Wynalazek dotyczy urzadzenia rozrzad- czego sprezonego srodka napedowego, za¬ stosowanego w urzadzeniu do wlaczania poszczególnych biegów przekladni zmien¬ nej, zwlaszcza skrzynki biegów pojazdu silnikowego. W urzadzeniu tym do wlacza¬ nia poszczególnych biegów sluza cylindry, których tloki, znajdujace sie pod dziala¬ niem srodka napedowego, uskuteczniaja przelaczanie sprzegiel, w które wyposazone sa poszczególne biegi przekladni. Doplyw srodka napedowego do wzmiankowanych powyzej cylindrów jest sterowany za po¬ moca szczególnego narzadu rozrzadczegot nastawianego odpowiednio w celu wlacze¬ nia danego, obranego przez kierowce biegu.Do napedzania tego urzadzenia moze byc zastosowany gaz, znajdujacy sie pod cisnieniem wiekszym lub mniejszym od atmosferycznego, wzglednie ciecz, równiez znajdujaca sie pod cisnieniem. Zastosowa¬ nie gazu, czy to sprezonego, czy tez znaj¬ dujacego sie pod cisnieniem mniejszym od atmosferycznego, daje szczególne korzysci, poniewaz dzieki mozliwosci zastosowania w tym przypadku wiekszych szybkosci prze¬ plywu osiaga sie szczególnie szybkie dzia¬ lanie urzadzenia, nadzwyczaj zwiezla jego budowe oraz mala wage, wreszcie mozli¬ wosc prostego i latwego przenoszenia sily na poszczególne czesci urzadzenia.Urzadzenie, stanowiace przedmiot wy-nktkzku niniejszego, Jert znamienne tym, ze przy jego nastawiania na pewien okres¬ lany bieg^przekjadni ^stawione równiez zostaja wszystka kanaly, rozrzadzajace czynnik roboczy do podlegajacego przesu¬ nieciu tloka, poruszanego przy zmianie bie¬ gu, przy czym jednak doplyw srodka ped¬ nego do tego tloka zachodzi samoczynnie dopiero po przerwaniu doplywu mieszanki paliwowej lub dopiero po otworzeniu do¬ plywu tej mieszanki do silnika wzglednie w obu tych przypadkach, Urzadzenie moze byc nastawione na kazdy z biegów jeszcze przed wlaczeniem tego biigii, przy czym mozna nastepnie jechac na bieg wlaczony poprzednio. Wlaczanie obranego biegu za¬ chodzi dopiero po przerwaniu doplywu mieszanki paliwowej do silnika wzglednie po otworzeniu przeplywu tej mieszanki, od¬ powiednio do uzaleznionego od zyczenia kierowcy przebiegu wlaczania przekladni.Urzadzenie moze byc nastawione na dany bieg przekladni nawet wtedy, gdy dzwignia, regulujaca doplyw mieszanki paliwowej do silnika, jest ustawiona w polozenie nieczyn¬ ne (silnika), przy czym bieg ten zostaje wlaczony, skoro tylko otworzony zostanie doplyw mieszanki paliwowej do silnika.Korzystnie jest przesuwac za pomoca dzwigni, otwierajacej doplyw mieszanki pa¬ liwowej do silnika (podczas ostatniego nie¬ wielkiego odcinka jej drogi przed poloze¬ niem nieczynnym), narzad sterowniczy, za pomoca którego nastawia sie posrednio lub bezposrednio rozrzad srodka pednego, od- dzialywajacego na wzmiankowane powyzej tloki, przy czym odsloniete zostaja sto¬ sunkowo duze przekroje przeplywowe, którymi moze plynac srodek. Przez to straty tego srodka zostaja obnizone do mo¬ zliwie najmniejszych wartosci, poniewaz przedostaje sie on do kanalów urzadzenia sterowniczego i cylindrów dopiero wtedy, gdy rozpoczyna sie juz wlaczanie biegu przekladni, i pozostaje w nich tylko pod¬ czas odbywania sie tego procesu wlaczania.Jezeli po nastawieniu urzadzenia na pe¬ wien obrany bieg przekladni okaze sie, iz bieg ten nie powinien byc wlaczony, to przy zastosowaniu urzadzenia wedlug wy¬ nalazku mozna w kazdej chwili (o ile fak¬ tyczny zabieg wlaczania biegu jeszcze sie nie rozpoczal wskutek przerwania doplywu mieszanki