W patencie Nr 14886 podano sposób wytwarzania srodków zwilzajacych, czy¬ szczacych, dyspergujacych z takich ami¬ dów kwasów karbonowych szeregu alifa¬ tycznego, cykloalifatycznego, aromatyczno- alifatycznego albo aromatycznego lub ich pochodnych, które zawieraja przynajmniej jedno podwójne lub potrójne wiazanie albo przynajmniej jedna grupe hydroksylowa.Sposób powyzszy polega na lagpdnem sul¬ fonowaniu amidów, w obecnosci lub w nie¬ obecnosci rozpuszczalników albo srodków rozcienczajacych, zapomoca kwasu siarko¬ wego, bezwodnika kwasu siarkowego, ole¬ um albo kwasu chlorosulfonowego.Obecnie stwierdzono, iz mozna otrzy¬ mac równiez cenne srodki zwilzajace, czy¬ szczace, dyspergujace i rozpuszczajace, przemieniajac kwasy karbonowe szeregu a- lifatycznego, cykloalifatycznego, aroma¬ tyczno-alifatycznego lub aromatycznego al¬ bo ich pochodne przy pomocy amonjaku, pierwszorzednych lub drugorzednych amin na amidy kwasów karbonowych, przyczem jedna z uzytych skladowych winna zawie¬ rac jedna lub wiecej grup sulfonowych, zwiazanych z tlenem lub weglem. Konden¬ sacja nastepuje dzialaniem wymienionych kwasów karbonowych albo ich pochodnych, naprzyklad bezwodników, chlorobezwodni- ków lub estrów kwasowych.W wielu przypadkach korzystnie jestprowadzic przemiane w( roztworze wodnym, *' przyczem dodaje sie. srodków alkalicznie rea&ij^ych, óiile podczas reakcji tworza sie kwasy. Produkty, otrzymane wedlug ni¬ niejszego sposobu, odpowiadaja produktom sulfonowania, które sie otrzymuje wedlug sposobu opisanego w patencie Nr 14886, i maja to samo zastosowanie w przemysle tekstylnym i innych pokrewnych. Mozna je stosowac osobno albo razem z uzywanemi dotychczas srodkami, jak sole, mydla, oleje tureckie, organiczne kwasy sulfonowe lub rozpuszczalniki.Przyklad I. 31 czesci estru metylowe¬ go kwasu rycynowego traktuje sie miesza¬ nina, skladajaca sie 10 czesci eteru i 10 czesci kwasu chlorosulfonowego. Gdy prób¬ ka produktu reakcji; rozpuszcza sie klarow¬ nie w wodzie, zobojetnia sie produkt reak¬ cji gazowym amonjakiem, usuwa eter w prózni i po dodaniu 100 czesci amonjaku ogrzewa otrzymany produkt w autoklawie w ciagli 10 godzin przy 100°C. Po usunieciu amonjaku rozpuszcza sie produkt w wodzie.Posiada on duza zdolnosc zwilzania, czy¬ szczenia i emulgowania.Przyklad II. 300 czesci chlorobezwod- ników kwasów oleju kokosowego dodaje sie do roztworu wodnego 300 czesci soli so¬ dowej tauryny (NH2 . CH2 . CH2 . SOsNa) w 0° + 10°C. Powyzsza mieszanine miesza sie tak dlugo w temperaturze pokojowej, póki próbka nie rozpusci sie w wodzie. Po¬ wstaje produkt, nadajacy sie doskonale do prania, zawierajacy mieszanine taurydów kwasów tluszczowych zawartych w oleju kokosowym.Przyklad III. 1500 czesci chlorobez- wodnika kwasu olejowego dodaje sie w 30°C, mieszajac, do alkalicznego roztworu, zawierajacego ^-metylotauryne w ilosci ponad 20% ilosci teoretycznej, zachowujac stale odczyn alkaliczny roztworu. Po 6 -^ 8 godzinnem mieszaniu w temperaturze poko¬ jowej zobojetnia sie nadmiar alkaljów, za¬ geszcza roztwór i suszy w prózni. Otrzymu¬ je sie 6150 czesci mieszaniny soli, zawiera¬ jacej okolo 33% soli sodowej oleylo-iV-me- tylotauryny. Roztwory powyzszej miesza¬ niny posiadaja niezwykla zdolnosc zwilza¬ nia i prania i sa calkowicie niewrazliwe na wapniowce i kwasy. Roztwory o wiekszej zawartosci powyzszego produktu posiadaja duza lepkosc i nadaja sie do emulgowania najrózniejszych srodków.Przyklad IV. Przez przemiane kwasu chloroetanosulfonowego z cetylamina otrzy¬ muje sie cetylowa pochodna tauryny. Zwia¬ zek ten, rozpuszczalny w alkaljach, opada w roztworze obojetnym, prawdopodobnie