Opublikowano dnia 25 lipca 1958 r.E07j^ . i.iiiM POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 40904 KI. 68 e, 23 Henryk Kaiser Kraków, Polska Uniwersalny zamek nastawny Patent trwa od dnia 22 sierpnia 1957 r.W porównaniu z innymi zamkami drzwiowymi, uniwersalny zamek nastawny wyróznia sie przede wszystkim mozliwoscia dostosowania go do do¬ wolnego ukladu piór jego skladanego klucza przy pomocy prostej manipulacji galka mechanizmu nastawnego. Zamek wedlug wynalazku moze byc zastosowany w drzwiach wejsciowych mieszkan, pomieszczen biurowych, w szafach pancernych, ubraniowych, biurkach itp. Sposób otwierania uniwersalnego zamka nastawnego skladanym klu¬ czem jest identyczny ze sposobem otwierania naj¬ zwyklejszych zamków.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w po¬ wiekszeniu na rysunku, na którym fig. 1 przed¬ stawia widok jednego zestawu mechanizmu zastawkowego, fig. 2 — widok klucza z przestaw¬ nymi czesciami pióra, fig. 3 — czesci skladowe pióra klucza, fig. 4 ilustruje sposób zestawienia czesci wedlug fig. 3.W zamku wedlug wynalazku mozna zastosowac kilka zestawów mechanizmu zastawkowego, któ¬ rych ilosc jest równa ilosci skladowych czesci pióra klucza. Wobec istnienia bardzo duzej ilosci mozliwych przestawien czesci skladowych pióra, wystarczy zastosowac szesc zestawów mechani¬ zmu zastawkowego. Kazdy zestaw mechanizmu za¬ stawkowego sklada sie z pieciu zasadniczych czesci 1—5. Czesc 1 w ksztalcie krzyza posiada w srodku otwór umozliwiajacy wprowadzenie czteropiórowego klucza. Krzyz 1 jest oddzielony cd takiego samego krzyza sasiedniego zestawu za pomoca podkladek. Wszystkie jednak krzyze 1 stanowia sztywna calosc przez zlaczenie ich w srodkowej czescci czterema nitami (fig. 1) prze¬ chodzacymi równiez przez podkladki. Z jednej strony zestawu jest przytwierdzony czop z kolem zebatym, który jest ulozyskowany w obudowie zamka. Zestaw krzyzy znajduje sie w obudowie 19 rdzenia, w której sa równiez umocowane dzwignie 2 i 3 oraz chwytak zebów 5. W dzwigni 3 umie¬ szczony jest suwliwie suwak 4. Zestaw krzyzy 1, po wyjeciu klucza z zamka, jest dociskany w kie¬ runku „zamykania" (w lewo) koncem specjalnej sprezyny, której drugi koniec jest zamocowany na obudowie 19 rdzenia. Przy wychyleniu zestawu krzyzy w lewo, wzgledem obudowy rdzenia, za¬ czepy 12 odchylaja na zewnatrz dzwignie 2 przez nacisk na ramiona 14. W poczatkowej fazie otwie¬ rania kluczem, zestaw krzyzy 1 jest odchylany w prawo wskutek czego zwalnia sie nacisk zacze-*p$w 12 na dLwignieff?, które z kolei pod wplywem sFj%zyijy£ 7|6pa$aja^na pióra 21 klucza 20. Spre- S \ zyna %, jest jednym koncem zamocowana na ^ dzwigni 2, drugim na dzwigni 3. W przypadku gdy jedna z dzwigien 2 oprze sie na niewlasciwej dlu-. gosci pióra 21 nieodpowiedniego klucza, dalszy obrót klucza jest niemozliwy wskutek oparcia sie suwaka 4 o zaczep 8 dzwigni 2. Dalsze wychylenie w prawo zestawu krzyzy wzgledem obudowy 19 rdzenia jest tylko wtedy mozliwe, jesli wszystkie zaczepy 8 dzwigien 2 beda sie znajdowaly na wprost wyciec 9 suwaka 4, czyli przy próbie otwie¬ rania wlasciwym kluczem. Prostokatny suwak 4 z wycieciem 9 moze sie przesuwac wzdluz na¬ stawnej dzwigni 3. Przesuniecie suwaka 4 wyste¬ puje przy wychyleniu zestawu krzyzy 1 wzgledem obudowy 19 rdzenia przez zabieranie szczelina prostokatna 11, wycieta w ramionach krzyzy 1, zaczepu 10 przynaleznego do suwaka 4. W pier¬ wszej fazie otwierania wlasciwym kluczem, do wyciecia 9 suwaka 4 wsuwa sie zaczep 8 dzwigni 2, dzieki czemu moze nastapic dalsze wychylenie zestawu krzyzy, które zaczepem 12 spowoduja cofniecie zapadki 6 z obudowy 13 zamka. Po cof¬ nieciu zapadki nastepuje trzecia faza otwierania.Dalszy nacisk klucza w prawo na zestaw krzyzy powoduje calkowity obrót rdzenia zamka wraz z kolem zebatym, które z kolei dzialajac na zebat¬ ke, cofa zasuwe zamka. Po otwarciu zamka, spre¬ zyna laczaca rdzen 19 obudowy z zestawem krzy¬ zy, powoduje niewielkie wychylenie zestawu krzyzy w kierunku „zamykania" i tym samym przez zaczepy 12 odchylenie na zewnatrz dzwigien 2. Poniewaz odsuniecie wszystkich dzwigien 2 jest niezalezne od stosowanego klucza i