Wynalazek dotyczy hydraulicznego urzadzenia sterowniczego do czesci maszyn, poruszajacych sie ruchem prostolinijnym za pomoca tloka, umieszczonego w cylindrze roboczym, sterowa¬ nego po obu jego stronach, przez ciecz ruchem wymuszonym.Znane sa hydrauliczne urzadzenia sterowni¬ cze, przy których zawory lub zasuwy przez do¬ kladne ograniczenie dajacych sie nastawic otworów przepustowych reguluja szybkosc tloka bez mechanicznej zaleznosci sterowania miedzy narzadami sterowniczymi i tlokiem roboczym.W ten sposób bez wstrzasów z równomierna szybkoscia poruszania daja sie przenosic z tlo¬ ków sterowniczych tylko stosunkowo umiarko¬ wane ilosci sily; kazda wiec róznica wywieranej na tlok roboczy sily, daje sie odczuwac jako pchniecie na napedzane czesci maszyny. Przy innych znanych urzadzeniach sterowniczych, narzady sterownicze musza przebywac droge tloka roboczego, wskutek czego do uruchomienia zasuw lub zaworów przez tloczki sterujace trzeba stosowac znaczne ilosci drazków prze-; kladniowych i ruchomych przewodów, które jednak utrudniaja obchodzenie sie z urzadze¬ niami.Ponadto tloczki sterujace znanych dotychczas urzadzen sterowniczych, w których tloczek ste¬ rujacy porusza sie tylko ruchem prostolinijnym lub tylko ruchem wzglednym wzdluz promienia, moze byc przesuniety na skutek swej bezwlad¬ nosci z jednego polozenia w inne tylko z nie¬ okreslonym zuzyciem sily, co wplywa ujemnie na czulosc regulacji.Hydrauliczne urzadzenie sterownicze wedlug wynalazku rózni sie od znanych urzadzen tym, ze tloczek sterujacy i narzad, umieszczony na ruchomej czesci maszyny, polaczone ze soba linia srubowa i jeden z tych narzadów podczas wlaczania zostaje wprawiony w trwaly ruch obrotowy, wskutek czego tloczek sterujacy przesuwa sie wzdluz osi i dzieki hydraulicznemuszyny 5 zalezy od szybkosci obrotu zasuwy tloczka sterujacego 12, przy czym róznica cisnien roboczych, dzialajacych na tlok, nie wplywa ujemnie ani na sile sterownicza, ani na szyb¬ kosc wlaczania. W celu przesuniecia tloka 3 wraz z czescia maszyny 5 w kierunku odwrotu nym, tj. w lewo, musi byc tloczek sterujacy 12, za pomoca przelozenia kola zebatego 35, wpro¬ wadzony w ruch przeciwny, do ruchu strzalki zegara.W postaci wykonania wedlug fig. 2, poruszana czesc 5 maszyny, polaczona z tloczyskiem 4 tloka 3, jest prowadzona na podstawie 1 ma¬ szyny jako sanki. Na czesci 5 maszyny, równo¬ legle do cylindra 2, wzglednie tloczyska 4, umie¬ szczona jest zebatka 36. Zebatka 36 zazebia sie z kolem zebatym 37, umocowanym na walku sterowniczym 38, osadzonym w lozysku kulko¬ wym 39 w oprawie sterowniczej 17. Walek ste¬ rowniczy 38 posiada uzwojenie srubowe 40 wspólpracujace z wewnetrznym gwintem konca 41 tloczka sterujacego 12. Drugi koniec tloczka sterujacego 12 posiada zebate kolo napedowe 42, zazebiajace sie z kolem zebatym 43 i jest za pomoca dwóch lozysk kulkowych 44, osadzone w oprawie sterowniczej 17. Gdy w tej postaci wykonania tloczek sterujacy 12 zostanie za po¬ moca przekladni wprowadzony w ruch obroto¬ wy wówczas na skutek polaczenia gwintowego walka sterowniczego 38 i tloczka sterujacego 12 przesuwa sie drazek