Wynalazek dotyczy urzadzenia rozru¬ chowego oraz do wlaczania biegów w sa¬ mochodach, wyposazonych w przekladnie zmienna, sprzeglo cierne oraz mechanizmy pomocnicze, sluzace do wlaczania wzgled¬ nie wylaczania sprzegla ciernego^ jak rów¬ niez, ewentualnie, w mechanizmy pomoc¬ nicze, wchodzace w sklad mechanizmu do wlaczania poszczególnych biegów oraz slu¬ zace do przyspieszania przebiegu wlacza¬ nia poszczególnych biegów przekladni zmiennej. Te mechanizmy pomocnicze mi¬ ga byc poruszane za pomoca czynnika ro¬ boczego, znajdujacego sie pod cisnieniem wiekszym albo mniejszym od atmosferycz¬ nego, albo za pomoca pradu elektrycznego, a w pewnych przypadkach równiez i me¬ chanicznie.W urzadzeniach tego rodzaju po roz¬ poczeciu czynnosci wlaczania pewnego bie¬ gu przekladni wlaczanie sprzegla ciernego, rozrzadzanego przez kierowce pojazdu za pomoca narzadu sterowniczego mechaniz¬ mu wylaczajacego wzglednie wlaczajace¬ go, zwykle nie odbywa sie w chwili wlasci¬ wej, a przewaznie za pózno albo za wcze¬ snie, zwlaszcza przy takich przekladniach zmiennych, przy których wlaczenie dane¬ go biegu wymaga wlaczenia kilku stopni przekladni. Przebieg wlaczania i wytacza¬ nia sprzegla ciernego podczas zmiany bie¬ gów w znanych urzadzeniach uzaleznionyjest od rozrzadu mechanizmu pomocnicze¬ go, sluzacego do przyspieszania przebiegu wlaczania biegów przekladni. Takie roz¬ wiazanie powoduje jednak stosunkowo skomplikowany rozrzad braz zbyt opóznio¬ ne wylaczanie sprzegla ciernego/ Ponadto przebieg wlaczania sprzegla ciernego w urzadzeniach tego rodzaju wymyka sie z pod kontroli kierowcy pojazdu.Wedlug wynalazku niniejszego rozrzad mechanizmu pomocniczego, sprzezonego ze sprzeglem ciernym, jest poddany z jed¬ nej strony dzialaniu nan kierowcy pojazdu w zwykly sposób, a z drugiej strony jest uzalezniony od nastawienia sprzegla bie¬ gu, podlegajacego wlaczeniu, tak iz wla¬ czenie sprzegla ciernego nie moze nasta¬ pic przed tym, zanim zajdzie wlaczenie sprzegla przekladni. Urzadzenie powyzsze moze byc przy tym korzystnie wykonane tak, aby mechanizm rozrzadczy dowolnej budowy, uzalezniony w swym dzialaniu od nastawienia sprzegla biegu podlegajacego wlaczeniu, oddzialywal na narzad nastaw¬ ny (na który oddzialywac moze równiez i kierowca pojazdu) mechanizmu pomocni¬ czego, sprzezonego ze sprzeglem ciernym.Dzieki temu budowa urzadzenia rozrzad- czego zostaje uproszczona, poniewaz staje sie zbednym osobny narzad rozrzadczy do rozrzadzania mechanizmu pomocniczego, obslugujacego sprzeglo cierne. Ze sprzeg¬ lem biegu, podlegajacego wlaczeniu, ko¬ rzystnie jest skojarzyc mechanizm sterow¬ niczy, poruszany czynnikiem roboczym, znajdujacym sie pod cisnieniem, i oddzia- lywajacy ha narzad, rozporzadzajacy sila .pomocnicza, dzialajaca w mechanizmie po¬ mocniczym, sluzacym do wlaczania i wy¬ laczania sprzegla ciernego. Dalsza cecha urzadzenia polega na tym, ze rozrzad mechanizmu pomocniczego, sko¬ jarzonego ze sprzeglem ciernym, odbywa sie pod dzialaniem