PL20536B1 - Sposób wytwarzania produktów wyjsciowych do wyrobu materjalów sztucznych i sposób^wyrobu tych materjalów sztucznych. - Google Patents

Description

Wynalazek niniejszy polega na stoso¬ waniu, jako materjalów wyjsciowych do wy¬ robu materjalów sztucznych, produktów, o- trzymywanych przez reakcje ksantogenia- nu celulozy z jednym lub kilkoma odpo- wiedniemi dwu- lub wielowartosciowemi zwiazkami organicznemi, które moga zawie¬ rac jedna lub wieksza liczbe wolnych grup wodorotlenowych i które zawieraja siarke i chlorowiec, przyczem obydwa te pier¬ wiastki sa ulozone w czasteczce zwiazku dwu- lub wielowartosciowego w ten sposób, ze co najmniej jeden atom siarki jest po¬ laczony z weglem i ze co najmniej jeden a- tom chlorowca jest polaczony z weglem.Jezeli wiecej niz jeden atom siarki i (albo) chlorowca znajduje sie w czasteczce dwu- lub wielowartosciowego zwiazku, wówczas co najmniej jeden atom siarki lub jeden a- tom chlorowca winien byc polaczony z a- tomem wegla.Oparte na tym pomysle doswiadczenia systematyczne, w których dosc duza liczbe takich, wyzej wspomnianych, zwiazków (nie wyczerpujac oczywiscie wszystkich iych zwiazków oraz ich mozliwosci) wprowadza¬ no w reakcje z wiskoza, a produkty, otrzy¬ mane w ten sposób, przerabiano na materja¬ ty sztuczne, wykazaly, ze nietylko pomysl powyzszy moze miec praktyczne zastoso-Wanie, lecz, ze opierajac sie na nim mozna wyrabiac sztuczne materjaly o wielkiej wartosci technicznej.Istota niniejszego wynalazku polega: 1. na sposobie reakcji ksantogenianu celulozowego najlepiej w postaci jego roz¬ tworu (wiskozy) z jednym lub kilkoma od- powiedniemi dwu- lub wielowartosciowe- mi zwiazkami organicznemi (które moga zawierac jedna lub kilka grup wodorotle¬ nowych), zawierajacemi siarke i chloro¬ wiec, przyczem obydwa te pierwiastki sa u- lozone w czasteczce zwiazku dwu- lub wie- lowartosciowego w ten sposób, ze co naj¬ mniej jeden atom siarki Jest polaczony z weglem i co najmniej jeden atom chlorow¬ ca jest równiez polaczony z weglem. Jeze¬ li wiecej niz jeden atom siarki i (albo) chlo¬ rowca znajduje sie w czasteczce dwu- lub wielowartosciowego zwiazku, wówczas co najmniej jeden atom siarki lub jeden atom chlorowca winien byc polaczony z atomem wegla; 2. na sposobie przerabiania produktów, w ten sposób otrzymanych, na wyroby sztuczne, np. sztuczne nitki.Zwiazki, znamionujace wynalazek, moz¬ na okreslic równiez w ten sposób, ze sa to pochodne chlorowcowe siarkowych alkoho¬ lów dwu- lub wielowartosciowych (mer- kaptanów), które moga zawierac wolne grupy wodorotlenowe, lub pochodne chlo¬ rowcowe dwu- lub wielowartosciowych siarczków, które moga zawierac jedna lub wieksza liczbe wolnych grup wodorotleno¬ wych.Poniewaz duza liczbe wspomnianych zwiazków mozna otrzymac przez oddzia¬ lywanie nieorganicznemi siarczkami lub wodorosiarczkami na estry dwu- lub wielo- wartosciowe, zwlaszcza pochodne chlorow¬ cowe, przez to mozna je równiez okreslic jako pochodne siarki, jak merkaptany lub siarczki, zwlaszcza pochodne chlorowcowe alkoholów dwu- lub wielowartosciowych, które to pochodne siarki moga zawierac jedna lub wieksza liczbe wolnych grup wo¬ dorotlenowych.Jako przyklady zwiazków, odpowied¬ nich dó stosowania w niniejszym wynalaz¬ ku, nalezy wymienic takie siarkowe po¬ chodne gliceryny lub jej homologów, jak np. merkaptany lub siarczki gliceryny lub jej homologów, które zawieraja przynaj¬ mniej jeden atom chlorowca (halogenu) i przynajmniej jedna grupe wodorotlenowa, czyli, innemi slowy, sa merkaptanami lub siarczkami gliceryny lub jej homologów, w których co najmniej jeden atom chlorowca jest polaczony z atomem wegla i w których conajmniej jedna grupa wodorotlenowa jest polaczona z innym atomem wegla.Wykonywanie sposobu wedlug wyna¬ lazku jest stosunkowo dosc proste. Czasc sposobu, dotyczaca przygotowywania raa- terjalów wyjsciowych, polega zasadniczo na wprowadzeniu w reakcje ksantogenianu celulozowego, najlepiej w postaci jego roz¬ tworu (wiskozy), z jednym lub kilkoma zwiazkami Wspomnianego typu albo z jed¬ na lub kilkoma pochodnemi jednego lub kil¬ ku zwiazków wyzej wspomnianego rodzaju, z tern jednak zastrzezeniem, ze pochodne te sa równiez wyzej wspomnianego rodza¬ ju, lub, o ile jest to mozliwe, z substancjami lub mieszaninami substancyj, które albo przez reagowanie ze soba lub z cialami, za- wartemi w ksantogenianie celulozowym lub w wiskozie, moga spowodowac tworzenie sie jednego lub kilku zwiazków wyzej wspo¬ mnianych rodzajów lub ich pochodnych.Obrany zwiazek lub zwiazki mozna do¬ dawac do ksantogenianu celulozowego pod¬ czas siarczkowania lub w razie potrzeby po utworzeniu sie przynajmniej czesci ksanto¬ genianu celulozowego, albo po okresie siarczkowania, lecz przed rozpuszczeniem sie ksantogenianu celulozowego, lub w kaz¬ dym nastepnym okresie, poprzedzajacym zamiane produktu na materjal sztuczny, np. przed przedzeniem.Ksantogenian celulozowy (wiskoze), — 2 —przeinaczony do za&tosowania w^^lug wy¬ nalazku jako materjal wyjsciowy do wyro¬ bu produktu, przeznaczonego ny na materjal sztuczny, mozna przygoto¬ wywac dowolnemi znanemi sposobami z niedojrzalej alkalicelulozy lub z alkalice- lulozy, która dojrzewala przez czas krótszy (np. 12 do 16 godzin) Lub dluzszy (np. 48 do 96 godzin lub dluzej). Alkaliceluloze mozna przygotowac albo przez nasycenie celulozy nadmiarem zracego roztworu al¬ kalicznego i usuniecie tego nadmiaru zrace¬ go roztworu alkalicznego, np, przez wyci¬ sniecie lub odwirowanie, albo przez zmie¬ szanie celulozy z taka iloscia zracego roz¬ tworu alkalicznego o takiej mocy, aby od .poczatku celuloza nie zostala zmieszana z wieksza iloscia zracego roztworu alkalicz¬ nego, niz to jest niezbedne w okresie siarcz¬ kowania i (lub) w ostatecznie otrzymanej wiskozie (w roztworze ksantogenianu celu¬ lozowego). Jezeli z celuloza zmieszano pewna ilosc zasady zracej, pozadana wla¬ snie w wiskozie, to nasiarczkowana mase mozna rozpuscic- w samej wodzie, nato¬ miast jezeli do celulozy wprowadzono ilosc zasady niniejsza od potrzebnej w wiskozie, io nasiarczkowana mase mozna rozpuscic w roztworze zasady zracej o takiej mocy, aby wraz z zasada zraca i woda, zawarta w nasiarczkowanej masie, otrzymac wiskoze, zawierajaca zadany procent celulozy i za¬ sady zracej.Jako sprawdzian tego, czy nalezy po¬ zwolic alkalicelulozie dojrzec przed zmie¬ szaniem z dwusiarczkiem wegla, moze mie¬ dzy innemi sluzyc plynnosc roztworu, któ¬ ry ma byc przerobiony na materjal sztucz¬ ny w ogólnosci, a na sztuczne nitki w szcze¬ gólnosci, a w zwiazku z tern lepkosc celulo¬ zy. W celu nadania roztworowi zadanej lepkosci poddaje sie alkaliceluloze, wytwo¬ rzona z rozpatrywanego rodzaju celulozy, procesowi dojrzewania, jezeli bez dojrze¬ wania ten rodzaj celulozy daje alkalicelu¬ loze o wiekszej lepkosci. Jezeli jednak we¬ dlug tego pierwszego sposobu, to jest bez dojrzewania, otrzymuje sie zadany stopien lepkosci, wówczas dojrzewanie jest zby¬ teczne. Poniewaz zas lepkosc rozmaitych gatunków celulozy (blonnik, miazga drzew¬ na), znajdujacych sie na rynku, jest bardzo rozmaita, przeto sprawa dojrzewania zale¬ zy w wiekszosci przypadków z jednej stro¬ ny od wymaganej lepkosci roztworu pro* duktu, przeznaczonego do wyrobu sztuczne¬ go materjalu, a z drugiej strony od lepkosci danego gatunku celulozy, która ma byc przerobiona.Wiskoze mozna wprowadzac w reakcje z jednym z powyzszych,zwiazkow w.tempe¬ raturze pokojowej lub w kazdej innej tem¬ peraturze, nie rózniacej sie wiele od tempe¬ ratury pokojowej. Jednakze zmieszanie ce¬ lulozy z jednym lub kilkoma z powyzszych zwiazków moze sie odbywac równiez w tem¬ peraturze wyzszej, np. w temperaturze 50 do 70°C Wyzej wspomniane zwiazki mozna zmieszac z wiskoza w nieobecnosci lub w o- becnosci odpowiednich rozpuszczalników, np. bezwodnego lub wodnego acetonu, wo¬ dy lub tym podobnych.Zaleznie od wlasnosci obranego zwiaz¬ ku lub zwiazków wyzej wspomnianych ty¬ pów oraz od uzytej ilosci zwiazku lub zwiazków w stosunku do ilosci traktowane¬ go ksantogenianu celulozowego, czas mie¬ dzy okresem mieszania i przerobieniem na materjaly sztuczne, np. podczas filtrowania, moze sie wahac w stosunkowo szerokich granicach i moze wynosic np. 120 godzin i wiecej.Zamiast ksantogenianu celulozowego (wiskozy) lub jako domieszke do niego moz¬ na stosowac jeden z innych zwiazków