Wynalazek niniejszy jest dalszem roz¬ winieciem wynalazku, opisanego w paten¬ cie Nr 15163 i dotyczy otrzymywania sztucznych imaterjalów, szczególnie sztucz¬ nych nici, które posiadaja nietylko wyso¬ ka wytrzymalosc w stanie suchym i mo¬ krym, ale równiez i wystarczajaca roz¬ ciagliwosc. Otrzymuje sie je, dzialajac na wiskoze jednym lub kilkoma estrami kwa¬ su trójtioweglowego, np, jednym lub kil¬ koma estrami kwasu trójtioweglowego al¬ koholi wielawartoisciowych, jak glikol, gli¬ ceryna i tyim podobne. Z otrzymanego pro¬ duktu wytwarza sie sztuczny materjal, wzglednie nici, i poddaje sie go dzialaniu jednego lub kilku odczynników, które na roztwór dzialaja koagulujaco, a skoagulo- wanemu materjalowi sztucznemu, wzgled¬ nie niciom nadaja plastycznosc. Jako srod¬ ki nadajace plastycznosc, stosuje sie wo- góle, a przedewszystkiem do celów niniej¬ szego wynalazku, silne kwasy mineralne; szczególnie dobrze dzialaja kapiele stra¬ cajace, zawierajace niemniej, nii 35% H2SO±, a korzystniej niemniej, niz 50% H2S04, albo równowazna ilosc innego moc¬ nego kwasu mineralnego.Jest dotychczas nieustalone, czy w ni¬ niejszym sposobie estry kwasu trójtiowe¬ glowego dzialaja tylko jako srodki, nada¬ jace plastycznosc, czy tez lacza sie z wi¬ skoza, tworzac zwiazki celulozy, w któ¬ rych grupy, powodujace elastycznosc, wzglednie rodniki, zostaja wprowadzonejfio czasteczki celulozy, czy tez sa do tej czasteczki przyczepione* Ze wzgledu na brak dokladnej znajo¬ mosci skladu celulozy i jej pochodnych z jednej strony, z drugiej zas — na liczne mozliwosci w niniejszym wypadku, a osta¬ tecznie ze wzgledu na niedostatecznosc me¬ tod analitycznych — nie mozna dotychczas dac zupelnie jasnego obrazu sposobu ni¬ niejszego pod wzgledem chemicznym, prze¬ ciw któremu nie mozna byloby podniesc za¬ rzutów.Z tego tez wzgledu wynalazek nie ogra¬ nicza sie do jakichkolwiek okreslen albo formul wytworzonych produktów, bó cfió- ciaz produkty te sa zwiazkami albo po- chodnemi znanego typu, to jednak sklad produktu ostatecznego nie jest ziupelmie dokladnie znany.Poniewaz wykonanie sposobu we&hlg wynalazku odpowiada dokladnie opisane¬ mu w patencie Nr 15163 i popartemu wyjasnieniami oraz wielka iloscia przy¬ kladów, to wydaje sfe zbyteczne powta¬ rzanie na tern miejscu wszystkich szczegó¬ lów, dotyczacych niniejszego sposobu przy rozmaitych warunkach pracy i podawanie przykladów, które uwidocznilyby wszelkie sposoby wykonania wynalazku.W lacznosci z opisem i pfzykf&d&ifii, podanemi w patencie Nr 15163 przy¬ klady ponizsze w zupelnosci wysla&tftisca dó wykazania mozliwosci praktycznego wyko¬ nania niniejszego wynalazku, który tfie moze jednak byc temi przykladami ograni¬ czony, A. Przyklad, dotyczacy ótrzyinanfe estru gliceryny a - a' kwasu trójtiowe¬ glowego.Chociaz sposoby otrzymywania estrów kwasu trójtioweglowego sa dobrze znati£, bedzie jednak celowe wskazanie otrzymy¬ wania tych estrów zapomoca szczególnego przykladu, w których uzyty zostaje e£fer glicerynowy a-a' kwasu trójtiÓi/tfggldWfc- go.Do 600 czesci wagowych 20% -owego lugu sodowego wprowadza sie siarkowodór w temperaturze pokojowej do