paliwowej) skasowac to nasta¬ wienie urzadzenia lub tez bez wlaczania tego niepozadanego biegu przejsc na inny bieg przekladni. Wskutek tego nie moga zdarzyc sie wlaczania niewlasciwych bie¬ gów lub uszkodzenia urzadzenia, poniewaz kanaly wzglednie przewody, nastawione na wlaczenie pewnego obranego, lecz niewla- czonego jeszcze faktycznie biegu przeklad¬ ni, nie zostaly jeszcze napelnione srodkiem pednym.Narzady rozdzielcze, sterujace doplyw srodka pednego do tloków urzadzenia, mo¬ ga byc nastawiane mechanicznie. Szcze¬ gólne korzysci osiaga sie wtedy, gdy na¬ rzady te przestawia sie za pomoca srodka, którego dzialanie korzystnie jest regulo¬ wac za pomoca narzadu sterowniczego, re¬ gulujacego doplyw tego srodka do tloków urzadzenia.Urzadzenie powyzsze jest wedlug wy¬ nalazku zbudowane tak, iz sila, dzialajaca przy nastawianiu urzadzenia na przeplyw srodka pednego do danego tloka, zalezna od przerwania doplywu mieszanki paliwo¬ wej do silnika, dziala tylko w ciagu krót¬ kiego okresu czasu. Sila powyzsza zostaje wedlug wynalazku zastapiona niezwlocznie inna sila, która (w zaleznosci od przebiegu wlaczania) dziala w ciagu czesci okresu czasu wlaczania lub w ciagu calego okresu czasu wlaczania. Takie wykonanie urza¬ dzenia prowadzi do szczególnie malych strat srodka pednego.Urzadzenie wedlug wynalazku nadaje sie zwlaszcza do skrzynek biegów, które sa wyposazone w sprzegla, np. wlaczajace sie na przemian sprzegla klowe, w których czolowe powierzchnie klów sa sciete skos-nie w taki sposób, ze przy zblizaniu (pod* czas wlaczania danego biegu) jednej z po¬ lówek sprzegla do drugiej jego polówki, te powierzchnie klów utrzymuja sie odsunie¬ tymi, az jedna z polówek sprzegla zacznie obracac sie szybciej od drugiej. W urza¬ dzeniach do wlaczania biegów, stosowanych obecnie w skojarzeniu z tego rodzaju skrzynkami biegów i poruszanych mecha¬ nicznie lub za pomoca sprezonego srodka, umieszcza sie zespól sprezynujacych narza¬ dów, który wylacza wlaczone poprzednio sprzeglo w razie przerwania doplywu mie¬ szanki paliwowej przez kierowce pojazdu.Urzadzenie wedlug wynalazku wykazuje pomiedzy innymi zalete, ze stosowanie ta¬ kich sprezynujacych zespolów jest w nim zbedne.Tego rodzaju przekladnie ze sprzegla¬ mi, wlaczajacymi sie w razie wyprzedzenia jednej polówki sprzegla przez druga jego polówke, sa wyposazone w znane mecha¬ nizmy pomocnicze, za pomoca których ruch obrotowy jednej z polówek sprzegla, odsu¬ nietych jeszcze od siebie, jest przyspiesza¬ ny lub hamowany w celu umozliwienia jak najpredszego przekroczenia przez szybkosc wartosci granicznej, aby wlaczanie sprze¬ gla odbywalo sie mozliwie najszybciej. W tego rodzaju mechanizmach pomocniczych do poruszania urzadzenia, hamujacego lub przyspieszajacego ruch obrotowy jednej z polówek sprzegla, stosowany jest czesto srodek sprezony. Tenze sam srodek moze byc podczas okresu, w którym polówki sprzegla sa rozsuniete, wyzyskany do regu¬ lowania doplywu jego do tloków urzadze¬ nia, wlaczajacych poszczególne biegi prze¬ kladni. Skoro tylko okres, w którym po¬ lówki sprzegla sa rozsuniete, dobiegl kod-- ca, odpowiednie sprzeglo jest juz wlaczone, srodek pedny sterowany za pomoca wzmiankowanego mechanizmu pomocnicze¬ go, zostaje zastosowany do nastawiania na¬ rzadu rozdzielczego, sterujacego doplyw srodka do tloków urzadzenia. Czynnik ten dziala jednak tylko do korica okresu, w którym polówki sprzegla sa rozsuniete, U !