Wykryto, ze alifatyczne lub hydroaro- matyczne weglowodory o duzej czastecz¬ ce, i j\ zawierajace w czasteczce wiecej niz 8 atomów wegla, lub pochodne tych weglowodorów, daja sie przeprowadzac w kwasy sulfonowe zapomoca srodków sul¬ fonujacych jak bezwodnika kwasu siarko¬ wego, oleum lub kwasu chlorosulfonowe- go, Srodkami sulfonuj acemi mozna dzialac w obecnosci lub bez rozpuszczalników lub katalizatorów- Otrzymane w ten sposób kwasy sulfo¬ nowe, jak równiez ich sole sa dla wielu cial bardzo dobrym srodkiem zwilzaja¬ cym, emulgujacym, oczyszczajacym i roz¬ puszczajacym i nadaja sie równiez jako srodki do rozszczepiania tluszczów. Wyka¬ zuja one wysoka odpornosc przeciwko dzialaniu chlorowców i róznia sie od olejn tureckiego i cial podobnych glównie tern, ze nie rozkladaja sie pod dzialaniem kwasów.Szczególnie kwasy sulfonowe pochod¬ nych nasyconych lub nienasyconych we¬ glowodorów alifatycznych o duzej cza¬ steczce lub sole tych kwasów daja sie sto¬ sowac z bardzo dobrym skutkiem jako srodek do zwilzania, emulgowania, oczy¬ szczania i celu podobnego; mozna niemi za¬ stapic mydlo i srodki podobne we wszyst-kich dziedzinach ich zastosowania, a na¬ wet mozi:a je stasowac w wypadku, gdy mydla jeszcze uzycv nie mozna.Mozna je równiez stosowac do rozpu¬ szczania w wodzie nierozpuszczalnych lub trudnorozpuszczalnych substancyj, jak weglowodory, alkohole, ketony i t. d.W danym wypadku pod wyrazeniem kwasy sulfonowe rozumie sie tylko wla¬ sciwe kwasy sulfonowe, których siarka sulfogrupy zwiazana jest bezposrednio z atomem wegla. Rzeczone kwasy sulfono¬ we i sulfoniany rozpuszczaja sie w wo¬ dzie i wielu rozpuszczalnikach orga¬ nicznych, dajac roztwory, które z latwo¬ scia wytwarzaja piane i posiadaja zdol¬ nosc zwilzania i emulgowania. Sa one przedewszystkiem nieczule na dzialanie kwasów i substancyj warunkujacych twar¬ dosc (wody), dzieki czemu mozna je sto¬ sowac równiez w obecnosci kwasów, soli wapniowych i magnezowych, a wiec w kwasnych kapielach farbierskich, kapie¬ lach folarskich, wytrawiajacych.Kwasy sulfonowe pochodnych weglo¬ wodorów alifatycznych o mniejszej cza¬ steczce mozna uczynic do celów powyzr szych jeszcze bardziej przydatnemi, skoro do nich lub do weglowodorów niesulfono- wanych, z których je otrzymano wprowa¬ dzic grupe alkylowa, aralkylowa lub ary- lowa. Równiez i w kwasach sulfonowych pochodnych weglowodorów alifatycznych o duzej czasteczce wprowadzenie grup alky- lowej, aralkylowej lub arylowej jest cze¬ sto korzystne.Przyklad I. Do 142 czesci kwasu steary¬ nowego wlewa sie powoli mieszajac do¬ kladnie w temperaturze okolo 75° 450 cz. kwasu chlorosulfonowego. Skoro wydzie¬ lanie sie przytem gazów oslabnie, naten¬ czas ogrzewa sie mase reakcyjna w przy¬ blizeniu do 100°. Po ukonczeniu sulfono¬ wania wlewa sie ja do Wody i odsacza na goraco od czesci nierozpuszczanej. Po ochlodzeniu otrzymuje sie mase galareto¬ wata, która po rozcienczeniu woda daje pieniacy sie roztwór o dobrej wlasnosci zwilzajacej.Sole otrzymanego kwasu sulfonowego posiadaja równiez w roztworze wodnym wlasnosc mydla, Zobojetniajac kwas sul¬ fonowy alkaljami otrzymuje sie np. sole alkaliczne, które jednak mozna otrzymac przez sól wapniowa. Przy otrzymywaniu kwasów sulfonowych mozna równiez sto¬ sowac srodki rozcienczajace jak np. czte^ rochlorek wegla. Zamiast kwasu stearyno¬ wego mozna stosowac w podobny sposób kwas olejowy..Przyklad II. Stopiony kwas palmity¬ nowy w temperaturze okolo 100° obrabia sie, mieszajac z bezwodnikiem kwasu siar¬ kowego dopóty, dopóki produkt reakcji ,nie bedzie sie rozpuszczal w wodzie. O- trzymuje sie w ten sposób syrop, który po ochlodzeniu przechodzi w mase pólstala, którego wodne roztwory kwasne, obojetne lub alkaliczne posiadaja wlasnosc mydla.Przyklad III. 100 cz. oleju parafinowe^ go obrabia sie bezwodnikiem kwasu siar* kowego dopóty, dopóki produkt reaKcji nie bedzie rozpuszczalny w wodzie. Na¬ stepnie produkt zadaje sie 200 cz. wody i oddziela od ewentualnie pozostalych cze¬ sci nierozpuszczanych. Otrzymuje sie roz¬ twór, który po rozcienczeniu woda daje .jako taki lub po uprzedniem zobojetnieniu lugiem sodowym mocno pieniacy sie sro¬ dek zwilzajacy, nieczuly na domieszki w postaci kwasów, soli wapniowych lub ma¬ gnezowych.Przyklad IV. 1—2 czesci produktu, o- , trzymanego zapomoca obróbki w tempe¬ raturze 100° kwasu palmitynowego^ betzwod- nikiem kwasu siarkowego do osiagniecia przez produkt rozpuszczalnosci w wodzie, rozpuszcza sie w 100 cz, wody. Otrzymuje sie mocno-pieniaca sie czesc, która szybko i dokladnie zwilza welne, bawelne i t d.W sposób podobny mozna stosowac kwas sulfonowy, otrzymany z kwasu stea- — 2 —iynowego lub mieszaniny kwasów steary¬ nowego i palmitynowego. Roztwory obo¬ jetne lub alkaliczne rzeczonych kwasów sulfonowych wykazuja równiez znakomita wlasnosc zwilzania. PL PL PL