Niniejszy wynalazek dotyczy urzadze¬ nia do zamiany prostolinijnego ruchu tam i zpowrotem na ruch obrotowy, dzialajace¬ go w ten sposób, ze obracajacy sie wal zo¬ staje napedzany podczas skoku narzadu, posuwajacego sie tam i zpowrotem w jed¬ nym z kierunków, zas podczas skoku na¬ rzadu w kierunku odwrotnym nie otrzymu¬ je napedu, Urzadzenie wedlug wynalazku jest przeznaczone do zastapienia sluzacych do tego samego celu zapadkowych mecha¬ nizmów posuwowych i ma za zadanie usu* miecie wlasciwych mechanizmom powyz¬ szym wad, mianowicie, jalowego ruchu, wykonywanego podczas zmiany kierunku ruchu narzadu napedzajacego, oraz warko¬ tu, w wielu przypadkach bardzo niepoza¬ danego. Wynalazek polega w zasadzie na tern, ze pomiedzy narzad napedzajacy, po¬ suwajacy sie tam i zpowrotem, a wal na¬ pedzany zostaja wlaczone dwie przeklad¬ nie slimakowe, z których jedna jest wyko¬ nana jako samohamowna, druga zas — jako niesamohamowna tak, iz przekladnia slimakowa samohamowna podczas skoku narzadu napedzajacego w jednym z kie¬ runków dziala jako przekladnia zebata i napedza wal, niesamohamowna zas przekladnia slimakowa sluzy do tego, aby podczas ruchu narzadu napedzajacego w kierunku odwrotnym obracac slimak sa- mohamownej przekladni slimakowej, do¬ prowadzajac go do nastepnego polozenia zazebienia ze slimacznica tegoz zespolu.Dzieki temu otrzymuje sie urzadzenie do przenoszenia ruchu, dzialajace cicho i bez powyzej wzmiankowanego ruchu jalowego.Rysunki przedstawiaja kilka przykla¬ dów wykonania wynalazku, a mianowicie: fig. 1 przedstawia urzadzenie do zamiany ruchu wedlug wynalazku w przekroju pod¬ luznym, zas fig. 2 — w widoku zgóry; fig. 3 — urzadzenie wedlug fig. 1, nastawione odmiennie, celem napedzania walu w od¬ wrotnym kierunku niz na fig* 1; fig. 4 - — 6 — kilka innych odmian wykonania u- rzadzenia.W przykladzie wykonania, przedstawio¬ nym ma fig. 1 — 3, 1 oznacza suwak, po¬ ruszajacy sie prostolinijnie tam i zpowro- tem i wykonany w postaci tulei, osadzonej przesuwnie, lecz nieobracalnie na drazku 2, którego konce sa zamocowane w podsta¬ wie 3, przyczem tuleja wprawiana jest w ruch zapomoca nieprzedstawionego na ry¬ sunku drazka, polaczonego przegubowo z uchem 4 tulei. Na tulei 1 sa osadzone obra- calnie lecz nieprzesuwnie dwa slimaki 5 i 6, polaczone ze soba sztywno i zazebiaja¬ ce sie ze slimacznicami 7, wzglednie 8. Sli¬ macznica 7 jest zaklinowana na stale na wale 9, obracajacym sie w nieprzedstawio- nych na rysunku lozyskach i stanowiacym w tym przykladzie wal napedzany, obra¬ cany podczas przesuwu tulei / w jednym z kierunków i nienapedzany podczas prze¬ suwu tulei w kierunku odwrotnym. Na wa¬ le 9 jest ponadto osadzone kolo lancucho¬ we 10\ sprzezone lancuchem 11 zpodobnem kolem lancuchowem 12 umocowanem na wale 13, równoleglym do walu 9 i obraca¬ jacym sie równiez w lozyskach, nieprzed- stawionych na rysunku; dzieki temu sprzeg zeniu waly 9 i 13 musza obracac sie w jed¬ nakowym kierunku i z jednakowa szybko¬ scia. Na wale 13 znajduje sie slimacznica 8, nieosadzona na stale na wale, lecz u- mieszczona na tulei sprzegowej 14, nasu¬ nietej na wal 13 w ten sposób, iz tuleja ta, nie moze sie obracac, lecz moze byc prze¬ suwana tam i zpowrotem wzdluz walu 13 zapomoca nieprzedstawionych na rysunku widelek, sprzezonych ze zlobkiem 15 