wskutek wewnetrznego tworzenia soli. Roz¬ puszcza sie go przez dodanie 10 czesci lu¬ gu sodowego o 40° Be i na zimno traktuje 20 czesciami bezwodnika kwasu octowego, do¬ póki próbka rozpusci sie równiez w kapie¬ li obojetnej. Tak otrzymana acetylocetylo- wa pochodna tauryny zobojetnia sie i za¬ geszcza. Posiada ona duza zdolnosc zwil¬ zania i czyszczenia.Przyklad V. 10 czesci kwasu p-amino- Q -benzylosulfonowego rozpuszcza sie z do¬ datkiem 10 czesci lugu sodowego 40° Bc i dodaje przy 0° -h- 10°C 15 czesci chlorobez- wodnika kwasu olejowego. Przez dodatek lugu sodowego utrzymuje sie reakcje stale alkaliczna. Miesza sie tak dlugo, az produkt rozpusci sie klarownie w wodzie, zobojetnia i zageszcza na lazni wodnej. Produkt otrzy¬ many, czyli oleylo-p-aminobenzylosulfonian sodowy jest doskonalym srodkiem do pra¬ nia.Przyklad VI. 300 czesci chlorobezwod- nika kwasu olejowego dodaje sie przy 15°h- 20° do roztworu soli sodowej #-cykloheksy- lotauryny, otrzymanej dzialaniem cyklo- heksyloaminy na kwas chloroetanosulfono- wy w 150°C, przyczem stosuje sie 20% nad¬ miaru soli Af-cykloheksylotauryny. Przez dodatek lugu sodowego 40° Be utrzymuje sie stale reakcje alkaliczna. Miesza sie tak dlugo, az próbka produktu rozpusci sie kla¬ rownie w wodzie i nastepnie zobojetnia sie. — 2 —Otrzymana sól sodowa oleylocykloheksylo- tauryny posiada doskonale zdolnosci pie¬ niace.Przyklad VII. 245 czesci wagowych so¬ li sodowej #-metylotauryny o wzorze I HN-CH2.CH2.SO,H rozpuszcza sie w 1000 czesciach wody i do¬ daje 250 czesci wagowych acetonu i 450 cze¬ sci wagowych chlorobezwodnika kwasu ole¬ jowego, a nastepnie wkrapla, silnie miesza¬ jac, 650 czesci wagowych 10% lugu sodo¬ wego stopniowo, tak aby reakcja byla stale alkaliczna. Temperature utrzymuje sie w 30° -h 40°C. Otrzymany klarowny roztwór zobojetnia sie i zageszcza. Otrzymuje sie N- oleylo-Af-metylotauryne jako bezbarwny produkt; w dotyku jest to produkt podobny do mydla, rozpuszcza sie latwo i klarownie w zimnej wodzie. Roztwory soli sodowej wykazuja reakcje obojetna i pienia silnie.Sole wapniowe oraz kwasy nie powoduja zmetnienia roztworu, wzglednie nie wply¬ waja na sile pienienia. Roztwory posiadaja duza zdolnosc zwilzania i emulgowania, niezaleznie od reakcji.Przyklad VIII. 150 czesci wagowych soli sodowej tauryny rozpuszcza sie w 420 czesciach wagowych 10% lugu sodowego.Dobrze mieszajac, dodaje sie stopniowo 300 czesci wagowych chlorobezwodnika kwasu olejowego przy 25° -s- 35°C. Przeróbka od¬ bywa sie, jak w przykladzie VI. Otrzymana oleylotauryna jest w zupelnosci podobna, co do wygladu i wlasnosci, do produktu opisa¬ nego w przykladzie VI. Podobnie, jak tam¬ ten, nie zmienia sie przy ogrzewaniu z roz- cienczonemi kwasami lub lugami.Analogicznie wytwarza sie taurynian palmitynooksyetylowy z bezwodnika albo chlorobezwodnika kwasu palmitynowego o- raz i\T-oksyetylotauryny HO . CH2 . CH2 .. NH . CH2 . CH2 . SOsH, oraz innych kwa¬ sów aminoalkylosulfonowych, podstawio¬ nych przy azocie resztami wyzszych kwa¬ sów tluszczowych.Przyklad IX, Mieszanine, skladajaca sie z 500 czesci wagowych chlorobezwodni¬ ka kwasu olejowego i 200 czesci wagowych chlorobezwodnika kwasu stearynowego, do¬ daje sie w 30° .