiel przedzalnicza zawiera 10—15% kwasu siarkowego. o. Sposób postepowania jak w punktach a, b, c, d, e, f, g lub h, z ta tylko róznica, ze kapiel przedzalnicza zawiera 15—20% H2S04 i 15—20% siarczanu sodu. p. Sposób postepowania jak w punk¬ tach a, b, c, d, e, f, g lub h, z ta tylko rózni¬ ca, ze kapiel przedzalnicza zawiera 8—12% H2SO± i 28% Na2S041 przyczem tempera¬ tura kapieli przedzalniczej wynosi albo 16° albo 40—45°C.Przyklad 2 (a do p). Sposób przepro¬ wadza sie jak w jednym z przykladów 1 (a do p), z ta tylko róznica, ze zamiast 50—75 czesci, miesza sie z wiskoza 40 cze¬ sci surowego lub oczyszczonego produktu, otrzymanego sposobem wedlug jednego z przykladów 1—16 patentu Nr 20890, a roz¬ twór przedzalniczy, otrzymany w ten spo¬ sób, dojrzewa okolo 48 godzin lub okolo 90—100 godzin w temperaturze 15°G.Stezenie kapieli przedzalniczych w punktach a do i jest nieco wieksze, niz w przykladzie 1 a do i.Przyklad 3 (a do p). Sposób postepo¬ wania jak w jednym z przykladów 1 (a do p) lub 2 (a do p), z ta tylko róznica, ze roz¬ twór przedzalniczy dojrzewa okolo 48 go¬ dzin lub okolo 96 godzin.Przyklad 4 (a do p). Sposób przepro¬ wadza sie jak w jednym z przykladów 1 (a do p), z ta róznica, ze miesza sie z wi¬ skoza zamiast 50—75 czesci 30 czesci su¬ rowego lub oczyszczonego produktu, otrzy¬ manego sposobem wedlug jednego z przy¬ kladów 1—16 patentu Nr 20890, i roztwór przedzalniczy, otrzymany w ten sposób, dojrzewa przez 72 lub 96 — 100 go¬ dzin.Stezenie kwasów przedzalniczych w punktach a do i jest wieksze (np. o 3—6% H2SOJ, niz w przykladzie 1 (a do i).Przyklad 5 (a do p). Sposób przepro¬ wadza sie jak w jednym z przykladów 2 (a do p) lub 4 (a do p), z ta tylko róznica, ze ksantogenian celulozy rozpuszcza sie w takiej ilosci roztworu sody zracej o odpo¬ wiedniej mocy, aby otrzymac wiskoze, za- - 10 —wierajaca okolo 6,5% celulozy, okreslanej analitycznie przez stracanie, oraz 5% NaOH.Przyklad 6 (a do p). Wiskoze przygo¬ towuje sie j&k w przykladzie 1, z ta tylko róznica, ze jako celuloze stosuje sie miazge drzewina lub wlókna bawelniane, aby w jednakowych zreszta warunkach otrzymac wiskoze o odpowiednio wielkiej lepkosci, w celu zas rozpuszczenia ksantogenianu bie¬ rze sie taka ilosc sody zracej i wody, aby otrzymac wiskoze, zawierajaca okolo 3% okreslanej analitycznie celulozy i okolo 5% NaOH, przyczem lepkosc tak przyrza¬ dzonej wiskozy wynosi okolo 1—2 w po¬ równaniu z gliceryna o 31°Be (ciezar wla¬ sciwy 1,26), Natychmiast po rozpuszczeniu ksanto¬ genianu celulozy na wiskoze dziala sie 50— 75 czesciami surowego lub oczyszczonego produktu, otrzymanego wedlug jednego z przykladów 1—16 patentu Nr 20690, po- czem w ten sposób otrzymany roztwór doj¬ rzewa przez 48—96 godzin w temperatu¬ rze 15QC.Roztwór przedzalniczy przedzie sie jak w przykladach 1 (a do h), z ta tylko róz¬ nica, ze ilosci roztworu przedzalniczego, przetlaczane na minute, i stezenia kapieli przedzalniczych sa nastepujace.Sposoby przedzenia roztworów wedlug punktów a, 6, c i d.Ilosc roztworu przedzalniczego, prze¬ tlaczana na minute: okolo 6,8 cm3.Kapiel przedzalnicza zawiera 54—65% H2S04.Sposób przedzenia roztworu wedlug punktu e.Ilosc roztworu przedzalniczego, przetla¬ czana na minute: okolo 14(3 cm3.Kapiel przedzalnicza zawiera 56—67% H2S04.Sposób przedzenia roztworu wedlug punktu /.Ilosc roztworu przedzalniczego, prze¬ tlaczana na minute: okolo 7,6 cm3.Kapiel przedzalnicza zawiera 55—67 % H2SO,.Sposób przedzenia roztworu wedlug punktu g.Ilosc roztworu przedzalniczego, przetla¬ czana na minute: okolo 6,8 cm3.Kapiel