wzdluz osi, wobec czego tlok roboczy 3 tak samo, jak w pierwszej po¬ staci wykonania, porusza sie na drodze hy¬ draulicznej wzdluz osi, pociagajac za soba uru¬ chomiona czesc 5 maszyny i zebatke 36. Dzieki temu kolo zebate 37 i walek 38 z uzwojeniem srubowym 40 obracaja sie, powodujac podobnie jak w pierwszej postaci wykonania, ruch zwrot¬ ny tloczka sterujacego 12.Wykonanie wedlug fig. 3 rózni sie od wyko¬ nania wedlug fig. 2 tym, ze zamiast zebatki 36 o prostym uzebieniu, umieszczona jest na uru¬ chamianej czesci maszyny zebatka 45, o skosnym uzebieniu. Z zebatka 45 zazebia sie kolo zebate 46, równiez o uzebieniu skosnym umocowane bezposrednio na tloczku sterujacym 12, wsku¬ tek czego w tej postaci wykonania odpada ko¬ niecznosc stosowania czesci gwintowanych. Gdy tloczek sterujacy 12 zostanie za pomoca prze¬ kladni wprowadzony w ruch obrotowy, wówczas na skutek zazebienia skosnego kola zebatego 46 z zebatka 45 zostaje on przesuniety wzdluz osi tloka 3, wraz z czescia 5 maszyny i zebatka 45.Ruch zebatki powoduje ze swej strony przesu¬ niecie zwrotne wzdluz osi tloczka sterujacego 12.W postaci wykonania wedlug fig. 4 jest na uruchamianej czesci 5 maszyny, polaczonej za pomoca tloczyska 4 z tlokiem 3, znajdujacych sie w cylindrze roboczym 2 zamocowany wspor¬ nik 47 lozyska, w którym znajduja sie dwa zazebiajace siecze soba kola zebate 48, 49. Kolo zebate 48 posiada otwór gwintowany, przez któ¬ ry przechodzi gwintowane wrzeciono 50, two¬ rzace przedluzenie zasuwy sterowniczej 12. Tlo¬ czek sterowniczy 12 jest umieszczony w oprawce sterowniczej 17, w tym przypadku u boku tloka 3, wzglednie cylindra 2. Drugie'kolo zebate 49 jest za pomoca klina 52 tak osadzone na walku 51, ze kolo zebate 49 przy obrocie walka 51 ra¬ zem z nim obraca sie, jednak moze sie przesuy wac po walku wzdluz osi. Wrzeciono gwinto¬ wane 50 i walek 51 opieraja sie na stronie przeciwleglej do oprawy sterowniczej 17, o ka¬ dlub lozyskowy 53, przy czym wrzeciono gwin¬ towane 50 jest wprowadzone za pomoca klina 54 w ten sposób, ze moze przesuwac sie wzdluz osi, jednak nie moze obracac sie. Tak samo tloczek sterujacy 12, stanowiacy z nim jedna calosc, moze równiez przesuwac sie wzdluz osi, lecz nie moze sie obracac. Walek 51 jest napedzany za pomoca przekladni 58 kól zebatych, przez kola stozkowe 55, 56, 57. Moze on byc równiez obra¬ cany recznie za pomoca kola recznego 59. Kola stozkowe 56, 57 osadzone sa na walkach 60, 61, które razem z wrzecionami srubowymi 62, 63 i dalej z organami sterowniczymi moga byc równiez napedzane za pomoca przekladni, po¬ dobnie jak walek 51 a gwintowane wrzeciono 50, oraz sluza do sterowania dalszych sanek o po¬ suwie pionowym.W postaci wykonania wedlug fig. 4 walek 51, kolo zebate 49 i kolo zebate 48 zostaja wpro¬ wadzone w ruch obrotowy za pomoca przeklad¬ ni 58, przez kola stozkowe 57, 56, 55. Przez obrót kola zebatego 48, tloczek sterujacy 12 dzieki polaczeniu gwintowemu z wrzecionem, zostaje przesuniety wzdluz osi. Posuw tloczka steruja¬ cego 12 wzdluz osi, powoduje przesuniecie hy¬ drauliczne tloka 3 i polaczonej z nim nieru¬ chomo czesci 5 maszyny. Ruch