-r- 40°C, silnie mieszajac, stopniowo do roztworu, zawierajacego 385 czesci wagowych soli sodowej #-metylolau- ryny; równoczesnie dodaje sie 100 czesci wagowych 10% lugu sodowego, tak aby mieszanina posiadala stale odczyn alka¬ liczny oraz temperature w granicach wyzej podanych. Przeróbka odbywa sie, jak w przykladzie VI. Wlasnosci i wyglad tak o- trzymanej mieszaniny, zlozonej z soli sodo¬ wej oleylo- i stearylo-^-metylotauryny, od¬ powiadaja wlasnosciom i wygladowi oleylo- tauryny. Zamiast chlorku stearylu mozna równiez stosowac chlorobezwodnik kwasu bromo lub chlorostearynowego.Przyklad X. 30 czesci wagowych soli sodowej kwasu fenyloimidoetanosulfonowe- go dodaje sie do roztworu 42 czesci wago¬ wych chlorobezwodnika kwasu stearynowe¬ go w 11 czesciach wagowych pirydyny.Miesza sie, pozwalajac temperaturze dojsc do 80°C, az produkt rozpusci sie klarownie w wodzie. Otrzymany w ten sposób steary- lo-^-fenylotaurynian przeprowadza sie naj¬ lepiej w 50% roztwór i stosuje jako srodek pomocniczy w farbiarstwie.Przyklad XL Roztwór 161 czesci o- trzymanego wedlug patentu niemieckiego Nr 258473 3-chloro-2-oksypropano-i-sulfo- nianu sodowego w 140 czesci wody oraz 200 czesci 47% wodnego roztworu metylaminy ogrzewa sie wciagu 12 godzin w autoklawie z mieszadlem w temperaturze 150°C, Na¬ stepnie dodaje sie 200 czesci lugu sodowego o 40° Be i tak dlugo gotuje, dopóki nie przestanie uchodzic amina. Nastepnie do¬ daje sie do powyzszego roztworu w 10° -i- 15°C 200 czesci chlorobezwodników kwa¬ sów oleju kokosowego i miesza produkt reakcji w ciagu 3 -+- 4 godzin w tempera- — ¦ 3""—turze pokojowej. Otrzymuje sie mase po¬ dobna do pasty, która jest bardzo odporna na wapno i posiada doskonale zdolnosci piorace. Produkt otrzymany zawiera jako glówny czynny skladnik mieszanine N- metylotaurynianów kwasów tluszczowych, zawartych w oleju kokosowym.Przyklad XII. 40 czesci kwasu N-me- tyloaminometanosulfonowego, otrzymanego dzialaniem dwusiarczynu formaldehydo¬ wego na metylamine, rozpuszcza sie w 250 czesciach wagowych wody i dodaje 60 czesci chlorobezwodników kwasów oleju kokosowego. Chlodzac i dobrze mieszajac, dodaje sie do mieszaniny w temperaturze 15° -h- 20°C 60 czesci lugu sodowego o 40° Be. Mieszajac w ciagu pewnego czasu, otrzymuje sie jako produkt reakcji 410 czesci okolo 20% pasty, skladajacej sie z kwasu oleylo-W-metyloaminometanosulfo- nowego. Produkt powyzszy rozpuszcza sie klarownie w wodzie i jest bardzo odporny na kwasy i srodki o odczynie alkalicznym oraz na czynniki nadajace twardosc wodzie.Przyklad XIII. 25 czesci dwuetylotau- ryny, otrzymanej dzialaniem chloroetylo- sulfonianu sodowego na dwuetyloamine, miesza sie z 8 czesciami pirydyny i 30 cze¬ sciami benzenu i powyzsza mase gotuje sie pod chlodnica zwrotna. Do tego dodaje sie nastepnie 15 czesci chlorobezwodnika kwa¬ su stearynowego i mieszanine reakcyjna gotuje sie w dalszym ciagu 6-^8 godzin, nastepnie oddestylowuje sie rozpuszczal¬ nik, rozpuszcza pozostalosc w malej ilosci wody, zobojetnia roztwór lugiem sodowym, zageszcza mozliwie szybko na lazni wodnej 1 suszy w prózni otrzymany ester kwasu monostearynowego z dwuetylotauryna. Na¬ daje sie on zwlaszcza jako srodek emulgu¬ jacy i zmiekczajacy do sztucznego jedwa¬ biu.Produkty, wytworzone analogicznie z kwasu olejowego lub nizszych kwasów tlu¬ szczowych i dwuetylotauryny, sa równiez bardzo cenne; posiadaja one przedewszyst- Druk L. Boguslaws kiem duza odpornosc wobec soli i czynni¬ ków nadajacych twardosc wodzie.Przyklad XIV. 120 czesci siarczanu allyloaminowego sulfonuje sie z 300 czesci monohydratu przy 35° -h- 40°C. Nastepnie wylewa sie produkt reakcji na lód i zobo¬ jetnia lugiem sodowym. 274 czesci chloro¬ bezwodnika kwasu palmitynowego dolewa sie do powyzszego wodnego roztworu w 0° -r- 10°C, przyczem przez dodatek lugu sodowego utrzymuje sie stale odczyn alka¬ liczny mieszaniny reakcyjnej. Otrzymuje sie paste, która po pewnym czasie uwalnia sie od nadmiaru roztworu soli. Produkt na¬ daje sie zwlaszcza jako srodek do prania i egalizowania. PL PL