przedzalnicza zawiera 54—66% Sposób przedzenia roztworu wedlug punktu h.Ilosc roztworu przedzalniczego, prze¬ tlaczana na minute: okolo 32 cm3.Kapiel przedzalnicza zawiera 57—67% H2S0,.Sposób przedzenia roztworu wedlug punktu i roztworów wedlug punktów a do h, z ta tylko róznica, ze roztwór kwasu siar¬ kowego jest nasycony siarczanem sodu lub siarczanem magnezu.Sposób przedzenia roztworu wedlug punktu k jak roztworu wedlug punktu i, z ta tylko róznica, ze stezenie kwasu siarko¬ wego jest nieco wieksze, przecietnie o 2 — 6% H2S04.Sposób przedzenia roztworu wedlug punktu / jak roztworu wedlug punktów a do h, z ta tylko róznica, ze kapiel koagulu- jaca zawiera 40% H2S04.Sposób przedzenia roztworu wedlug punktu m jak roztworu wedlug punktu /, z ta tylko róznica, ze kapiel koagulujaca jest nasycona siarczanem sodu, dwusiarczamem sodu lub dwusiarczanfem amonu.Sposób przedzenia roztworu wedlug punktu n jak roztworów wedlug punktów a, 6, c, d, e, /, g lub h, z ta tylko róznica, ze kapiel przedzalnicza zawiera 10 — 15% H2S0t.Sposób przedzenia roztworu wedlug punktu o jak roztworów wedlug punktów a, b, c, d, e, f, g lub h, z ta tylko róznica, ze kapiel przedzalnicza zawiera 15% H2S04 i 15% — 20% siarczanu sodu.Sposób przedzenia roztworu wedlug punktu p jak roztworów wedlug punktów a, 6, c, df e, f, g lub h, z ta tylko róznica, ze — 11 —kapiel przedzalnicza zawiera 8 — 12% H2S04 i 28% Na2S04, przyczem tempera¬ tura kapieli przedzalniczej wynosi albo 16, albo 40 — 45°C.Przyklad 7. (a do p). Sposób prze¬ prowadza sie, jak w przykladzie 6 a do p, z ta tylko róznica, ze bierze sie tylko 30 czesci surowego lub oczyszczonego pro¬ duktu, otrzymanego sposobem wedlug jed¬ nego z przykladów 1 — 16 patentu Nr 2Q890, przyczem stezenie kwasów prze¬ dzalniczych w sposobach a do i jest nieco wieksze (przecietnie o 2 — 5%) niz w przykladzie la do h.Przyklad 8. (a do p). Sposób prze¬ prowadza sie, jak w jednym z przykladów 1 a do p do 7 a do p, z ta tylko róznica, ze bierze sie zamiast produktów, otrzyma¬ nych sposobem wedlug jednego z przykla¬ dów 1 — 16 patentu! Nr 20890, rozpuszczal¬ na w alkoholu czesc produktu wedlug przy¬ kladu 13 tego patentu.Przyklad 9 fa do p). Sposób przepro¬ wadza sie, jak w jednym z przykladów 1 a do p do 7 a do p, z ta tylko róznica, ze bie¬ rze sie zamiast produktu, otrzymanego sposobem wedlug jednego z przykladów 1 — 16 patentu Nr 20890, epichloroamine [3 - chloro - 1 - amino - propanol - (2) lub 3 - chloro - 2 - amino - propanol - (2)].Przyklad 10 fa do pj. Sposób prze¬ prowadza sie, jak w jednym z przykladów 1 (a do p) do 7 (a do p), z ta tylko rózni¬ ca, ze zamiast produktów, otrzymanych sposobem wedlug przykladów 1 — 16 pa¬ tentu Nr 20890, bierze sie szczawian epi- chloroaminy, rozpuszczony w letniej wo¬ dzie, lub chlorowodorek epichloroaminy, rozpuszczony w wodzie, przyczem wiskoza zawiera tyle NaOH, alby po zobojetnieniu kwasu szczawiowego lub wodorochlorowe- go posiadala taka ilosc NaOH, jaka winna sie znajdowac w ostatecznych roztworach przedzalniczych wedlug przykladów 1—7.Przyklad 11 (a do p). Sposób przepro¬ wadza sie, jak w jednym z przykladów 1 (a do p) do 7 (a do p), z ta tylko róznica, ze zamiast produktów, otrzymanych spo¬ sobem wedlug przykladów 1 — 16 patentu Nr 20890, bierze sie trójchlorooksypropy- loamine.Przyklad 12 (a do p). Sposób prze¬ prowadza sie, jak w jednym z przykladów I (a do p) do 7 (a do p), z ta tylko róznica, ze zamiast produktów, otrzymanych sposo¬ bem wedlug przykladów 1 — 16 patentu Nr 20890, bierze sie chlorowodorek