W przekladniach wielobiegowych, tj. zachodzi równolegle wylaczanie pewnych o wiecej niz czterech biegach, znane sa sprzegiel a wlaczanie innych, urzadzenia z podzielonymi walami glów- Pozadane jest, zwlaszcza w samocho- nymi i przystawkowymi; w takiej budowie dach, aby wlaczenie biegu nastepowalo pedni potrzebna jest najmniejsza ilosc par szybko. kól dla pewnej oznaczonej ilosci biegów, Aby skrócic czas wlaczania uzywa sie np. dla przekladni o osmiu biegach po- pomocniczych urzadzen przelaczajacych, trzebne sa tylko cztery pary kól. Ponad- których celem jest jedne z laczonych po- to te przekladnie wyposazone sa najlepiej lówek sprzegiel opózniac wzglednie przy- w sprzegla wyprzedzajace, a mianowicie spieszac az do osiagniecia biegu równego przewaznie sprzegla zwrotne. Podczas za- wzglednie wyprzedzajacego, po którym na- biegu wlaczania poszczególnych biegów stepuje wlaczenie dotyczacych sprzegiel.*) Wlascicielka patentu oswiadczyla, ze wynalazca jest ini. Gustaw Meyer w Friedrichshafen a/B.Przy tym celowo wlacza sie polówki sprze¬ giel opóznianych dzialaniem urzadzenia do hamowania, po uprzednim wylaczeniu in¬ nych sprzegiel, umieszczonych pomiedzy tymi samymi parami kól (przy sprzeglach przemiennych ich drugiej czesci sprzega¬ jacej). Polowy sprzegiel, majace ulec przyspieszeniu wlacza sie dopiero wtedy, gdy odpowiadajace im poprzednio zlaczo¬ ne sprzegla zostaly rozlaczone.W znanych urzadzeniach pomocniczych do opózniania polówek sprzegiel stosowa¬ ne jest przewaznie na koncu pedni ukladu osadzone urzadzenie hamujace, które po rozlaczeniu glównego sprzegla umozliwia dzialanie hamujace na wszystkie dotycza¬ ce polówki sprzegiel przekladni. W tych ukladach polówki sprzegiel, majace ulec opóznieniu, sa wylaczane i hamowane ko¬ lejno. Przy wiekszej ilosci sprzegiel, zwlaszcza gdy nie mozna rozlaczyc rów¬ noczesnie wszystkich sprzegiel, czas trwa¬ nia zabiegu wlaczania jest zbyt wielki, trzy- do czterokrotnie wiekszy od czasu zuzytego przy prostym wlaczaniu. Oczy¬ wiscie, ze takie przekladnie nie wykazuja dostatecznej sprawnosci w ruchu szybkich i ciezkich pojazdów. Wedlug wynalazku zastosowano co najmniej dla dwóch czesci przekladni po jednym urzadzeniu hamuja¬ cym, tak iz po rozlaczeniu sprzegiel lub kól przesuwajacych, pozostajacych po¬ przednio w stanie wlaczenia, polówki sprzegiel lub kola przesuwne do nastep¬ nego sprzegniecia moga byc hamowane stosownie do potrzeby.Urzadzenia hamujace moga byc dowol¬ nej budowy i uruchamiane w dowolny spo¬ sób, najlepiej sila pomocnicza. Moga byc one umieszczone w dowolnym miejscu na kolach, na polówkach sprzegiel lub tez na odcinkach walu. Korzystne jest celem uzyskania mozliwie silnego skutku hamo¬ wania umieszczenie ich na wiekszym kole jednej pary. Dzialanie poszczególnych urzadzen do hamowania uzaleznione jest od ruchu dotyczacego sprzegla wzglednie tloka cylindra urzadzenia hamowniczego.Sila pomocnicza moze byc sterowana tlo- czyskiem cylindra lacznego bezposrednio lub tez za posrednictwem przekaznika.Szczególnie zaleca sie uruchamianie urza¬ dzenia do hamowania za pomoca oleju pod cisnieniem, a uruchamianie urzadzenia rozrzadczego — za pomoca