celu¬ lozy, zawierajacych jedna lub kilka grup CSS, np. ksantogenowy kwas tluszczowy celulozy, dwuksantogenian celulozowy lub ester kwasu ksantogenowego celulozy, ksan- togenian dowolnej pochodnej celulozy lub dowolny zwiazek celulozy, np. ksantoge- — 3 -nian, wytworzony wedlug patentów Nr 15127, Nr 17575, Nr 15788, Nr 15806 lub patentu angielskiego Nr 356167, jako ma- terjal, z którym polaczony jest jeden lub kilka zwiazków wyzej wspomnianego typu.Wobec tego w calym opisie i zastrzeze¬ niach wyrazenie „ksantogenian celulozo¬ wy" lub ,,wiskoza" oznacza ksantogenian celulozowy (wiskoze) oraz wszelkie inne pochodne celulozy, zawierajace co naj¬ mniej jedna grupe CSS.Wyniki, interesujace pod wzgledem technicznym, otrzymuje sie, gdy ksantoge- niany, otrzymane wedlug jednego ze sposo¬ bów, opisanych w patentach Nr 15127, Nr 17575, Nr 15788, Nr 15806 i w patencie an¬ gielskim Nr 357167, miesza sie z jednym lub kilkoma zwiazkami wedlug niniejszego wynalazku.Jedna lub kilka odpowiednich nieorga¬ nicznych lub organicznych substancyj, uzy¬ wanych w przemysle sztucznego (wiskozo¬ wego) jedwabiu, np. gliceryne lub glukoze, siarczan sodu, siarczek sodu, dwusiarczek sodu, siarczan amonu, glinian zasadowy, krzemian zasadowy, amonjak, fosforan za¬ sadowy, barwnik niebieski, czynnik utle¬ niajacy (np. nadtlenek), sulfonowany kwas tluszczowy (np. olej do czerwieni turec¬ kiej), drobno zmielona siarke, proteine, proteidy, fenol, naftol, aldehyd lub keton mozna ewentualnie wprowadzic do roztwo¬ rów produktów, otrzymanych z polaczenia wiskozy z jednym lub kilkoma zwiazkami, wyzej wspomnianych typów, lub do wisko¬ zy (przed procesem laczenia). Substancyj tych mozna dodawac w kazdym okresie wyrobu, to jest do ksantogenianu celulozo¬ wego przed jego rozpuszczeniem, albo do wiskozy, albo do produktu, otrzymanego ze zmieszania wiskozy z jednym lub kilko¬ ma zwiazkami wyzej wspomnianych ty¬ pów.Druga czesc sposobu wedlug wynalaz¬ ku, mianowicie sposób wyrobu materjalów sztucznych, np. sztucznych nitek, blon, tasm lub artykulów podobnych, wykonywa sie w taki sposób, ze jeden z produktów, otrzyma¬ nych przez zmieszanie wiskozy z jednym lub kilkoma odczynnikami wyzej wspomnianych typów, doprowadza sie do postaci sztuczne¬ go materjalu, a nastepnie traktuje tak, aby oddzielic od niego skladniki stale. Naj¬ prostszym i najlepszym sposobem jest przepuszczenie produktu zmieszania wisko¬ zy z jednym lub kilkoma zwiazkami wyzej wspomnianych typów przez odpowiednio uksztaltowane otwory do kapieli koagula- cyjnej, np. dowolnej kapieli koagulacyjnej, uzywanej w sposobie wiskozowym lub spo¬ sobie wyrobu sztucznego jedwabiu z innych rozpuszczalnych w lugach pochodnych ce¬ lulozy, zwiazków celulozy lub produktów przemiany celulozy.Kapiel moze wywierac na roztwór tylko wplyw koagulacyjny, albo tez moze wywie¬ rac na roztwór wplyw koagulacyjny, a na sztuczny materjal (podczas lub po jego skrzepnieciu) — wplyw uplastyczniajacy.W celu dalszej zmiany drugiej czesci niniejszego wynalazku szczególnie nadaja sie takie kapiele koagulacyjne i uplastycz¬ niajace, które zawieraja nie mniej niz oko¬ lo 20 do 40, a najlepiej nie mniej niz 45% H^SO^ lub równowartosciowa ilosc innego kwasu mineralnego. Jednakze mozna rów¬ niez zastosowac inne czynniki, wywierajace podobny wiplyw, np. kapiele, skladajace sie lub zawierajace same przez sie, lub w do¬ mieszce z jedna albo kilkoma innemi orga- nicznemi lub nieorganioznemi substancja¬ mi, duza ilosc jednego lub kilku nastepuja¬ cych cial: estru kwasu, utworzonego z wieiozasa- dowego kwasu nieorganicznego i jedno lub wielowartosciowego alkoholu alifatycznego lub aromatycznego (np. kwasu metylosiar- kowego lub etylosiarkowego, mieszaniny alkoholu metylowego lub etylowego lub jednego z ich wodzianów ze stezonym kwa¬ sem siarkowym); kwasu glicerofosforowego, kwasu glice- — 4rosiarkowegolub tez mieszaniny gliceryny ze stezonym kwasem siarkowym; kwasów sulfonowych alifatycznych lub aromatycznych weglowodorów (np. kwasu oksy- (hydroksy)metylosulfonowego, kwasu metionowego, kwasu metylo- albo etylosul- fonowego, kwasu sulfonowego oleju mine¬ ralnego, kwasu benzolosulfonowego, lub kwasu fenolosulfonowego, samego lub zmie¬ szanego z kwasem siarkowym); kwasów weglotlenowych, organiczno- mineralnych (np. kwasu sulfonowodwuocto- wego, kwasu sulfonowooctowego, samego lub zmieszanego z kwasem siarkowym); aromatycznych kwasów sulfonowych, zawierajacych azot lub zawierajacych azot i kwas siarkowy; kapieli, w których stosuje sie kwas siar¬ kowy o mocy mniejszej niz 25% w pola¬ czeniu z solami kwasnemi, takiemi jak dwusiarczany, np. dwusiarczanem amonu; silnego kwasu siarkowego, zawierajace¬ go formaldehyd, pirydyne lub inna orga¬ niczna substancje; roztworu haloidku cynku, samego lub zmieszanego z kwasem lub z inna sola, al¬ bo innego srodka uplastyczniajacego lub równowaznika mocnego kwasu mineralne¬ go.Silny kwas siarkowy, inne kwasy mine¬ ralne lub inne wyzej wspomniane srodki uplastyczniajace mozna stosowac osobno lub (o ile pozwalaja na to warunki) zmie¬ szane z jedna lub kilkoma substancjami nieorganicznemi, np. z jednym lub kilkoma innemi silneini kwasami mineralnemi, jak kwasem solnym, kwasem azotowym, kwa¬ sem fosforowym, lub z solami obojetnemi lub kwasnemi, takiemi jak siarczan sodu, dwusiarczan sodu, dwusiarczan amonu, siarczan amonu, siarczan magnezu, siar¬ czan cynku, dwusiarczek sodu, siarczek so¬ du, azotan sodu lub kwas borowy. Do czyn¬ ników uplastyczniajacych (takich, jak sil¬ ny kwas siarkowy, inny kwas mineralny lub imie wyzej wspomniane czynniki uplastycz¬ niajace) lub do mieszaniny tych zwiazków z innym silnym kwasem lub z jedna albo kilkoma wyzej wymienionemi substancjami nieorganicznemi mozna dodac (o ile temu odpowiadaja warunki, w jakich stosuje sie kwasy mineralne lub inne czynniki upla¬ styczniajace) odpowiednia ilosc jednej lub kilku substancyj nieorganicznych, takich jak gliceryna, cukier, glukoza, alkohol, sól o zasadzie organicznej, np. sól anilinowa, pirydyna, sól pirydyny, aldehyd lub kwas organiczny, jak kwas octowy, kwas mrów¬ kowy, kwas mlekowy, lub kwas szczawio¬ wy.Rozumie sie, ze w odmianie sposobu we¬ dlug wynalazku, w której stosuje sie kapie¬ le koagulacyjne, oddzialywajace bardzo malo lub nie oddzialywajace uplastycznia- jaco na swiezo skrzepniety materjal sztucz¬ ny, wszystkie odpowiednie kapiele, znane w sposobie wiskozowym, i w sposobie wy¬ rabiania materjalów sztucznych, zwlaszcza nitek z rozpuszczalnych w lugach pochod¬ nych lub produktów zamiany celulozy oraz z alkalicznych roztworów celulozy, okreslo¬ ne sa wyrazeniem „kapiele koagulacyjne" lub „czynniki koagulacyjne", gdziekolwiek wyrazenie to jest uzyte, w celu okreslenia takich kapidi, które posiadaja maly lub zgola nie posiadaja wplywu uplastycznia¬ jacego na swiezo skrzepniety materjal.Wskutek tego nietylko tak zwana kapiel Muellejr'a lub jej odmiana albo kapiele, po¬ dane w ponizszych przykladach, wchodza w rachube, jako kapiele koagulacyjne w sposobie wedlug wynalazku, lecz równiez wszystkie kapiele, znane w sposobie wisko¬ zowym, bez wzgledu na to, ozy oprócz skladników czysto koagulacyjnych, takich jak kwasy i (lub) sole kwasne lub obojet¬ ne, zawieraja jakakolwiek inna organiczna lub nieorganiczna (ciekla, olejowa, krysta¬ liczna lub koloidalna) substancje lub subr stancje, czy tez ich nie zawieraja.Odmiana sposbu wedlug wynalazku, w której stosuje sie czynniki uplastyczniaja- — 5 —ce, moze byc równiez wykonywana tak, zre przedewszystkiem roztwór przeprowa¬ dza sie przez odpowiednio uksztaltowane Otwory do kapieli, która posiada wplyw -koagulucyjny na roztwór, lecz która dziala bardzo slabo lub wcale nie dziala upla¬ styczniajaco na swiezo skrzepniety mate¬ rjal sztuczny, a nastepnie uprzednio skrzepniety materjal sztuczny traktuje sie srodkiem, wywierajacym wplyw uplastycz¬ niajacy, np. wprowadza sie go do kapieli, posiadajacej duza zawartosc silnego kwasu mineralnego, zwlaszcza zawierajacej co najmniej 20 do 40% monohydratu kwasu siarkowego, albo tez do jakiejkolwiek innej kapieli uplastyczniajacej, np. do jednej z wyzej wspomnianych kapieli uplastycz¬ niajacych. Ten ostatni sposób wymaga zatem stosowania dwóch kolejnych ka¬ pieli. Druga kapiel sluzy do uplastycz¬ niania. Pierwsza kapiel moze miec ta¬ kie wlasnosci, ze roztwór macierzysty