trój- chlorooksypropyloaminy, przyczem wisko¬ za zawiera tyle NaOH, aby po zobojetnie¬ niu HCl posiadala ilosc NaOH, wymagana w ostatecznych roztworach przedzalniczych wedlug przykladów 1 — 7.Przyklad 13 (a do p). Sposób prze¬ prowadza sie, jak w jednym z przykladów II (a do p), z ta tylko róznica, ze zamiast skrystalizowanej zasady bierze sie jej po¬ stac syropowa, która s;e tworzy, gdy skry¬ stalizowana zasade, rozpuszczona w wodzie, ogrzewac w kapieli wodnej.Przyklad 14, (a do p). Sposób prze¬ prowadza sie, jak w jednym z przykladów / fa do p) do 7 (a do p), z ta tylko róznica, ze zamiast produktów, otrzymanych spo¬ sobem wedlug przykladów 1 — 16 patentu Nr 20890, bierze sie zasade, wytworzona przez Reboul'a (Annales de Chimie et de Physiaue (3) tom LX) przez dzialanie wod¬ nym amonjakiem na epichlorohydryne, w .postaci jego chlorowodorku.Przyklad 15 (a do p). Sposób prze¬ prowadza sie, jak w jednym z przykladów 1 (a do p), z ta tylko róznica, ze zamiast produktów, otrzymanych sposobem wedllig przykladów 1 — 16 patentu Nr 20890, bie¬ rze sie 130 czesci wodnego roztworu amo- njaku 23% -owego, które natychmiast mie¬ sza sie z wiskoza i 30 czesciami a - dwu- chlorohydryny.Przyklad 16 (a do p). Sposób prze¬ prowadza sie, jak w jednym z przykladów 6 fa do p), z ta tylko róznica, ze zamiast produktów,, otrzymanych sposobem wedlug — 12 —przykladów 1 — 16 patentu Nr 20890, bie¬ rze sie 218 czesci wodnego roztworu a- monjaku 23% -owego, które natychmiast miesza sie z wiskoza i 30 cziesciami a - dwu- chlorohydryny.Przyklad 17. Jeden z roztworów przedzalniczych, wytworzonych wedlug jednego z poprzednich .przykladów, prze¬ dzie sie w znany sposób w jednej z nastepu¬ jacych kapieli: 1. roztworze siarczanu amonu 25 — 30%-owym, 2. kapieli, skladajacej sie z 500 czesci dwuisiarczanu sodu, 76 czesci kwasu siar¬ kowego o stezeniu 66°Be i 587 czesci wo¬ dy, która to kapiel moze byc utrzymywana w temperaturze pokojowej lub podwyzszo¬ nej, np. 45°C, 3. kapieli, skladajacej sie z 982 czesci wody, 180 czesci siarczanu sodu, 60 czesci siarczanu amonu, 15 czesci siarczanu cyn¬ ku, 135 czesci glukozy i 128 czesci kwasu siarkowego o stezeniu 66°Be, Skrzepnieta nitke wprowadza sie z jed¬ nej z powyzszych kapieli do jednej z ka¬ pieli, zawierajacej: 1. kwas siatkowy o zawartosci 70% H2S04, 2. kwas siarkowy o zawartosci 60 — 65% H2S04 3. kwas siarkowy o zawartosci 55% HzSOt, 4. roztwór 13,3 czesci siarczanu amonu w 120 czesciach kwasu siarkowego o za¬ wartosci 55 — 70% H2SO^.Druga kapiel moze byc utrzymywana w temperaturze nizszej od pokojowej, np. w temperaturze 0 — 10°C, lub w tempera¬ turze pokojowej, albo nawet w temperatu- rze wyzszej od pokojowej, np. w tempera¬ turze 25 — 45°C.Dlujgosc nici, zanurzonej w drugiej ka¬ pieli, moze byc mala, np. 20 cm, duza, np. 30 — 120 cm lub nawet wieksza.W razie potrzeby nici mozna wyciagac w jakikolwiek znany sposób albo w drugiej kapieli, albo po jej opuszczeniu.Nici nawija sie a kwas siatkowy usuwa sie Idb rozpuszcza przez plókanie, jak po¬ przednio opisano, a potem plócze sie i wy¬ koncza w sposób, opisany w przykladzie pierwszym.Przyklad 18. Sposób przeprowadza sie, jak w jednym z poprzednich przykla¬ dów, z ta tyilko róznica, ze przy przygoto¬ wywaniu alkalicelulozy, sluzacej do wyro¬ bu wiskozy, celulozy nie zanurza sie w nadmiarze roztworu sody zracej, a nadmiaru tego ostatniego nie usuwa sie przez prasowa¬ nie, odwirowywanie lub podobnie, lecz od samego poczatku miesza sie z pewna iloscia roztworu sody zracej (np. 18 — 20%-owe¬ go), zawierajacego tyle NaOH (lub mniej), ile potrzeba