- do chwili wlaczenia odpowiedniego sprze- gla- Doplyw srodka pednego do narzadów rozdzielczych odbywa sie wedlug wynalaz¬ ku pod dzialaniem ponadto narzadu ste¬ rowniczego, przestawianego podczas nasta¬ wiania urzadzenia na obrany bieg prze¬ kladni. Gdy wiec doplyw mieszanki pali¬ wowej zostaje przerwany bez uprzedniego nastawienia urzadzenia na inny bieg, to wzmiankowany narzad sterowniczy zapo¬ biega niepotrzebnemu doplywowi srodka pednego do tloków urzadzenia.Podczas jazdy wozem, zaopatrzonym w urzadzenie wedlug wynalazku mniejszego, po znaczniejszych wzniesieniach moze sie zdarzyc, ze oddzialywanie srodka pednego na tloki urzadzenia bedzie zachodzilo nieco pózniej (aczkolwiek w ciagu krótkiego cza¬ su), niz zmiana kierunku momentu obroto¬ wego silnika w stosunku do poslizgu kól pojazdu. W takich przypadkach dzialanie srodka pednego moze w pewnych okolicz¬ nosciach nie wystarczyc do rozsuniecia po¬ lówek sprzegla. Wskutek tego urzadzenie wedlug wynalazku fest wyposazone w me¬ chanizm pomocniczy, za pomoca którego wylacza sie glówne sprzeglo pojazdu (w razie przerwania doplywu mieszanki pali¬ wowej do silnika) w celu ulatwienia wyla¬ czenia poszczególnych sprzegiel klowych, Sprzeglo glówne moze byc nastepnie, ewen¬ tualnie niezwlocznie, wlaczone ponownie.Inne szczególy wynalazku sa ujawnione w podanym ponizej opisie dwóch przykla¬ dów wynalazku- Fig. 1 rysunku przedstawia schematycz¬ nie w przekroju prosty przyklad wykona¬ nia urzadzenia wedlug wynalazku; w urza¬ dzeniu tym narzad rozdzielczy, regulujacy doplyw srodka pednego do tloków urzadze¬ nia, jest poruszany mechanicznie; fig. 2 przedstawia, równiez w przekroju czescio¬ wym, inny przyklad wykonania urzadzenia, — 3 —w którym narzad rozdzielczy jest porusza¬ ny powietrzem sprezonym.Na fig. 1 zbiornik powietrza sprezonego / laczy sie przewodami 2, 3 z wnetrzem o- slony 4, w której jest osadzona raczka, po¬ laczona za pomoca walka 6 z tarcza na- stawnicza 7. Narzad sterowniczy 8, znajdu¬ jacy sie pod naciskiem sprezyny 9, posiada wytoczony w nim rowek pierscieniowy 10.Liczba 11 oznacza pedal, za pomoca które¬ go wlacza sie lub wylacza doplyw mieszan¬ ki paliwowej do cylindrów silnika, przycia¬ gany do oporka 13 za pomoca sprezyny 12 i wyposazony w ramie 14, z którym za po¬ moca tloczyska 15 polaczony jest przegu¬ bowo tloczek 16, umieszczony w cylindrze 1S i obciazony sprezyna 17. Cylinder ten jest polaczony z ramieniem 19 dzwigni dwuramiennej, której drugie ramie 20 przy¬ lega do kulistej glówki 21 drazka 22 suwa¬ ka 23, posiadajacego wytoczony w nim ro¬ wek pierscieniowy 24 i znajdujacego sie pod naciskiem sprezyny 25. Liczba 26 ozna¬ cza kanal, wykonany w oslonie 4 i prowa¬ dzacy do komory, znajdujacej sie po lewej stronie tloka 27, przylegajacego do trzonu 28, zaopatrzonego w zwezona koncówke 29. Liczby 30 i 40 oznaczaja inne kanaly, wykonane w oslonie 4 i polaczone z otwor¬ kiem odpowietrzajacym 31. Grzybek zawo¬ rowy 32 jest dociskany do swego gniazda za pomoca sprezyny 33. Komory 34 i 35, znajdujace sie w oslonie 4, sa polaczone ze soba otworem 36. Scianka komory 35 posia¬ da otwory, z których na rysunku przedsta¬ wiony jest jeden otwór 37.Przewód 38 prowadzi do jednego z cy¬ lindrów mechanizmu, wlaczajacego po¬ szczególne przekladnie biegów.Dzialanie urzadzenia, przedstawionego na fig. 1, jest nastepujace.Poszczególne czesci tego urzadzenia sa uwidocznione na rysunku w polozeniu, któ¬ re zajmuja przy nieczynnym pedale 11.Podczas poprzedniej jazdy