czasu, gdy przyrost na wadze wyniesie okolo 102 cze¬ sci wagowych, poczem dodaje sie wsród ciaglego wstrzasania dalsze 600 czesci wa¬ gowych 20%-owego lugu sodowego i nako- niec 240 czesci wagowych dwusiarczku wegja. Mieszanine zadaje sie nastepnie 2000 czesciami objetosciowemi alkoholu 96% -owego i 400 czesciami objetoscio¬ wemi et&ru, co wyWoltije stfActoie soli so¬ dowej kwasu trójtioweglowego w postaci warstwy cicczy. Po oddzieleniu zapomoca lejka Rozdzielczego iMalnia sie produkt re¬ akcji od nadmiaru dwusiarczku wegla, alkoholu i eteru, stosujac próznie w tem¬ peraturze pokojowej. Otrzymuje sie mniej wiecej 850 — 900 czesci wagowych inten- sywiite czerwono zabarwionego roztworu soli sodowej kwasu trójtioweglowego. 800 czesci wagowych tego roztworu trak¬ tuje sie, ciagle mieszajac lub wstrzasajac Z72 czesciami wagdWemi, dodawanemi porcjami a - dwuchlorohydryny; podczas reakcji nalezy zwrócic uwage, aby tempe¬ ratura wynosila caly czas 40 — 50°C. Po krótkim czasie wytraca sie obfita ilosc ciemnozóltej cieczy, która opada na dno.Dli zsikonczfcriia reakcji poJstelatWa sie rcSgiijaca tfrie$z£iiitie W temp. 40 -- 50°, a nast^pnies z&dafe sie ja 1800 czesciami wagóWfctffri Wody, silnie mieszajac, produkt reakcji pfzez dekantacje oddziela sie ód liigu macierzystego, olej wyniywa sie przez gftmtowfoe dekantowanie wtfda i steszefcie W prózni.Produkt ófctatetóny, który z najwlsk- szem pirawdópódotóen^^^ói ifidztia pfzy- jAc za ester glfcefyny a - a' kwasu dwu- trÓjtioi^glcfWegd (a - a' dlWutrójW^gtei gliceryny), jetet to olej dbsc fepki, zófoó z&- batfwiótiy, o tk&talrtefrystfjf^ytii zajtttóki.W przekladzie pd#y*zyto itio2£*tt j#- sztóe v/prow£ti2ló pewlna ftic^yfikatojs. Po dód&flhi 1S60 c£$sci walgowyeh Wody iiiie-szanine zakwasza sie np. 10%-owym kra¬ sem siarkowym i dopiero po zakwaszeniu zaczyna sie przemywanie.Ostatecznie oddzielenie produktu reak¬ cji od lugu macierzystego mozna wykonac w ten sposób, ze, po ukonczeniu reakcji, mieszanine po rozcienczeniu woda luguje sie eterem, roztwór eterowy przemywa sie kilkakrotnie woda i eter sie oddestylowuje.Jezeli w powyzszym przykladzie za¬ miast a - dwuchlorohydryny uzyc (3 - dwuchlorohydryny, wtedy powstaje odpo¬ wiednio ester gliceryny a g kwasu dwu- tfójtioweglowego (a fi dwutrójtioweglan gliceryny).W przykladzie powyzszym zamiast chlorohydryny zastosowac mozna równiez równowazna ilosc bromohydryny lub jodo- hydryny. Ciala analogiczne mozna otrzy¬ mac, jezeli produktami wyjsciowemi beda ,,epi" lub epidwuchlorowcohydryny.B. Przyklady, dotyczace otrzymywania materjalów sztucznych wedlug niniejsze¬ go wynalazku.Przyklad I. a do g. o. Wprowadza sie 100 czesci wagowych celulozy drzew¬ nej (zawartosc wody 8%) lub lintersu ba¬ welnianego (zawartosc wody 6 — 7%) do 2000 czesci wagowych 18%-owego lugu sodowego w temperaturze 15°C. Pozosta¬ wia sie je w tych warunkach trzy godziny.Po uplywie trzech godzin wyciska sie al- kaliceluloze do tego stopnia, aby w razie uzycia blonnika waga jej wynosila 300 cze¬ sci wagowych, w razie zas uzycia lintersu 340 czesci wagowych, nastepnie rozwlóknia sie otrzymana mase w temperaturze 11 — 15°C w ciagu 2V2 do 3 godz, dodaje sie nastepnie przy uzyciu blonnika 40, a przy uzyciu lintersu 60 czesci wagowych dwu¬ siarczku wegla. Substancje reagujace po¬ zostaja w zetknieciu 8 godzin w tempera¬ turze 18 — 20°C, odpedza sie nastepnie niewielki nadmiar CS2 w ciagu 10 — 15 minut i rozpuszcza otrzymany w ten spo- spb ksantogenian, stosujac tyle lugu sodo¬ wego i wody, zeby otrzymany roztwór za¬ wieral okolo 6,5% dajacej sie oznaczyc a- nalitycznie celulozy i 5% NaOH. Po roz¬ puszczeniu dodaje sie do wiskozy 30 cze¬ sci wagowych estru glicerynowego a — a* kwasu dwutrójtioweglowego, miesza sie silnie i otrzymany roztwór przedzalniczy filtruje sie trzykrotnie przez bawelne, przyczem dwa razy filtruje sie natych¬ miast po dodaniu estru, trzeci raz — bez¬ posrednio przed rozpoczeciem przedzenia.Otrzymany w ten sposób roztwór przedzal¬ niczy przed rozpoczeciem przedzenia po¬ zostawia sie, liczac od rozpuszczenia ksan- togenianu, w spokoju od 96 do 100 godzin do dojrzewania, a pózniej przedzie sie w nastepujacy spospb.Eoztwór wytlacza sie z szybkoscia 1,6 em3/min przez dysze platynowa, zaopa¬ trzona w 100 otworów o srednicy 0,08 mm, do kapieli o zawartosci 56 % H2S04 o tem¬ peraturze 16°C, przyczem nadaje sie nici dlugosc zanurzenia w kwasie siarkowym 20 cm, a nastepnie prowadzi sie nic w po¬ wietrzu na dlugosci 165 cm, poczem nic nawija sie na cewke, obracajaca sie z szyb¬ koscia, umozliwiajaca wyciagniecie okolo 18 m nici na minute.Na przestrzeni, przebieganej przez nic w powietrzu, ustawione sa pod katem wzgledem siebie trzy prety szklane, po których biegnie nic i które powoduja do¬ datkowe rozciaganie nici.Dolna czesc cewki obraca sie w wodzie tak, ze kwas siarkowy zostaje usuniety al¬ bo znacznie rozcienczony z chwila, gdy nic dosiegnie cewki. Po tej obróbce nici podda¬ je sie myciu, czyszczeniu, suszeniu i skre¬ caniu, poczem wykoncza sie je zwyklym sposobem. 6. Sposób postepowania, jak w przy¬ kladzie a z ta jednak róznica, ze przetla¬ cza sie 3 cm3 roztworu przedzalniczego na minute i ze predkosc przedzenia wynosi 30 m/min. c Sposób postepowania taki sam, jak — 3 —w przykladzie a z ta jednak róznica, ze przetlacza sie 6,2 cm3 roztworu przedzal¬ niczego na minute. Szybkosc przedzenia wynosi 40 m/min, a kapiel stracajaca za¬ wiera 55% H2S04. d. Sposób postepowania taki sam, jak w przykladzie a z ta tylko róznica, ze przetlacza sie 3,3 cm3 roztworu przedzal¬ niczego na minute, dysza zaopatrzona jest w 54 otwory o srednicy 0,1 mm. Tempera¬ tura kapieli stracajacej wynosi 0°C, e. Sposób postepowania, jak w przy¬ kladzie a z ta jednak róznica, ze przetlacza sie 3 cm3 roztworu przedzalniczego na mi¬ nute, dysza posiada 24 otwory o srednicy 0,1 mm, kapiel stracajaca zawiera 55% H2SO± w temperaturze 0°C, a dlugosc za¬ nurzenia nici w kapieli wynosi 80 cm./. Sposób postepowania taki sam, jak w przykladzie c z ta jednak róznica, ze przetlacza sie 14 cm3 roztworu przedzal¬ niczego na minute, szybkosc przedzenia wynosi 120 m/min, a nici nie nadaje sie dodatkowego naprezenia. g. Sposób postepowania, jak w przy¬ kladzie a, b, c, d, e lub / z ta jednak róz¬ nica, ze