czesci 5 maszyny wskutek srubowego polaczenia z gwintowanym wrzecionem 50, powoduje stale zwrotne pro¬ wadzenie tloczka sterujacego 12 wzdluz osi Postac wykonania wedlug fig. 5 rózni sie od postaci wykonania wedlug fig. 4 tym, ze na osi kola stozkowego 55 umieszczone jest kolo zeba¬ te 64, zazebiajace sie z kolem zebatym 65, osa¬ dzonym na wrzecionie gwintowanym. Wrzeciono gwintowane 50 jest, w przeciwienstwie do po¬ staci wykonania wedlug fig. 4, osadzone obrar- calnie i zazebia sie z nakretka 66, która jest umieszczona na wsporniku 67, w czesci 5 ma- — 3 —sterowaniu, przesuwa sie odpowiednio wspom¬ niana czesc maszyny, przy czym na skutek srubowego polaczenia narzadów powoduje sie wymuszony wzdluz osi ciagly ruch zwrotny tloczka sterujacego. Ruch obrotowy wiec po¬ woduje wymuszony ruch prostolinijny narzadu, tj. tloka roboczego i polaczonej z nim czesci maszyny, niezaleznie od róznej wielkosci sil, dzialajacych na tlok roboczy urzadzenia. Na skutek ciaglego obrotu jednego z polaczonych srubowo narzadów i nastepujacego po tym pro¬ wadzenia wzdluz osi tloczka sterujacego podczas calego przebiegu wlaczania, bezwladnosc drazka przy przesuwaniu sie w kierunku wzdluz osi zmniejsza sie, wskutek czego sily, potrzebne do sterowania sa bardzo umiarkowane. Moznosc regulowania otworu przeplywowego urzadzenia sterowniczego, moze umozliwic ponadto daleko idace regulowanie szybkosci, scisle ograniczenie drogi i na skutek zmiany kierunku obrotu, na¬ tychmiastowy zwrotny ruch prostolinijny czesci maszyny.Na rysunku przedstawiono kilka przykladów przedmiotu wynalazku, przy czym fig. 1 przed¬ stawia w przekroju pionowym pierwsza odmia¬ ne wykonania hydraulicznego urzadzenia sterow¬ niczego, fig. 2 przedstawia widok z góry z cze¬ sciowym przekrojem poziomym drugiej odmiany wykonania, fig. 3 przedstawia widok z góry, z czesciowym przekrojem poziomym trzeciej odmiany wykonania, fig. 4 przedstawia w prze¬ kroju poziomym czwarta odmiane wykonania, fig. 5 przedstawia taki sam przekrój piatej odmiany wykonania. W postaci wykonania we¬ dlug fig. 1'jest w podstawie 1 maszyny umie¬ szczony wewnatrz cylinder 2, w którym znaj¬ duje sie tlok 3 za pomoca wydrazonego w srod¬ ku tloczyska 4, który jest polaczony ruchomo z czescia 5 maszyny, np. z sankami obrabiarki.Polaczenia tloczyska 4 z czescia 5 maszyny jak uwidoczniono, nastepuje w ten sposób, ze osa¬ dzona koncowa czesc 6 tloczyska 4 przechodzi przez otwór w czesci 5 maszyny i zakonczona jest nakretka 7, na gwintowanej koncowej cze¬ sci 6 tloczyska. W tloku 3 umieszczone sa dwie nakretki 8 i 9, w których jest tak umieszczone wrzeciono srubowe 10, ze daje sie ustawic bez luzu. Wolny koniec wrzeciona 10 wprowadzony jest do otworu przez srodek tulejki 11 wydra¬ zonego tloczyska 4. Drugi koniec wrzeciona tworzy tloczek sterujacy 12, którego krawedzie 13, 14 wspóldzialaja z krawedziami sterowni¬ czymi 15, 16, oprawy sterowniczej 17, na koncu komory 18, 19, podczas gdy miedzy krawedzia¬ mi sterowniczymi 13, 14 tloczka sterujacego 12 znajduje sie komora zwrotna 20. Cylinder ,2 jest na jednym koncu zamkniety pokrywa 21, na drugim zas