do otrzymania ostatecznej wiskozy, np. przez zmieszanie w mieszal- nicy lub tak zwanej maszynie prózniowej do ksantogenowania iWernera-Pfleiderera, 100 czesci celulozy z 400 — 600 czesciami 18 — 20%-owego roztworu sody zracej, az masa stanie sie jednolita, a nastepnie przez dodanie 60 czesci dwusiarczku we¬ gla, pozwalajac mu dzialac przez kilka go¬ dzin, i rozpuszczeniu odpowiednio do sto¬ sunku NaOH, zadanego w wiskozie ksan- togenowanej masy, w wodzie lub w roz¬ cienczonym roztworze sody zracej mozna latwo otrzymac wiskozy, których sklad jest taki sam lub poddbny do skladu wiskoz, uzytych w porzedinich przykladach, przy- czem nastepne czynnosci sa oczywiscie ta¬ kie same, jak w przykladach poprzednich.We wszystkich przykladach poprzed¬ nich, o ile dotycza silnego kwasu ldb inne¬ go czynnika uplastyczniajacego, który, zbyt dluigo dzialajac na nic, móglby ja uszko¬ dzic, dzialanie kwasu mozna równiez przerwac przez oziebienie nici, opuszczaja¬ cych kapiel, skladajaca sie z silnych kwa¬ sów lub zawierajaca silne kwasy, do —5 do —15°C .przed plókaniem ich, co np. mozna — 13 —usk&rteczniac prfzez nawijanie ich na wy¬ drazona cewke, zawierajaca czynnik chlo¬ dzacy, np. staly dwutlenek wegla, miesza¬ nine oziebiajaca albo lód.Przyklady wyrobu wlókna peczkowego wynikaja bezposrednio z poprzednich przy¬ kladów.Po wymyciu nici mozna ogrzewac lulb poddawac dzialaniu pary w wysokiej tem¬ peraturze (np. 100 — 110°C) przed lulb po suszeniu.Przyklad 19. Roztwór przedzalniczy, wytworzony jednym ze sposobów, opisa¬ nych w poprzednich przykladach, wpro¬ wadza sie w znany sposób do jednej z ka¬ pieli koagulacyjnych lub koagulacyjnych i uplastyczniaj acyc*i, wyszczególnionych w poprzednich przykladach, przez odpowied¬ ni lejek lub Szczeline, a skrzepnieta tasme filmowa po przejsciu przez te kapiel myje sie i wykoncza w dowolny znany sposób.Przyklad 20. Tkanine bawelniana na¬ syca sie, wypelnia lub powleka, raz lub kilka razy, w odpowiedniej maszynie, np. w nanosnicy, maszynie do powlekania lub rozposcierania, roztworem przedzalniczym, wytworzonym w sposób, opisany w jednym z poprzednich przykladów, do którego to roztworu mozna dodac materjalu wypel¬ niajacego, np. talku lub glinki porcelano¬ wej (np. 100 — 200$, liczac w stosunku wagowym do celulozy), barwnika lub pig¬ mentu, np. miki lub sadzy, poczem tkanine bawelniana, niesuszona lub po osuszeniu, w razie potrzeby naciagnieta, przeprowa¬ dza sie przez kapiel, posiadajaca sklad jednej z kapieli koagulacyjnych lub koagu¬ lacyjnych i uplastyczniajacych, wspomnia¬ nych w poprzednich przykladadch. Nastep¬ nie powleczona lulb pokryta tkanine myje sie i wykoncza w dowolny znany sposób.Przyklad 21. Ksanitogenian celulozy, otrzymany sposobem wedlug przykladu lay rozpuszcza sie w takiej ilosci sody zracej i wody, aby otrzymac wiskoze, zawierajaca okolo 15 — 20% analitycznie okreslanej celulozy i 8 — 10% sody zracej. Po roz¬ puszczeniu 10 -^-30 czesci jednego z cial azotowych, uzytych w poprzednich przy¬ kladach, roztworem) tym dziala sie na ksan- togenian celulozy (wiskoze), mieszajac go lub ugniatajac z wiskoza w temperaturze 15 — 20°C, poczem natychmiast po wciele¬ niu ciala azotawego, albo po przetrzyma¬ niu masy przez 12 — 24 godzin w tempe¬ raturze 10 — 15^0, ciastowatego roztworu uzywa sie do sklejania jednej lub kilku par arkuszy tektury, grubego sukna lub podob¬ nych materjalów. W razie potrzeby mate- rjal mozna prasowac lub wygladzac; w tym celu wprowadza sie go do kapieli koagula- cyjnej lub koagulacyjnej i uplastyczniaja¬ cej i pozostawia w niej, az kapiel kwasna przeniknie przez materjal, poczem materjal sie oplókuje z kwasu i wykoncza w dowolny znany sposób.Przyklad 22. 