kwas siarkowy jest 40%-owy.Przyklad II. a do g. Postepuje sie, jak w jednym z przykladów I a do g z ta jednak róznica, ze okres dojrzewania wy¬ nosi 72 godziny (liczac od czasu, gdy roz¬ puszczanie wiskozy zaczyna zachodzic sa¬ moistnie).Stezenia kapieli przedzalniczej sa na¬ stepujace: Rodzaj przedzenia a—60—63% H2SOA b—62—64% „ ,, „ci /—62—65% „ d—64—67% „ e—62—65% M g—40% Przyklad III. a do g. Postepuje sie tak, jak w jakimkolwiek z przykladów I a do g z ta tylko róznica, ze zamiast 30 cze¬ sci wagowych estru glicerynowego kwasu trójtioweglowego wprowadza sie tylko 20 czesci wagowych tego estru do wiskozy.Przyklad IV. a do g. Sposób pracy taki, jak w którymkolwiek z przykladów III a do g z ta jednak róznica, ze okres dojrzewania roztworu przedzalniczego wy¬ nosi tylko 60 godzin (liczac od chwili, kiedy rozpuszczanie wiskozy zaczyna zachodzic samoistnie).Stezenia kapieli przedzalniczej sa na¬ stepujace: Rodzaj przedzenia a—64—68% H2S04 6—66—70% „ „ ci./—68—71% „ d—70—73% ,, e—65—68% „ rJ ff g 40% ,, Przyklad V. a do g. a. Otrzymywa¬ nie wiskozy rózni sie od podanego w I przykladzie tylko tern, ze do rozpuszcze¬ nia ksantogenianu celulozy uzywa sie tyle lugu i wody, zeby otrzymany roztwór za¬ wieral okolo 6,5% dajace) sie oznaczyc a- nalitycznie celulozy i 8% NaOH. Po zu- pelnem rozpuszczeniu wiskozy dodaje sie do niej 30 czesci wagowych estru glicery¬ nowego kwasu trójtioweglowego, dobrze mieszajac, a pózniej roztwór wedlug opisu w przykladzie I filtruje sie i po % — 100 godzinach dojrzewania przedzie go sie w warunkach nastepujacych.Roztwór przedzalniczy przeciska sie z szybkoscia 1,6 cm3 przez dysze platynowa, zaopatrzona w 100 otworów o srednicy 0,08 mm, do kapieli o zawartosci 63—68% H2SO± o temperaturze 16° C. Dlugosc za¬ nurzenia nici w kwasie siarkowym wynosi 20 cm, dlugosc drogi w powietrzu 165 cm, poczem nic zostaje nawinieta na cewke, poruszajaca sie tak, ze szybkosc przedze¬ nia wynosi 18 m/min. Na drodze, która iiicprzebywa w. powietrzu, ustawione sa pod katami do siebie trzy walce szklane, przez które przebiega nic i uzyskuje dodatkowe naprezanie albo rozciaganie. Dolna czesc cewki obraca sie w wodzie tak, ze kwas siarkowy zostaje usuniety albo znacznie rozcienczony. Nastepnie nici przemywa sie, oczyszcza, skreca i wykoncza w zwykly sposób. 6. Sposób postepowania, jak w przy¬ kladzie a z ta jednak róznica, ze przetla¬ cza sie 3 cm3 roztworu na minute, szyb¬ kosc wyciagania wynosi 30 m/min. c. Sposób postepowania taki sam, jak w przykladzie a z ta jednak róznica, ze przetlacza sie 3,3 cm3 roztworu na minute, szybkosc wyciagania wynosi 30 m/min, ka¬ piel sttacajaca zawiera 66% H2S04 o tem¬ peraturze 0°, dlugosc zanurzenia nici w ka¬ pieli wynosi 80 cm, szybkosc przedzenia — 18 m/min. d. Sposób postepowania taki sam, jak w przykladzie a z ta jednak róznica, ze dysza posiada 54 otwory o srednicy 0,1 mm, a kapiel stracajaca zawiera 66 — 70% H2S0^, temperatura kapieli wynosi 0°C. e. Sposób postepowania, jak w przy¬ kladzie a z ta jednak róznica, ze dysza po¬ siada 24 otwory o srednicy 0,1 mm./. Sposób postepowania, jak w przy¬ kladzie c z ta jednak