krzepnie na postac rozpuszczalna lub nie¬ rozpuszczalna w wodzie, np. kapiel moze sie skladac z roztworu siarczanu amonu, dwusiarczanu sodu, rozcienczonego kwasu siarkowego, albo cieczy, zawierajacej siar¬ czan amonu i kwas siarkowy; kapiel ta mo¬ ze byc równiez jedna z rozmaitych kapieli, stosowanych przy wyrobie sztucznego je¬ dwabiu, np. kapiela Mueller'a. Po przecia¬ gnieciu na pewnej dlugosci przez taka ka¬ piel materjal sztuczny wprowadza sie do drugiej kapieli, uplastyczniajacej juz skrzepniety materjal, np. do kapieli, skla¬ dajacej sie z jednego lub kilku silnych kwa¬ sów mineralnych lub zawierajacej jeden lub kilka silnych kwasów mineralnych, np. nie mniej niz 20 do 40% H2S04 lub rów¬ nowartosciowa ilosc innego silnego kwa¬ su.Bez wizgledu na to, czy uplastycznianie wedlug odmiany drugiej czesci niniejszego wynalazku przeprowadza sie w jednej lub dwóch kapielach, dzialania czynnika upla¬ styczniajacego w kapieli lub poza kapiela nie nalezy przeciagac tak dlugo, azeby spo¬ wodowac powazne uszkodzenie (lub nawet zniszczenie) skrzepnietego materjaht sztucz¬ nego. Wskutek tego w przypadkach, w któ¬ rych stosuje sie takie kapiele koagulacyjne i uplastyczniajace lub tylko uplastyczniaja¬ ce, któreby mogly zepsuc skrzepniety ma¬ terjal sztuczny, jest rzecza wazna przerwa¬ nie dzialania na materjal sztuczny, np. nit¬ ke, czynnika uplastyczniajacego w ogólno¬ sci, a silnego kwasu w szczególnosci, przez rozpoczecie czynnosci plókania we wlasci¬ wym czasie lub przez uzycie innych srod¬ ków, np. przez wystawienie sztucznego ma- terjalu, np. nitek, na dzialanie niskiej tem¬ peratury. Wstrzymanie dzialania czynnika uplastyczniajacego w ogólnosci, a dziala¬ nia silnego kwasu w szczególnosci, usku¬ tecznia sie najlepiej przed doprowadza¬ niem lub gdy sztuczny materjal, wzglednie nitki, doprowadza sie do przyrzadów zbior¬ czych (cewek, motowidel, wirówek i t. d.).Przerwanie dzialania czynnika uplastycz¬ niajacego, a zwlaszcza silnego kwasu mine¬ ralnego, mozna odlozyc na krótki czas tylko w takim razie, jezeli materjaly sztuczne, zwlaszcza nitki, sa ulozone w bardzo cien¬ kich warstwach. Jednakze ze wzgledów praktycznych ukladanie nitek w cienkich warstwach nie jest korzystne.W razie potrzeby materjaly sztuczne, np. sztuczne nitki, mozna poddac dodatko¬ wemu wyciaganiu podczas kazdego okresu ich wyrobu, np. miedzy wylotem lub dysza przedzalnicza i przyrzadem zbiorczym, to znaczy przez poddawanie ich wyciaganiu wiekszemu od potrzebnego do utworzenia sztucznego materjalu lub nitki i do prze¬ prowadzenia jej od dyszy do przyrzadu zbiorczego. Wyciaganie to mozna uskutecz¬ niac kazdym ze znanych sposobów, albo w kapieli kóagulacyjnej lub koagulacyjnej i uplastyczniajacej, albo miedzy kapie¬ la koagulacyjna lub koagulacyjna i upla¬ styczniajaca oraz przyrzadem zbiorczym, albo wreszcie w obu miejscach. Mozna — 6 —qp, obrac odpowiednio duza odleglosc miedzy przyrzadem zbiorczym i kapie¬ la, albo mozna prowadzic materjal sztucz¬ ny lub nitke zapomoca drazków, haczy¬ ków, dookola krazków i t. d., umieszczo¬ nych w kapieli koagulacyjnej lub koagu¬ lacyjnej i uplastyczniajacej, albo miedzy kapiela koagulacyjna lub koagulacyjna i u- plastyczniajaca oraz przyrzadem zbior- ozyim, albo jednoczesnie w kapieli koagula¬ cyjnej lub koagulacyjnej i uplastyczniaja¬ cej oraz miedzy kapiela koagulacyjna lub koagulacyjna i uplastyczniajaca a przyrza¬ dem zbiorczym. Wyciaganie mozna rów¬ niez uskuteczniac przez zastosowanie bar¬ dzo duzej szybkosci wyciagania lub prze¬ dzenia, np. 100 do 120 m na minute. Duza szybkosc wyciagania lub przedzenia jest zwykle korzystna tam, gdzie pozadana jest praca z dodatkowem wyciaganiem, lecz gdzie nie stosuje sie specjalnych zabiegów podczas wyrobu sztucznego materjalu lub przedzenia sztucznych nitek, w celu wycia¬ gania sztucznego materjalu lub nitek.Oprócz tego mozna zmieniac w szero¬ kich granicach inne warunki pracy przy wykonywaniu drugiej czesci sposobu we¬ dlug wynalazku — to znaczy podczas wy¬ robu sztucznego materjalu — a mianowicie: temperature kapieli koagulacyjnej lub koa¬ gulacyjnej i uplastyczniajacej, czas zanu¬ rzania materjalu sztucznego, np. nitki, w kapieli koagulacyjnej lub koagulacyjnej i uplastyczniajacej, szybkosc wyciagania i przedzenia, dlugosc przejscia materjalu sztucznego, np. nitki, przez powietrze mie¬ dzy kapiela koagulacyjna lub koagulacyjna i uplastyczniajaca oraz przyrzadem zbior¬ czym, oraz, jezeli stosuje sie dodatkowe napiecie, jego stopien.Odsiaritowywanie i (lub) oczyszczanie sztucznych materjalów, otrzymanych we¬ dlug niniejszego wynalazku, mozna usku¬ teczniac w znany sposób, np. sposobem, opi¬ sanym w patencie Nr 15421.Po plókaniu materjaly sztuczne, np. nit¬ ki, mozna poddac dziaila-fini pary lub pod¬ grzewac przed lub po zabiegu suszenia.W razie potrzeby rozciagliwosc sztucz¬ nych materjalów zwlaszcza nitek, otrzyma¬ nych sposobem wedlug wynalazku, mozna zwiekszyc dodatkowo przez potraktowa¬ nie ich czynnikami, powodujacemi ich kur¬ czenie sie, np. sposobem, opisanym w pa¬ tentach Nr 13227, Nr 17425, Nr 19700 oraz w patencie angielskim Nr 323732.Jest rzecza niemozliwa wskazanie kaz¬ dego wlasciwego warunku pracy w kaz¬ dym poszczególnym przypadku i rozumie sie, ze nie mozna uniknac wstepnych do¬ swiadczen, w celu przekonania sie, jakie warunki sa niezbedne do osiagniecia powo¬ dzenia przy uzyciu danej celulozy, zwla¬ szcza w postaci alkalicelulozy, danego spo¬ sobu ksanlogenowania, danej postaci wis¬ kozy, danego odczynnika lub mieszaniny odczynników wyzej wspomnianego typu, zwlaszcza stosunku ilosciowego, szczegól¬ nych warunków pracy, takich jak tempe¬ ratura, czas lub podobne, w okresie dziala¬ nia na wiskoze obranym zwiazkiem lub zwiazkami, oraz poszczególnych czynnosci, zwiazanych z druga czescia przedmiotu wy¬ nalazku, t. j. z wytwarzaniem materjalów sztucznych, np. czynnosci przedzenia.Ponizej podano szereg przykladów, w celu praktycznego wyjasnienia wynalazku, który jednakze w zadnym razie nie ograni¬ cza sie do tych przykladów lub do warun¬ ków pracy, podanych w tych przykladach, takich, jak stosunki wagowe, temperatura, okresy trwania reakcji, lepkosc uzytych ma¬ terjalów wyjsciowych albo sklad kapieli przedzalniczych i t. d. Czesci podano w sto¬ sunku wagowym.Przyklady 1 (a do p). 100 czesci miazgi drzewnej lub wlókien bawelnianych zanu¬ rza sie w 2000 czesci 18%-owego roztworu sody zracej w temperaturze 15°C i pozosta¬ wia sie w tej kapieli przez 3 godziny. Na¬ stepnie alkaliceluloze prasuje sie, az waga jej zmniejszy sie do 300 — 400 czesci, a na- — 7 —stepnie utrzymuje sie w ciagu 2,5 do 3 go¬ dzin w temperaturze 11 do 15°C, poczem dodaje sie 60 czesci dwusiarczku wegla, przyczem ten ostatni dziala okolo 8 godzin w temperaturze 18 do 20°C.Jezeli obrana celuloza bez dojrzewania alkalicelulozy daje wiskoze, wykazujaca zadany stopien lepkosci, to siarczku we¬ gla dodaje sie natychmiast lub wkrótce po podgrzewaniu. Jezeli jednakze lepkosc wi¬ skozy, otrzymanej z obranej celulozy, jest bez dojrzewania alkalicelulozy wieksza od zadanej, to siarczku wegla dodaje sie po¬ tem, gdy podgrzana alkaliceluloza dojrza¬ la juz w znany sposób tak, az dala wis¬ koze o zadanej lepkosci.Po skonczonej reakcji z siarczkiem we¬ gla wydmuchuje sie w ciagu 10 do 15 mi¬ nut nadmiar siarczku wegla, a ksantoge- nian, otrzymany w ten sposób, rozpuszcza sie w takiej ilosci roztworu sody zracej o odpowiedniej mocy, aby otrzymac wiskoze, zawierajaca okolo 6,5% celulozy, okresla¬ nej analitycznie przez stracenie, oraz 8% NaOH.Po skonczonym procesie rozpuszczania dodaje sie do wiskozy, przy jednoczesnem mieszaniu i wzburzaniu, w malych daw¬ kach 50 czesci surowego (to znaczy w zwy¬ kly sposób uwolnionego od cieczy macie¬ rzystej przez odlanie) lub oczyszczonego (np. przez wydzielenie zapomoca trój¬ chlorku wegla, przez rozpuszczenie w alko¬ holu i stracenie trójchlorkiem wegla, przez oddestylowanie w prózni skladników lot¬ nych w temperaturze 92°C i pod cisnieniem okolo 15 do 18 mm, przez oddestylowanie skladników lotnych w temperaturze 110°C, albo przez oddestylowanie lotnych skladni¬ ków w temperaturze 125 — 150°C pod ci¬ snieniem okolo 15 — 18 mm) produktu, o- trzymanego wiedlug przykladu 1 patentu Nr 20315 przez wpuszczenie 90 czesci1 wod¬ nego roztworu krystalicznego siarczku sodu Na%S . 