Wynalazek, opisany w patencie Nr 15163, jak równiez wynalazki, opisane w patencie dodatkowym Nr 19616 oraz w pa¬ tencie Nr 19693 moga byc stosowane we wszystkich tych sposobach, które bez uzy¬ cia srodków uplastyczniajacych, w szcze¬ gólnosci mocnych kwasów mineralnych, prowadza do otrzymywania sztucznych ma¬ terjalów, wytrzymalych na rozrywanie, np. sztucznych nici o wytrzymalosci na sucho wiekszej niz 2 g na denier, lecz posiadaja¬ cych nieznaczna ciagliwosc. Inne sposoby, np. przedzenie niedojrzalej wiskozy, wy¬ tworzonej z niedojrzalej alkalicelulozy, w stanie naciagnietym w kapielach stracaja¬ cych, które zawieraja mniej niz 50% mono¬ hydratu kwasu siarkowego, sa znane w technice wiskozowej z publikacyj ostatnich czasów i z najnowszych patentów, wobec czego wydaje sie zbedne wyjasnianie tutaj szczególów tych sposobów.Jednakze wytrzymalosci, dajace sie u- zyskiwac przy pomocy tych znanych spo¬ sobów, nie osiagaja tych, które mozna uzy¬ skac przez zastosowanie stezonego kwasu siarkowego oraz niezaleznie od tego sztucz¬ ne nici, otrzymywane wedlug tych znanych sposobów, sa, przynajmniej w wielu przy¬ padkach, bardziej sztywne i szorstkie, niz jedwabiu, otrzymanego przy uzyciu stezo¬ nego kwasu siarkowego.Pomimo to okazalo sie, ze ciagliwosc, a w wielu przypadkach równiez elastycznosc i miekkosc w dotknieciu sztucznych nici, o- trzymywanych przy pomocy tych wszyst¬ kich sposobów, dajacych sztuczne nici oWyfrzyinalosd n£ stichó poWyzej 2 £ na de- nier bez uzywania mocnych kwasów mine¬ ralnych do kapieli stracajacych lub upla¬ styczniajacych, poprawiaja sie przez zasto¬ sowanie sposobu wedlug patentów Nr Nr 15163, 19616 i 19693.Niniejszy wynalazek polega na tern, ze przy tych wszystkich sposobach, które bez stosowania kapieli, zawierajacych nie mniej niz 35% monohydratu kwasu siarkowego, daja sztuczae tnici .&., wytrzymalosci na cu¬ cilo powyzej 2 g iia denier, stosuje sie zia- miast wiskozy produkty, które sie otrzy¬ muje, jesli sie dziala n'a ksantogenian celu¬ lozy badz chlorowcowa pochodna albo in¬ nym estrem dwu- lub wiecej wartosciowe¬ go alkoholu, badz cyklicznym eterem dwu- lub wiecej wartosciowego alkoholu, badz estrem nieorganicznym jednowartesciowe¬ go alkoholu, badz chlorowcowa pochod¬ na eteru jednowartosciowego alkoholu albo chlorowcowa pochodna aldehydu lub keto- nu, które mozna ujmowac jako pochod¬ ne jednowartosciowego alkoholu, badz chlorowcowa pochodna olefiny, badz kwa¬ sem chlorowcotluszczowym, wzglednie je¬ go sola, badz dwu- lub wielochlorowcopo- chodna parafiny, badz chlorowcowa po¬ chodna oksyalkiloaminy albo oksyaryloal- kiloaminy lub jej sola lub pochodna.Innemi slowami, sposób wedlug niniej¬ szego wynalazku wykonywa sie tak, iz na wiskoze, nadajaca sie do wytwarzania sztucznych nici o wytrzymalosci na sucho powyzej 2 g na denier, dziala sie jednym lub kilkoma z wyzej przytoczonych odczyn¬ ników, poczem przedzie sie do kapieli stra¬ cajacej, zawierajacej mniej niz 35% mono¬ hydratu kwasu siarkowego lub równowaz¬ na ilosc innego mocnego kwasu, albo nieza- wierajacej zupelnie