mechanizmu pomocni¬ czego, sluzacego do przyspieszania prze¬ biegu wlaczania danego biegu przekladni zmiennej (wlaczajacego mechanizmu po¬ mocniczego) i uzaleznionego z kolei od na¬ stawienia sprzegla biegu podlegajacego wlaczeniu, tak iz ten wlaczajacy mecha¬ nizm pomocniczy podczas swego dzialania uniemozliwia wlaczenie sprzegla. Urzadze¬ nie powyzsze moze byc przy tym zbudowa¬ ne tak, ze czynnik roboczy, pracujacy we wlaczajacym mechanizmie pomocniczym, bedzie nastawial narzad, rozrzadzajacy dzialanie sily pomocniczej, dzialajacej w mechanizmie pomocniczym, sluzacym do wylaczania i wlaczania sprzegla ciernego.Przy tym wlaczajacy mechanizm pomocni¬ czy moze oddzialywac na narzad nastaw¬ ny (na który oddzialywa równiez kierowca pojazdu) mechanizmu pomocniczego, obslu¬ gujacego sprzeglo cierne. Ponadto wedlug wynalazku niniejszego jedna wspólna oslo¬ na miesci w sobie cylinder roboczy me¬ chanizmu do wlaczania i wylaczania sprze¬ gla, jego narzad nastawny oraz narzad rozrzadczy.Na rysunku mysl przewodnia wynalaz¬ ku jest podana w postaci dwóch przykla¬ dów wykonania urzadzenia, przedstawio¬ nych schematycznie, przewaznie w prze¬ kroju, na fig. 1 i 2 rysunku.Fig. 1 przedstawia urzadzenie wedlug wynalazku niniejszego lacznie ze sprzeg¬ lem ciernym silnika spalinowego, uwidocz¬ nionego w zmniejszonej podzialce, a fig. 2 drugi przyklad wykonania wraz z prze¬ kladnia zmienna (skrzynka biegów) oraz silnikiem spalinowym, przy czym przeklad¬ nia zmienna i silnik spalinowy zostaly uwi¬ docznione w przekroju, w zmniejszonej podzialce.Na fig. 1 cyfra 1 oznacza silnik spali¬ nowy, 2 — sprzeglo cierne, kzóre samo¬ rzutnie utrzymuje sie w stanie wlaczonym i moze byc wylaczone za pomoca dzwigni 3. Dzwignia 3 jest osadzona obrotowo na walku 4 i jest polaczona sztywno z dzwi¬ gnia 5. Z dzwignia 5 sprzezone jest tlo¬ czysko 6, na którego koncu znajduje sie — 2 —tlok 7, który sluzy jako narzad pomocni¬ czy przy przestawianiu sprzegla ciernego 2, 10 oznacza dzwignie nozna, czyli przyspie¬ szacz, . 27 — skojarzony z nim zatrzym, a 28 — sprezyne odciagajaca. Przyspie¬ szacz 10, przestawiajacy sprzeglo cierne 2, jest osadzony obrotowo rfa walku 11 i po¬ laczony sztywno z ramieniem 12. Z ramie¬ niem 12 sprzezony jest przegubowo dra¬ zek 13. 14 oznacza oslone, w której umiesz¬ czony jest wal 15, zaopatrzony w kciuki 16. Wal 15 jest napedzany za pomoca sil¬ nika pojazdu. 17 oznacza tlok, poruszaja¬ cy sie w cylindrze 18. 19 oznacza spre¬ zyne, a 20 i 21 — zawory, przy czym za¬ wór 20 jest zamkniety, gdy jego grzybek znajduje sie w lewym polozeniu, uwidocz¬ nionym na rysunku, a zawór 21 jest otwo¬ rzony, gdy jego grzybek znajduje sie w dolnym polozeniu, przedstawionym na ry¬ sunku. 22 oznacza komore, laczaca sie z wnetrzem cylindra 23, w którym poru¬ sza sie tlok 7. Od komory 22 odchodzi kanal 24, zamykany grzybkiem zaworo¬ wym 25. Grzybek 25 znajduje sie pod dzia¬ laniem sprezyny 26, na której jeden ko¬ niec oddzialywa drazek 13. 