10 — 30 czesci jednego z produktów, wprowadzanych w reakcje z wiskoza wedlug poprzednich przykladów, ugniata sie dokladnie w maszynie do ugnia¬ tania na ciasto ksantogenianu celulozy, np. na ciasto, zawierajace 20 — 30% anali¬ tycznie okreslanej celulozy i 12 — 15% sody zracej. Skoro masa stanie sie jednoli¬ ta, wówczas uwalnia sie ja od baniek gazo¬ wych (o ile sie w niej znajduja) np. w ugniataczu prózniowym, a potem, natych¬ miast po czynnosci ugniatania lulb po prze¬ trzymaniu przez 24 godziny w temperatu¬ rze 10 — 15aC, formuje sie z niej gruba plyte. Plyte wprowadza sie nastepnie do 60%-wego kwasu siarkowego o tempera¬ turze —5°C, w którym pozostawia sie ja, aby stwardniala. Skrzepnieta gruba plyte wyjmuje sie z kwasu, obmywa i wykoncza w dowolny znany sposób.Przyklad 23. Zamiast zanurzac plyte, o której byla mowa w przykladzie 22, bez¬ posrednio w kwasie, mozna ja przedtem zanurzyc w 25% -owym roztworze siarczanu amonu o temperaturze 20°C, pozostawic ja w tym roztworze przez krótszy lub dluzszy — 14 —czas (stosownie do grubosci plyty przez 10 minut do 3 godzin), a nastepnie wprowa¬ dzic na krótki czas do 55 — 60%-owego kwasu siarkowego o temperaturze —5°C, a wkonou obmyc i wykonczyc.Pinzyklad 24. 1000 czesci roztworu przedzalniczego, utworzonego w sposób, opisany w jednym z przykladów 1 — 16, miesza sie z 50 — 60 czesciami bieli cynko¬ wej lub dokladnie rozdzielonej miki, lub z 10 — 20 czesciami sadzy, a nastepnie dru¬ kuje w drukarce walcowej na tkaninie ba¬ welnianej . Po nadrukowaniu tkanine ba¬ welniana, po osuszeniu, wprowadza sie w razie potrzeby do jednej z kapieli koagu- lacyjnych lub koagulacyjnych i uplastycz¬ niajacych, wyszczególnionych w powyz¬ szych przykladach, i po przejsciu przez powyzsza kapiel obmywa sie z kwasu i wy¬ koncza w dowolny znamy sposób.Sposób niniejszy mozna równiez prze¬ prowadzic tak, ze na wiskoze zamiast jed¬ nym lub kilkoma wyzej wymienionemi od¬ czynnikami dziala sie, wzglednie razem z jednym lub kilkoma z tych odczynników, jedna lub kilkoma pochodnemi chlorowco- wemi alkoholów dwu- lub wielowartoscio- wych; jednym albo kilkoma chlorowcowe- mi kwasami tluszczowemi; jednym albo kilkoma estrami kwasu trój tioweglowego, lub jednym albo kilkoma odczynnikami, po- danemi w patencie Nr 19693 lub w paten¬ cie Nr 20536, w celu wytworzenia materja- lu do wyrobu sztucznych nici lub innych produktów. 0 ile odczynnik lub odczynniki, któremi sie dziala na wiskoze razem z jednym lub kilkoma odczynnikami, których uzycie sta¬ nowi podstawe niniejszego wynalazku, na¬ daja sie do uzycia, jako materjaly wyj¬ sciowe do przygotowania odczynników w mysl niniejszego wynalazku, o tyle to lacz¬ ne uzycie odczynników, nalezacych do grup, wyszczególnionych w niniejszym opi¬ sie, z jednej strony, i odczynników, wy¬ szczególnionych w poprzednim ustepie, z drugiej strony, mozna uskuteczniac przez przygotowywania odczynnika macierzyste¬ go w taki sposób, aby zawieral maly lub duzy odsetek odczynnika, który ma dzia¬ lac na wiskoze razem z jednym lub kilko¬ ma odczynnikami wedlug niniejszego wy¬ nalazku (np, odmiany poprzednich przy¬ kladów 1 — 7, w których bierze sie suro¬ we produkty, otrzymane sposobem wedlug przykladów 1 — 6 patentu Nr 20890, przyczem produkty te czesto zawieraja ma¬ la, a czasem nawet duza ilosc a - dwuchlo- rohydryny, Powyzszy sposób mozna równiez prze¬ prowadzac poprostu przez dzialanie na wiskoze jednym lub kilkoma