kwasu mineralnego, i o której wiadomo z techniki wiskozy, ze moze przetworzyc wspomniana wyzej wi¬ skoze na sztuczne nici o wytrzymalosci na sucho powyzej 2 g na denier.Sposób niniejszy daje dobre wyniki z takiemi rodzajami wiskozy, które sa wy- .. tworzone z celulozy o wysokiej lepkosci al¬ bo o duzej zawartosci a-celulozy albo o du¬ zej lepkosci i duzej zawartosci a-celulozy.Poniewaz dzialania, dotyczace reakcji wiskozy z przytoczonemi powyzej odczyn¬ nikami, sa szczególowo opisane w paten¬ tach Nr Nr 15163, 19616 i 19693 oraz po¬ niewaz znane jest w technice wiskozy prak¬ tyczne przeprowadzenie tych sposobów, które odnosza sie do wytwarzania sztucz¬ nych nici o wytrzymalosci na sucho powy¬ zej 2 g na denier przy uzyciu kapieli stra¬ cajacych, zawierajacych mniej niz 35% H2S04llub zupelnie tego kwasu niezawiera- jacych, nastepujace przyklady wydaja sie wystarczajacemi do wyjasnienia praktycz¬ nego przeprowadzenia sposobu wedlug wy¬ nalazku.Przyklad /, punkty a — /. a. Wyjsciowy ksantogenian celulozy o- trzymano wedlug przepisu, podanego w przykladzie I patentu Nr 15163, a w kaz¬ dym razie z blonnika drzewnego lub linter- su bawelnianego o wysokiej lepkosci. Po siarczkowaniu rozpuszczono ksantogenian w takiej ilosci wody z lugiem sodowym, ze powstala wiskoza, zawierajaca 2,5 — 3% dajacej sie oznaczyc analitycznie celulozy i okolo 5 % NaOH. Lepkosc wiskozy wyno¬ sila okolo 1,3 — 2 w porównaniu z glicery¬ na o ciezarze wlasciwym 1,26. Do wiskozy dodano jeden z odczynników, zasadniczych dla patentu Nr 15163, patentu Nr 19616 albo patentu Nr 19693 w takiej ilosci, jak to opisano w jednym z odpowied¬ nich przykladów, przytoczonych paten¬ tów (np. 10 do 30 czesci a-dwuchloro- hydryny na 100 czesci celulozy wyjscio¬ wej) ; po dokladnem przemieszaniu wyprze¬ dzono otrzymany roztwór w swiezym stanie lub po dojrzewaniu, trwajacem 24 albo 48 albo 72 godziny przy 15°C, w nastepujacy sposób: przetlaczano roztwór przedzalni¬ czy 2 predkoscia 14 — 15 cm3 na minute przez dysze, posiadajaca 100 otworów 0,08 — 2 -mm, do kapieli o temperaturze 16°C, zawie¬ rajacej 10% H2S04 i 25% Na2S04 albo 16% H2S04 i 30% Na2S04\ dlugosc zanu¬ rzenia nici w kapieli wynosila 80 cm, Po przebyciu 150 cm w powietrzu nawijano nic na cewke, obracajaca sie tak szybko, ze szybkosc wyciagania wynosila 40 m/min, W przebiegu powietrznym nici przesuwaly sie przez trzy ustawione wzajemnie pod katem paleczki szklane, dzieki czemu uzy¬ skiwalo sie dodatkowe rozciaganie. Jesli zachodzila tego potrzeba, dolna czesc cew¬ ki mogla sie obracac w wodzie.Nici przemywano nastepnie i wykancza¬ no w zwykly sposób. Grubosc pojedynczych nici wynosila 1 do 1,3 deniera. b. Sposób pracy, jak w punkcie a, z ta róznica, ze temperatura kapieli przedzalni¬ czej wynosila 5°C. c. Sposób pracy, jak w punktach a lub 6, z ta róznica, ze na minute przetlaczano 6,5 do 7 cm3 roztworu przedzalniczego oraz, ze szybkosc wyciagania wynosila 30 m na minute.Pojedyncze nici posiadaly grubosc 0,6— 0,8 deniera. d. Sposób pracy, jak w punktach a al¬ bo 6, z ta róznica, ze na