tu¬ lei. Tuleja sprzegowa zaopatrzona jest po stronie zewnetrznej w pewna ilosc ukos¬ nych (srubowych) wystepów 16, mieszcza¬ cych sie w odpowiednich wyzlobieniach slimacznicy 8, wskutek czego slimacznica, nie mogac dzieki odpowiedniemu zabezpie¬ czeniu brac udzialu w przesuwie tulei sprzegowej 14, zostaje podczas przesuwu tulei 14 nieco obrócona w tym lub innym kierunku w stosunku do walu 13 oraz do walu 9 i slimacznicy 7.Jak wynika z powyzszego, pomiedzy suwakiem 1, poruszajacym sie prostolinij¬ nie tam i zpowrotem, a napedzanym wa¬ lem 9, który otrzymuje naped tylko pod¬ czas ruchu suwaka 1 w jednym z kierun¬ ków, zostaja wlaczone dwie przekladnie slimakowe 5, 7 i 6, 8. Przekladnia slimako¬ wa 5, 7 jest wedlug wynalazku wykonana jako samohamowna, podczas gdy prze¬ kladnia 6, 8 nie jest samohamowna. Je¬ zeli obydwa slimaki 5, 6 i obydwie slimacz¬ nice 7, 8 posiadaja jednakowa wielkosc i jednakowy skok gwintu, niesamohamow- nosc osiaga sie w ten sposób, ze czesci ze¬ spolu niesamohamownego zostaja wyko¬ nane z róznych tworzyw. Tak np. slimak 5 i slimacznica 7 moga byc wykonane ze sta¬ li, podczas gdy w drugim zespole slimak 6 zostaje wykonany ze stali, a slimacznica 8 z bronzu. Dzieki temu osiaga sie miedzy czesciami zespolu 6 i 8 znacznie mniejszy wspólczynnik tarcia, niz miedzy czesciami zespolu 5 i 7, a przez odpowiedni dobór skoku gwintu w stosunku do tych wspólr czynników tarcia mozna z latwoscia u- czynic zadosc warunkowi, aby przekladnia slimakowa 5, 7 byla samohamowna, prze¬ kladnia zas 6, 8 — niesamohamowna.Opisane powyzej urzadzenie dziala w sposób nastepujacy: przy ustawieniu po- - 2szczególnych czesci skladowych urzadze¬ nia, przedstawionem na rig. 1, slimacznica 8 jest (dzieki odpowiedniemu nastawieniu tulei sprzegowej 14) nastawiona w stosun¬ ku do slimacznicy 7 w taki sposób, ze ze¬ by slimacznicy 8 mieszcza sie luzno pomie¬ dzy zwojami slimaka 6, a wiec nie sa z ja¬ kiejkolwiek strony do nich dociskane, ze¬ by zas slimacznicy 7 wywieraja pewien na¬ cisk na odpowiednie zwoje slimaka 5 (jak to, celem wiekszej przejrzystosci, przed¬ stawiono na fig. 1 w przesadnem powiek* szeniu). Jezeli tuleja i-zostanie przesunie¬ ta np. w lewo, to samohamowna przeklad¬ nia slimakowa 5, 7 dziala jako zespól kól zebatych, wskutek czego slimacznica 7, osadzona na wale 9, zostaje obrócona w kierunku strzalki 17 (fig. 1). W obrocie tym bierze udzial równiez slimacznica 8 dzieki przekladni lancuchowej 10, 11, 12 i zeby jej zachowuja w ten sposób swe po¬ lozenie wzgledem uzwojenia slimaka 6.Obrót powyzszy nastepuje pod tym wa¬ runkiem, ze wal 9, dzieki zastosowaniu nieprzedstawionego na rysunku urzadzenia zapadkowego Lub obciazenia, albo tez pod dzialaniem jednego lub kilku urzadzen po¬ wyzej opisanego rodzaju, nie moze sie ob¬ racac w kierunku, odwrotnym do strzalki 17. Nastepnie tuleja 1 cofa sie i przesuwa sie w prawo, wobec czego zeby slimaczni¬ cy 8 stykaja sie niezwlocznie swemi lewe- mi stronami z odpowiedniemi zwojami sli¬ maka 6. Lancuch 11 zapobiega obrotowi slimacznicy 8 w kierunku, odwrotnym do ruchu wskazówki zegara, a z drugiej stro¬ ny przekladnia slimakowa 6, 8 nie jest sa¬ mohamowna, wobec tego, podczas skoku tulei / w prawo, wspóldzialanie nieobra- cajacej sie w danej chwili slimacznicy 8 i osadzonego obracalnie na tulei 