odczynnikami wedlug niniejszego wynalazku i jedna lulb kilkoma pochodnemi chlorowoowemi alko¬ holów dwu- lub wielowartosciowych; jed¬ nym lub kilkoma chlorowcowemi kwasami tluszczowemi; jednym lub kilkoma estrami trójtioweglowemi, albo jednym lub kilko¬ ma odczynnikami, nalezacemi do grup wy¬ szczególnionych w patencie Nr 19693 lub w patencie Nr 20536, przyczem odczynniki rozmaitych typów zostaja dodane do wi¬ skozy w postaci mieszaniny (jezeli ze soba nie reaguja), jednoczesnie, oddzielnie albo kolejno w dowolnym porzadku.Nizej podany przyklad wyjasnia to laczne zastosowanie odczynników róznych typów przy dzialaniu na wiskoze.Przyklad 25. Sposób przeprowadza sie, jak w jednym z poprzednich przykladów, z ta tylko róznica, ze bierze sie tylko 20 -¦— 60% ilosci odczynnika, który ma dzialac na wiskoze, a jednoczesnie lub po dodaniu tego odczynnika miesza sie z wiskoza 10 — 20 czesci jednej z substancyj nastepuja¬ cych: a - dwuchlorohydryny, a - jednochlo- rohydryny, chlorohydryny etylenu, tlenku etylenu, kwasu chlorooctowego (np. w po¬ staci jego soli sodowej), estru trójtioweglo- wego gliceryny, chlorku etylenu, /? - epi- chlorohydryny, chlorohydryny benzylogli- kolu, cMoroacetonu, dwuchloroacetonu, — 15 —chlorowodorku p - bromopropyloaminy, chlorowodorku fl - chloropropyloaminyr chlorowodorku /^dwubromopropyloaminy, chlorowodorku /? - dwuchloropropyloami- ny, chlorowodorku chloroetylodwuetyloami- ny, chlorku benzoilu, siarkochloriku para - toluenu, orto - chloronitrofoenzenu, dwu- bromku alkoholu cynamonowego, siarczanu dwuetylowego, siarczanu dwumetylowego, 1:2 -chloroeteru, kwasu glicerofosforowe- go, dwuacetyny, luib jednego z produktów, opisanych w patencie Nr 20315. Nastepnie produkt, otrzymany w ten sposób, po doj¬ rzewaniu przez 24 — 48 lub 72 — 96 go¬ dzin w temperaturze 15°C i kilkakrotnem podczas tego dojrzewania przefiltrowaniu, przerabia sie na materjal sztuczny w spo¬ sób wedlug jednego z poprzednich przykla¬ dów. ¦' i • ¦ . \ . $*¦ Oczywiscie jest bardzo latwo jakimkol¬ wiek znanym sposobem, np. przez zmiesza¬ nie z roztworem, sluzacym do wyrobu ma- terjalfu sztucznego, gazu lub substancji, mo¬ gacej wywiazywac igaz w okresie krzepnie¬ cia, dokladnie rozdzielonej cieczy lub sub¬ stancji stalej, która sie nie rozpuszcza w powyzszym roztworze, a nastepnie przez usuniecie tej substancji z materjalu sztucz¬ nego przez wylugowanie odpowiedniemi rozpuszczalnikami lub, jezeli substancje te sa lotne, przez odparowanie ich w prózni lub pod cisnieniem atmosferycznem w ta¬ kiej temperaturze, aby nie uszkodzic mate¬ rjalu sztucznego, wytwarzac niniejszym sposobem wydrazone nici lub powloki, po¬ krycia, filmy lub podobne przedmioty, za¬ wierajace puste przestrzenie.Nastepnie niniejszym sposobem latwo jest wytwarzac nici sztuczne, filmy, powlo¬ ki lufo podobne przedmioty o polysku zmniejszonym, w jakikolwiek znany spo¬ sób, np. przez dodanie do roztworu, sluza¬ cego do wytwarzania sztucznego materjalu, takich suibstancyj pochodzenia mineralne¬ go, zwierzecego, roslinnego lub syntetyczne¬ go, jakie, stosownie do doswiadczenia, uzy¬ skanego w przemysle jedwabiu wiskozowe¬ go, nadaja sie do zmniejszenia polysku materjalów sztucznych, np, nici, filmów, powlok lub podobnych, np. olejów mineral¬ nych, zwierzecych lub roslinnych tlu¬ szczów, mydel, weglowodorów aromatycz¬ nych lub ich pochodnych, zasad organicz¬ nych, np. aniliny, lub materjalów nieorga¬ nicznych (np. soli, takich jak siarczan baru lub sól tytanowa), dodanych do roztworu lub wytworzonych w roztworze, który ma byc zamieniony