róznica, ze przetla¬ cza sie 14 cm3 roztworu na minute, szyb¬ kosc wyciagania wynosi 120 m/min, a nici nie nadaje sie dodatkowego rozciagania. g. Sposób postepowania taki, jak w przykladach a, b, c, d, e i / z ta jednak róznica, ze kwas siarkowy uzywa sie 40%-owy.Przyklad VI. a do g. Roztwór prze¬ dzalniczy rózni sie od uzytego w przykla¬ dzie V tern, ze zamiaist 30 czesci wagowych wprowadza sie do wiskozy tylko 20 czesci wagowych estru glicerynowego kwasu trój- tioweglowego.Stezenia kapieli przedzalniczej sa na¬ stepujace: Rodzaj przedzenia a—62—-64% H^O^ 6—63^65% „ „ci f-te-46% „ d-64^66% „ e—63—65% „ g-^0% H2SO,.Przyklad VII. a do g. Roztwór prze¬ dzalniczy rózni sie od stosowanego w przy¬ kladzie I tern, ze zamiast 30 czesci wago¬ wych dodaje sie do wiskozy tylko 5 czesci wagowych estru glicerynowego kwasu trój- tioweglowego.Stezenia kapieli przedzalniczych sa na¬ stepujace: Rodzaj przedzenia a—62—64% H2SO± b-t&—f&% „ „ci /—62—66% d-64^61% „ e—64^-66% „ g-^0% Przyklad VIII. Postepuje sie tak, jak w którymkolwiek z poprzednich przykla¬ dów z ta jednak róznica, ze zostawia sie alkaliceluloze przed potraktowaniem jej dwusiarczkiem wegla do dojrzewania przez 48 godzin w temperaturze 15°C Przyklad IX. Sposób pracy, jak w jed¬ nym z przykladów poprzednich z ta jed¬ nak róznica, ze kapiel przedzalnicza oprócz mocnego kwasu siarkowego zawiera takze 10% siarczanu amonowego.Przyklad X. Sposób pracy, jak w jed¬ nym z powyzszych przykladów z ta rózni¬ ca, ze kapiel przedzalnicza poza mocnym kwasem siarkowym zawiera jeszcze od 5 do 7% glukozy.Przyklady poprzednie moga byc je¬ szcze tak zmienione, ze jako kapiel prze¬ dzalnicza stosuje sie 40 — 42%-owy kwas solny.Przyklad XI. a. Roztwór przedzalni¬ czy, otrzymany zapomoca jednego z wyzej — 5 —podanych przepisów, przedzie sie do jednej z nastepujacych kapieli. 1. Do 25 — 30% roztworu siarczanu amonowego; 2. do kapieli o skladzie: 500 czesci wagowych kwasnego siarczanu sodowego, 76 czesci wagowych kwasu siarkowego o 66° *Be i 587 czesci wagowych wody. Tem¬ peratura kapieli moze byc pofeojowa albo nawet wyzsza, np. 50°C; 3. do kapieli o skladzie: 982 czesci wagowych wody, 180 czesci wagowych siarczanu sodowego, 60 czesci ^wagowych siarczarni amonowego, 15 czesci wagowych siarczanu cynku, 135 czesci wagowych glu¬ kozy i 128 czesci kwasu isiarkowego o 66° Be.Skoagulowana nic przenosi sie z jednej z powyzej podanych kapieli ponizszych, zawierajacych 1. kwas siarkowy 65 — 70% -owy albo 2. kwas siarkowy 55 % -owy albo 3. roztwór 13,3 czesci siarczanu amo¬ nu w 120 czesciach wagowych kwasu siar¬ kowego 62 — 50% «owego, do fctónego do¬ dano ^ — 4© «caesci fl2S04 o 66° Be.Temperatura tej idrcugiej kapieli moze byc nizsza, od temperatury pokojowej, np. wynosic t© — 40^, albo wyzsza od niej, np. 25 — 4S°C i wiecej. Blttgosc zanurze¬ nia nici w drugiej kapieli moze byc niewiel¬ ka, np. 20 om, albo tez wieksza, np. 32 — 12© om i wiecej.Nici moga byc rozciagane jakimkolwiek ze znanych sposobów, czy *o w dirugiej kapieli stracajacej, czy tez po opuszczeniu kapieli, co ttsfcuAecznia sie w ten sposób, ze urzadzenie nawijajace wstawia sie