Pierwszenstwo: 12 kwietnia 1030 r. dla zastrz. 4, 5 i Niemcy).Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia zaporowego licznika w maszynach ra¬ chunkowych, posiadajacych nastawne zeby w kolach szczeblowych, stosowanych z ko¬ rzyscia np. w maszynach do frankowania korespondencji, w których, jak wiadomo, liczby lub wartosci sa tylko sumowane.Znane sa liczne urzadzenia, sluzace do za¬ bezpieczania cyfrowych walków maszyn do liczenia przed obracaniem sie lub przed przeskakiwaniem w inne polozenie wtedy, gdy nie sa sprzezone z kolami szczeblowe¬ mi w celu ich napedzania. Po wiekszej cze¬ sci stosowane sa dwuramienne dzwignie za¬ porowe, które jednym koncem oddzialywa¬ ja na kólko zapadkowe lub zebate licznika, a drugim koncem same sa rozrzadzane kciu¬ kami lub wystepami odpowiedniego kola szczeblowego, W urzadzeniach, w których w celu napedzania licznika kolo szczeblowe musi byc osiowo przesuwane, wlaczanie te¬ go kola szczeblowego z kolem zebatem jest polaczone z trudnosciami, o ile zeby nie sa do siebie dokladnie dostosowane. Jezeli za¬ daniem dzwigni zaporowej jest tylko zapo¬ bieganie przeskakiwaniu walków, to licznik w czasie spoczynku stale jest zaryglowany oddzialywajaca na dzwignie zaporowa sprezyna, a wiec w ciagu tego czasu usunie¬ te sa korzysci, wynikajace z przymusowego sprzezenia napedu.Celem niniejszego wynalazku jest uzy-skanie w opisanych liczmikach, zwlaszcza w Bjftjszynach do frankowania, przymusowego zafalowania ^ stalego, a wiec bez uzycia fcprezyn. W tym celu dzwignia zaporowa siega dwoma kciukami nad wystajace wbok zeby szczeblowe, wzglednie nad wystajacy wbok wieniec kola szczeblowego, i zosttaje obracajacem sie kolem szczeblowem fxrzy- musowo przestawiona z jednego polozenia krancowego w drugie i w niem zatrzymana.W celu przenoszenia dziesiatków dzwignia zaporowa opiera sie o dziala z czlonem przestawnym, poruszanym zapomoca czlona do przenoszenia dziesiat¬ ków, w ten sposób, ze dzwignia caporowa zostaje w czasie przestawiania dziesiatków wylaczona, a potem saowu wlaczona. Po¬ niewaz urzadzenie nie posiada sprezyn, wiec naped licznika dziala bez zarzutu.Na rysunku przedstawiono trzy przy¬ klady wykonania przedmiotu wynalazku.Fig. 1 przedstawia widok czolowy oraz czesciowy przekrój poprzeczny wzdluz li¬ nji /—/ na fig. 2, przyczem walki cyfrowe sa zaryglowane; fig. 2 — przekrój poziomy wzdluz linijdj //—// na fig. 1; fig. 2a przed¬ stawia przekrój kola szczeblowego wzdluz linji Ha—Ha na fig. 1; fig. 2b — przekrój wzdluz liniji IIb—IIb na fig. 1 przy wcisnie¬ tym zebie nastawnym; fig. 3 — widok wal¬ ków cyfrowych i kolai szczeblowego; fig. 4-—widok wlaczonej przekladni dziesiatków; fig. 5 i-6 przedstawiaja czesci przekladni dziesiatków; fig. 7 przedstawia przekrój wzdluz linji Vii—VII na fig. 4; fig. 8 — przekrój poprzeczny drugiej postaci wyko¬ nania wynalazku; fig. 9 — czesciowo widok zgóry maszyny wedlug fig. 8, a czesciowo poziomy przekrój podluzny wzdluz linji IX—IX na fig. 8; fig. 9a przedstawia zab, sluzacy do uruchomiania przekladni dzie¬ siatków; fig. 9b — zab nastawny; fig. 10 — dzwignie do przestawiania dziesiatków, w polozeniu czynnem; fig. 11 i 12 przedsta¬ wiaja zapora walków cyfrowych; fig. 13 — widok zgóry kólka licznika z przynalezna dzwignia zaporowa i dzwignia do przesta" wiania dziesiatków; fig. 14 — dzwignie do przestawiania dziesiatków, widziana zgóry; fig. 15 pr^Gfdstawia widok zgóry dzwigni za¬ porowej dziWgni do przestawiania dzie¬ siatków, a