1 slimaka 6 powoduje obrót slimaków 5 i 6 dookola tulei / w takim kierunku, iz slimak 5 zo¬ staje obrócony zpowrotem do nowego po¬ lozenia zazebienia ze slimacznica 7, dzie¬ ki czemu, gdy tuleja /osiaga swe kranco¬ we prawe polozenie, poszczególne czysci skladowe urzadzenia zajmuja polozenia, przedstawione na fig. Iz wyjatkiem tego, ze obydwie slimacznice 7 i 8 obrócily rie o pewien kat, którego wielkosc jest propor¬ cjonalna do przesuwu tulei 1. Opisany przebieg moze sie wiec powtórzyc, gdy tu¬ leja 1 zaczyna, ponownie przesuwac sie w lewo. Przy wzajemnem nastawieniu sli¬ macznic 7 i 8, przedstawionem na fig* 1, wal 9 bedzie stale obracany w kierunku strzalki 17.W razie koniecznosci obracania walu 9 w odwrotnym kierunku, dzyli, ze wal lem ma byc napedzany podczas skoku tulei 1 w prawo, slimacznice 8 nastawia $ie zapo- moca tulei sprzegowej 14 wizgledem sli¬ macznicy 7 w sposób, przedstawiony na fig, 3, t. j. tak, ze zeby slimacznicy 8 mie¬ szcza sie luzno pomiedzy zwojami slima¬ ka 6, nie wywierajac na nich cisnienia z zadnej strony, a zeby slimacznicy 7 wy¬ wieraja pewien nacisk na odpowiednie zwoje slimaka 5 (fig. 3). Gdy tuleja i zo¬ staje przesunieta w prawo (fig. 3), wów¬ czas samohamowna przekladnia slimakowa 5, 7 dziala jako zespól kól zebatych, dzie¬ ki czemu slimacznica 7 zostaje wraz z wa¬ lem 9 obracana w kierunku strzalki 18 (fig. 3), a wiec w kierunku odwrotnym, niz na fig. 1, przyczem w ruchu tym bierze równiez udzial slimacznica 8, wskutek czego zeby jej zachowuja swe polozenie wzgledem uzwojenia slimaka 6. W tym razie jest niezbedne, aby wal 9 byl zapó- moca jakiegokolwiek urzadzenia zabezpie¬ czony przed obracaniem sie w kierunku, odwrotnym do wskazanego strzalka 18* Nastepnie tuleja 1 zawraca i rozpoczyna ruch w lewo (fig. 3), przyczem zeby sli¬ macznicy 8 stykaja sie niezwlocznie swe¬ mi prawemi stronami z odpowiedniemi zwojami slimaka 6; lancuch 11 nie pozwala obracac sie slimacznicy 8 zgodnie z ru- — 3 —chem wskazówki zegara, a przekladnia slimakowa 6, 8 nie jest samohamowna, wskutek tego podczas skoku tulei 1 w lewo slimaki 6 i 5 zostaja wprawione w ruch ob¬ rotowy dookola tulei 1 w kierunku strzal¬ ki 19, a slimak 5 zostaje obrócony wstecz do nowego polozenia zazebienia slimacz¬ nicy 7 i przy nastepnym skoku tulei 1 w prawo moze znów obracac slimacznice 7 w kierunku strzalki 18. Przy przedstawio- nem na fig. 3 skojarzeniu slimacznic 7 i 8 wal 9 jest stale obracany w kierunku strzalki 18.W powyzej opisanym przykladzie wy¬ konania wedlug fig, 1 — 3, w którym sli¬ maki 5 i 6 sa jednakowej wielkosci i po¬ siadaja jednakowe nachylenie gwintu, przy¬ jeto, ze niezbedna do osiagniecia pozada¬ nych wyników róznica pod wzgledem sa¬ mohamownosci przekladni slimakowych zostaje osiagnieta wylacznie zapomoca wykonania slimacznic 7 i 8 z róznych two¬ rzyw. Celem osiagniecia jeszcze wiekszej róznicy pomiedzy przekladniami slimako- wemi pod wzgledem samohamownosci i, dzieki temu, wiekszej pewnosci osiagnie¬ cia zadanego wyniku oraz zwiekszenia jed¬ noczesnie wspólczynnika wydajnosci urza¬ dzenia, zaleca sie nadanie uzwojeniu sli¬ maka 6 zespolu niesamohamownego wiek¬ szego kata nachylenia, niz uzwojeniu sli¬ maka 5 zespolu samohamownego. Ponie¬ waz nachylenia lub podzialki nagwintowan obydwóch slimaków musza byc jednakowe