podcisnienia.W ten sposób uzyskuje sie nie tylko naj¬ pewniejsze, ale i najmniejsze urzadzenie do rozrzadzania i najmniejszy uklad.Na fig. 1 rysunku jest przedstawiona przekladnia zmienna schematycznie w prze¬ kroju podluznym, zaopatrzona w urzadze¬ nie do wlaczania wedlug wynalazku.Fig. 2 przedstawia w przekroju cylindry wlaczajace, umieszczone przed przedsta¬ wionym na fig. 1 urzadzeniem przekladni, wraz z tlokami, za pomoca których sa wla¬ czane i wylaczane sprzegla przekladni na fig. 1, z przewodami dla czynnika cisnace¬ go oraz przewodami doprowadzajacymi podcisnienie, sluzace do uruchamiania urzadzen hamujacych. Jako czynnik robo¬ czy wlaczajacy i do sterowania urzadzen hamujacych zastosowano w przykladzie wynalazku podcisnienie, a jako czynnik roboczy db uruchamiania urzadzen hamu- jacycfh — olej pod cisnieniem.Fig. 3 przedstawia przekrój przez wy¬ bierak z czescia zaworów sterujacych dla czynnika roboczego oraz przez glówny za¬ wór, doprowadzajacy podcisnienie. Poza tym na tej figurze przedstawione je^t sche¬ matycznie urzadzenie z cylindrami robo¬ czymi przelaczajacymi, cylindrami hamul¬ cowymi i przewodami, laczacymi poszcze¬ gólne czesci urzadzenia.Zmiennik szybkosci, przedstawiony na fig. 1, posiada cztery pary kól 1, 2; 3, 4 i 5, 6; 7, 8. Liczba //? oznacza wal napedo^ wy, liczby 12, 13, 14 i 15 oznaczaja odcinki walu pedni, polaczone z kolami 2, 3, 4 i 5.Liczba 16 oznacza odcinek walu, laczacy kola 6 i 8. Liczba 17 oznacza wal napedza- — 2 —ny, wystajacy z przekladni, liczba 18 — dalszy odcinek walu, polaczony z kolem 2.Przekladnia posiada sprzegla klowe 21, 23; 22, 24; 25, 33; 26, 34. Tulejeprzesuwajace 27, 28, 29, 30, polaczone z przesuwnymi po¬ lówkami 22, 23, 33, 34 tych sprzegiel, sa przesuwne na klinach i rowkach odcinków walów 12, 13, 14, 15. Tuleje 27 i 28 z jednej strony a tuleje 29 i 30 z drugiej strony sa tak polaczone ukladem drazków, ze razem stanowia sprzegla zwrotne takie, iz wyla¬ czenie jediiego sprzegla moze nastapic do¬ piero po wylaczeniu drugiego. Na napedza¬ nym wale 17 jest zastosowane pomiedzy kolami 5 i 7 dalsze sprzeglo o dzialaniu dwustronnym, na którego tulei 31 sa umie¬ szczone polówki sprzegiel 36 i 38, wspól¬ pracujace z polówkami sprzegla 35 i 37 na kolach 5 wzglednie 7.Na odcinku walu 18 jest osadzona tar¬ cza 41 sprzegla stozkowego obrotowo, ale nieprzesuwnie, podczas gdy druga jej po¬ lowa 42 jest polaczona z tlokiem 43 prze¬ suwnym w cylindrze 44, umieszczonym na oslonie przekladni. Cylinder 44 jest u- ksztaltowainy jako cylinder pierscieniowy i posiadla piaste 45, w której jest umiesz¬ czony odcinek walu 18* Tlok 43 jest pro¬ wadzony w piascie za pomoca rowków i klinów i w ten sposób zabezpieczony przed przekreceniem. Mozna zastosowac sprezy¬ ne, która zwykle trzyma go w polozeniu wylaczonym.Na kole 3 jest umocowana tarcza ha¬ mulcowa 53, do której obwodu moze przy¬ legac klocek hamulcowy, tak samo i na kole 6 jest tarcza hamulcowa 56 z; klockiem hamulcowym 57. Liczby 51 i 52 oznaczaja cylindry, 59 i 60 — tloki, sluzace do uru¬ chamiania klocków hamulca 54 i 57. Liczby 55 i 58 oznaczaja drazki, polaczone z tlo¬ kami 59 i 60, chwytajace w znany sposób klocki hamulcowe 54 i 57. 