w znacz¬ nej odleglosci odi kapieli stracajacej albo tez prowadzac nici po jednym lub kilku pmetach, hakach, walcach lub krazkach róz¬ nicowych, umieszczonych miedzy dysza A rzadzeniem nawijajacem w drugiej ka¬ pieli albo nazewnatrz niej albo w obu tych -miejscach.. Podczas nawijania nici kwas siarkowy, jak to poprzednio bylo opisane, zossaje przez mycie ttsuwamy lub rozcienczona wreszcie, nici zostaja ostatecznie wymyte* wysuszone i obrobione wedlug przykladu J. b. Postepuje sie tak, jak w przykla¬ dzie a, x ta jednak róznica, ze jako tflrttga kapiel stosuje sie 32%-owy kwas sofaay.Wedlug powyzszych przekladów tmsir ga sie blyszczacy jedwab sztuczny, którego wytrzymalosc w stanie smchym przekracza 2 g ma denier, -W stanie mokrym — 1,5 gst* denier; jedwafb ten wykaze roizciagliweiic przynajmniej ~7 %, w wieki wypadkach m&r wet wyzsza.Przyklad XII. Sposób ^postepourwim, jak w jednym z poprzednich przykljafów z ta jednak róznica, ze sto&uj»e sie jak© !ka- piel przedzalnicza ogrzany ib 30^C im*- twór z 70% chlorku cynku w 5%rowym kwasie -silnym.W przykladach powyzszych, w toelitt do¬ datkowego naprezania nici, mozna poslu¬ giwac sie innemi srodkami, np. walcami rózraeowemi o jednakowej lub noraraj szybkosci.We wszystkich wyzej opisanych przy¬ kladach dzialanie kwasu mozna ^przerwac, usuwajac nic z kapieli, skladajacej «ie z mocnego kwasu, lub taki kwas zawneaaija- rej i wystawiajac ja -przed przemyciem na dzialanie niskich temperatur, np. ad -S° do -45QC. co -roo. mozna uskutecznic w ten sposób, ze nici ubiera sie na wydrazo¬ nej cewce, mieszczacej srodek oziebiajacy, np. stalv dwutlenek wegla, mieszanine o- ziebiajaca lub lód.Przyklady otrzymywania wlókien: pecz¬ kowych wynikaja z przykladów poprzed¬ nio rodanych.Nici wymyte iprzed albo po suszeniu moga byc ogrzane do wysokiej temperatu¬ ry (np. 100 — 110°C) ltLb poddane dzia- laniujpary.Wszelkiego rodzaiu odsiafkowame i bielenie nici odbvwa sie w znanv sposób.Przyklad XIII. Roztwór przedzalniczy, -;;*--otrzymany wedlug jednego z przykladów, poprzednio opisanych, wprowadza sie w znany sposób zapomoca odpowiednio przy¬ stosowanego lejka ltib otworu do jednego z poprzednio wymienionych plynów straca¬ jacych; skoagulowana tasme filmowa, po przejsciu tej kapieli przemywa sie i suszy W znany sposób.Przyklad? XIV. Roztworem przedzalni- ezym^ otrzymanym wedlug jednego z po¬ wyzszych przykladów, do którego mozna dodac ciala wypelniajacego, jak talku, kaolinu (np, 100 200% na wage celulo¬ zy) lub tez barwnika lub pigmentu, jak sa¬ dzy lub miki, mozna impregnowac, powle¬ kac lub wypelniac materjaly bawelniane n& specjalnie przystosowanych maszynach, nie suszac materjalu* Po tej obróbce ma- tetfjal przeprowadza sie po ewentualnem naprezeniu przez kapiel koagulujaca (sklad takich kapieli podany w przykla¬ dach poprzednich), która nadaje skoagu- lowanemu srodkowi apretujacemu lub po¬ wloce wieksza plastycznosc. Nastepnie za- pretowana, wzglednie powleczona tkanine myje sie i suszy.W przykladach poprzednich mozna za¬ miast estru glicerynowego a - a' kwasu dwutrójtioweglowego zastosowac inny ester glicerynowy kwasu