celem zachowania wlasciwego zazebienia slimacznicy 8 ze slimakiem 6, gdy zespól 5, 7 pracuje jako zespól kól zebatych i obraca wal 9, nalezy jednoczesnie nadac slimakowi 6 mniejsza* srednice, niz slima¬ kowi 5 i wobec tego opuscic nizej wal 13 (fig. 1), a wiec zblizyc go do wspólnej osi slimaków 6 i 5, co, oczywiscie, nie sprawia zadnej trudnosci w wykonaniu. W tak wy¬ konanej odmianie urzadzenia mozna osia¬ gnac zadana róznice pod wzgledem samo¬ hamownosci nawet w takim razie, jezeli slimacznice 7 i 8 zostaja wykonane z tego samego tworzywa, korzystniejsze jest jed¬ nak, oczywiscie, wzmiankowane powyzej wykonanie slimacznic z róznych tworzyw, dzieki czemu osiaga sie mniejszy wspól¬ czynnik tarcia, oraz wiekszy kat nachy¬ lenia uzwojenia slimaka 6 zespolu nieha- mownego, niz uzwojenia slimaka zespolu samohamownego.W przedstawionym na fig. 1—3 przy¬ kladzie wykonania urzadzenia slimaki 5 i 6 sa polaczone ze soba na stale, a wiec ob¬ racaja sie stale z jednakowa szybkoscia gdy suwak 1 cofa sie, nie napedzajac przy- tern walu 9. Znaczna róznice pomiedzy przekladniami slimakowemi pod wzgle¬ dem samohamownosci, a zatem niezawod¬ ne dzialanie urzadzenia mozna osiagnac, stosujac niezespolone w jedna calosc sli¬ maki i wlaczajac pomiedzy nich przeklad¬ nie w taki sposób, aby slimak przekladni niesamohamownej obracal sie z mniejsza szybkoscia, niz slimak samohamownej przekladni slimakowej. Slimak samoha¬ mownej przekladni moze w tym razie po¬ siadac kilkakrotnie mniejszy kat nachy¬ lenia uzwojenia, niz slimak przekladni nie¬ samohamownej. Kilka przykladów wyko¬ nania tego rodzaju urzadlzenia przedsta¬ wione jest na fig. 4 i 5.W przykladzie wykonania, przedsta¬ wionym na fig. 4, 20, 21 oznacza suwak, posuwajacy sie prostolinijnie tam i zpo- wrotem i skladajacy sie z dwóch pierscie¬ ni, polaczonych ze soba na stale, np. za¬ pomoca dwóch, nieprzedstawionych na ry¬ sunku ramion, i umieszczonych przesuw¬ nie na srubie 28 o plaskiem nagwintowaniu w taki sposób, ze zostaja przesuwane tam i zpowrotem wzdluz sruby zapomoca draz¬ ka, polaczonego przegubowo z uchem 24, przyczem pierscienie zostaja zapomoca odpowiedniego, nieprzedstawionego na ry¬ sunku urzadzenia poruszane tak, iz nie moga sie obracac. Sruba 28 o plaskiem na¬ gwintowaniu, której dzialanie odpowiada — 4 —dzialaniu slimacznicy 8 (fig, 1), jest osa¬ dzona obracalnie, lecz nieprzesuwnie w odpowiednich, nieprzedstawionych na ry¬ sunku lozyskach. Pomiedzy pierscieniami 20 i 21 sa osadzone jedna na drugiej dwie tuleje 25 i 26, zaopatrzone w nagwintowa¬ nia, przyczem zewnetrzna tuleja 25 jest nagwintowana od zewnatrz i zazebia sie ze slimacznica 27, odpowiadajaca slimacz¬ nicy 7 (fig. 1), wewnetrzna zas tuleja 26 posiada nagwintowanie wewnetrzne, dopa¬ sowane do nagwintowania sruby 28. Sli¬ macznica 27 jest osadzona na wale 29, ob¬ racajacym sie w nieprzedstawionych na rysunku lozyskach i stanowiacym wal na¬ pedzany, obracany podczas przesuwu pier¬ scieni 20 i 21 w jednym z kierunków i nie- napedzany podczas przesuwu ich w kie¬ runku odwrotnym. Wal 29 jest sprzezony zapomoca dowolnego, nieprzedstawionego na rysunku urzadzenia, np. zespolu stozko¬ wych kól zebatych i przekladni lancucho¬ wej ze stnuba 28, dzieki czemu sruba ta bie¬ rze stale udzial w obrocie walu 29. Po¬ miedzy tuleje 25 i 