dla wszystkich dzwigien równe, nie mozna po wyjeciu klucza znalezc zadnych wskazówek odnosnie wybranego ukladu zamka droga jego badan. Przy otwieraniu zamka od strony wewnetrznej mieszkania powo- woduje sie obrotem galki wychylenie w prawo bebna 15 wzgledem rdzenia 19, którego krawedz 24 nasuwa sie na zapadke 6 i powoduje jej cofnie¬ cie z nieruchomej obudowy 13 zamka i umozliwi tym samym pelny obrót rdzenia. W czasie obra¬ cania galki w kierunku zamykania, zapadka 6 cofa sie do wewnatrz pod wplywem nacisku krawedzi 25 obudowy 13 zamka, a tym samym nie stawia przeszkody w pelnym obrocie rdzenia i wysunie¬ ciu z zamka zasuwy.Nastawienie zamka na inny uklad klucza jest bardzo proste. Do zamka wklada sie dotychcza¬ sowy klucz i otwiera sie calkowicie zamek. Przy¬ trzymujac w zamku klucz w kierunku „otwiera¬ nia" (w prawo) druga reka wciska sie galke i obraca ja w przeciwnym kierunku („zamykania"), az do wyczuwalnego mechanicznego oporu. Do¬ tychczasowy klucz wyjmuje sie, a na jego miejsce wklada sie o innym ukladzie. Po wsunieciu no¬ wego klucza, galke obraca sie w kierunku „otwie¬ rania" dzieki czemu uzyskuje sie dostosowanie zamka do nowego ukladu klucza.Szczególowe mechaniczne zagadnienie nastawie¬ nia zamka polega na tym, ze w pierwszej fazie nastawiania, obracajac wlasciwym kluczem w kie¬ runku „otwierania" powoduje sie wysuniecie za¬ czepu 8 dzwigni 2 w wyciecie 9 suwaka 4, czyli sprzegniecie dzwigni 2 z nastawna dzwignia 3.Wcisniecie galki zabezpiecza przed rozprzegnie- ciem obu dzwigien. Obrót wcisnietej galki w kie¬ runku „zamykania" powoduje odsuniecie sie chwytaków 5 od zebów nastawnej dzwigni 3 (fig. 1). Dalszy obrót wcisnietej galki polaczonej bez¬ posrednio z bebnem 15 spowoduje nacisk krawe¬ dzi 16 bebna 15 na ramie 17 nastawnej dzwigni 3 i ich równe rozchylenie na zewnatrz. W tym po¬ lozeniu wyjmuje sie dotychczas stosowany klucz i wklada sie na jego miejsce klucz o nowym ukla¬ dzie. W czasie wymiany klucza galka jest auto¬ matycznie zabezpieczona przed ewentualnym sa¬ mowolnym cofnieciem. Po wsunieciu nowego klucza, galke obraca sfe w kierunku „otwierania".Krawedz 16 bebna 15 odsunie sie od ramion 17 i umozliwi sprezynom 18 docisniecie dzwigien 3 wraz z dzwigniami 2 do skladowych piór nowego ukladu. Po oparciu sie dzwigien 2 na piórach klu¬ cza, dalszy obrót galki powoduje docisk chwy¬ taków 5 do odpowiednich zebów nastawnych dzwigien 3. Dzwignie 3 zostaly zabezpieczone przed jakimkolwiek ruchem, a tym samym zamek zostal dostosowany do nowego ukladu klucza.Przedstawione na rysunku fig. 1, 2, 3 oraz 4 od¬ nosza sie do uniwersalnego zamka nastawnego z kluczem czteropiórowym. Na fig. 1 w kazdym zestawie mechanizmu zastawkowego znajduja sie: cztery dzwignie 2, cztery dzwignie nastawne 3, cztery suwaki 4 i cztery chwytaki 5 wspólne dla wszystkich zestawów. W przypadku zastosowa¬ nia klucza dwuramiennego (plaskiego) ilosc tych czesci i przynaleznych sprezyn w zamku maleje do polowy, a wyciecie na klucz bedzie mialo oczy¬ wiscie inny ksztalt, odpowiadajacy plaskiemu klu¬ czowi. Ilosc pozostalych czesci w zamku o plaskim kluczu nie ulegnie zmianie. — 2 —Klucz (fig. 2) uniwersalnego zamka nastawnego sklada sie z oprawki 22 z uchem, trzona 20 z czte¬ rema szczelinami na pióra i gwintowana konców¬ ka, piór skladowych 21 (fig. 3) oraz nakretki 23 mocujacej trzon 20 w oprawce 22. Sposób skla¬ dania klucza jest nastepujacy. Z jednego lub wie¬ cej kompletów skladowych piór (fig. 3) wybiera sie te skladowe, które sa oznaczone literami po¬ trzebnymi do zlozenia wybranych poprzednio dwóch slów szescioliterowych (np. Tygrys-Kangur fig. 4). Skladowe 21 uklada sie na stole w kolej¬ nosci liter tych slów. Nastepnie pierwsza litere pierwszego slowa wklada sie poziomo do szcze¬ liny trzona 20, pionowo wklada sie pierwsza litere (skladowa pióra) drugiego slowa i w ten sposób sklada sie pierwszy zestaw pióra w ksztalcie krzyza. Podobnie postepuje sie z drugimi literami obu slów i nastepnymi. Za piórami wklada sie specjalne krótkie blaszki, które po wsadzeniu trzona 20 do oprawki 22 i przykreceniu nakretki 23 dociskaja i usztywniaja w trzonie skladowe 21 pióra. PL