9H20 o 50%-owej mocy cienkim strumieniem do 1000 czesci a-dwuchlorohy* dryny .przy jednoczesnem mieszaniu. Zmie¬ szanie roztworu siarczku sodu z a-dwu- chlorohydryna trwa okolo pól godziny, przyczem w ciagu tego czasu temperatura mieszaniny reakcyjnej stopniowo wzrasta od temperatury pokojowej do 60 — 70°C.Po zmieszaniu calkowitej ilosci roztworu siarczku sodu z a-dwuchlorohydryna mie¬ szanine reakcyjna miesza sie dalej w ciagu 6 — 8 godzin, podczas których mieszanina oziebia sie do temperatury pokojowej. Na¬ stepnie mieszanine reakcyjna pozostawia sie przez cala noc w temperaturze pokojo¬ wej, poczem produkt reakcji osadza sie na dnie naczynia w postaci niemal przezroczy¬ stej, bezbarwnej, ciagliwej, substancji olei¬ stej. Substancje te oddziela sie od cieczy macierzystej albo zapomoca leju oddziela¬ jacego albo przez odlanie lub wypompowa¬ nie cieczy macierzystej.Przed wyciaganiem nitek roztwór doj¬ rzewa w ciagu blisko 72 godzin w tempera¬ turze 20°C, podczas tego roztwór przece¬ dza sie 3—4 razy przez tkanine bawelniana, przyczem ostatni raz przecedza sie na krót¬ ko przed rozpoczeciem wyciagania wlókien.Wyciaganie nitek odbywa sie w naste¬ pujacy sposób. a. Roztwór przeciska sie z szybkoscia 3 cm na minute przez dysze platynowa, po¬ siadajaca 100 otworków o srednicy 0,08 mm, do kapieli, zawierajacej 50 — 57% H2S0± i posiadajacej temperature 16°C, przyczem dlugosc czesci nitki, zanurzonej w kwasie siarkowym, wynosi 20 — 80 cm.Nastepnie nitke prowadzi sie na przestrze¬ ni 70 — 120 cm przez powietrze i nawija sie na cewke, obracajaca sie tak, aby nitka byla wyciagana z szybkoscia okolo 30 m na minute. Dolna czesc cewki obraca sie w wodzie, wskutek czego kwas siarkowy zo¬ staje rozpuszczony w wodzie, gdy nitka zbliza sie juz do cewki. Nastepnie nitki plo¬ che sie, skreca, oczyszcza, np. wedlug spo¬ sobu, opisanego w patencie Nr 15421, albo raz jeszcze plócze zapomoca goracej piry- — 8 —dyny, alkoholowego lub wodnego roztworu fenolu lub podobnego materjalu, w razie potrzeby sie bieli, a nastepnie wykoncza w zwykly sposób. b. Sposób przeprowadza sie tak, jak podano w punkcie a, z ta tylko róznica, ze podczas przechodzenia miedzy kapiela przedzalnicza a cewka nitke poddaje sie w dowolny znany sposób dodatkowemu nate¬ zeniu, c. Sposób przeprowadza sie tak, jak podano w punktach a i b, z ta róznica, ze temperatura kapieli wynosi 0°C. d. Sposób przeprowadza sie tak, jak podano w punktach a i b, z ta róznica, ze temperatura kapieli wynosi 30° doAOPC e. Sposób postepowania jest taki sam, jak podano w punktach a, b, c lub d, z ta tylko róznica, ze odprowadza sie 6<2 om3 roztworu przedzalniczego na minute, nitki wyciaga sie z szybkoscia 40 m na minute, a kapiel zawiera 54 — 58% H2SO±./. Sposób postepowania jest taki sam, jak podano w punktach a, 6, c lub d, z ta tylko róznica, ze odprowadza sie na minute 3,3 cm3 roztworu, dysza platynowa zawie¬ ra 54 otworków o srednicy 04 mm, szyb¬ kosc wyciagania nitek wynosi 18 m na mi¬ nute, a kapiel zawiera 58 — 62% H^SO^. g. Sposób postepowania jest taki sam, jak podano w punktach a, b, c lub d, z ta róznica, ze dysza platynowa posiada 24 o- tworków o srednicy 0,1 mm, szybkosc wy¬ ciagania wynosi 18 m na minute, a kapiel zawiera 58 — 62% H2S04. h. Sposób postepowania jest taki sam, jak podano w punkcie a, z ta róznica, ze roztwór odplywa z szybkoscia 14 cm3 na minute, a szybkosc wyciagania nitek wy¬ nosi okolo 100 do 120 m na minute. i. Sposób postepowania jest taki sam, jak podano w punktach ze kwas siarkowy jest od poczatku nasyco¬ ny siarczanem sodu lub magnezu albo dwu¬ siarczkiem amonu. k. Sposób postepowania jest taki sam, jak podano w* punkcie i, z ta róznica, ze kwas siarkowy jest nieco mocniejszy, ani¬ zeli przecietnie, o 2 — 6% H2S04./. Sposób postepowania jest taki sam, jak podano w punktach a do h, z ta rózwica, ze kapiel koagulacyjna zawiera 20 do 40% H2S0,. . . m. Sposób postepowania jest taki sam, jak podano w punkcie7, z ta róznica, ze ka¬ piel koagulacyjna jest nasycona siarczanem sodu, dwusiarczanem sodu lub dwusiarczar nem amonu. n. Sposób postepowania jest taki sani, jak podano w punktach a do h, z ta róznica, ze kapiel zawiera 10 do 15% kwasu siarko¬ wego. o. Sposób postepowania jest taki sam, jak podano w punktach a do A, z ta rózni¬ ca, ze kapiel jest roztworem, zawierajacym 15 — 20% H2S04 i 15% siarczanu so¬ du. p. Sposób postepowania jest taki sam, jak podano w punktach a do h, z ta róznica, ze kapiel jest roztworem* zawierajacym 8^ 12% H2S04 i 28% Na2S04, przyczem tem¬ peratura kapieli wynosi albo 16°C, .albo 40 —45°C Przyklady 2 /er do p). Sposób przepro¬ wadza sie tak, jak podano w odpowiednich przykladach 1 (a do p), z ta róznica, ze na wiskoze dziala sie zamiast 50 czesciami 40 czesciami surowego lub oczyszczonego pro¬ duktu, otrzymanego wedlug przykladu 1 pa¬ tentu Nr 20315.Kwasy, uzyte w kapielach wedlug przy¬ kladów 2 (a do i), sa nieco mocniejsze, niz w przykladach 1 (a do i).Przyklady 3 (a do p). Sposób postepo¬ wania jest taki sam, jak podano w odpo¬ wiednich przykladach 1 (a do p) lub 2 (a do p), z ta tylko róznica, ze roztwór prze¬ dzalniczy dojrzewa 48 — 96 godzin.Przyklady 4 (a do p). Proces przepro¬ wadza sie tak, jak podano w odpowiednich przykladach 1 (a do p}, z ta róznica, ze za¬ miast 50 czesciami dziala sie na wiskoze 30 — 9 —Czesciami surowego lufo dtóyszczcktego pro¬ duktu, otrzymanego wedlug przykladu 1 patentu Nr 20315, a roztwór przedzalniczy, otrzymany w ten sposób, dojrzewa przez 96 do 100 godzin.Zawartosc kwasów w kapielach wedlug przykladów a do i jest wieksza (np. o 3 — 6% H2SOJ niz w przykladzie 1 (a do i).Przyklady 5 (a do p). sposób postepo¬ wania jest taki sam, jak podano w odpo¬ wiednich przykladach 3 (a do p) lub 4 (a do pj, z ta róznica, ze ksantogenian celulo¬ zowy rozpuszcza sie w takiej ilosci roztwo¬ ru wodorotlenku sodu o odpowiedniej mo¬ cy, aby otrzymac wiskoze, zawierajaca o- kolo 6,5% celulozy, okreslanej analitycz¬ nie przez stracenie, oraz 5% NaOH.Przyklady 6 (a do p). Wiskoze macie¬ rzysta przygotowywa sie tak, jaJk to podano w przykladach 1, z ta róznica, ze jako ce¬ luloze wyjsciowa stosuje sie taka miazge drzewna lub wlókna bawelniane, aby o- trzymac wiskoze o zadanym wysokim stopniu lepkosci, a w celu rozpuszczenia ksantogenianu bierze sie taka ilosc sody zracej i wody, aby otrzymac wiskoze, za* wierajaca okolo 3% celulozy (okreslanej analitycznie) i 5% NaOH, przyczem lep¬ kosc wiskozy, otrzymanej w ten sposób, wy¬ nosi okolo 1 do 2, w porównaniu z gliceryna o 31°Be (ciezar wlasciwy 1,26), Natychmiast po rozpuszczeniu ksanto¬ genianu celulozy laczy sie z wiskoza 50 cze¬ sci surowego lub oczyszczonego produktu, otrzymanego wedlugl przykladu 1 patentu Nr 20315, przyczem roztwór, otrzymany w ten sposób, pozostawia sie w celu dojrzewa¬ nia na przeciag 72—-96 godzin w tempera¬ turze 15aC, Nastepnie przedzie sie tak, jak podano w przykladach 1 (a do h), z ta tylko rózni¬ ca, ze szybkosci odprowadzania roztworów przedzalniczych na minute i zawartosc H2S04w kapielach przedzalniczych sa na¬ stepujace.Sposoby przedzenia a, b, c i d.Ilosc roztworu przedzalniczego, odpro¬ wadzanego na minute: okolo 6,8 cm3; za¬ wartosc H2S04 w kapieli przedzalniczej: 55 — 65%.Sposób przedzenia e. Ilosc roztworu przedzalniczego, odprowadzanego na minu¬ te: okolo 14,3 cm3; zawartosc H2S04 w ka¬ pieli przedzalniczej: 57 — 67%.Sposób przedzenia /. Ilosc roztworu przedzalniczego, odprowadzanego na minu¬ te: okolo 7,6 cm3; zawartosc H2S04 w ka¬ pieli przedzalniczej: 57 — 67%, Sposób przedzenia g. Ilosc roztworu przedzalniczego, odprowadzanego na minu¬ te: okolo 6,8 cm3; zawartosc H2S04 w ka¬ pieli przedzalniczej: 56 — 66%* Sposób przedzenia h. Ilosc roztworu przedzalniczego, odprowadzanego na minu¬ te: okolo 32 cm3; zawartosc H2S04 w ka¬ pieli przedzalniczej: 57 — 67 %. i. Sposób postepowania jest taki sam, jak podano w punktach a lub hf z ta rózni¬ ca, ze kwas siarkowy jest nasycony siarcza¬ nem sodu lub magnezu. k. Sposób postepowania jest taki sam, jak podano w punkcie i, z ta róznica, ze moc kwasu siarkowego jest nieco wieksza, przecietnie o 2 —6% H2S04./. Sposób postepowania jest taki sam, jak podano w punktach a do h, z ta róznica, ze kapiel koagulacyjna zawiera 40% H2S04. m. Sposób postepowania jest taki sam, jak podano w punkcie /, z ta