26 jest równiez wla¬ czona przekladnia, która w danym razie sklada sie z jednego lub kilku stozkowych kól zebatych 30 (z których na fig. 4 jest przedstawione tylko jedno), osadzonych obracalnie na wystajacych promieniowo z tulei 26 czopach 31 i zazebiajacych sie czesciowo ze stozkowym wiencem zebatym 32 nieobracajacego sie pierscienia 20, cze- scowo zas — ze stozkowym wiencem ze¬ batym 33 zewnetrznej tulei 25. Podczas obrotu tulei 26 dookola osi sruby 28 kola zebate 30 tocza sie po wiencu zebatym nieobracajacego sie pierscienia 20 i dzieki temu obracaja zewnetrzna tuleje 25 z szyb¬ koscia dwukrotnie wieksza, niz szybkosc obrotowa tulei 26. Pomiedzy wal 29 i sru¬ be 28 musi byc wlaczony narzad naslaw- czy, wykonany na podobienstwo np. przed¬ stawionej na fig. 1 tulei sprzegowej 14 i zaopatrzony w ukosne wystepy, umozli¬ wiajace nastawianie sruby 28 w stosunku do slimacznicy 27, celem zmiany kierunku obrotu walu 29.Miedzy poruszaj acy sie prostolinijnie tam i zpowrotem suwak 20, 21 a wal nape¬ dzany 29 sa wiec i w tej odmianie urza¬ dzenia wlaczone, jak wynika z poprzed¬ niego, dwie przekladnie 25, 27 i 26, 28, z których przekladnia 25, 27 jest wedlug wynalazku wykonana j ako samohamowtna, a przekladnia 26, 28 — jako niesamoha- mowna. W danym razie samohamownosc osiaga sie przez wykonanie czesci prze¬ kladni, np. 27 i 28, z róznych tworzyw, po¬ siadajacych rózne wspólczynniki tarcia, lub przez nadanie nagwintowaniu tulei 26 znacznie wiekszego kata nachylenia, niz uzwojeniu slimaka 25, lub tez zapomoca polaczenia obydwóch sposobów.W urzadzeniu, przedstawionem na fig. 4, sruba 28 jest nastawiona w stosunku do slimacznicy 27 (zapomoca powyzej opisa¬ nego narzadu nastawczego, wlaczonego w przekladnie pomiedzy sruba 28 i walem 29) w taki sposób, ze gdy uzwojenie sruby 28 miesci sie luzno w uzwojeniu tulei 26, wówczas zeby slimacznicy 27 naciskaja na odpowiednie zwoje slimaka 25. Podczas przesuwania pierscieni 20, 21 w lewo, samo- hamowna przekladnia slimakowa 25, 27 dziala jako zespól kól zebatych, dzieki cze¬ mu slimacznica 27 wraz z walem 29 zo¬ staje obracana w kierunku strzalki 34 (fig. 4). W obrocie tym bierze udzial równiez sruba 28, dzieki czemu nagwintowanie jej zachowuje swe polozenie wzgledem na¬ gwintowania sruby 26, tuleje aas 25 i 26 zostaja, nie obracajac sie, przesuniete wraz z pierscieniami 20 i 21. Przyjmuje sie przytem, ze wal 29, dzieki zastosowaniu dowolnego, odpowiedniego urzadzenia, jest zabezpieczony przed obracaniem sie w kierunku, odwrotnym do wskazanego za¬ pomoca strzalki 34 (fig. 4). Nastepnie pierscienie 20, 21 zawracaja i posuwaja sie w prawo, przyczem tuleja 26 dzieki niesa- mohamownemu zazebianiu sie z nieobraca- - 5 —jaea sie w tej chwili sruba 2S zostaje ob¬ racana w takim kierunku i z taka szybko¬ scia, ze moze sie przesuwac wraz z pier¬ scieniami 20, 2/. Ten obrót sruby 26 zo- staje przeniesiony zapomoca kól zebatych 30 na slimak 25, który (w taki sam sposób, jak slimak 5 fig. 1) zostaje obrócony wstecz do nowego polozenia zazebienia sie ze slimacznica 27 i przy nastepnym przesuwie pierscieni 20, 21 w lewo moze zn&w obmacac slimacznice 27 w kierunku strzalki 34, Przy przedstawionem na fig. 4 wzajemnem nastawieniu slimacznicy 27 i sruby 28 wal 29 jest stale obracany w kie¬ runku strzalki 34. Celem