minute przetlacza¬ no 7,5 do 8 cm3 roztworu przedzalniczego, ze dysze posiadaly po 54 otwory o sredni¬ cy 0,1 mm, oraz, ze szybkosc wyciagania wynosila 18 m na minute. e. Sposób pracy, jak w punktach a al¬ bo 6y z ta róznica, ze na minute przetlacza¬ no 36 cm3 roztworu przedzalniczego, ze szybkosc wyciagania wynosila 80 do 120 m na minure oraz, ze nic podczas przedzenia nie byla poddawana dodatkowemu rozcia¬ ganiu./. Sposób pracy, jak w punktach a al¬ bo 6, z ta róznica, ze na minute przetlacza¬ no 3,5 do 4 cm3 oraz, ze szybkosc wyciaga¬ nia wynosila 18 m na minute.Przykfacf II, punkty a do g. a. Z niedojrzalej alkalicelulozy, do wytworzenia której uzyto lintersu bawel¬ nianego o duzej lepkosci, albo blonnika drzewnego o duzej lepkosci,.albo mieszani¬ ny lintersu bawelnianego o duzej lepkosci i blonnika drzewnego o duzej lepkosci, wy¬ tworzono wiskoze, zawierajaca 5 do 8% dajacej sie oznaczyc analitycznie celulozy i posiadajaca lepkosc od 18 do 22 w odnie¬ sieniu do gliceryny o ciezarze wlasciwym 1,26. Do swiezej wiskozy dodano 20% (w przeliczeniu na ciezar celulozy wyjsciowej) a-dwuchlorohydryny i otrzymany w ten sposób roztwór przedzalniczy pozostawiono przy 15°C na 48 lub 96 godzin, przyczem w ciagu tego czasu przesaczano go trzykrotnie przez bawelne; Roztwór przedzalniczy przetlaczano z szybkoscia 5 do 6 cm3 na minute przez dy¬ sze o stu otworach o srednicy 0,08 do kapie¬ li, zawierajacej 10% H2S04 albo 10% H2S04 i 20% Na2S04 albo 16% H2S04 i 30% Na2S04 o temperaturze 16°C; dlugosc zanurzenia nici w kapieli wynosila 80 cm.Nastepnie nic przebywala 165 cm w po¬ wietrzu i byla nawijana na szpule, obraca¬ jaca sie tak szybko, ze predkosc wyciaga¬ nia wynosila 40 m na minute. Miedzy ka¬ piela przedzalnicza a cewka byly ustawione pod katem do siebie trzy paleczki szklane lub walce, po których przesuwaly sie nici, ulegajac w ten sposób dodatkowemu roz¬ ciaganiu. Dolna czesc cewki mogla sie obra¬ cac w wodzie.Otrzymano nici, których pojedyncza nit¬ ka posiadala grubosc 1 dó 1,3 deniera. b. Sposób pracy jak w punkcie a, z ta róznica, ze temperatura kapieli przedzalni¬ czej wynosila 5°C. c. Sposób pracy, jak w punktach a al¬ bo 6, z ta róznica, ze na minute przetlacza¬ no 2,5 do 3 cm3 roztworu przedzalniczego oraz, ze szybkosc wyciagania wynosila 30 m na minute.Pojedyncze nitki posiadaly grubosc 0,6 do 0,8 deniera. d. Sposób pracy, jak w punktach a al¬ bo 6, z ta róznica, ze na minute przetlacza- — 3no 1,6 do 2 cm3 roztworu przedzalniczego oraz, ze szybkosc wyciagania wynosila-18-- 20 m na minute. e. Sposób pracy, jak w punktach a al¬ bo b, z ta róznica, ze na minute przetlacza¬ no 3 — 3,5 cm3 roztworu przedzalniczego, ze dysze posiadaly po 54 otwory o sredni¬ cy 0,1 mm oraz, ze szybkosc wyciagania wy¬ nosila 18 m na minute./. Sposób pracy, jak w punktach a; c albo d, z ta róznica, ze temperatura kapieli przedzalniczej wynosila 45°C. g. Sposób pracy, jak w punktach a al¬ bo b, z ta róznica, ze roztwór przedzalniczy przetlaczano z szybkoscia 12 do 14 cm3 na minute, ze predkosc wyciagania wynosila 100 do 