na materjal sztuczny, lub w materjale sztucznym podczas jego wy¬ robu.W poprzednich przykladach mozna w razie potrzeby zamiast pochodnych chloru zastosowac odpowiednie ilosci pochodnych bromu lub jodu i naodwrót.Przyklad 26. Sposób przeprowadza sie, jak w jednym z poprzednich przykladów, z ta tylko róznica, ze roztwór lub ciasto ksantogenianu celulozy, przygotowane we¬ dlug Jednego ze sposobów, opisanych w patencie Nr 15127, w patentach NNr 15806, 15788, 17575 lub w patencie angielskim Nr 357167, bierze sie jako materjal macierzy¬ sty zamiast wiskozy. Innemi slowami: od¬ czynniki, stanowiace ceche niniejszego wy¬ nalazku, miesza sie zamiast z wiskoza z roztworem lub masa ksantogenianów, przy¬ gotowanych wedlug jednego z poprzednich sposobów, -opisanych w patentach, wy¬ szczególnionych w poprzednim ustepie. Od¬ nosne ksanitogeniany moga równiez zawie¬ rac mniejsza lub wieksza ilosc ksantogenia- nu celulozy.Co sie tyczy stosunków wagowych, to jezeli roztwór lub masa, przygotowane we¬ dlug jednego z wynalazków opisatoych w patencie Nr 15127, w patentach Nr Nr 15806, 15788, 17575 lub w patencie angiel¬ skim Nr 357167, zawiera pewien procent ksantogenianów i sody zracej, równy lub zblizony do procentu ksantogenianów i sody zracej, zawartych w wiskozie, uzytej w po¬ przednich przykladach, rodzaj i ilosc od- — 16 -czynników, uzytych w jednym z poprzed¬ nich przylkladów i sluzacych do zmiesza¬ nia z ksantogenianami, moze byc taka sa¬ ma, jak w poprzednich przykladach, przy- czem przeprowadzenie w mater jal sztuczny uskutecznia sie w sposób, opisany w po¬ przednich przykladach.Zamiast odczynników, uzytych w po¬ przednich przykladach do dzialania na wi¬ skoze, mozna zastosowac równowazne ilo¬ sci innych odczynników, a mianowicie od¬ czynników, wyszczególnionych w cz opisowej, poprzedzajacej przyklady, np. 2 - chloro - 2 - nitropropanol - (1), albo 2 - bromo - 2 - nitropropanol - (1), 1 - bromo - 1 - nitropropanol - (2), trójchloronitropro- ponol, 3:3:3- trójchloro - 1 - nitropro¬ panol, accto - imido - fi - chloroetylowy e- ter, diwumetyloaminie kwasu dwubromooc- towego, N - metyl - N - chloroacetylomocz- nik, etyloamine kwasu dwuchlorooctowego, ester etylowy fi - bromoetyloaminy kwasu szczawiowego, N - fi, y - dwubromo - pro- pylomocznik, fi, y - dwubromopropylamine kwasu octowego, trójmetylo - jodooksypro- pylo - wodorotlenek amonu, ester etylowy kwasu chloroacetyloaminooctowego, chloro- acetylodwuglicynoamine, kwas a-/?-dwubro- mopropionyloaminooctowy, kwas fi - chlo¬ ro - a - aminopropionowy, chlorek 2 - ace- tamindbenzylowy, chloralylofenylomocznik, 2 - bromometylobenzylo - o - anizydyne, al¬ kohol 2 - y - chloro - fi - oksy - propyloa- mino - benzylowy, l2 luib P - chloro - 5 - a- mino - 4 - oksy - 3 - metoksy - 1 - propy- lo-benzen, chloropropylo - etoksy - fenylo- mocznik i poddbne zwiazki, Poprzednie przyklady, o ile dotycza kapieli, zawierajacych duzy procent H2S04, mozna równiez zmienic przez uzycie kwa¬ su chlorowodorowego (25 — 40%-owego) zamiast silnego kwasu siarkowego. Zamiast silnego kwasu siarkowego lub chlorowodo¬ rowego mozna uzyc silnego kwasu azotowe¬ go, np. o zawartosci 40 — 90% HNOs, kwa¬ su fosforowego, np. o ciezarze wlasciwym 1 — 1,86, silnego kwasu arsenowego, np. o zawartosci 50 — 90% H^AsO^, roztworu chlorku cynkowego okolo 50% -owego, za¬ wierajacego okolo 4 — 6% kwasu chloro¬ wodorowego, stezonego roztworu kwasu sulfonowego, np. 60 — 70% -owego roztwo¬ ru kwasu benizenosulfonowego lub fenolosul- fonoweigo, stezonego roztworu kwasu glice- rosiarkowego, kwasu