przy otworzo¬ nym doplywie mieszanki paliwowej lub tez dopiero po ustawieniu pedalu 11 w poloze¬ nie nieczynne tarcza nastawnicza 7 zostala za pomoca raczki 6 przekrecona odpowied¬ nio do zamierzonego wlaczenia jednego z biegów przekladni tak, ze narzad sterowni¬ czy, czyli suwak 8 zostal przesuniety za pomoca odpowiedniego kciuka tej tarczy 7 w polozenie, uwidocznione na rysunku, przy którym przewód 38, prowadzacy do cylindra, wspóldzialajacego z suwakiem 8, jest polaczony z komora 35 za pomoca otworka 37 i rowka pierscieniowego 10.Jezeli nastawianie na inny bieg usku¬ tecznia sie przez pedal 11, znajdujacy sie dotychczas w polozeniu nieczynnym, to po uskutecznionym nastepnie otworzeniu do¬ plywu mieszanki paliwowej podczas bar¬ dzo krótkiego poczatkowego okresu ruchu pedalu suwak 23 zostaje przesuniety wbrew dzialaniu sprezyny 25 z polozenia, uwi¬ docznionego na rysunku, w swe prawe po¬ lozenie krancowe, w którym lewa czesc su¬ waka zamyka doplyw powietrza sprezone¬ go z przewodu 2. Podczas tego ruchu prze¬ wód 2, przylaczony do zbiornika 1 czynnika roboczego, jest w ciagu krótkiego okresu czasu polaczony z kanalem 26, wskutek czego powietrze sprezone przedostaje sie do tloka 27 i przesuwa go, a przez to i trzon 28, 29 w prawo, przez który uniesiony zo¬ staje grzybek 32, wskutek czego powietrze sprezone z przewodu 3 doplywa przez ko¬ more 34, otwór 36, komore 35, otworek 37 i przewód 38 do tloczka, przedstawia¬ jacego sprzeglo obranego biegu prze¬ kladni.Gdy zmiane biegu uskutecznia sie pod¬ czas jazdy z otwartym doplywem mieszan¬ ki paliwowej, to w takiz sposób, jak opi- •sano powyzej, równiez po cofnieciu pedalu 11 w polozenie nieczynne wylot przewodu 2 zostaje odsloniety i umozliwiony zostaje przeplyw powietrza roboczego przez rowek 24 suwaka 23 do tloka 27, a przez to odsu¬ niety zostaje grzybek 32 i pozadany bieg przekladni zostaje wlaczony w takiz spo- — 4 —sób, jak to opisano powyzej w odniesieniu do zmiany biegu przy przerwanym doply¬ wie mieszanki paliwowej.W przykladzie wykonania, uwidocznio¬ nym na fig. 2, oslona 61 urzadzenia, sluza¬ cego do nastawiania i wlaczania pozadane¬ go biegu przekladni, jest zamknieta u góry i u dolu pokrywami 62 i 63. Na walku 64 narzadu nastawniczego, pokreconego za po¬ moca malego kólka recznego 66, umieszczo¬ nego nad kierownica 65, osadzona jest kciukowa tarcza 67, która porusza prze¬ suwny trzon 68. Liczba 69 oznacza docis¬ kany sprezyna 70 grzybek zaworu, rozrza¬ dzajacy doplyw powietrza sprezonego z odgalezienia 88 przewodu 2. Liczba 71 oznacza przewód, którego wylot znajduje sie za grzybkiem zaworowym 69; liczba 72 oznacza otworek odpowietrzajacy, a liczba 73 — zgiety pod katem kanal, który pro¬ wadzi powietrze, doplywajace przewodem 88, do przesuwnego trzonu 75, polaczonego z tloczkiem 74. Trzon 75 znajduje sie pod dzialaniem sprezyny 76.Liczba 77 oznacza przewód, prowadzacy do wnetrza oslony 91 urzadzenia sterowni¬ czego. Przewód zas 78 prowadzi bezpo¬ srednio lub posrednio do zespolu narzadów przelaczajacych sprzeglo przekladni. Trzon 75 jest przesuwany za pomoca tarczy kciu¬ kowej 79. Z walkiem 64 narzadu nastawni- czego sprzezona jest za pomoca wystepu 80 tarcza rozdzielcza 81, która obraca sie na pokrywie 63, zaopatrzonej w wyloty przewodów 82 — 85, prowadzacych do poszczególnych cylindrów urzadzenia, przylaczajacego biegi przekladni. W tar¬ czy rozdzielczej 81 wykonane sa otwory 86, za pomoca których sterowane jest do¬ plywajace