nadania walu 29 ruchu w kierunku odwrotnym, czyli nape¬ dzania walu podczas przesuwu pierscieni 20, 21 w prawo, nalezy nastawic (zapomo- ca wzmiankowanego juz narzadu nastaw- czego), srube 28 w stosunku do slimaczni¬ cy 27 w taki sposób, aby przy luznem usta¬ wieniu nagwintowan sruby 28 i tulei 26 zeby slimacznicy 27 byly docisniete do od¬ powiednich zwojów tulei 25. Samohamow- na przekladnia slimakowa 25, 27 bedzie wówczas dzialala jako zespól kól zebatych i obracala slimacznice 27 wraz z walem 29 w- kierunku, odwrotnym do ruchu wskazówki zegara (fig; 4), jezeli pierscie¬ nie 20, 21 sa przesuwane w prawo, pod¬ czas zas przesuwu pierscieni w lewo sli¬ mak 25 zostanie w powyzej opisany spo¬ sób obrócony wstecz do nowego polozenia zazebienia sie z nieohracajaca sie wówczas slimacznica 27.W przykladzie wykonania wedlug fig. 4 sprzezenie tulei 26 ze slimakiem 25, przyczem tuleja 26 miesci sie celem za¬ oszczedzenia miejsca wewnatrz slimaka 25, jest tego rodzaju, ze samohamowny slimak 25 fest obracany z szybkoscia dwu¬ krotnie wieksza, niz szybkosc obrotowa tulei 26, W razie potrzeby, mozna osiagnac jeszcze wieksza róznice pomiedzy szybko¬ sciami obrotowemu powyzszych czesci u- rzadzenia, mianowicie zapomoca umie¬ szczenia nagwintowanej niesamohamow- nej tulei zewnatrz samohamownego slima¬ ka i sprzezenia ich za posrednictwem zwy¬ klego zespolu zebatych kól czolowych, który moze posiadac dowolny pozadany stosunek przekladni. Urzadzenie tego ro¬ dzaju jest przedstawione w ogólnych za¬ rysach na fig. 5.Wedlug fig. 5 suwak, poruszajacy sie prostolinijnie tam i zpowrotem, sklada sie z poprzecznicy 35 i dwóch polaczonych z nia na stale (zapomoca nieprzedstawio- nych na rysunku ramion lub tym podoJ* nych czesci) pierscieni 36 i 37. Poprzecz- nica wraz z pierscieniem! jest osadzona przesuwnie, lecz nieobracalnie na drazku 38 i równoleglej do niego srubie 39 o pla- skiem nagwintowaniu, dzieki czemu moie byc przesuwana wzdluz drazka 38 tam i zpowrotem, np. zapomoca dzwigni, pola¬ czonej przegubowo z uchem 40. Sruba 39, odpowiadajaca srubie 28 (fig. 4) i slimacz¬ nicy 8 (fig. 1), jest osadzona obracalnie, lecz nieprzesuwnie w nieruchomych lo¬ zyskach 41. Pomiedzy poprzcznica 36* i pierscieniem 36 jest osadzona na drazku 38 obracajaca sie i dajaca sie przesuwac tuleja 42, zaopatrzona po stronie zewnetrznej w nagwintowanie, wskutek czego tworzy slimak, zazebiajacy sie ze slimacznica 43, odpowiadajaca sli¬ macznicy 27 (fig. 4), pomiedzy zas po- przecznica 35 i pierscieniem 37 jest osa¬ dzona na srubie 39 tuleja 44, zaopatrzona w nagwintowanie wewnetrzne, zazebiajace sie z nagwintowaniem sruby 39. Slimaczni¬ ca 43 jest osadzona na wale 45, obracaja¬ cym sie w nieruchomych, nieprzedstawio- nych na rysunku lozyskach i tworzacym wal napedzany, obracany podczas przesu¬ wu poprzecznicy 35 w jednym z kierunków i nienapedizany podczas przesuwu jej w kierunku odwrotnym. Wal 45 jest zapomo¬ ca odpowiedniego, nieprzedstawionego na rysunku ui-zadzenia sprzezony z umoco- wanem na srubie 39 kolem zebatem 46, — 6. -dzieki czemu snsiba 39 je** stek zmuszo¬ na brac udklal w obrocie walu 45. W u» rzadzeaie, sprzegajace wal #5 z katem ze-* batem 46; musi byc wlaczone urzadzenie nastawcie, zapomoca którego nastawia sie srube 39 w stosunku do slimacznicy 41, ce¬ lem zmiany