metylosiarkowego, lub kwasu etyilosiarkowego, jednem slowem, kazdego czynnika, który dziala uplastycz¬ niaj aco na swiezo skrzepniety materjal sztuczny, np. nic.W poprzednich przykladach do przy¬ gotowywania wiskozy zanrast celulozy siar¬ czynowej lulb wlókien bawelnianych mozna zastosowac jakakolwiek inna miazge drzew¬ na lub pokrewne produkty przemiany celu¬ lozy drzewnej lub bawelny, np. bawelne lub miazge drzewna, która traktowano wstepnie na goraco lub zimno rozcienczo¬ nym kwasem, np. kwasem chlorowodoro¬ wym lub siarkowym albo kwasem organicz¬ nym, np. merceryzowana celuloze lub celu¬ loze regenerowana w kazdej odpowiedniej postaci, np. w postaci sztucznych wlókien lub odpadków sztucznych wlókien, jednem slowem, mozna zastosowac kazdy rodzaj materjalu celulozowego, jaki byl uzyty lub proponowany jako materjal wyjsciowy do wyrobu wiskozy lub innych pochodnych ce¬ lulozowych, np. estrów lub eterów celulo¬ zy. Oprócz tego wszelkie takie zwiazki ce¬ lulozy (np. odpowiednie alkilowe, oksyal- kilowe lub aralkilowe etery celulozy lub e- tery oksykwasowe celulozy albo podobne) jakie jeszcze zawieraja wolne grupy hydro¬ ksylowe, nadajace sie do ksantogenowania przy jednoczesnem tworzeniu rozpuszczal¬ nych ksanitogenianów, mozna zastosowac w niniejszym wynalazku jako mater jaty wyj¬ sciowe przy przygotowaniu ksantogenianu, na który ma sie dzialac odczynnikami, któ¬ rych uzycie stanowi ceche znamienna ni¬ niejszego wynalazku.W poprzednich przykladach ksantoge- - 17 —nian celulozy i (lub) jego roztwór (wiskoze) mama przygotowac w atmosferze, zawie¬ rajacej mniejsza ilosc tlenu od zawartej w tej samej objetosci otaczajacego powietrza, albo w nieobecnosci tlenu przez przepro¬ wadzenie wszystkich niezbednych czynno¬ sci lub ich czesci pod zmniejszeniem cisnie¬ niem atmosferycznym, albo w obecnosci ga¬ zu obojetnego, np. azotu, albo przez doda¬ nie czynników utleniajacych, albo stosujac obydwa srodki, W opisie, gdzie na to pozwala tekst, wy¬ razenie „pozostalosc kwasowa" oznacza czesc czasteczki kwasu wodorowego lub kwasu tlenowego, która pozostaje po od¬ dzieleniu atomu lub atomów wodoru, daja¬ cych sie wymienic na atomy jnetalu.Gdziekolwiek zas tekst na to pozwala wyrazenie „rodnik kwasowy" oznacza czesc czasteczki kwasu, jaka pozostaje po od¬ dzieleniu igrupy hydroksylowej.Chociaz w mysl ogólnie przyjetego zwy¬ czaju wyrazenie „oksy" oznacza to samo, co „hydroksy", to jednak w celu unikniecia nieiporozumienia nalezy zaznaczyc, ze w opisie, gdziekolwiek pozwala na to tekst, wyrazenie „oksy" równiez oznacza to samo co „hydroksy". 0 ile na to pozwala tekst opisu, wyraze¬ nie „grupa, zawierajaca azot" obejmuje grupy azotowe, aminowe lub inne, polaczo¬ ne z weglem przez ogniwo azotowe.Wyrazenie „materjal sztuczny", uzyte w! niniejszym opisie, obejmuje sztuczne nici, zwlaszcza sztuczny jedwab, filmy, powloki i warstwy wszelkiego rodzaju, powloki do tkanin, papieru, skóry i podobne, kiajster do nici, plótno introligatorskie, skóre sztucz¬ na, kleje i spoiwa, plyty i wogóle masy plastyczne, czynniki zageszczajace i ustala¬ jace do barwników, stosowanych w drukar¬ stwie tkackiem, i podobne artykuly.Wyrazenie „sztuczne nici" oznacza nici i wszelkiego rodzaju tkaniny przedzalnicze, np. sztuczny jedwab, wlókno peczkowe, sztuczna bawelne, welne, Wlosie i wszel¬ kiego rodzaju sztuczna slome.Wyrazenie „silne kwasy mineralne" oznacza kwas siarkowy o zawartosci przy¬ najmniej 20 — 40% H2S0±, najlepiej przy¬ najmniej 45% H2S04, a co sie zas tyczy innych kwasów mineralnych — oznacza kwas o tej samej mocy. PL