z przewodu 87 powietrze spre¬ zone do wlaczenia danego biegu. Liczba 89 oznacza komore, znajdujaca sie nad tarcza rozdzielcza 81, liczba 90 — otworek od¬ powietrzajacy, laczacy z powietrzem ze¬ wnetrznym za pomoca rowka 90a kazdora¬ zowo jeden z przewodów 82 — 85 (w po¬ lozeniu, przedstawionym na rysunku, ¦.. n- przewód 83).Do dolnej czesci oslony 91 przylaczony jest przewód 2, a do górnej jej czesci — odgalezienie 92 przewodu 2. Liczby 93 i 94 oznaczaja grzybki zaworów do sprezonego powietrza, dociskane do swych gniazd za pomoca sprezyn 95 i 96. Liczba 97 oznacza suwak sterowniczy, odpowiadajacy suwa¬ kowi 23, uwidocznionemu na fig. 1, przy¬ trzymywany w obydwóch swych poloze* niach krancowych za pomoca odpowiedr nich narzadów i wyposazony w kanal po¬ przeczny 98 oraz w rowek 99. Pod suwa¬ kiem 97 znajduje sie wylot przewodu 71, prowadzacego powietrze z oslony urzadze¬ nia nastawczego. Do komory, zamykanej grzybkiem zaworowym 93, uchodzi kanalik 100, którego drugi wylot jest skierowany ku suwakowi 97. Liczby 101 i 102 oznacza¬ ja kanaly, wykonane w oslonie 91. Liczby 103, 104 i 105 oznaczaja otworki, tworzace polaczenie z powietrzem zewnetrznym.Grzybek zaworowy 94 jest przesuwany za pomoca trzonu 106, który moze byc popy¬ chany do góry za pomoca pedalu 109 za posrednictwem tarczy kciukowej 108 i dzwigni 107. Grzybek 93 jest poruszany za pomoca trzonu 110, polaczonego z tlokiem 111. Komora, znajdujaca sie pod tlokiem 111, jest polaczona kanalem 133 z otworem 103, uchodzacym do atmosfery; do tegoz otworu 103 uchodzi kanal 128. Do komory 130, znajdujacej sie nad tlokiem 111, u- chodzi kanal 127, skierowany swym dru¬ gim wylotem ku suwakowi 112. Suwak ten posiada na swym górnym koncu nasade 113 o ksztalcie tarczy, ponadto zas posiada rowek pierscieniowy 114. Od dolu na su¬ wak 112 wywiera nacisk sprezyna 134.Obydwie komory suwaków 97 i 112 sa po¬ laczone ze soba kanalem 115. Komora, znajdujaca sie nad nasada 113 suwaka 112, jest polaczona kanalem 116 z wydraze¬ niem, w którym przesuwa sie trzon 106.Z komory, znajdujacej sie nad tlokiem111, prowadzi kanal 111 do suwaka 118, na którego górny koniec wywiera nacisk sprezyna 119. Suwak ten posiada w swym dolnym koncu rowek pierscieniowy 129 oraz trzon 120, wystajacy z suwaka ku dolowi. Liczba 131 oznacza kanal, pola¬ czony z kanalem 132, do którego przyla¬ czony jest przewód 87. Do komory, znaj¬ dujacej sie pod suwakiem 118, uchodzi przewód 121, przylaczony do przewodu 122, prowadzacego do przekladni skrzynki biegów 123 i przylaczonego do cylindra 124 urzadzenia pomocniczego, sluzacego do nastawiania przepustnicy 125. W ze¬ spól dzwigniowy, uruchomiany pedalem i poruszajacy te przepustnice, wlaczony jest przyrzad nawrotny 126.Liczby 141 i 161 oznaczaja tloki, umie¬ szczone w dwóch cylindrach 142 i 162, za¬ silanych powietrzem sprezonym. Tloczyska 143 i 163 tych tloków poruszaja za pomoca wodzików 144 i 164 ramiona 145 i 165, sprzezone z podlegajacymi przesuwaniu po¬ lówkami sprzeglowymi przekladni skrzyn* ki biegów 123. Cylindry powyzsze sa za¬ opatrzone ponadto w suwaki 146 i 166, które pomiedzy odsadami 147 i 148 wzglednie 167 i 168 oraz glowicami 149 wzglednie 169 posiadaja wydrazenia pier¬ scieniowe 150 i 151 wzglednie 170 i 171.Kanaly 152 i 153 wzglednie 172 i 173, wy¬ konane w sciankach cylindrów, lacza oslo¬ ny suwaków z przestrzeniami, znajdujacy¬ mi sie przed tlokami 141 i 161 wzglednie za nimi. Do czesci scianek cylindrów, tworza¬ cych oslony suwaków, przylaczone sa z jednej strony przewody 82 i 83, prowadza¬ ce z oslony urzadzenia nastawczego, z dru¬ giej zas strony — odgalezienia 154 i 155 oraz 174 i 175 wspólnego przewodu 180, Pomiedzy odgalezienie 160 przewodu 87 i przewód 180 wlaczony jest suwak 182, znajdujacy sie pod naciskiem sprezyny 82, wyposazony w rowek pierscieniowy 183 oraz kolankowy kanal 184, polaczony z rowkiem 183 kanalikiem poprzecznym 185.Liczby 156 i 176 oznaczaja otworki odpo¬ wietrzajace.Dzialanie urzadzenia, przedstawionego na fig. 2, jest nastepujace.Na rysunku poszczególne czesci urza¬ dzenia sa uwidocznione w polozeniu, które one zajmuja, gdy pedal jest ustawiony w polozenie nieczynne.Poniewaz trzon 106 znajduje sie w swym polozeniu dolnym, wiec grzybek 94 jest docisniety do gniazda i zawór jest zamkniety. Wskutek tego komora, znajdu¬ jaca sie ponad nasada 113, jest polaczona za pomoca kanalu 116 i otworka odpowie¬ trzajacego 105 z powietrzem zewnetrznym, a suwak 112 znajduje sie wskutek nacisku sprezyny 134 w swym górnym polozeniu krancowym.Przy pokrecaniu kólka recznego 66 grzybek 69 zostaje wbrew naciskowi spre¬ zyny 70 odsuniety od swego gniazda za pomoca tarczy kciukowej 67 i trzonu 68.Wskutek tego powietrze sprezone plynie przewodem 71 pod suwak 97, który prze¬ suwa sie w swe polozenie górne i zostaje przytrzymany w tym polozeniu np. za po¬ moca odpowiedniego rygla.Wskutek przesuniecia sie suwaka 97 w jego górne polozenie krancowe, powietrze sprezone moze przedostawac sie po usta¬ wieniu sie kanalu 98 suwaka 97 naprzeciw wylotu kanalu 100 z przewodu 2 do kanalu 115.Po ustawieniu tarczy rozdzielczej za pomoca kólka recznego 66 w pozadane po¬ lozenie te z pomiedzy przewodów 82 — 85, które sa niezbedne do wlaczenia danego obranego biegu przekladni, w uwidocznio¬ nym na rysunku przypadku — przewody 82, 84 i 85, sa polaczone za pomoca odpo¬ wiednich otworów 86 z komora 89, a *wiec umozliwiaja doplyw powietrza sprezonego do odpowiednich narzadów, wlaczajacych biegi przekladni.Skoro nastepnie kierowca pojazdu otworzy doplyw mieszanki paliwowej, o- — 6 —tworek 105 zostaje zamkniety trzonem 106 i polaczenie z powietrzem zewnetrznym zostaje przerwane. Jednoczesnie grzybek 94 zostaje odsuniety od swego gniazda, wskutek czego powietrze sprezone plynie z przewodu 92 przez kanal 116 ponad na¬ sade 113 suwaka 112 i przesuwa go w jego polozenie dolne. Dopóki trwa doplyw mie¬ szanki paliwowej do silnika suwak 112 jest utrzymywany w jego polozeniu dolnym za pomoca powietrza sprezonego, dopro¬ wadzonego ponad ten suwak. Po odslonie¬ ciu za pomoca tego suwaka (podczas jego przesuwu ku dolowi) kanalu 127 powietrze sprezone, znajdujace sie w kanale 115, przeplywa ponad tlok 111, naciska go i przesuwa go ku dolowi, zaslania przy tym za pomoca trzonu kanalik 128, prowa¬ dzacy do otworka odpowietrzajacego 103, i podnosi grzybek zaworowy 93 z jego gniazda. Wskutek tego powietrze sprezo¬ ne plynie przewodem 87 do komory 89, a z tej komory — przez otwory 86 — do przewodów, prowadzacych do cylindrów mechanizmu, wlaczajacego poszczególne biegi przekladni.Jednoczesnie powietrze sprezone prze¬ dostaje sie pochylym kanalikiem 102 i ka¬ nalem 101 ponad suwak 97, wskutek czego suwak ten zostaje przesuniety ponownie w jego polozenie dolne, przy którym kanal 115 napelnia sie powietrzem sprezonym przez kanalik 102, kanal 101 i rowek 99.Nacisk tego powietrza przytrzymuje tlok 111 w jego dolnym polozeniu, a