kierunku obrotu walu 4$. Po* miedzy tuleje 42 i 44 jest wreszjcie wlaczo¬ na przekladnia zebata, skladajaca sie w tym przykladzie z malego kola zebatego 47, stanowiacego jedina calosc z tuleja 42 i zazebiajacego sie z wiekszem kolem ze^ batem 4S, slanowiacem ze swej strony ca- tesc z tuleja 44. Stosunek szybkosci obro¬ towych sBmaifca 42 i sruby 44 Jest wiec w tym przypadku uzalezniony od stosuafctt srednic kól zebatych 4f i 4$, przyczem ten ostatni moze byc w tym przypadku obrany dowolnie.Sposób dzialania tego urzadzenia jest zasad&fezo taki sam, jak urzadzenia, przed¬ stawionego na fig. 4. I w tym przypadku ffig, 5) pomiedzy suwak, poruszajacy sie tam i zpowrotem 35, 36, 37 i wal napedza¬ ny 45 sa wlaczone dwie przekladnie zeba¬ te 42, 43 i 44, 39, z których pierwsza jest samohamewna, druga zas — niesamoha- mowna. W" przedstawignem na $ig. 5 na- stawieniu czesci urzadzenia slimacznica 43 Jest nastawiona wzgledem sruby 39 w taki sposób, ze samohamowna przekladnia sli- mafcowa 42, 43 dziala jako zespól kól ze¬ batych i obraca slimaczmtce 43 wraz z wa¬ lem 45 w kierunku, oznaczonym strzalka 49, podczas przesuwu poprzeczinicy 35 w lewo, podczas zas przesuwu poprzeczinicy w prawo slimak 42 za posrednictwem sru¬ by 44 i kól zebatych 48 i 47 zostaje obró¬ cony wstecz do nowego potozenia zazebie- nia ze sllmacznica 43r dzieki czemu przy nastepnym sfeoku poprzeczaMcy 35 w lewo moze znów obracac slimacznice 4$ w kie¬ runku strzalki 4% JezeM wal 45 ma obra¬ cac sie w ktertankru odwrotnym, to slimacz¬ nice 43 naJezy nastawic w stosunku do sruby 3ft w taki sposób* aby zeby sKmaez- rtky naciskaly aa odpowiednie, zwoje iK- maka 42, wskutdfe czego samohanwwia przekladnia sHmakowa 42, 43 dzialu jako zespól kól zebatych i podczas skofeu* pb- przeczn&y 35 w prawo* obraca wal 4$.Na fig. 6 jest wreszcie przedstawione podwójne urzadzenie do przenoszenia ru¬ chu, zblizone najbardziej pod wzgledem budowy do urzadzenia, prz^dslrawiooego na fig. 4, z ta róznica, ze sruby nie sa po¬ laczone przekladnia. Wedlug fig. 6 suwak,, poruszajacy sie prostolinijnie tam, i zpo- wrotem, sklada sie z sanek 50, przesuwa¬ nych po powierzchni slizgowej kadluba i*- rzadzenia 51 tam i zpowrotem zapomoca nieprzedstawkwiego na rysunku drazfau polaczonego przegubowo z uchem 52.Przez otwory w dwóch sciankach konco¬ wych 53, 54 sanek i znajdujacej sie po¬ srodku pomiedzy niemi przegródce 55 przesunieta jest sruba 5£ o plaskfem aa- gwfotowaniu, która do polowy swej dlu¬ gosci jest zaopatrzona w nagwintowanie lewe, w drugiej zas polowie — w njagwm- towanie prawe i której kosee sa utmie- szcz©a*e obracalnie, lecz niepraesuwnie w lozyskach kubkowych 57 i 5#, osadaofflycit w prawie 51. Pomiedzy obydwiema sciana: kami koncowemi i srodko*wa przegródka sanek sa osadzone na srubfo 5& tuleje 59 i 60, zaopatrzone zarówno w wewnetaratte,. jak i zewnetrzne »agwi»towaraia i zazebia- j-ace sie odpowiednio z prawem i lewem uzwojeniami sruby 5&, nagwintowania zas zewnetrzne na jednej z tulei prawe* ma drugiej zas — lewe wspóldzialaja ze sli¬ macznicami 61, wzglednie 6& Slimacznice te sa osadzone na dwóch rówa&oleglydfc walach 63:, wzglednie 64, obracajacych sie podczas pjrzesuwtt sanek 56 w nierucho¬ mych, nieprzedsd&wioilyeL Ba rysunkis ter zyskach. Waly 63: i 64 sa zapomoca m& przedstawionych