30 oznacza, cy¬ linder, w którym znajduje sie tlok 31, za- opatrzony w tloczysko 32. Na tloczysku 32 osadzone sa dwa inne, mniejsze tloczki 33 i 34, które przesuwaja sie w cylindrze 35 i odslaniaja wzglednie zaslaniaja kanal 24. 36 oznacza otwór wypustowy. Do cy¬ lindra 30 doprowadzony jest przewód 37, doprowadzajacy czynnik roboczy, znajdu¬ jacy sie pod cisnieniem; przewód ten jest rozrzadzany za posrednictwem sprzegla biegu, podlegajacego wlaczeniu. 38 ozna¬ cza otwór wypustowy, 40 — przewód do czynnika roboczego, doprowadzony do me¬ chanizmu znanej budowy, wlaczajacego po¬ szczególne biegi przekladni (nie uwidocz¬ nionego na rysunku).Przez obracanie walu 15 tlok 17 zo¬ staje wprawiony w ruch zwrotny z'a po¬ moca kciuka 16 i sprezyny 19. Podczas swego suwu do góry tlok 17 zasysa przez zawór 20 czynnik roboczy, np. olej, znaj¬ dujacy sie w oslonie 14, do wnetrza cy¬ lindra 18 i nastepnie tloczy ten czynnik podczas swego suwu ku dolowi do komo¬ ry 22 przez zawór 21. Olej, tloczony w ten sposób stale za pomoca tloka 17, moze wy¬ wierac nacisk na tlok 7. Jezeli tlok 31 znajduje sie przy tym w swym polozeniu dolnym, jak uwidoczniono na rysunku, to olej przedostaje sie ponadto przez kanal 24 i przestrzen, mieszczaca sie miedzy tloczkami 33 i 34, przed grzybek zawo¬ rowy 25.Przy uwidocznionym na rysunku nasta¬ wieniu przyspieszacza 10 i ramienia 12, które odpowiada wlaczonemu sprzeglu cier¬ nemu, nacisk sprezyny 26 na grzybek za¬ worowy 25 jest tak maly, iz grzybek ten zostaje cisnieniem oleju odsuniety od swe¬ go gniazda, wskutek czego olej moze wply¬ wac z powrotem do oslony 14 bez poru¬ szania tloka 7. Jezeli jednak nacisk na grzybek 25 wzrosnie wskutek scisniecia sprezyny 26 w wyniku przesuniecia przy¬ spieszacza 10 w prawo, to cisnienie oleju w komorze 22 wzrasta, a przez to wzrasta i nacisk na tlok 7, który przesuwa sie w le¬ wo wbrew przeciwdzialaniu na dzwignie 5 i 3 sprezyny dociskowej, w która wyposa¬ zone jest, jak zwykle, sprzeglo cierne.Odpowiednio do tego sprzeglo cierne 2 zo¬ staje wylaczone za pomoca tloczyska 6 oraz dzwigni 5 i 3. Jezeli kierowca pojaz¬ du przesunie przyspieszacz 10 w jego pra¬ we polozenie krancowe, to i tlok 7 zostaje przesuniety w jego lewe polozenie kran¬ cowe, a przez to sprzeglo cierne zostaje wylaczone calkowicie. Przesuwajac sie w swe prawe polozenie krancowe przyspie¬ szacz 10 wpycha wrzeciono zaworowe 42 do oslony zaworowej 41, -przez co otwo¬ rzona zostaje droga dla doplywu czynnika roboczego poprzez przewód 40 do mecha¬ nizmu, wlaczajacego biegi przekladni, po czym odbywa sie to wlaczenie biegu. — 3 -Po zakonczeniu sie przebiegu wlaczania danego biegu przekladni przenoszenie sie podcisnienia (czyli wytworzenia sie ssania) do przewodu 37 jest rozrzadzane nastawie¬ niem sprzegla danego biegu w ten sposób, ze w przewodzie 37 istnieje dzialanie ssa¬ ce dopóty, dopóki sprzeglo cierne nie jest jeszcze wlaczone. W danym przypadku wskutek dzialania ssacego w przewodzie 37 tlok 31 zostaje