przez to i grzybek 93 jest przytrzymany nad swym gniazdem.Wlaczanie poszczególnych przekladni biegów odbywa sie w ten sposób, ze do oslony suwaka 146 w cylindrze 142 dopro¬ wadzone zostaje przewodem 82 powietrze sprezone, wskutek czego suwak 146 zosta¬ je przesuniety w jego prawe polozenie krancowe wbrew dzialaniu sprezyny 157.Do suwaka 166 przewodem 83 powietrze sprezone nie doplywa wcale, poniewaz przewód ten jest polaczony za pomoca rowka 90a i otworu 90 z powietrzem ze¬ wnetrznym. Suwak 166 wiec pozostaje pod naciskiem sprezyny 177 w jego prawym polozeniu krancowym.Powietrze sprezone przedostaje sie rów¬ niez przewodem 160, przylaczonym do przewodu 87, do suwaka 182 i przez kolan¬ kowy kanal 184 tego suwaka plynie do przestrzeni, znajdujacej sie pod suwakiem 182, i przesuwa ten suwak wbrew dzialaniu sprezyny 181 w jego polozenie górne. Prze¬ swit kanalu 184 jest dobrany tak, ze prze¬ suw suwaka 182 do góry jest nieco opóz¬ niony w stosunku do przesuwu suwaka 146.W swym polozeniu górnym suwak 182 przepuszcza powietrze sprezone, doplywa¬ jace z przewodu 160, poprzez swój rowek pierscieniowy 183, do przewodu 180, a jednoczesnie powietrze sprezone przedo¬ staje sie jak poprzednio kanalikiem 185, polaczonym z kolankowym kanalem 184, pod suwak 182, wskutek czego suwak ten zostaje przytrzymany w jego górnym polo¬ zeniu krancowym. Z przewodu 180 powie¬ trze sprezone wplywa do odgalezionych od niego przewodów 154 i 174. Powietrze to wywiera nacisk na suwak 146 i przytrzy¬ muje go w jego prawym polozeniu kranco¬ wym, podczas gdy odgaleziony przewód 174, prowadzacy do suwaka 166, jest za¬ sloniety tlokowa czescia 169 tego suwaka.Z przewodu 180 powietrze sprezone prze¬ dostaje sie ponadto przewodami odgalezio¬ nymi 155 i 175 do cylindra 142, mianowi¬ cie poprzez wydrazenie 151 suwaka 146 i kanal 153 do przestrzeni, znajdujacej sie po prawej stronie tloka 141, oraz do cylin¬ dra 162 — poprzez wydrazenie 170 suwa¬ ka 166 i kanal 172 do przestrzeni, znajdu¬ jacej sie po prawej stronie tloka 161. Tlok 141 przesuwa sie pod naciskiem powietrza sprezonego w swe lewe polozenie kranco¬ we, w którym wylacza wlaczone poprzed¬ nio sprzeglo klowe i wlacza za pomoca na¬ rzadów 143, 144, 145 inne sprzeglo klowe — 7 —przekladni wlaczanego biegu* Tlok 161 zo¬ staje przytrzymany po przesunieciu sie w jego lewe polozenie krancowe doprowa¬ dzonym do niego powietrzem sprezonym.W ten sposób wlaczony zostaje, obrany bieg.Opisane powyzej urzadzenie nadaje sie do zastosowania w przekladniach, zaopa¬ trzonych w sprzegla klowe, wlaczajace sie po dosunieciu jednej polówki sprzegla do drugiej polówki i posiadajace np. po¬ wierzchnie czolowe klów sciete skosnie w ten sposób, ze wlaczenie sie sprzegla za¬ chodzi dopiero wtedy, gdy jedna polówka sprzegla zacznie wyprzedzac jego druga polówke, wprawiona w ruch obrotowy za pomoca narzadów znanych, przy czym ruch ten jest przyspieszany lub hamowany.W tego rodzaju urzadzeniach przewód 122 zostaje przylaczony do przewodu, dopro¬ wadzajacego powietrze sprezone, przepu¬ szczone przez odpowiedni narzad rozrzad- czy, do odpowiednich narzadów pomocni¬ czych.Przylaczanie tego przewodu do cylindra urzadzenia, wlaczajacego przekladnie bie¬ gów, nie zostalo podane szczególowo, po¬ niewaz moze ono byc uskuteczniane w spo¬ sób znany. Przewód 122 prowadzi do cy¬ lindra 124, którego tlok otwiera przepustni- ce 125, przy czym przyrzad nawrotny 126, wlaczony w zespól dzwigniowy, skojarzony