na rysudku kól zebatych sprzezone w taki sposób, ze musaa ©beacac sie w kieru^kaob wsajenaróe odwrot»#dfc jak osaaczofio* staaalkantó ma fiig. fe Jadraa - 1 -" z walów, np. 64, jest poza tein zapomoca odpowiedniego, nieprzedstawionego na ry¬ sunku urzadzenia sprzezony z kolem zeba- tem 65, uksztaltowanem jako nakretka, nakrecona na jeden z konców sruby 56 i dajaca sie nastawiac zapomoca dzwigni recznej 66. Dzwignia obraca wkrecona w kadlub 51 oslone 67, otaczajaca lozysko kulkowe 58, przyczem wskutek obracania oslony 67 lozysko kulkowe i wraz z niem kolo zebate 65 moga byc przesuniete nieco w prawo lub lewo. Oslona 67 tworzy w tym przypadku urzadzenie nastawcze, za¬ pomoca którego mozna nastawiac srube 56 w stosunku do slimacznic 61 i 62, celem zmiany kierunku obrotu walów 63 i 64.Pomiedzy suwak 50, poruszajacy sie tam i zpowtrotem, i waly 63 i 64 sa wiec i w tej odmianie urzadzenia wlaczone dwie przekladnie zebate, mianowicie pomiedzy suwak 50 i wal 63 — przekladnie: slima¬ kowa 59, 61 i zebata 59, 56, z których pierwsza jest samohamowha, a druga — niesamohamowna, pomiedzy zas suwak 50 i wal 64 — zespoly 60, 62 i 60, 56, z któ¬ rych pierwszy jest samohamowny, drugi— niesamohamowny. W przedslawionem na fig. 6 ustawieniu poszczególnych czesci slimacznica 61 jest nastawiona Wzgledem sruby 56 W taki sposób, ze, gdy sanki 50 zostaja przesuwane w prawo, samohamow¬ na przekladnia slimakowa 59, 61 dziala jako zespól kól zebatych i obraca slimacz¬ nice 61 wraz z walem 63 w kierunku, od¬ wrotnym do ruchu wskazówki zegara..Jednoczesnie dzieki sprzezeniu zapomoca przekladni zebatej walów 63 i 64, wal 64 obraca sie ze slimacznica 62 w kierunku obrotu wskazówki zegara, a wskutek sprze¬ zenia walu 64 z kolem zebatem 65, wzgled¬ nie sruba 56, sruba ta zostaje wraz z tu¬ leja 60 obracana w takim kierunku, ze sli¬ macznica 62 moze obrócic sie w kierunku ruchu wskazówki zegara. Podczas skoku sanek 50 w prawo sruba 56 i tuleja 60 ob¬ racaja sie, a tuleja 59 nie obraca sie. Gdy sanki 50 przesuwaja sie w lewo, samoha¬ mowna przekladnia slimakowa 60, 62 dziala jako zespól kól zebatych i obraca slimacznice 62 wiraz z walem 64 w kierun¬ ku ruchu wskazówki zegara, a wiec w tym samym kierunku, jak gdyby wal 64 byl ob¬ racany zapomoca walu 63. Jednoczesnie obracaja sie wal 63, sruba 56 i tuleja 59, dzieki czemu zewnetrzne nagwintowanie tulei 59 zostaje obrócone w nowe poloze¬ nie zazebienia ze slimacznica 61. Podczas skoku sanek 50 w lewo obraca sie sruba 56 i tuleja 59 w przeciwienstwie do tulei 60, która sie nie obraca. Jezeli waly 63 i 64 maja sie obracac w kierunkach, od¬ wrotnych do wskazanych strzalkami, wów¬ czas nalezy zapomoca dzwigni 66 nasta¬ wic srube 56 w stosunku do slimacznic 61 i 62 w taki sposób, aby samohamowna prze¬ kladnia slimakowa 59, 61 dzialala jako zespól kól zebatych i obracala slimaczni¬ ce 61 wraz z walem 63 w kierunku obrotu wskazówki zegara podczas skoku sanek 50 w lewo (fig. 6), przyczem samohamowna przekladnia slimakowa 60, 62 dziala jako zespól kól zebatych i obraca wal 64 w kie¬ runku, odwrotnym do kierunku obrotu wskazówki zegara podczas skoku sanek w prawo.Powyzej opisane i przedstawione na rysunkach przyklady wykonania moga byc, oczywiscie, w szczególach urzadzenia, zmieniane bez przekroczenia granic wyna¬ lazku. PL