Proponowano juz wytwarzanie srodków zwil¬ zajacych oraz emulgujacych z tluszczów przez sulfonowanie otrzymywanych z nich monoglice- rydów bardzo silnie dymiacym kwasem siarko¬ wym oraz zobojetnianie otrzymanych produktów.Nie mówiac o trudnosciach zwiazanych ze stoso¬ waniem stezonego oleum, sposób ten posiadal wade polegajaca na tym, ze dawal wyniki zada¬ walajace jedynie przy przeróbce tluszczów za¬ wierajacych kwasy tluszczowe o malej czasteczce, np. trudnodostepnego oleju kokosowego. Przy zastosowaniu tego sposobu do przeróbki tlu¬ szczów zawierajacych kwasy tluszczowe o duzej czasteczce otrzymuje sie produkty gorzej rozpu¬ szczalne i o mniejszej zdolnosci pienienia sie./Wedlug wywodów C. B. F. Younga oraz K. W.Goonsa w dziele „Surface active agents" z roku 1931 dotyczacych budowy srodków zwilzajacych i powierzchniowo czynnych, dzieje sie tak wsku¬ tek niedostatecznego równowazenia hydrofilowej grupy sulfonowej liofilowa grupa kwasu tluszczo¬ wego zawierajacego w czasteczce wiecej niz 14 atomów wegla.Sposób wedlug wynalazku usuwa powyzsze trudnosci przez wytwarzanie dwusulfomonoglice- rydów, przy czym najpierw przeprowadza sie gliceryne nadmiarem kwasu siarkowego w dwu- sulfogliceryne, a nastepnie estryfikuje sie trzecia wolna grupe wodorotlenowa za pomoca nasyco¬ nego lub nienasyconego kwasu tluszczowego lub oksykwasu tluszczowego o 12—24 atomach wegla w czasteczce. Reakcja przebiega na zimno i moze byc przyspieszona przez ogrzewanie. Z mieszani¬ ny reakcyjnej otrzymuje sie czysty produkt przez wylugowanie go rozpuszczalnikiem orga¬ nicznym, np. alkoholem butylowym lub amylo- wym.Przy syntezie lecytyny zaproponowal Adolf Griin (Ber. 38,2285) nastepujacy sposób wytwa¬ rzania dwuglicerydu kwasu palmitynowego, ste- arowego itd. Najpierw bezwodna gliceryne dzia¬ laniem nadmiaru stezonego kwasu siarkowegoprzeprowadza sie . w dwusulifogliceryne, która przy dluzszym ogrzewaniu z wolnym kwasem tluszczowym daje pozadany dwugliceryd.Natomiast wedlug wynalazku sulfonuje sie bezwodna gliceryne przy uzyciu nadmiaru ste¬ zonego 98 %-owego kwasu siarkowego i otrzy¬ muje sie dwusulfogliceryne, po czym bezposred¬ nio w tym samym osrodku reakcyjnym estryfi¬ kuje sie trzecia wolna grupe wodorotlenowa gliceryny za pomoca kwasu tluszczowego w cia¬ gu krótkiego czasu otrzymujac przy tym dwusul- fomonogliceryd. Produkt reakcji w srodowisku kwasu siarkowego chlodzac zobojetnia sie wodo¬ rotlenkiem sodu, przy czym przeprowadza sie wolny kwas siarkowy w siarczan sodowy, a dwu- sulfomonogliceryd w odpowiadajacy mu sulfo¬ nian sodowy. Mieszanine otrzymana przez zobo¬ jetnienie suszy sie w dowolny znany sposób, np. przez rozpylanie. Otrzymuje sie bialy produkt dajacy z woda roztwór koloidalny, posiadajacy duza zdolnosc pienienia sie i emulgowania, oraz zawierajacy okolo 40 % soli sodowej dwusuLfo- monoglicerydu i okolo 60 % bezwodnego siar¬ czanu sodu.Wytworzony sulfonian o wysokim stopniu czy¬ stosci otrzymuje sie z wysuszonego produktu re¬ akcji przez wylugowanie go rozpuszczalnikiem organicznym, np. jak alkoholem propylowym, butylowym lub amylowym, przy czym górna warstwe stanowi alkoholowy roztwór sulfonianu, dolna natomiast nasycony wodny roztwór siar¬ czanu sodu. Roztwór sulfonianu uwalnia sie od rozpuszczalnika przez destylacje, przy czym od¬ chodza ostatnie slady wilgoci w mieszance aze- otropowej z rozpuszczalnikiem. Po odpedzeniu rozpuszczalnika otrzymuje sie sulfonian w stop¬ niu czystosci przekraczajacym 90%.Przyklad. Do 100 kg bezwodnej gliceryny dodaje sie stopniowo, przy silnym mieszaniu i do¬ brym chlodzeniu, 400 kg, 98 %-wego kwasu siar¬ kowego. Sulfonowanie jest zakonczone po 15 mi¬ nutach. Bezposrednio po tym wprowadza sie do mieszaniny reakcyjnej, równiez stosujac chlodze¬ nie i silne mieszanie, 310 kg oleiny. Po dodaniu calej ilosci oleiny pozostawia sie mieszanine reak¬ cyjna na noc albo ogrzewa sie ja do temperatury 50 — 55°C w ciagu 45 minut, aby estryfikacje doprowadzic do konca. Nastepnie chlodzi sie mie¬ szanine reakcyjna i w celu zobojetnienia wlewa cienkim strumieniem do 30 %-owego roztworu wodorotlenku sodu. Zobojetnienie moze byc na koncu przyspieszone przez lagodne ogrzewanie.Po zobojetnieniu wartosc pH roztworu doprowa¬ dza sie do 5,5 — 6,0, po czym odparowuje sie wode przez rozpylenie mieszaniny reakcyjnej.W razie potrzeby otrzymana w ten sposób mieszanine luguje sie butanolem, po czym z wy¬ ciagu odpedza sie rozpuszczalnik przez destyla¬ cje, otrzymujac w ten sposób prawie czysty sul¬ fonian. PL PL