171, 172 i 173 sa to przewody oleju pod cisnieniem do cylindrów 44, 51 i 52.Przedstawiona na fig- 1 przekladnia umozliwia kolami zebatymi i sprzeglami wlaczanie osmiu biegów. 1 bieg: wal 11, kolo i, kolo 2, sprze¬ glo 22, 24, kolo 4, kolo 3, sprzeglo 33, 35, kolo 5, kolo 6, odcinek walu 16, kolo 8, ko¬ lo 7, sprzeglo 37, 38, wal 17. 2 bieg: wal 11, kolo 1, kolo 2, sprze¬ glo 22, 24, odcinek walu 14, sprzeglo 34, 26, odcinek walu 16, kolo 8, kolo 7. 3 bieg: wal 11, sprzeglo 21, 23, odcinek walu 13, sprzeglo 33, 25, odcinek walu 15, kolo 5, kolo 6, odcinek walu 16, kolo 8, kolo 7, sprzeglo 37, 38, wal 17. 4 bieg: wal 11, sprzeglo 21, 23, odcinek walu 13, kolo 3, kolo 4, odcinek walu 14, sprzeglo 34, 26, odcinek walu 16, kolo 8, kolo 7, sprzeglo 37, 38, wal 17. 5 bieg: wal 11, kolo 1, kolo 2, sprze¬ glo 22, 24, kolo 4, kolo 3, sprzeglo 33, 25, odcinek walu 15, sprzeglo 35, 36, wal 17. 6 bieg: wal 11, kolo 1, kolo 2, odcinek walu 12, sprzeglo 22, 24, odcinek walu 14, sprzeglo 34, 26, kolo 6, kolo 5, sprzeglo 35, 36, wal 17. 7 bieg (bezposredni): wal 11, sprzeglo 21, 23, odcinek walu 13, sprzeglo 33, 25, odcinak1 walu 15, sprzeglo 35, 36, wal 17. 8 bieg: wal 11, sprzeglo 21, 23, odcinek walu 13, kolo 3, kolo 4, odcinek walu 14, sprzeglo 34, 26, kolo 6, kolo 5, sprzeglo 35, 36, wal 17.Jak wynika ze stosunku srednic kól ze¬ batych, za kazdym razem przy wlaczaniu sprzegiel lacznych 21, 23; 34, 26 i 35, 36 jest konieczne opóznienie szybciej obraca¬ jacych sie polówek sprzegiel 21 wzglednie 34, wzglednie 35, azeby skrócic czas lacze¬ nia. Sprzegla przekladni moga byc zaopa¬ trzone w sciete skosnie plaszczyzny klów w celu dzialania wyprzedzajaceigo; nie jest to jednak konieczne.Na fig. 2 liczby 71, 91, 111 oznaczaja cylindry do uruchamiania przewidzianych parami sprzegiel zwrotnych, nie posiada¬ jacych jalowego polozenia srodkowego 21, — 3 -23 i 22, 24; 25, 33 i 34, 26, jak równiez 35, 36 i 37, 38. Przynalezne tloki i tloczyska sa oznaczone liczbami 72, 73; 92, 93 i 112, 113, laczne przewody cisnieniowe — licz¬ bami 74, 75, 94, 95, 114, 115. Liczby 76 i 77 oznaczaja kanaly, umieszczone w piascie pokrywy cylindra 71, sluzace do doprowa¬ dzania cisnienia roboczego. Odpowiednie kanaly w cylindrze 91 sa oznaczone liczba¬ mi 96 i 97, w cylindrze 111 ¦— liczbami 116 i 117. W tloczysku 73 znajduja sie ka¬ naly 78, 79, 81, 82 oraz wyciecia 80. Odpo¬ wiednie kanaly i wyciecia w tloczyskach 93 i 113 sa 98, 99, 100, 101, 102 wzglednie 118, 119, 120, 121, 122. Liczby 89 i 90 wzglednie 109 i 110 oznaczaja przewody, przylaczone do piasty cylindrów 71 i 91.Liczby 128 i 130 oznaczaja dalsze przewo¬ dy, 132 —otwór z przylaczonym odcinkiem przewodu, laczacy z powietrzem zewnetrz¬ nym i znajdujacy sie w piascie pokrywy cylindra 111.Przewody 90, 110 i 130 uchodza do przestrzeni 151, 152, 153 oslony 150, w któ¬ rych moga sie przesuwac tloki 154, 155, 156; liczby 157, 158, 159 oznaczaja trzpie¬ nie, na których wspieraja sie z jednej stro¬ ny tloki 154, 155, 156, a z drugiej strony pod naciskiem sprezyn 160, 161, 162 suwa¬ ki 164, 165, 166. Liczby 167 do 170 ozna¬ czaja otwory laczace z