przesuniety w cylindrze 30 do góry. Wskutek tego m?.ly tloczek 34 ustawia sie przed kanalem 24 i zaslania go, w wyniku czego czynnik roboczy nie moze juz wiecej doplywac z powrotem do oslony 14 dokola grzybka 25, nawet w ra¬ zie cofniecia przez kierowce przyspiesza¬ cza 10 i odciazenia przez to grzybka za¬ worowego 25. Olej zas, doprowadzony po¬ przednio za pomoca tloka 17, przytrzymu¬ je nadal tlok 7 w jego lewym polozeniu krancowym, a przez to i sprzeglo cierne 2 w polozeniu wylaczonym. Dopiero po za¬ konczeniu przebiegu wlaczania biegu usta¬ je dzialanie ssace w przewodzie 37, tak iz tlok 31 moze ponownie przesunac sie w dól.Tlok 34 odslania kanal 24, tak iz olej moze ponownie doplywac z powrotem do oslony 14 dokola grzybka zaworowego 25 w ilosci odpowiadajacej naciskowi spre¬ zyny < 26 na 4en grzybek* W takiejze mierze zmniejsza sie nacisk, wywierany na tlok 7.Tlok 7 moze przesunac sie w prawo i wla¬ czyc sprzeglo cierne 2.Na fig. 2 czesci urzadzenia, uwidocz¬ nione poprzednio na fig. 1, sa zaopatrzone W te same oznaczenia. Ponadto liczba 45 oznacza jako calosc przekladnie zmienna (skrzynke biegów),, z której uwidocznione sa pary kól zebatych 46, 47 oraz 48 i 49.Na wale 50 osadzona jest przesuwnie, lecz nieobrotowo,-tuleja sprzeglowa 51. 52 ozna¬ cza druga polówke sprzegla, zespolona z kolem zebatym 48. 53 oznacza cylinder, w którym przesuwane jest za pomoca dzwi¬ gni 54, której polozenie jest uzaleznione od nastawienia tulei sprzeglowej 51, tlo- czysko 55, wyposazone w tloczki 56, 57^ Przestrzen pomiedzy tloczkami 56, 57 jest oznaczona liczba 58. 59 oznacza przewód, doprowadzajacy czynnik roboczy, 60 — otwór wypustowy, a 61 — rure ssawcza.W przykladzie wykonania urzadzenia, uwidocznionym na fig. 2, olej jest wtla¬ czany za pomoca tloka 17 do przestrzeni 22 w taki sam sposób, jak opisano powyzej w zwiazku z fig. 1. Olej ten oddzialywa z jednej strony na tlok 7, a z drugiej na grzybek zaworowy 25, wzglednie doplywa z powrotem do wnetrza oslony 14 dookola tego grzybka zaworowego. Przy tym wy¬ konaniu urzadzenia cylinder 30 jest umiesz¬ czony zewnatrz oslony 14. Tlok 31, znaj¬ dujacy sie w tym cylindrze, oddzialywa za posrednictwem tloczyska 32 na drazek 13 i dalej za posrednictwem sprezyny 26 na grzybek zaworowy 25. Moment obrotowy, wytwarzany za pomoca silnika spalinowe¬ go 1, jest przenoszony za pomoca wlaczo¬ nego sprzegla ciernego 2 oraz kól zeba¬ tych 46, 47, 48 i 49 przekladni zmiennej 45. Tuleja sprzeglowa 51 jest wlaczona i znajduje sie w swym prawym polozeniu krancowym. Rozmieszczenie wylotów prze¬ wodów 59 i 37 oraz otworu wypustowego 60 w sciankach cylindra 53 oraz wymia¬ ry tloczków 56 i 57 i przestrzeni 58 sa do¬ brane tak, ze w razie ustawienia tulei sprze¬ glowej 51 w jej prawe polozenie kranco¬ we (w którym uwidoczniona jest na rysun¬ ku) tloczek 56 zaslania przewód 59. Prze¬ wód 37 jest polaczony popuzez przestrzen 58 i otwór wypustowy 60 z powietrzem ze¬ wnetrznym. W tym polozeniu na tlok 31 