tylko róznica, ze kapiel koagulacyjna jest nasycona siar¬ czanem sodu, lub dwusiarczanem sodu albo amonu. n. Sposób postepowania jest taki sam, jak podano w punktach a do h, z ta tylko róznica, ze kapiel przedzalnicza zawiera 10 — 15% kwasu siarkowego; o. Sposób postepowania jest taki sam, jak podano w punktach a do h, z ta róznica, ze kapiel przedzalnicza jest roztworem, za¬ wierajacym 15% H2S04 i 15%—20% siar¬ czanu sodu. - 10 —p. Sposób postepowania jest taki sam, jak podano w punktach a do h, z ta róznica, ze kapiel przedzalnicza jest roztworem, za¬ wierajacym 8 — 12% H2SO± oraz 28% Na2S04, przyczem temperatura kapieli przedzalniczej wynosi albo 16°C, albo 40— 45°C.Przyklady 7 (a do p). Sposób postepo¬ wania jest taki sam, jak podano w odpo¬ wiednich przykladach 6 (a do p)f z ta róz¬ nica, ze zamiast 50 czesci bierze sie 75 cze¬ sci surowego lub oczyszczonego .produktu, otrzymanego wedlug przykladu 1 patentu Nr 20315.Przyklady 8 (a do p). Sposób pompo¬ wania jest taki sam, jak podano w odpo¬ wiednich przykladach 6 (a do p), z ta róz¬ nica, ze bierze sie tylko 30 czesci surowego lub oczyszczonego .produktu, otrzymanego wedlug przykladu 1 patentu Nr 20315, przy¬ czem kwasy w kapielach przedzalniczych w przykladach a do k sa nieco mocniejsze (mniej wiecej o 2 do 5% przecietnie), niz w przykladach 6 (a do k).Prryfklady 9 (a do p). Sposób postepo¬ wania jest taki sam, jak podano w odpo¬ wiednich przykladach 1 (a do p) do 8 (a do p), z ta róznica, ze zamiast produktów, o- trzymanych wedlug przykladu 1 patentu Nr 20315, bierze sie rozpuszczalna w eterze czesc, wydzielona z jej roztworu w eterze przez;oddestylowanie eteru lub przez strace¬ nie trójchlorkiem wegla produktu, otrzyma¬ nego wedlug przykladu 2 patentu Nr 20315 przez wpuszczenie 1860 czesci wodnego roztworu krystalicznego siarczku sodu (Na2S . 9H20) o 50%-owej mocy cienkim strumieniem do 1000 czesci a-dwtuchlorohy- dryny, jednoczesnie ciagle mieszajac Zmie¬ szanie roztworu siarczku sodu z a-dwuchlo- rohydryna zajmuje okolo 2% godziny, przyczem w ciagu tego czasu temperatura mieszaniny reakcyjnej stopniowo wzrasta z temperatury pokojowej do 60 — 70°C. Po zmieszaniu calkowitej ilosci roztworu .siarczku sodu z a-dwuchlorohydryna mie¬ szanine Reakcyjna miesza sie dalej w ciagu 6 do 8 godzin, podczas których mieszanina oziebia sie do temperatury pokojowej. Na¬ stepnie mieszanine reakcyjna pozostawia sie przez noc w temperaturze pokojowej, poczem produkt reakcji osadza sie na dnie naczynia w postaci niemal przezroczystej i bezbarwnej, cdagliwej, substancji r cleistej, Substancje te oddziela sie od cieczy macie¬ rzystej albo przez oddzielenie jej od cie¬ czy macierzystej w leju oddzielajacym, alr bo przez odlanie lub wypompowanie cip; czy macierzystej. Surowy produkt reakcji sklada $ie z dwóch produktów, z których je¬ den jest rozpuszczalny w eterze, Wskutgk tego surowy produkt reakcji mozna rozlo¬ zyc na te dwa skladniki zapomoca ekstrak¬ cji eterem przy jednoczesnem wstrzasaniu lub podobnem wzburzaniu- Aby wydzielic rozpuszczalna w eterze czesc prodpktu reakcji od jego roztworu w eterze, roztwór ten, najlepiej po uwolnieniu przynajmniej od czesci eteru przez oddestylowanie, stra¬ ca sie trójchlorkiem wegla, poczem w razie potrzeby mozna go raz lub kilka razy spló- kac trójchlorkiem wegla, jednoczesnie wstrzasajac go lub wzburzajac. Po uwolnie¬ niu od eteru i trójchlorku wegla przez od¬ parowanie pod zmniejszonem cisnieniem skladnik produktu reakcji, rozpuszczalny w eterze, tworzy klarowna substancje ole¬ jowa, Nierozpuszczalna w eterze czesc pro¬ duktu reakcji, po uwolnieniu od przylega¬ jacego do niej eteru przez odparowanie ete¬ ru, najlepiej pod zmniejszonem cisnieniem, tworzy ciagliwa, klarowna substancje po¬ dobna do miodu.Przyklady 10 (a do p). Sposób postepo¬ wania jest taki sam, jak podano w odpo¬ wiednich przykladach X (a do p) do 8 (a do p), z ta róznica, ze zamiast produktów, otrzymanych wedlug przykladu 1 patentu Nr/ 20315, bierze sie nierozpuszczalna w eterze czesc produktu, otrzymanego wedlug przykladu 2 tegoz patentu, przyczem za¬ wartosc H2SOA w kapielach przedzalni- — 11 —cifitych fa ^o £^ jest wieksza o blisko 2 do 6% ,iriz w przykladach 1 / Przyklady 11/a do p^. Sposób postepo¬ wania jest taki sam^ jak podano w odpo¬ wiednich przykladach 1 (a do p) do 8 /« do p) z ta róznica, ze zamiast produktów, otrzymanych wedlug przykladu 1 patentu Nr. 20315, bierze sie produkt, otrzymany wedlug przykladu 5 tegoz patentu, 1000 czesci a-dwuchlorohydryny miesza «ie z 840 czesciami ^alkoholu 95%-owego i ogrzewa.Skorotylko roztwór a-dwuchlorohydryny w alkoholu zaczyna wrzec, wówczas roztwór 1864 czesci Na2S . 9H±0 w okolo 8000 czesciach alkoholu 95% -owego, przegrzany do blisko 80*^0, dodaje sie-do., alkoholowego roztworudwuchlorohydryny w malych daw¬ kach, przycizem dodawanie calkowitej ilosci roztworu siarczku sodu trwa okolo pól go¬ dziny. Mieszanine podgrzewa sie nadal w ciagu dalszych 1 — 2 godzin, poczem ozie¬ bia sie mase reakcyjna. Jest to klarowna, prawie bezbarwna ciecz, znajdujaca sie nad krystaliczna wiarstwa (NaCl). Alkoholowy roztwór produktu reakcji uwalnia sie na¬ stepnie od chlorku sodu (przez filtrowanie, odlanie lub w podobtoy sposób, a alkohol od¬ parowuje sie pod zmniejszonem cisnieniem.Otrzymany produkt jest zóltawa, klarowna, ciagliwa substancja oleista.Przyklady 12 (a do p). Sposób postepom Wania jest taki sam, jak podano w odpo¬ wiednich przykladach 1 (a do p) do 8 (a do p)% z ta róznica, ze zamiast produktów, otrzymanych wedlug przykladu 1 patentu Nr 20315, bierze sie produkt wedlug przy¬ kladu 3 lub 4 tegoz patentu. (Przyklad 3 patentu Nr 20315* 1000 czesci ce-dwiuchlo- Tohydryny miesza sie z 840 czesciami alko¬ holu 95 % -owego i ogrzewa. Skoro tylko roz¬ twór ^dwuchiorohydryay w alkoholu za¬ czyna wrzeó, wówczas roztwór 466 czesci tfaji ? 9ff^0 w okolo 2000 czesci alkoholu 95% -owego, przegrzany do blisko 80°C, do¬ daje sie do alkoholowego roztworu dwiu- chloróbydtfyny w malych dawkafch, przy- czem dodawanie calkowitej ilosci roztworu siarczku sodu trwa okolo pól gpdzjay. Mie¬ szanine podgrzewa sie nadal w ciagu dal¬ szych 1 — 2 godzin, poczem oziebia sie ma¬ se reakcyjna. Jest to klarowna, prawie bez¬ barwna ciecz, znajdujaca sie nad krysta¬ liczna warstwa (NaCIJ. Alkoholowy roz^ twór produktu reakcji uwalnia sie nastep¬ nie od chlorku sodu przez filtrowanie, odla¬ nie lub w podobny sposoby a alkohol odpa¬ rowuje sie pod zmniej&zonem cisnieniem- Produkt jest zóltawa, klarowna, umiarko¬ wanie ciagliwa substancja oleista.Przyklad 4 patentu Nr 20315. Przebieg procesu jest taki sam, jak w przykladzie 3, zachodzi dylko ta róznica, ze zamiast 466 czesci siarczkusodu, rozpuszczonego w 2000 czesci alkoholu, bierze sie 932 czesci siarcz¬ ku sodu, rozpuszczonego w 4000 czesci al¬ koholu. :Otrzymany produkt jest zólta¬ wa klarowna, ciagliwa substancja olei¬ sta.Przyklady 13 {a do p). Przebieg proce¬ su jest taki sam, jak podano w odpowied¬ nich przykladach 1 (a do p) do 8 (m do p), z ta róznica, ze zamiast produktów, otrzy¬ manych wedlug przykladu 1 patentu Nr 20315, foderze sie produkty, otrzymane we¬ dlug przykladu 6 tegoz patentu. Mieszani¬ ne, skladajaca sie z 1000 czesci a-dwuchlo- rohydryny i 770 czesci alkoholu 95 % -owe¬ go podgrzewa sie az do wrzenia, poczem do¬ daje sie do niej malemi .dawkami roztwór 554 czesci wodorosiarczku potasu w 1850 czesciach alkoholu 95 % -owego. Dodawanie calkowitej ilosci roztworu wodorosiarczku potasu zajmuje mniej wiecej 1 do 1% go¬ dziny, poczem mieszanine reakcyjna gotuje sie w ciagu jednej do dwóch godzin. Po o- ziebieniu do temperatury pokojowej mie¬ szanine reakcyjna uwalnia sie od chlorku potasu przez przefiltrowanie, odwirowanie lub w podobny sposób, a wode, zawarta w przefiltrowanym produkcie, odparowuje sie pod zmniejszonem cisnieniem. Otrzymany produkt fest klarownym, ciagliwym olejem, — 12 —posiadajacym przykra wonrz którego uzy¬ wa sie albo frakcje, destylujaca pod znaniej- szotiem cisnieniem w temperaturze 65 do 1O0°C, albo frakcje, destylujaca pod zmiiiej- szonem cisnieniem w temperaturze 100 ^~ 140°C, albo tez rozpuszczalna w alkoholu czesc produktu lub, wreszcie, czesc produk¬ tu, nierozpuszczalna w alkoholu.Przyklad 14. Jeden z roztworów prze¬ dzalniczych, otrzymanych wedlug jednego z poprzednich .przykladów, przedzie sie w znany sposób w kapielach nastepujacych: 1. w roztworze siarczanu amonu 25 —^ 30%-owym; 2. w kapieli, skladajacej sie z 500 cze¬ sci dwusiarczanu sodu, 76 czesci kwasu siar¬ kowego o 66°Be i 587 czesci, wody, przyczem kapiel te mozna utrzymywac w temperatu¬ rze pokojowej lub w temperaturze podwyz¬ szonej, np. 45°C; 3. w kapieli, skladajacej sie z 982 czesci wody, 180 czesci siarczanu sodu, 60 czesci siarczanu amonu, 135 czesci glukozy i 128 czesci kwasu siarkowego o 66°Be.Skrzepnieta nitke wprowadza sie z jed¬ nej z wyzej wyszczególnionych kapieli do kapieli, zawierajacej: 1. kwas siarkowy o 70% ff2S04 lub 2. kwas siarkowy o 60 — 65% H2SOA, 3. kwas siarkowy o 55% H2SO±, 4. roztwór 13,3 czesci siarczanu sodu w 120 czesciach wagowych kwasu siarkowego o 55 — 70% H2S04.Temperature drugiej kapieli mozna u- trzymywac ponizej temperatury pokojowej, np. 0 do 10°C, w temperaturze pokojowej, lub nawet powyzej temperatury pokojowej, np. 25 do 45°C.Czesc nitki, zanurzona w drugiej kapie¬ li, moze byc mala, np. 20 cm, albo tez du¬ za, np. 30 — 120 cm lub wiecej.Nitki mozna wyciagac zapomoca jedne¬ go ze znanych sposobów albo w drugiej ka¬ pieli, albo po jej opuszczeniu.Nastepnie nitki zbiera sie, usuwajac jed¬ noczesnie lub rozpuszczajac kwas siarkowy przez: splókiwanie, jak opisano wyzej, po- czem nitki plócze sie i wykoncza w sposób opisany w przykladzie 1.Przyklad 15. Sposób postepowania jest taki sam, jak podano w dowolnym z poprzednich przykladów, z ta róznica, ze przy przyrzadzaniu alkalicelulozy, z której ma sie otrzymac wiskoze, celulozy nie mo¬ czy sie w nadmiarze roztworu sody zracej, a nadmiaru tego roztworu nie usuwa sie na¬ stepnie przez prasowanie, odwirowanie lub podobne postepowanie, lecz celuloze miesza sie od samego poczatku z proporcjonalna iloscia roztworu sody zracej (np. 18—20%- owego), zawierajacej tyle (lub mniej) NaOH, ile ma posiadac otrzymana wi¬ skoza. Przez mieszanie np. (w odpo- wiedniem urzadzeniu lub w tak zwa¬ nej maszynie prózniowej Werner'a-Pflei- derer'a) 100 czesci celulozy z 400 do 600 czesciami roztworu sody zracej o mocy 18 — 20% tak dlugo, az masa stanie sie jednolita, a nastepnie przez dodanie 60 czesci siarczku wegla, pozwalajac mu dzia¬ lac W ciagu kilku godzin, i wreszcie przez rozpuszczenie, odpowiednio do stosunku NaOH, zadanego w wiskozie, masy ksanto- genianowej w wodzie lub w rozcienczonym roztworze sody zracej, mozna latwo otrzy¬ mac wiskozy, których sklad jest jednako¬ wy lub podobny do skladu wiskoz, uzytych w poprzednich przykladach, przyczem na¬ stepne czynnosci sa oczywiscie takie same, jak ^w poprzednich przykladach.We wszystkich poprzednich przykla¬ dach, o ile dotycza one uzywania silnego kwasu lub innego czynnika uplastyczniaja¬ cego, który, dzialajac przez dluzszy czas na nitke, móglby ja uszkodzic, dzialanie kwasu mozna równiez przerwac przez poddanie nitek, opuszczajacych kapiel, skladajaca sie z silnych kwasów lub zawierajaca te kwasy, dzialaniu niskiej temperatury, np. —5 do —15°C, przed plókaniem ich, có mozna uskuteczniac np. przez nawijanie ich na wydrazona cewke, zawierajaca srodek — 13 —ehlodzAczyr np. staly kwas weglowy lub mie¬ szanine zamrazajaca, np. lud z sola.Przyklady wytwarzania wlókien pecz¬ kowych wynikaja same przez sie z poprzed¬ nich przykladów.Nitki mozna ogrzewac po osuszeniu lub poddawac dzialaniu pary w temperaturze wysokiej (np. 100°C do 110°C) przed lub po osuszeniu.Przyklad 16. Roztwór przedzalniczy, otrzymany w sposób, opisany w jednym z poprzednich przykladów, wprowadza sie w znany sposób w jedna z koagulacyjnych lub koagulacyjnych i uplastyczniajacych kapie¬ li, wyszczególnionych w powyzszych przy¬ kladach, przez odpowiedni lejek lub szpa¬ re, a skrzepnieta tasme filmowa, po przej¬ sciu przez te kapiel, plócze sie w znany sposób i suszy.Przyklad 17. Tkanine bawelniana im¬ pregnuje sie, nasyca lub powleka raz lub kilka razy w odpowiedniej maszynie, np, w nakladarce, powlekarce lub w natryskowni- cy, roztworem przedzalniczym, otrzymanym W sposób, opisany w jednym z poprzednich pnzykladów. Do roztworu tego mozna do¬ dac materjalu wypelniajacego, np. talku, glinki porcelanowej (kaolinu) (np. w ilosci 100 — 200% w stosunku do ciezaru celulo¬ zy), barwnika lub pigmentu, jak miki luib sadzy (lampowej). Nastepnie bez suszenia lub po osuszeniu, w razie potrzeby w sta¬ nie naciagnietym, przepuszcza sie powyzsza tkanine przez kapiel, posiadajaca sklad jed¬ nej z kapieli koagulacyjnych lub koagula¬ cyjnych i uplastyczniajacych, wyszczegól¬ nionych w powyzszych przykladach. Na¬ stepnie tkanine, powleczona lub pociagnie¬ ta warstwa roztworu, plócze sie i suszy.Przyklad 18. Ksantogenian celulozy, to jesft mase reakcyjna, otrzymana po na- siarczkowaniu wedlug przykladu 1 a, roz¬ puszcza sie w takiej ilosci sody zracej i wo¬ dy, aby otrzymac wiskoze, zawierajaca o- kolo 15 — 20% celulozy, dajacej sie anali¬ tycznie okreslic, i 8 —10% sody zrace]. Po rozpuszczeniu w temperaturze 15 — 20°C miesza sie lub ugniata z wiskoza 10 do 20 czesci jednej ze schlorowanych tiogliceryn lub glicerynosiarczków, podanych w po¬ przednich przykladach, poczem albo bezpo¬ srednio po wcieleniu schlorowanej pochod¬ nej siarki, lub po pozostawieniu masy na przeciag 12 do 24 godzin w temperaturze 10 do 15°C, ciastowatego roztworu uzywa sie do sklejania jednej lub kilku par arkuszy tektury, grubego sukna lub podobnego ma¬ terjalu. Na zadanie materjal ten mozna równiez prasowac (walcowac) lub maglo¬ wac (wygladzac). Nastepnie materjal wkla¬ da sie do kapieli koagulacyjnej lub koagu- lacyjnej i uplastyczniajacej, pozostawiajac go w niej, az kwas kapieli przeniknie przez materjal, poczem materjal sie plócze, w ce¬ lu uwolnienia go od kwasu i suszy.Przyklad 19. 10 czesci jakiejkolwiek ze schlorowanych tiogliceryn lub gliceryno¬ siarczków, podanych w poprzedniych przy¬ kladach, ugniata sie dokladnie w maszynie do ugniatania (ugniatarce) na ciasto ksan- togenianu celulozy, np. na ciasto, zawiera¬ jace 20 — 30% celulozy, dajacej sie anali¬ tycznie okreslic, i 10 — 15% sody zracej.Skoro masa stanie sie jednolita, uwalnia sie ja od pecherzyków gazowych (o ile sie w niej znajduja) np. w ugniatarce próznio¬ wej, a nastepnie bezposrednio po ugniata¬ niu lub po pozostawieniu jej przez 24 gpdzi- ny w temperaturze 10 do 15°C nadaje sie jej postac grubej plyty. Plyte te wklada sie nastepnie do 60%-owego kwasu siarkowe¬ go w temperaturze —5°C, w którym pozo¬ staje ona az do skrzepniecia (do ustalenia sie). Skrzepnieta plyte oplókuje sie z kwa¬ su, osusza i ewentualnie odsiarkowuje i (lub) bieli, jak opisano w przykladach, do¬ tyczacych sztucznych nitek.Przyklad 20. Zamiast zanurzania gru¬ bej plyty, jak podano w przykladzie 19, bez¬ posrednio w kwasie, mozna ja przedtem za¬ nurzyc w 25 % -owym roztworze siarczanu amonu w temperaturze 20^C, pozostawiajacja w nim przez dluzszy lub krótszy czas (odpowiednio do grubosci plyty — 10 minut do 3 godzin), a nastepnie wlozyc na krótki czas do 55 — 60%-owego kwasu siarkowe¬ go w temperaturze — 5°C, poczem oplókac i osuszyc.Przyklad 21. 