zewnetrznym po¬ wietrzem. Liczby 171, 172, 173 oznaczaja przewody oleju pod cisnieniem, prowadza¬ ce do cylindrów 44, 51 i 52 (fig. 1) urza¬ dzen do hamowania. Liczba 176 oznacza, pompe olejowa, napedzana np. od silnika napedowego. Przewód cisnieniowy 177 tej pompy rozwidla sie na dwa przewody od¬ galezione 178 i 179. Pierwszy znowu roz¬ galezia sie do obu kanalów 181 i 182.Na fig. 3 liczba 201 oznacza dzwignie nozna, zaopatrzona w ramie 202. Liczba 203 oznacza sprezyne ciagnaca, 204 — oporek, 205 — zawór, którego trzpien 206 jest pro¬ wadzony w oslonie 207. Liczba 208 ozna¬ cza, przewód, laczacy oslone 207 z rura wdechowa silnika napedowego i wchodza^ cy do przestrzeni 209. Liczba 210 oznacza przestrzen za zaworem 205, liczba 211 — sprezyne, przyciskajaca zawór 205 do jego gniazda. Liczba 212 oznacza kanal, prowa¬ dzacy z przestrzeni 210 do przestrzeni 213.Jest on polaczony kanalem 214 z druga przestrzenia \15. Liczby 216 i 217 oznacza¬ ja zawory sterownicze, przyciskane sprezy¬ nami 218 i 219 do ich gniazd w oslonie 207.Do przestrzeni 220 i 221, w których mie¬ szcza sie te sprezyny, sa przylaczone prze¬ wody 74 i 75, prowadzace do cylindra 71.Dalsze zawory, podobne do zaworów 216 i 217 w takim samym ukladzie i odpowia¬ dajace przewodom 74 i 75, przewody 94, 114 i 95, 115, prowadzace do cylindrów 91 i 111, znajduja sie poza zaworami 216 i 217* Na osi 225 jest umieszczonych. luzno, obracalnie kilkanascie dzwigni, sluzacydh do uruchamiania zaworów. Najbardziej na przodzie lezaca, pokazana na fig. 3 jest oznaczona liczba 226. Te dzwignie posia¬ daja na górnej czesci noski (227 dla dzwi¬ gni 226), podczas gdy na koncu dolnej cze¬ sci tych dzwigni sa umieszczone kulki (228 dla dzwigni 226), otoczone odpowiednimi siodelkami (229 dla dzwigni 226).Na dolna czesc dzwigni 226 naciska sprezyna 230, a to samo dzieje sie przy po¬ zostalych dzwigniach. Dzwignie qpieraja sie na tarczach z noskami 231, które za po¬ moca dzwigni 232 moga byc razem prze¬ krecane.Pozostale oznaczenia na fig. 3 sa te sa¬ me, co na fig. 2, Azeby przedstawic dzialanie pokaza¬ nych na rysunkach urzadzen, opisany be¬ dzie najpierw przebieg wlaczania od biegu 3 do biegu 6. W biegu 3 sprzegla klowe 21, 23; 33, 25 i 37, 38 sa wlaczone. Przeniesie¬ nie sily odbywa sie za pomoca kól 5, 6 i 8, 7- To polozenie kól zebatych i sprze¬ giel jest pokazane na fig. 1. Tlok 72 jest przy tym biegu w prawym polozeniu kon- coiwym, pokazanym na fig. 2. Tlok 92 znaj- — 4 —duje sie w pokazanym prawym, a tlok 112 w lewym polozeniu koncowym.Azeby wlaczyc bieg 6, w którym sprze¬ gla 22, 24; 34, 26 i 35, 36 musza byc wla¬ czone tak, aby przeniesienie nastepowalo przez pary kól 1,2 i 6, 5, musi tlok 72 zna¬ lezc sie w lewym, tlok 92 w lewym, a tlok 1J2 w prawym polozeniu koncowym. Jako zapoczatkowanie polaczenia kierowca prze¬ suwa najpierw przy pomocy dzwigni 232 (fig. 3) tarcze 231 oraz dalsze tarcze, znaj¬ dujace sie na tej samej osi, z polozenia 3 w polozenie 6 biegu. Wskutek tego prze¬ stawia sie odpowiednio zawory sterujace.Np. otwiera sie zawór 216, a zawór 217 pozostaje zamkniety.Po takim wstepnym wyborze kierowca naciska dzwignie sprzeglowa 201 