nie oddzialywaja zadne sily, tak iz kie¬ rowca moze przestawiac dowolnie sprze¬ glo cierne 2.Skoro jednak wrzeciono 42 zostanie wepchniete do oslony 41 za pomoca przy¬ spieszacza 10, przez co zapoczatkowany zostanie przebieg wlaczania jednego z bie¬ gów przekladni, wówczas tuleja sprzeglo¬ wa 51 za pomoca nie uwidocznionego — 4 —na rysunku cylindra, w którym poprzez przewód 40 wytworzone zostaje podcisnie¬ nie, zostaje przesunieta w lewo na wale 50 i rozpoczyna przez tó wlaczanie biegu.Odpowiednio do tego dzwignia 54 przesu¬ wa w lewo tloczysko 55 oraz tloczki 56, 57 w cylindrze 53. Otwór fcwypustowy 60 zo¬ staje zasloniety tloczkiem 57, a tloczek 56 odslania wylot przewodu 59. Dzialanie ssace moze byc wskutek tego przeniesione z rury ssawczej 61 poprzez przewód 59, przestrzen 58 i przewód 37 do cylindra 30 do przestrzeni, znajdujacej sie po lewej stronie tloka 31. Tlok 31 zostaje przesu¬ niety w lewo i naciska za posrednictwem drazka 13 i sprezyny 26 grzybek zaworo¬ wy 25 tak silnie, ze tlok 7 zostaje przy¬ trzymany w jego lewym polozeniu kran¬ cowym, a sprzeglo cierne 2 — w poloze¬ niu wylaczonym, nawet wtedy, gdy kie¬ rowca pojazdu cofnie przyspieszacz 10 i ze¬ chce przez to wlaczyc sprzeglo cierne 2.Wlaczanie biegu odbywa sie we wszystkich przypadkach przy wylaczonym sprzegle ciernym 2.Jezeli tuleja sprzeglowa 51 zostaje na¬ stepnie zetknieta z polówka 52 sprzegla i przesunieta jeszcze dalej w lewo, tak iz przebieg wlaczania biegu zostaje zakonczo¬ ny, to wytwarzanie dzialania ssacego w przewodzie 37 zostaje przerwane za po¬ moca tloczka 57, który równiez przesunal sie przy tym w lewo i ustawil sie pomiedzy wylotami przewodów 59 i 37. Przewód 37 jest wówczas polaczony poprzez otwór wypustowy 60 z powietrzem zewnetrznym i przestrzen, znajdujaca sie w cylindrze po lewej stronie tloka 31, napelnia sie powie¬ trzem, tlok 31 zas przesuwa sie ponownie w prawo. Wówczas obciazenie grzybka za¬ worowego 25 jest zalezne tylko od polo¬ zenia przyspieszacza 10, tak iz sprzeglo cierne 2 moze byc uruchomione ponownie wedle zyczenia kierowcy pojazdu.W urzadzeniu wedlug fig. 2 tuleja sprzeglowa 51 — *w polozeniu wylaczo¬ nym, w którym jest ona uwidoczniona na rysunku, — obraca sie z duza szybkoscia, odpowiadajaca szybkosci walu 50, podczas gdy polówka 52 sprzegla dzieki przekladni redukcyjnej 46, 47, 48, 49 obraca sie z mniejsza szybkoscia. Podczas wlaczania biegu tuleja sprzeglowa 51, jest, jak opisa¬ no powyzej, przesuwana w lewo, a sprze¬ glo cierne 2 — wylaczone. Aby tuleja sprze, glowa mogla byc sprzezona z wolniej obra¬ cajaca sie polówka 52 sprzegla, trzeba naj¬ pierw zmniejszyc szybkosc obrotowa tej lu- lei 51. iW celu przyspieszenia przebiegu wla¬ czania biegu przewód 37 moze byc zaopa¬ trzony w odgalezienie, prowadzace do po¬ mocniczego mechanizmu wlaczajacego. Me¬ chanizm ten moze byc zbudowany w po¬ staci hamulca, który oddzialywa na sprze¬ glo cierne 2 i hamuje je podczas wlacza¬ nia biegów przekladni zmiennej. PL