trójtioweglowego, np. ester glicerynowy a -j3* kwasu dwutrój¬ tioweglowego lub ester glicerynowy a kwasu monotrój tioweglowego, albo ester glicerynowy ? kwasu monotrójtioweglowe- go, ewentualnie tez estry kwasu trójtiowe- glowego innego alkoholu, np. glikolu (ety- lenoglikol) albo tez ester jakiegos alkoho¬ lu jednowartosciowego, np. dwuetyloester kwasu trójtioweglowego albo propyloester kwasu trójtioweglowego.Zamiast mocnego kwasu siarkowego lub solnego mozna stosowac mocny kwas azo¬ towy o zawartosci 60 — 90% HNOSf moc¬ ny kwas fosforowy, np. o ciezarze -Wlasci¬ wym 1,5 — 1,86, mocny kwas arsenowy, np. o zawartosci 60 — 90% ff3As04, albo stezony roztwór chlorku cynku, np. 60%-owy z dodatkiem od 4 — 7% kwasu solnego.W przykladach powyzszych dlk otrzy¬ mania wiskozy mozna stosowac zamiast ce¬ lulozy siarczynowej, wzglednie lintersu lub celulozy drzewnej, które traktuje sie na zimno lub na goraco rozcienczonemu kwasami, np. solnym lub siarkowym — -do¬ wolny rodzaj celulozy, stosowany lub pro¬ ponowany w technice wiskozowej.Przyklady poprzednie moga byc w ten sposób zmienione, ze alkalicelulozie pozwa¬ la sie dojrzewac przed potraktowaniem jej dwusiarczkiem wegla, krócej niz 48 go¬ dzin, np. 24 — 36 godzin albo tez dluzej, np. 60 — 72 godzin w temperaturze 15 lub 20°C.Dojrzewanie alkalicelulozy przed ob¬ róbka CS2 zalezy pomiedzy innemi od po¬ zadanej lepkosci roztworu, który ma byc przerobiony na materjal sztuczny wogóle, a nici w szczególnosci, a w zwiazku z tern lepkosci branego pod uwage gatunku celu¬ lozy.Chcac danemu roztworowi przedzalni¬ czemu nadac pewna okreslona lepkosc, w wypadku, jezeli dany gatunek celulozy bez dojrzewania daje alkaliceluloze o zbyt wielkiej lepkosci, poddaje sie alkalicelu¬ loze procesowi dojrzewania wstepnego. Je¬ zeli zas z danego gatunku celulozy powsta¬ je alkaliceluloza, posiadajaca bez dojrze¬ wania pozadany stopien lepkosci, dojrze¬ wanie staje sie zbedne. Poniewaz stopnie lepkosci róznych gatunków celulozy, znaj¬ dujacych sie w handlu (blonnik, linters) róznia sie od siebie, to kwestja dojrzewa¬ nia wstepnego zalezy w kazdym poszcze¬ gólnym wypadku od zadanego stopnia lepkosci przeznaczonego do wyrobu sztucznego materjalu roztworu z jednej strony i od stopnia lepkosci uzytego gatun¬ ku celulozy.Wyrazenie „sztuczne nici" oznacza w opisie i zastrzezeniach patentowych ni-ci sztuczne i tkaniny kazdego rodzaju, np. sztuczny jedwab, wlókna wiazkowe, sztuczna bawelne, sztuczna welne, sztucz¬ ny wlos i wszelkiego rodzaju sztuczna slo¬ me.Wyrazenie „mocny kwas mineralny" oznacza w opisie i w zastrzezeniach paten¬ towych kwas siarkowy o zawartosci co najmniej 40% H2S0±, najkorzystniej — przynajmniej 50% H2SO±, a co sie tyczy innych kwasów mineralnych, to kwas solny przynajmniej 30% -owy, azotowy przynaj¬ mniej 50%-owy, fosforowy o ciezarze wla¬ sciwym co najmniej 1,2, arsenowy o za¬ wartosci co najmniej 70% H^AsO^.Wyrazenie ,,mocny kwas siarkowy" al¬ bo „kwas siarkowy, zawierajacy co naj¬ mniej okolo 40% jednowodzianu kwasu siarkowego" oznacza w opisie i zastrze¬ zeniach patentowych kwas siarkowy o za¬ wartosci 40 do 98 albo 100% H2S04. PL