i wylacza znanym sposobem glówne sprzeglo cierne, ewentualnie z pomoca sily pomocniczej.Równoczesnie ramie 202 otwiera zawór 205, tak ze z przewodu 208 doplywa podcisnie¬ nie przez przestrzen 209 i 210 i przez ka¬ nal 212 do przestrzeni 213 lewej polowy oslony 207, ciagnacej sie pod wszystkimi zaworami lewej polowy oslony, a tym sa¬ mym pod zawory urzadzenia wybierako¬ wego, ponadto przez kanal 214 do prze¬ strzeni 215, a tym samym przed zawory sterujace prawej czesci urzadzenia wybie¬ rakowego. Przez otwarty zawór 216 do¬ staje sie podcisnienie przez przestrzen 220 do przewodu 74, a tym do cylindra 71 na lewo przed tlokiem 72 (fig. 2). Wskutek tego przesuwa sie tlok w lewo, sprzegloi 21, 23 rozlacza sie. Tlok 72 posuwa sie w lewo tak daleko, az przylgna do siebie plaszczyz¬ ny klów sprzegla 22, 24. Polówki sprzegla 22, 24 obracaja sie z poczatku z rozmaita liczba obrotów;-a mianowicie polówka 22 obraca sie wolniej anizeli 24, poniewaz na razie kolo 2 obraca sie wolniej anizeli kolo 4.W podobny sposób doprowadza sie pod¬ cisnienie przez odpowiednie zawory ste¬ rownicze, lezace poza zaworami 216 i 211\ do przewodów 95 i 115. Tlok 92 przesuwa sie z koncowego prawego polozenia w lewo, sprzeglo 33, 25 zostaje wylaczone, a plasz¬ czyzny czolowe klów polówek sprzegla 34 i 26 zostaja nasuniete. Takze i liczba obro¬ tów tych dwóch polówek sprzegla jest na razie rozmaita, a mianowicie polówka 34 obraca sie szybciej niz polówka 26. Tlok 112 przesuwa sie ze swego lewego poloze¬ nia koncowego w prawo. Wskutek tego sprzeglo 37, 38 wylacza sie, a polówki sprzegla 36 i 35 przysuwaja sie ku sobie.Polówka sprzegla 35 obraca sie przy tym na razie szybciej anizeli polówka 36* Jak wynika z fig. 2, wyciecia 80 wzglednie 100 i 120 leza blizej otworów, polozonych w kierunku tloka 78 wzglednie 98 i 118, anizeli w odniesieniu do otworów 81 wzglednie 101 i 121. Taknp. przy prze¬ sunieciu tloka 72 od prawej ku lewej stro¬ nie juz przy osiagnieciu srodka skoku wy¬ ciecie 80 przesunie sie przed otworem 78.Z powodzi krótkiego czasu tego przesuwu przed otworem 78 nie nastepuje z tego po¬ wodu jakies szczególne oddzialywanie na odhosne urzadzenie hamulcowe, zalezne od przewodu 90. Dzialanie takie jest tez i nie¬ potrzebne, poniewaz lewe koncowe poloze¬ nie tloka 72 jak tez prawe koncowe polo¬ zenie tloka 92 i lewe koncowe polozenie tldka 112 odpowiadaja temu stanowi, w którym z dotyczacych sprzegiel klowych jest wlaczone to, którego polowa polo¬ zona po stronie silnika wymaga przyspie¬ szenia.Przy omówionym uprzednio polozeniu tloka 72 przed wlaczeniem sprzegla 22, 24 otwór 80 nie powoduje zatem zadnego dzialania. Natomiast otwór 100 znajduje sie w opisanym powyzej polozeniu tloka 92*, w którym sprzeglo 34, 26 jest tuz przed wlaczeniem, tak ze z kanalu 97 przez wy¬ ciecie 100 podcisnienie dostaje sie do prze¬ wodu 110. Takie samo polozenie przy opi¬ sanym powyzej nastawieniu tloka 112, przy którym sprzeglo 35, 36 znajduje sie — 5 —w momencie przed, wlaczeniem, zajmuje wyciecie 120, tak ze podcisnienie dostaje sie z przewodu 117 przez wyciecie 120 do przewodu 128. Wskutek tego przedostaje sie tez podcisnienie do przewodu 