1000 czesci roztworu prze¬ dzalniczego, otrzymanego w sposób, opisa¬ ny w! jednym z przykladów 1 — 13, miesza sie z 50 — 60 czesciami bieli cynkowej lub dokladnie zmielonej miki lub z 10 — 20 cze¬ sciami sadzy, a nastepnie odbija w drukar¬ ce walcowej na tkaninie bawelnianej. Po odbiciu (nadrukowaniu) i ewentualnie po osuszeniu tkanine bawelniana wklada sie do jednej z kapieli koagulacyjnych lub koa- gulacyjnych i uplastyczniajacych, wymie¬ nionych w poprzednich przykladach. Po przejsciu przez powyzsza kapiel tkanine o- plókuje sie z kwasu i osusza oraz, w razie potrzeby, odsiarkowuje i bieli.Proces niniejszy mozna równiez wyko¬ nywac w taki sposób, ze zamiast z jednym lub kilkoma zwiazkami wyzej wspomniane¬ go rodzaju, ksantogienian celulozy lub wi¬ skoze wprowadza sie w reakcje (dodatko¬ wo do reakcji z jednym lub kilkoma wyzej wymienionemi zwiazkami) z jedna lub kil¬ koma pochodnemi chlorowcowemi alkoho¬ lów dwu- lub wielowartosciowych, z jednym lub kilkoma chlorowcowemi kwasami tlu- szczowemi, z jednym lub kilkoma estrami kwasu trójtiowieglowego albo wreszcie z jednym lub kilkoma zwiazkami, któremi w patencie Nr 19693 proponowano dzialac na wiskoze, w celu otrzymania materjalu pod¬ stawowego do wyrobu sztucznych nitek lub innych produktów.O ile zwiazek lub zwiazki, które ma sie wprowadzac w reakcje z ksantogenianem celulozy (z wiskoza) w dodatku do jednego lub kilku dwu- lub wielowartosciowych zwiazków organicznych, zawierajace co naj¬ mniej jeden atom siarki i co najmniej jed¬ na pozostalosc kwasowa, np. jeden atom chlorowca (halogenu), sa uzyte lub moga byc uzyte jako materialy wyjsciowe Ao przygotowywania dwu- lub wielowartoscio¬ wych zwiazków organicznych, zawieraja¬ cych co najmniej jeden atom siarki i co naj¬ mniej jedna pozostalosc kwasowa, np. co najmniej jeden atom chlorowca (halogenu), to powyzsze laczne zastosowanie zwiazków, nalezacych z jednej strony do grup, opisa¬ nych w niniejszym opisie, a z drugiej stro¬ ny — do zwiazków, opisanych w poprzed¬ nich ustepach, mozna uskuteczniac przez takie przygotowywanie zwiazku macierzy¬ stego, aby zawieral mala lub duza ilosc zwiazku, który ma reagowac z ksantogenia¬ nem celulozy (z wiskoza) w dodatku do jednego lub kilku dwu- lub wielowartoscio¬ wych zwiazków organicznych, zawieraja¬ cych co najmniej jeden atom siarki i co naj¬ mniej jedna pozostalosc kwasowa, np. je¬ den atom chlorowca, np. odmiane wedlug poprzednich przykladów 1 do 6, w których bierze sie surowy produkt, otrzymany we¬ dlug przykladu 1 patentu Nr 20315 i zawie¬ rajacy duza ilosc a^-dwuchlorohydryny.To skojarzone stosowanie mozna rów¬ niez uskuteczniac przez prosta reakcje ksanitogenianu celulozy (wiskozy) z jednym lub kilkoma wielowartosciowemi zwiazkami organicznemi, które zawieraja co najmniej jeden atom siarki i co najmniej jedna pozo¬ stalosc kwasowa, np. co najmniej jeden atom chlorowca (halogenu), albo tez z jedna lub kilkoma pochodnemi chlorowcowemi alko¬ holów dwu- lulb wielowartosciowych, z jed¬ nym lub kilkoma chlorowcowemi kwasami tluszczowemi, z jednym lub kilkoma estrami kwasu trójtioweglowego, wreszcie z jednym lub kilkoma odczynnikami, nalezacemi do grap, opisanych w patencie Nr 19693, przy- czem odczynniki róznych typów miesza sie z ksantogenianem celulozy (z wiskoza) al¬ bo w postaci mieszaniny (jezeli nie reaguja ze soba), albo jednoczesnie, lecz kazdy zo- sdbna, lub kolejno w dowolnym porzad¬ ku.Nizej podany przykladi podaje laczne — 15 —zastosowanie róznych rodzajów zwiazków z ksantogenianem celulozy.Pfzyklad 22. Sposób postepowania jest taki safti, jak w którymkolwiek z poprzed¬ nich przykladów, z ta tylko róznica, ze bie¬ rze sie tylko 50 — 70% calej ilosci zwiaz¬ ku, który ma reagowac z wiskoza, przyczem jednoczesnie z dodaniem tego zwiazku lub po jego dodaniu z wiskoza miesza sie (lub styka) 10 — 20 czesci a-dwuchlorohydryny, a-jednochlorohydryny, chlorohydryny ety¬ lenu, tlenku etylenu, kwasu chlorooctowego w postaci jego soli sodowej, estru gliceryny kwasu trójtioweglowego, chlorku etylenu, /?-epidwuchlorohydryny, chlorohydryny gli¬ kolu benzylowego, chloroacetonu, dwuchlo- roacetonu, wodorochlorku /J-bromopropylo- aminy, wodorochlorku /S-chloropropyloami- ny, wodorochlorku /5-dwubromopropyloami- ny, wodorochlorku /9-dwuchloropropyIoami- ny, wodorochlorku chloroetylodwuetyloami- ny, chlorku benzoilu, p-toluenochlorku siar¬ ki, o-chloronitrobenzenu, dwubromku alko¬ holu cynaihonowego, siarczanu dwuetylowe- go, siarczanu dwumetylowego, 1 : 2-dwu- chloroeteru, kwasu glicerofosforowego lub dwuicetyny.Produkt, otrzymany w ten spo¬ sób po pozostawieniu przez 24, 48, 72 lub 96 godzin w temperaturze 15°C, podczas którego to czasu kilkakrotnie go sie przece¬ dza, przerabia sie na malerjal sztuczny w sposób, podobny do sposobów opisanych w poprzednich przykladach.Oczywiscie mozna jakimkolwiek znanym sposobem (np. przez polaczenie z roztwo¬ rem, sluzacym do wyrobu materjalu sztucz¬ nego, gazu lub substancji, mogacej podczas krzepniecia wydzielic gaz, albo dokladnie rozdzielonej cieczy lub substancji stalej; która nie rozpuszcza sie w wiskozie, a na¬ stepnie przez usuniecie tej substancji z ma¬ terjalu sztucznego przez wylugowanie odpo- wiedniemi rozpuszczalnikami, albo, jezeli sa lotne, przez odparowanie ich w prózni al¬ bo pod cisnieniem atmosferycznem w takiej temperaturze, aby nie uszkodzic sztucznego materjalu) wytwarzac wedlug niniejszego sposobu puste wewnatrz nitki, powloki, po¬ krycia, blony lub podobnewyroby.Nastepnie Wedlug sposobu niniejszego mozna latwo wytwarzac sztuczne nitki, po¬ wloki albo blony o zmniejszonym polysku jakimkolwiek znanym sposobem, np. przez dodanie do roztworu, sluzacego do wyrobu sztucznego materjalu, takich substancyj po¬ chodzenia mineralnego, zwierzecego, roslin¬ nego lub syntetycznego, jakie, stosownie do doswiadczenia, uzyskanego w przemysle jedwabiu wiskozowego, nadaja sie do zmniejszania polysku materjalów sztucz¬ nych, jak np. olejów mineralnych, zwierze¬ cych lub roslinnych, tluszczów, mydel, we¬ glowodorów aromatycznych lub ich pochod¬ nych, zasad organicznych, jak aniliny, albo materjalów nieorganicznych (np. soli, jak siarczanu baru lub soli tytanowej), które to substancje wprowadza sie do roztworu lub wytwarza w roztworze, który ma byc zamie¬ niony na materjal sztuczny, lub tez do ma¬ terjalu sztucznego podczas jego wyrobu.W poprzednich przykladach, gdzie to jest pozadane lub korzystne, zamiast po¬ chodnych chloru mozna uzyc równowazne ilosci pochodnych bromu lub jodu i naod- wrót. ..;;¦¦; Przyklad 23. Sposób postepowania jest taki sam, jak w którymkolwiek z poprzed¬ nich przykladów, z ta róznica, ze w charak¬ terze materjalu macierzystego bierze sie za¬ miast wiskozy roztwór lub mase ksantoge- nianu celulozy, otrzyrriana wedlug którego¬ kolwiek z patentów Nr 15127, Nr 17575, Nr 15788, Nr 15806 lub patentu angielskiego Nr 357167. Innemi slowy: zwiazki, których zastosowanie stanowi ceche znamienna ni¬ niejszego wynalazku, sa polaczone zamiast z wiskoza z roztworem lub masa jednego z ksantogenianów, otrzymanych wedlug jed¬ nego ze sposobów, opisanych w przytoczo¬ nych patentach. Odnosne ksantogeniany mo¬ ga równiez zawierac pewna mniejsza lub wieksza ilosc ksantogenianu celulozy. — 16 —Jezeli roztwory i lub;iniasy ksantogenia- nów, otrzymanych wedlug sposobów, opisa¬ nych w patentach Nr 15127, 17575, 15806, 15788 lub w patencie angielskim Nr 357167, zawieraja pewne procentowe ilosci ksanto- genianów i sody zracej, równe lub zblizone do procentowej ilosci ksantogenianów i so¬ dy zracej, zawartych w wiskozach, uzytych w poprzednich przykladach, to wlasnosci i ilosci zwiazków, opisanych w jednym z po¬ przednich przykladów i wprowadzanych w (Demuth i Meyer, Roczniki Liebig'a, tom 240, str. 305 do 317), produkt dodania jodku metylu do dwuetylenodwusiarczku (De¬ muth, Meyer, jak wyzej), eter etanodwutio- etylo-^-chloroetylowy, siarczek etylo - /?- chloroetylowy, siarczek /?-/T-dwuchlorodwu- etylowy, dwusiarczek /8-/?'-dwuchlorodwu- etylowy, siarczek /?-/?-dwuchloro-a-etoksy- dwuetylochlorosulfonalowy, a-siarkowodo- ro-co-chlorostyrol w postaci jego estru kwa¬ su ksantogenowego, a-bromo-/?-oksytionaf- ten, a-dwubromo-/?-ketodwtiwodorotionaf- ten, dwubromek trójmetylo-tiosinaminy, L/fy-dwubromopropyl] izotiocyjanian, kwas tiopropionowy, fly - dwubromopropylamid, N-/?