z pedalem noznym, przestawia przepustni- ce 125 bez koniecznosci poruszania przy tym wzmiankowanego zespolu dzwigniowe¬ go, i pedalu. Za pomoca powietrza sprezo¬ nego, doplywajacego przewodem 121, su¬ wak 118 zostaje przesuniety do góry i przestrzen 129 przez kanal 131 zostaje po¬ laczona z kanalem 117, wskutek czego po¬ wietrze sprezone, doplywajace poprzez otwór, zamykany grzybkiem 93, moze rów¬ niez przedostac sie ponad tlok Ul. Grzy¬ bek 93 jest przytrzymywany przepuszcza¬ nym przezen powietrzem sprezonym w pewnej odleglosci od swego gniazda tak dlugo, az spadnie cisnienie w przewodzie 121 i suwak 118 przesunie sie ponownie w swe polozenie dolne, t. j. dopóki polówki wlaczanego sprzegla sa odsuniete od sie¬ bie.Dopóki suwak 118 znajduje sie w swym górnym polozeniu, powietrze sprezone do¬ plywa równiez przewodem 77 do prze¬ strzeni, znajdujacej sie po prawej stronie malego tloka 74, wskutek czego tlok ten, wbrew dzialaniu sprezyny 76, zostaje prze¬ suniety, a polaczony z nim trzon 75, zo¬ staje wsuniety w znajdujacy sie naprze¬ ciw niego wrab tarczy kciukowej 79. Przez to zapobiega sie mozliwosci nastawiania (podczas wlaczania danego biegu) urzadze¬ nia na wlaczenie innego biegu, które mo¬ globy spowodowac zaklócenie dzialania urzadzenia.Po wlaczeniu obranego biegu przeklad¬ ni poszczególne czesci urzadzenia (suwak 118, grzybek zaworowy 93, tlok 111 i suwak 97) znajduja sie ponownie w swych polo¬ zeniach poczatkowych, i sa przygotowane, w razie potrzeby, do uskutecznienia wla¬ czenia innej przekladni biegu. Suwak 112 znajduje sie (w zaleznosci od tego, czy do¬ plyw mieszanki paliwowej jest otworzony, czy tez pedal znajduje sie w polozeniu nie¬ czynnym) w swym dolnym, wzglednie gór¬ nym, polozeniu.Urzadzenie powyzsze uwidoczniono na rysunku w zespoleniu z mechanizmem przy¬ spieszajacym, moze ono byc równiez ze¬ spolone z mechanizmem opózniajacym, i dzialanie zarówno mechanizmu przyspie¬ szajacego, jak i mechanizmu opózniajacego moze byc w nieopisany ponizej bardziej szczególowo sposób rozrzadzane za pomo¬ ca odpowiedniego mechanizmu ryglujacego tak, ze na czesci opisanego wyzej urzadze¬ nia moze dzialac w kazdej danej chwili tylko jeden z wymienionych wyzej mecha¬ nizmów.Szczególna zalete opisanego powyzej urzadzenia pod wzgledem pewnosci dzia- — 8 —lania stanowi to, ze przy kazdym wlacza¬ niu biegów wszystkie suwaki zostaja prze¬ stawione za pomoca powietrza sprezonego, wskutek czego suwaki te sa utrzymywane we wlasciwych polozeniach nawet pomimo dzialania sprezyn, przy czym powietrze sprezone jest doprowadzane do wszystkich tloków roboczych urzadzenia równiez wte¬ dy» gdy tloki te znajduja sie w wyniku poprzedniego zabiegu wlaczajacego w po¬ lozeniu, odpowiadajacym zamierzonemu wlaczeniu danego biegu, wskutek czego nie zostaja przesuniete za pomoca tego powie¬ trza, a tylko przytrzymane w swym polo¬ zeniu/ Zamiast powietrza sprezonego mozna uruchomiac urzadzenie wlaczajace, bez wprowadzenia istotnych zmian do przed¬ miotu wynalazku, równiez np. powietrzem, zasysanym do silnika napedowego.Przesuwanie suwaków 146 i 166 w jed¬ nym kierunku za pomoca powietrza spre¬ zonego, a w drugim — za pomoca sprezyn 157 i 177 posiada te zalete, ze wymaga za¬ stosowania mniejszej liczby przewodów, doprowadzajacych powietrze sprezone. W pewnych szczególnych przypadkach suwa¬ ki moga byc przestawione za pomoca srod¬ ka pednego, znajdujacego sie pod cisnie¬ niem, równiez i w obu kierunkach. PL