koncu oprawa sterownicza 17 i po¬ krywa 22. Obie komory cisnieniowe 23, 24 cy¬ lindra 2 polaczone sa z komorami 18, 19 za pomoca kanalów 25, 26, do których dalej przy¬ laczone sa wloty 27, 28 przewodów cisnienio¬ wych, podczas gdy do komory zwrotnej 20 przy¬ laczony jest wlot 29 przewodu zwrotnego. Odle¬ glosc krawedzi 13, 14 i tloczka sterujacego 12 jest tak dobrana do krawedzi sterowniczych 15, 16, ze w srodkowym polozeniu zasuwy 12 na¬ stepuje ciagly znikomy przeplyw cieczy spre¬ zonej z komór 18, 19 do komory zwrotnej 20.Wobec powyzszego, przy nieruchomym tloczku sterowniczym 12 nastepuje w komorach cisnie¬ niowych 23 i 24 cylindra roboczego, scisle wy¬ równanie cisnien i przez obustronne oddzialy¬ wanie plynu sprezonego na tlok 3, który utrzy¬ many jest w bezruchu. Prawy koniec tloczka sterowniczego 12 posiada przedluzenie 30, na którym jest osadzone kolo zebate 31, przy czym na przedluzeniu znajduje sie klin 32, tak, ze tloczek sterowniczy 12 wzgledem kola zebatego 31 moze przesuwac sie osiowo i przy obrotach kola zebatego 31 moze byc wprowadzony w ruch obrotowy. Kolo zebate 31 jest za pomoca lozysk kulkowych 33 osadzone w skrzynce przeklad¬ niowej 34, dobudowanej do oprawy sterowni¬ czej 17 i zazebia sie z kolem zebatym 35, które jednak moze sluzyc po pierwsze jako kolo re¬ gulujace posuw tloczka sterujacego naprzód i w tyl, i po wtóre do zmiany szybkosci obro¬ tów. Urzadzenie sterownicze wedlug fig. 1 pra¬ cuje w sposób nastepujacy: tloczek sterujacy 12 za pomoca kola zebatego 35, przez kolo zebate 31 i przedluzenie 30 obraca sie, np. w kierunku ruchu strzalki zegara, wskutek czego wrzeciono srubowe 10 tloczka sterujacego 12, przesuwa sie wzdluz osi z przedstawionego polozenia srodko¬ wego w lewo. W tym momencie nastepuje ze¬ tkniecie sie ze soba krawedzi sterowniczych 14 i 16, przerywajac przeplyw cieczy z komory 19 do komory zwrotnej 20; natomiast krawedzie sterownicze 13 i 15 oddalaja sie od siebie, tak, ze z komory 18 nastepuje zwiekszony doplyw cieczy do komory, zwrotnej 20. Komora cisnie¬ niowa 23, cylindra 2 otrzymuje kanalem 25 zwiekszone ilosci cieczy sprezonej, podczas gdy z komory cisnieniowej 24 kanalem 26 nastepuje odplyw cieczy do komory zwrotnej 20. Dzieki temu tlok 3 wraz z tloczyskiem 4, umocowanym na czesci maszyny 5 porusza sie w prawo tak dlugo, dopóki tloczek sterujacy 12 posuwa sie w kierunku ruchu strzalki zegara, bowiem kazdy ruch tloka 3 powoduje zwrot tloczka sterujacego 12 wzdluz osi. Szybkosc wlaczania czesci ma- — 2 —szyny. Wrzeciono* gwintowe 50 zostaje wprowa¬ dzone w ruch za pomoca przekladni 58 przez kola stozkowe 57, 56, 55 i przez gwint nakretki 66 przesuwa sie wzdluz osi, przestawiajac tlo¬ czek sterujacy, który na hydraulicznej drodze powoduje przesuniecie sie tloka 3 wraz z czescia 5 maszyny, co znowu powoduje przesuniecie zwrotne, wzdluz osi tloczka sterujacego 12. We wszystkich postaciach wykonania kierunek po¬ ruszania sie ruchem prostolinijnym czesci 5 maszyny moze byc odwrócony za pomoca prze¬ kladni. Ponadto szybkosci poruszania sie, moga byc (regulowane przez zmiane przekladni, sto¬ sownie do potrzeb. PL