120 ir«i na minute oraz, ze nie stoso¬ wano dodatkowego rozciagania nici.Przyklad ///, punkty a — g.Sposób pracy, jak w jednym z przykla¬ dów //, punkty a — g, z ta róznica, ze uzy¬ wana do wytwarzania wiskozy celuloza (lin- ters bawelniany albo blonnik drzewny) po¬ siadala takie wlasnosci, ze w tych samych warunkach pracy dawala ona wiskoze, za¬ wierajaca 5% do 6% dajacej sie oznaczyc analitycznie celulozy, oraz posiadajaca lep¬ kosc 4 — 15 w odniesieniu do gliceryny o ciezarze wlasciwym 1,26.Przyklad 7V, punkty a — g. a. Do wiskozy, sporzadzonej wedlug przykladu I patentu Nr 15163 i zawieraja¬ cej okolo "6,5 % dajacej sie oznaczyc anali¬ tycznie celulozy i "5% NaOH dodano jeden z odczynników, przytoczonych w patencie Nr 15163 lub w patencie Nr 19616 i patencie Nr 19693 w ilosci, odpowiadajacej przy¬ kladom przytoczonych patentów (np. 10 do 30 czesci a-dwuchlorohydryny na 100 cze¬ sci celulozy wyjsciowej); po dokladnem przemieszaniu przedzono otrzymany roz¬ twór na swiezo, lub tez po dojrzewaniu, tfwajacem 24 albo 48 albo 72 godziny, przy- czem przedzenie odbywalo sie, jak nastepu¬ je: roztwór przedzalniczy przetlaczano z predkoscia 6 do 6f5 cm3 na minute przez dysze, posiadajaca 100 otworów o srednicy 0,08 mm, do kapieli o temperaturze 16°C, zawierajacej 10% kwasu siarkowego, albo 10% kwasu siarkowego i 20% siarczanu so¬ dowego; dlugosc zanurzenia nici w kapieli wynosila 80 cm. Po przebyciu przez nic 165 cm w powietrzu nawijano ja na cewke, obracajaca sie tak predko, ze szybkosc wy¬ ciagu wynosila okolo 40 m na minute. Mie¬ dzy kapiela przedzalnicza a cewka usta¬ wione byly pod katem do siebie trzy pa¬ leczki szklane, po których przesuwaly sie nici, ulegajac w ten sposób dodatkowemu rozciaganiu. Dolna czesc cewki moze sie obracac w wodzie. 6. Sposób pracy, jak w punkcie a, z ta róznica, ze temperatura kapieli przedzalni¬ czej wynosila 5°C. c. Sposób pracy, jak w punktach a al¬ bo 6, z ta róznica, ze na minute przetlacza¬ no 3 cm3 roztworu przedzalniczego oraz, ze szybkosc wyciagania wynosila 30 m na mi¬ nute. d. Sposób pracy, jak w punktach a al¬ bo 6, z ta róznica, ze na minute przetlacza¬ no 1,6 cm3 roztworu przedzalniczego oraz, ze szybkosc wyciagania wynosila 18 m na minute. e. " Sposób pracy, jak w punktach a al¬ bo b, z ta róznica, ze dysza posiadala 54 o- twory o srednicy 0,1 mm, ze na minute przetlaczano 3,3 cm3 roztworu przedzalni* czego oraz, ze szybkosc wyciagania wynosi¬ la 18 m na minute./. Sposób pracy, jak w punktach a al¬ bo b, z ta róznica, ze dysza posiadala 24 otwory o srednicy 0,1 mm, ze na minute przetlaczano 3 cm3 roztworu przedzalni* czego oraz, ze szybkosc wyciagania wyno¬ sila 18 m na minute. "' — g. Sposób pracy, jak w punktach d al¬ bo 6, z ta róznica, ze na minute przetlacza¬ no 14 cm3 roztworu przedzalniczego, ze szybkosc wyciagania Wynosila 100 3o 120 m na minute oraz, ze nici nie poddawano do¬ datkowemu rozciaganiu/ _ 4 _W powyzszych przykladach mozna ce¬ lem dodatkowego rozciagania stosowac róz¬ nicowe walki o róznych szybkosciach obro¬ towych.Przyklady na wytwarzanie