-chloroalilotiomocznik, bis-chloroacety- locystine i podobne.Przyklady powyzsze, o ile dotycza ka¬ pieli, zawierajacych duzy procent H2S0±, mozna równiez zmienic przez uzycie 28 — 40%-owego kwasu solnego zamiast silnego kwasu siarkowego. Zamiast silnego kwasu siarkowego lub kwasu solnego mozna rów¬ niez zastosowac silny kwas azotowy, np. o reakcje z ksantb£enianaxm, moga byc takie same, jak to podano w poprzednich przy¬ kladach, przyczem zamiane na materjaly sztuczne wykonywa sie tak, jak opisano w poprzednich przykladach.Zamiast chlorowanych merkaptanów lub siarczków gliceryny^ uzytych w poprzednich przykladach, mozna stosowac równowarto¬ sciowe ilosci innych zwiazków, wspomnia¬ nych w czesci opisu, poprzedzajacej przy¬ klady, np. zwiazek: ^ -——- S.C2/i5 ^^~~~~—€/ ^^____-—¦ S.C2n$ - S.CH2.CH2CI zawartosci 40 do 90% HN03, silny kwas fo¬ sforowy, np. o ciezarze wlasciwym 1 do 1,86, silny kwas arsenowy, np. o zawartosci 50 do 90% H3As04150% -otfry roztwór chlor¬ ku cynku, zawierajacy okolo 4 do 6% kwasu solnego, silny roztwór kwasu sulfonowego, np. 60 — 70% -owy roztwór kwasu benzeno- sulfonowegp, kwas fenolosulfonowy, kwas glicerosiarkowy, kwas metylosiatftowy, kwas etylosiarkowy, czyli kazdy zwiazek, który dziala uplastyczniajaco na swiezo skrzepniety materjal sztuczny, np. nitke.W poprzednich przykladach, dotycza¬ cych przygotowywania wiskozy, zamiast ce¬ lulozy siarczynowej lub wlókien, mozna stosowac jakakolwiek inna odpowiednia miazge drzewna lub produkty przemiany miazgi drzewnej lub bawelny, np. bawelne lub miazge drzewna, która przedtem po¬ traktowano na zimno lub na goraco rozcien¬ czonym kwasem, np. kwasem solnym, siar¬ kowym, albo kwasem organicznym; celuloze merceryzowana, celuloze regenerowana w kazdej korzystnej postaci, np. w postaci albo zwiazek: C2H4 C2Ha - 17 —sztucznych wlókien lub odpadków sztucz¬ nych wlókien, czyli mozna stosowac wszel¬ kiego gatunku materjal celulozowy, jaki sie stosuje lub stosowano jako materjal wyj¬ sciowy do otrzymywania wiskozy lub in¬ nych pochodnych celulozy, np. estrów lub eterów celulozy. Nadto w$£ysikie tego ro¬ dzaju zwiazki celulozy (np. odpowiednie e- tery ^alkilowe, Oksyalkilowe lub aralkilowe celulozy albo etery oksy-kwasne celulozy, albo nieorganiczne lub organiczne estry ce¬ lulozy), które zawieraja wolne jeszcze gru¬ py hydroksylowe, dostepne do ksantogeno- wania z tworzeniem sie rozpuszczalnych ksantogenianów, mozna stosowac wedlug niniejszego wynalazku ja*ko materjaly ma¬ cierzyste do przygotowywania ksantogenia- nu celulozy, w celu wprowadzenia ich w re¬ akcje z charakterystycznemi zwiazkami we¬ dlug niniejszego wynalazku.W poprzednich przykladach ksantoge- nian celulozy i (lub) jego roztwór (wisko¬ ze) mozna przygotowywac w obecnosci pew¬ nej ilosci tlenu, mniejszej od ilosci tlenu, zawartej w otaczajacem powietrzu- albo tez w nieobecnosci tlenu, przez wykonywanie wszystkich lub tylko czesci czynnosci pod zmniejszonem cisnieniem atmosferycznem, albo wreszcie w obecnosci gazu obojetnego, np. azotu, lub przez dodanie czynników od- tleniajacych.W opisie, gdzie sens pozwala na to, wy¬ razenie „pozostalosc kwasowa" oznacza czesc czasteczki kwasu wodorowego lub tle¬ nowego, pozostala po zredukowaniu atomu lub atomów wodoru, które moga byc zasta¬ pione przez atomy metalu. 0 ile zas na to pozwala sens opisu, wy¬ razenie „rodnik kwasowy" oznacza czesc czasteczki kwasu, która pozostaje po zre¬ dukowaniu grupy wodorotlenowej.Wyrazenie „alkii" obejmuje wszystkie alifatyczne i aromatyczne jednowartoscio- we pozostalosci weglowodorów (Beilstein: „Podrecznik Chemji Organicznej" wydanie 4, tom If str. 52, Lub Yorlaender: „Journal fiir praktische Chemie" II, tom 59, str. 247).Chociaz stosownie do ogólnie przyjete¬ go zwyczaju wyrazenie „oksy" pokrywa równiez termin „hydroksy", to jednakowoz, w celu unikniecia ewentualnych nieporozu¬ mien, zaznacza sie, ze w opisie, gdzie sens na to pozwala, wyrazenie „oksy" jest rów¬ niez jednoznaczne z wyrazeniem „hydro¬ ksy".Wyrazenie „alkohol dwu- lub wielowar- tosciowy", gdzie sens pozwala na to, obej¬ muje: dwu- lub wielowatresciowe alkohole alifatyczne, a takze dwu- lub wielowarto- sciowe alkohole aromatyczne, w których tylko jedna grupa hydroksylowa jest obecna w kazdym bocznym lancuchu (np. alkohol ksylenowy lub gliceryna mezytylenowa al¬ bo podobne), jak równiez dwu- lub wielo- wartosciowe alkohole aromatyczne, które w jednym i tym samym lancuchu bocznym posiadaja wiecej niz jedna grupe hydroksy¬ lowa (np* glikol ienylowy lub glicerofenyl).Równiez, gdzie sens pozwala na to, wy¬ razenie „grupa, zawierajaca azot" obejmu¬ je grupy nitro-, amino- lub inne, polaczone z weglem ogniwem azotowem.Wyrazenie „materjal sztuczny", uzyte w niniejszym opisie, obejmuje: sztuczne wlókna lub nitki, zwlaszcza sztuczny je¬ dwab; filmy (blony); wszelkiego rodzaju powloki i warstwy; kleiwo do przedziwa; wszelkiego rodzaju papierowe imitacje skóry lub podobne; krochmal (klej) do ni¬ ci; plótno introligatorskie; sztuczna skpre; spoiwa oraz kleiwa; plyty i wogóle kompo¬ zycje plastyczne; czynniki wzmacniajace lub utrwalajace do barwników w drukar¬ stwie tkackiem i podobne.Wyrazenie „sztuczne nitki" oznacza sztuczne wlókna i przedziwo wszelkiego rodzaju, np. sztuczny jedwab, wlókna skre¬ cone, sztuczna bawelne, sztuczne wlosy o- raz wszelkiego rodzaju sztuczna slome.Okreslenie „silne kwasy mineralne" o- znacza kwas siarkowy, ziawierajacy co naj- — 18 -45% H mineralnych :rr- kwas o równej mocy. PL

Claims (11)

1. Zastrzez enia f atenio«wev 1. ¦ Sposób wytwarzania produktów wyjsciowych do wyrobu-materjalów sztucz¬ nych, znamienny tern, ze ksantogenian celu¬ lozy wprowadza sie w reakcje z jednym lub kilkoma dwu- lub wielowartosciowemi zwiazkami organicznemi, zawierajacemi co najmniej jeden atom siarki i co najmniej je¬ den atom chlorowca, w których obydwa te pierwiastki sa ulozone w czasteczce zwiaz¬ ku dwu- lub wielowartosciowego w ten spo¬ sób, iz co najntfiiej jeden atom siarki lub co najmniej jeden atom chlorowca jest pola¬ czony z wegletn.

2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamien¬ ny tem, ze stosuje sie dwu- lub wielowar- tosciowy zwiazek organiczny, w którego czasteczce co najmniej jeden atom siarki jest polaczony z atomem wegla i co naj¬ mniej jeden atom chlorowca jest polaczo¬ ny z innym aiomem wegla, niz atom lub atomy wegla, z któremi polaczona jest siarka*

3. Sposób wedlug zastrz. 1 i 2, zna¬ mienny tem, ze ksantogenian celulozy wpro¬ wadza sie w reakcje z jednym lub kilkoma pochodnemi chlorowcowemi analogów siar¬ kowych (wodorosiarczków, merkaptanów) dwu- lub wieiowartosciowych alkoholów (wodorosiarczków, merkaptanów) lub z jedna lub kilkoma pochodnemi chlorowco¬ wemi analogów siarkowych dwu- lub wieio¬ wartosciowych alkoholów, np. z siarczkami pochodnych chlorowcowych dwu- lub wie¬ iowartosciowych alkoholów.

4. Sposób wedlug zastrz. 1 — 3, zna¬ mienny tem, ze zwiazek, który wprowadza sie w reakcje z ksantogenianem celulozy, zawiera jedna lub wiele grup wodorotleno¬ wych.

5. Sposób wedlug zastrz. 1 — 4, zna¬ mienny tem, ze zwiazek, z którym wprowa*- dza sie w reakcje ksantogenian ^celulozy, jest pochodna gliceryny ldb jej homolo- giem. - -x i-c.-': ;:

6. , Sposób wedlug zastrz. 5, znamien¬ ny tem, ze zwiazek, z którym wprowadz* sie w reakcje ksantogenian <^lukvzyf fest merkaptanem ldb siarczkiem chlorowcowej pochodne} gliceryny lub chWowcó#a; po¬ chodna homologu gliceryny, przyczem ten merkaptan albo siarczek zawiera co naj¬ mniej jedna grupe wodorotlenowa.

7. Sposób wedlug zasirz. 5 i 6, zna¬ mienny tem, ze zwiazek, z którym wprowa¬ dza sie w reakcje ksantogenian celulozy, jest merkaptanem ltib siarczkiem chlorow¬ cowej pochodnej gliceryny lub jej homolo- giem, w którego czasteczce co najmniej je¬ den atom chlorowcowy jest zwiazany z a- tomem wegla i co najmniej jedna grupa wo¬ dorotlenowa jest zwiazana iz innym ato¬ mem wegla.

8. Sposób wedlug zastrz. 1 — 7, zna¬ mienny tem, ze jako ksantogenian celulozy stosuje sie ksantogenian pochodnej celulo¬ zy lub zwiazku celulozy, np. ksantogenian, otrzymywany wedlug któregokolwiek z pa¬ tentów Nr. 15127, Nr 17575, Nr 15788, Nr 15806 lub patentu angielskiego Nr 357167.

9. Odmiana sposobu wedlug zastrz. 1 — 8, znamienna tem, ze ksantogenian ce¬ lulozy, po poddaniu go reakcji z jednym lub wieloma zwiazkami, opisanemi w zastrz. 1 — 8, wprowadza sie w reakcje z jedna lub kilkoma pochodnemi dwu- lub wieiowar¬ tosciowych alkoholów, z jednym lub kilko¬ ma chlorowcowemi kwasami tluszczowemi, z jednym albo kilkoma estrami kwasów trójtiokarbonowych lub z jednym albo kil¬ koma zwiazkami, podanemi w patencie Nr 19693, przyczem zwiazki te uprzednio mie¬ sza sie lub laczy z jednym lub kilkoma zwiazkami, opisanemi w zastrz. 1 — 8, lub z pokrewnym ksantogenianem.

10. Sposób wyrobu sztucznych mate¬ rjalów z produktów, otrzymanych sposo- - 19 -bem wedlug zastrz. 1 — 9, znamienny tern, ze produktom tym nadaje sie odpowiedni ksztalt lub postac i dziala sie na nie srod¬ kiem koagulujacym.

11. Sposób wyrobu sztucznych mate- rjalów z produktów, otrzymanych sposo¬ bem wedlug zastrz. 1 — 9, znamienny tern, ze produktom tym nadaje sie odpowiedni ksztalt lub postac i dziala na nie srodkiem, koagulujacym i uplastyczniajacym swiezo skoagulowany materjal, lub najpierw srod¬ kiem, koagulujacym sformowany materjal, a potem srodkiem, uplastyczniajacym swie¬ zo skoagulowany materjal. Leon Lilienfeld. Zastepca: S. Pawlikowski, rzecznik patentowy. Druk L. Boguslawskiego i Ski, "Warszawa. PL