130.A zatem, podczas gdy przez przewód 90 podcisnienie nie przedostaje sie do prze¬ strzeni 151, a w nastepstwie tego tlok 154 i suwak 164 pozostaje w dolnym polozeniu, pokazanym na fig. 2, przez przewody 110 i 130 przestrzenie 152 i 153 lacza sie z do¬ prowadzeniem podcisnienia. Tloki 155, 156 a z nimi suwaki 165 i 166 przesuwaja sie ku górze, tak ze olej pod cisnieniem, do¬ prowadzony przez pompe cisnaca 176, skie¬ rowuje sie przez przewody 177, 178 i kanal 182, przez suwak 165 do przewodu 172, a przez przewód 179 przez suwak 166 dc przewodu 173. Wskutek tego tlok 59 posu¬ wa sie ku dolowi, a tlok 60 ku górze (fig. 1); w nastepstwie tego klocki hamulca 54 i 57 sa przyciskane do tarcz hamulcowych 53 i 56 na kolach 3 i 6. Liczba obrotów polów¬ ki sprzegla 34 w drodze przez polaczenie kola 4 z kolem 3, podlegajacym dzialaniu hamujacemu klocka 54, tak dalece spada, ze przy osiagnieciu jednakowego biegu, wzglednie wyprzedzeniu, sprzeglo 34, 26 pod naciskiem tloka 92 cylindra lacznego 91 wlacza sie, przy czym tlok 92 dostaje sie zupelnie w swoje lewe polozenie koncowe.W tym polozeniu przewody 109 i 110 sa polaczone przez kanaly 98 i 99.Gdy sprzeglo 35, 36 nie jest jeszcze wlaczone, a tym samym tlok 112 jeszcze nie znajduje sie w swoim polozeniu konco¬ wym prawym, podcisnienie przedostaje sie z wyciecia 120 nie tylko do przewodów 128 i 130, lecz równiez przez przylaczony do 128 przewód 109 i kanaly 99, 98 do prze¬ wodu 110. W ten sposób, dopóki sprzeglo 35, 36 nie jest wlaczone, pozostaje tez tlok 152, a z nim i suwak 165 w górnym poloze¬ niu, a tym samym trwa nadal doplyw oleju pod cisnieniem do przewodu 172, a hamu¬ lec 53, 54 (razem z hamulcem 56, 57) jest czynny. Liczba obrotów polówki 35 sprze¬ gla tak isie obniza wskutek dzialania kloc¬ ków hamulcowych 57 i 54 poprzez kola 6, 5 i odcinek walu 15, ze przy nastaniu jedna¬ kowego biegu albo przy wyprzedzeniu wla¬ cza sie sprzeglo 35, 36. Tlok 112 cylindra 'Sterujacego 111 dostaje sie przy tym w swoje prawe polozenie koncowe.Skoro rozpocznie sie ruch wlaczajacy sprzegiel 34, 26 i 35, 36 przesuwaja sie otwory 100 i 120 w tloczyskach 93 i 113 (fig. 2) tak daleko w lewo wzglednie w pra¬ wo, ze wskutek tego przerywa sie pola¬ czenie pomiedzy przewodami 97 i 110 wzglednie 117 i 128. Tymsamym podcisnie¬ nie nie przedostaje sie juz do przestrzeni 152 i 153. Natomiast po osiagnieciu prawe¬ go koncowego polozenia tloka 112 przez otwór 132, kanaly 119, 118 oraz przewody 128, 130 i 109, jak równiez kanaly 99, 98 takze przewód 110 laczy sie z otaczajacym powietrzem. Tloki 155 i 156, a z nimi su¬ waki 165 i 166 znajduja sie wiec znowu w dolnym polozeniu koncowym, pokaza¬ nym na fig. 2, Polaczenie przewodów, do¬ prowadzajacych olej pod cisnieniem, z przewodami 172 i 173 jest zinowu prze¬ rwane. Sa one raczej przez przestrzen po¬ nad suwakami i otwór 170 polaczone z po¬ wietrzem zewnetrznym. Tym samym ustalo cisnienie w przestrzeniach pod tlokami 59 i 60 w cylindrach 51 i 52 (fig. 1), klocki ha¬ mulcowe 54 i 57 podnosza sie ze swoich tarcz hamulcowych. Skoro wiec sprzegla 26, 34 i 35, 36 sa juz wlaczone, ustaje ha¬ mowanie.Gdy kierowca przelozy dzwignie 201 (fig. 3] w polozenie spoczynku, wlacza sie sprzeglo glówne, a doprowadzenie podcis¬ nienia przez zawór 205 i dalej przez za¬ wory sterujace jest do cylindrów lacznych przerwane. Przy tym moze byc zastosowa¬ ne znane urzadzenie do polaczenia tych czesci z otaczajacym powietrzem w celu mozliwie szybkiego dzialania. Skoro do¬ prowadzi sie gaz do silnika, wlacza sie na- — 6 —tychmiast tez sprzeglo 22, 24, wskutek zwiekszenia liczby obrotów polówki sprze¬ gla 22.W dalszym ciagu opisano jeszcze prze¬ laczenie z biegu 1 na bieg 8, w którym to wypadku dzialaja wszystkie trzy urzadze¬ nia hamulcowe. Na biegu 1 sprzegla 22, 24; 33, 25 i 37, 38 sa wlaczone. Tloki 72 i 112 przynaleznych cylindrów sa w lewym, tlok 92 — w prawym polozeniu koncowym. Na biegu 8 sa wlaczone sprzegla 21, 23; 34, 26 i 35, 36.Gdy kierowca po odpowiednim nasta¬ wieniu urzadzenia do wstepnego wybiera¬ nia z polozenia biegu 1 w polozenie biegu 8 nacisnie dzwignie nozna 201, a przez to wylacza glówne sprzeglo i doprowadza podcisnienie do zaworów sterujacych, do¬ staje sie podcisnienie przez zawory steru¬ jace do przewodów 75, 95 i 115 (fig. 2).Tloik 72 i 112 zostaje przesuniety z lewego polozenia koncowego w prawe, tlok 92 z prawego polozenia koncowego' w lewo.Trzy sprzegla biegu 1, które byly dotych¬ czas wlaczone, wylaczaja sie. W poloze¬ niach wyjsciowych nowych sprzezen biegu 8 staja sie czynne wyciecia 80, 100 i 120, tak ze opisanym dopiero sposobem podcis¬ nienie dostaje sie do przewodów 90, 110 i 130. Wszystkie trzy tloki 154, 155 i 156, a z nimi suwuki 164, 165 i 166 przesuwaja sie ku górze. Olej pod cisnieniem dostaje sie do przewodów 171, 172 i 173. Polaczo¬ ny z tlokiem 43 (fig. 1) stozek hamulca 42 docisniety zostaje do stozka 41, klocki ha¬ mulcowe 54 i 57 dociskane sa, jak po¬ przednio opisano, do tarcz hamulcowych 53 i 56. Liczby obrotów polówek sprzegiel 21, 34 i 35 maleja szybko. W chwili biegu wyrównanego lub wyprzedzenia wlaczaja sie sprzegla. W osiagnietych w ten sposób polozeniach koncowych tloków w cylin¬ drach lacznych (fig. 2: tlok 72 i 112 w pra¬ wym, tlok 92 w lewym polozeniu konco¬ wym) jest znowu przerwany doplyw pod¬ cisnienia do przewodów 90, 110 i 130. Przez otwór 132 sa one polaczone z otaczajacym powietrzem. Suwaki 164, 165, 166 powra¬ caja do dolnego polozenia koncowego.Wszystkie trzy urzadzenia do hamowania przestaja dzialac natychmiast po wlacze¬ niu sprzegiel.Jest obojetne, które ze sprzegiel lacz¬ nych wlaczy sie najpierw, gdyz sterowanie urzadzen do hamowania jest tak wykona¬ ne, ze jak dlugo dziala jedno z tych urza¬ dzen, dzialaja równoczesnie urzadzenia do hamowania, polozone przed nim w kierun¬ ku napedu zmiennika szybkosci. Osiaga sie to w przedstawionym urzadzeniu, jak wy¬ nika z powyzszego opisu wlaczania sprze¬ giel biegu 6, przez opisane uksztaltowanie kanalów 78, 79; 81, 82; 98, 99; 101, ^102; 118, 119; 121, 122 i przez odpowiedni uklad przewodów laczacych.W polaczeniu z lacznica pomocnicza wedlug wynalazku mozna przewidziec urzadzenie znanego rodzaju, za pomoca którego glówne sprzeglo cierne pozostaje wylaczone tak dlugo, dopóki trwa laczenie wzglednie dopóki dzialaja hamulce. PL