nici peczko¬ wych wynikaja same przez sie z powyz¬ szych przykladów, zas przyklady na wy¬ twarzanie sztucznych materjalów, innych niz nici, wynikaja same przez sie z patentu Nr 15163 w zwiazku z niniejszym sposobem.Jesli sie myje nici lub inne produkty, mozna je ogrzewac albo (np. w 100 do 110°C) naparowywac przed suszeniem lub po suszeniu.Od&iarkowywac i bielic nici mozna zna¬ nym sposobem, jak równiez mozna nici czy¬ scic wedlug sposobu, opisanego w patencie Nr 15421.W razie potrzeby, mozna powiekszyc ciagliwosc materjalów sztucznych, wytwo¬ rzonych zgodnie z wynalazkiem, zwlaszcza nici, przez to, ze dziala sie na nie srodka¬ mi, dzialajacemi kurczaco, wedlug jednego ze sposobów, opisanych w patentach Nr Nr 17425, 19700, 13227 i w angielskim patencie Nr 323732.Wedlug wyzej przytoczonych przykla¬ dów mozna uzyskac blyszczacy jedwab sztuczny, posiadajacy wytrzymalosc na su¬ cho powyzej 2 g na denier i pomimo tego ciagliwosc przynajmniej o 7%, a w wielu przypadkach o 15% wyzsza.W przytoczonych powyzej przykladach mozna przy wytwarzaniu wiskozy zamiast celulozy siarczynowej lub lintersu uzywac bawelny lub blonnika drzewnego, potrakto¬ wanych uprzednio zimnym lub goracym roz¬ cienczonym kwasem, np. kwasem solnym lub siarkowym, krótko mówiac, mozna uzy¬ wac wszelkich rodzajów celulozy, uzywa¬ nych dotychczas w technice wiskozowej.Przytoczone powyzej przyklady moga ulec zmianom, np. przed potraktowaniem alkalicelulozy siarczkiem wegla, pozwala jej sie dojrzewac przez krótszy przeciag czasu, np. 24 lub 36 lub 48 godzin, albo przez dluzszy przeciag czasu, np. 60 albo 72 godziny w temperaturze 15 do 20°G.W kwestji, czy alkaliceluloza winna doj¬ rzewac, czy tez nie, przed potraktowaniem siarczkiem wegla, moze sluzyc miedzy in- nemi za wskazówke pozadana lepkosc roz¬ tworu, który ma byc przerobiony na sztucz¬ ne materjaly, zwlaszcza na nici, a w zwiaz¬ ku z tem lepkosc przeznaczonego do fabry¬ kacji gatunku celulozy. Jesli roztwór ma o- siagnac pewna okreslona lepkosc, wtedy trzeba poddac alkaliceluloze, otrzymana z przeznaczonego do fabrykacji gatunku celu¬ lozy, procesowi dojrzewania, o ile bez tego dojrzewania dany gatunek celulozy daje roztwory o wiekszej lepkosci. Dojrzewanie jest jednak zbedne, jesli zgóry, a wiec bez dojrzewania, osiaga sie pozadany stopien lepkosci. Poniewaz rózne handlowe gatunki celulozy (linters albo blonnik drzewny) wy¬ kazuja znacznie rózniace sie stopnie lepko¬ sci, kwestja dojrzewania zalezy w wiekszo¬ sci przypadków z jednej strony od pozada¬ nej lepkosci roztworu wyjsciowego, z które¬ go nia byc wytwarzany sztuczny materjal, a z drugiej strony — od lepkosci uzytego ga¬ tunku celulozy.Termin „wiskoza" lub „ksantogenian celulozy" obejmuje, gdzie na to pozwala sens, ksantogeniany celulozy albo ich roz¬ twory albo ich pochodne albo roztwory po¬ chodnych ksantogenianów celulozy.Termin „sztuczne nici" oznacza sztuczne nici i przedziwa wszelkiego rodzaju, np. sztuczny jedwab, nici peczkowe, sztuczna bawelne, sztuczna welne, sztuczny wlos i sztuczna slome wszelkiego rodzaju. PL