fig. -J6 i 17 przedstawiaja widok odmiany urzadzenia do przestawiania dzie¬ siatków, nadajacego sie do drugiej postaci wykonania wynalazku.Na poziomym wydrazonym cylindrze 1 osadzone sa obok siebie w zwykly sposób kola szspebkwe £, których-Beby nastawne 3, umieszczone przesuwnie w promieniowych rowkach, siegaja w znany sposób czopami 36 w Jboczny wskutek obracania tego pierscienia uchwy¬ tem Ab lub innym odpowiednim ^arzadetm mozna zeby wysuwac, a tern samem prze¬ stawiac ze stanu nieczynnego (fig. I1 i 2) w polozenie robocze, lub cofac z polozenia ro¬ boczego w polozenie nieczynne. Kazdy zab nastawny posiada na swym zewnetrznym koncu, po stronie przynaleznego kola 2, wy¬ stajacy wbok szczebel 3a9 który w razie cofniecia zeba lezy w wydeciu tfbwodu kola szczeblowego. Wysuniete, to znaczy usta- wioae w polozeniu tfoiboczem, zeby zazebia¬ ja sie, podczas obracania cylindra 1 i kól szczeblowych w kierunku strzalki, z po- srediniem kolem zebatem 6 i obracaja za je¬ go posrednictwem kolo zebate 7, które jest nieruchomo polaczone z walkiem cyfnp^ wym 8 licznika. Rzedy szczebli kól, naste¬ pujacych po sobie, sa przestawione wzgle¬ dem siebie o swa dlugosc, dzieki czemu ko¬ la zebate 7 i walki cyfrowe kolejnych war¬ tosci diziesietnych obracaja sie równiez ko¬ lejno, a przenoszenie dziesiatków na walek licznika nie zbiega sie z ruchem napedo¬ wym kola szczeblowego.Obok posredniego kola zebatego 6 znaj¬ duje sie nieruchomo z niem polaczona tar¬ cza zapadkowa 9 i kolo .10, które posiada na swym óbwctdizie dwa zeby 11 (fig. 5 i 6). Z wrebem .miedzy temi zebami nakrywa sie wypiecie 12 tarczy zapadkowej 9, któ^a slu- - 2 -zy do ryglowania posiadajacego trzy szero¬ kie i trzy zwykle zeby kólka 13 przekladni do przenoszenia dziesiatków; kolo 10 sluzy do obracania kólka 13 o jedna podzialke przy przejsciu danego walka cyfrowego z cyfry 9 na 0. Kólko 13 cbraca sie luzno na swej osi 14 i stanowi calosc z posiadajacem trzy zeby kólkiem 15, które dziala podczas obracania sie na posrednie kolo zebate 6 nastepujacej wartosci dziesietnej. Opisane urzadzenie do przenoszenia dziesiatków jest ogólnie znane.Pomiedzy kólkami 13 i 15 znajduje sie nieruchomo z niemi polaczony czlon do przestawiania 16, o mniej wiecej trójkat¬ nym zarysie. Ten czlon nastawczy (fig. 1, 3) znajduje sie w okienku 17 dzwigni 19, o- sadzonej na czopie 18. Czlon ten podczas obracania sie kólek 13 i 15 o jedna podzial¬ ke, powoduje jednorazowe wahniecie sie dzwigni 19 wdól i wgóre. W szczelinie 20 dzwigni 19 osadzony jest czop 21 plaskiego preta 24, przesuwanego wgóre i wdól w dwóch prowadnicach 22 i 23. Nalezacy do pierwszego miejsca dziesietnego pret 24 jest nieruchomy (fig. 7), Wahniecia dzwigni 26 sa ograniczone wycieciem 27, w które za¬ chodzi czop 28 preta 24. Na stronie, zwró¬ conej do posredniego kola zebatego 6, dzwi¬ gnia zaporowa 26 posiada u dolu czop za¬ trzymowy 29, a na górnym koncu — dwa wystepy 30 i 31, które wspóldzialaja ze szczeblami zebów 3, albo z wiencem zatrzy- mowym 5 kola szczeblowego. Wieniec za- trzymowy 5 znajduje sie miedzy szeregami szczebli. Normalnie pret 24 zajmuje swe górne polozenie krancowe, przyczem wie¬ niec zatrzymowy 5 zachodzi miedzy wyste¬ py 30 i 31, dzieki czemu czop 29 dzwigni zaporowej 26 zazebia sie z posredniem ko¬ lem zebatern 6, które w ten sposób zostaje zabezpieczone przed obracaniem sie.Ustawiony w polozeniu roboczem pierw¬ szy zab nastawny 3, który zaczepia sie o wystep 30, podczas obracania sie cylindra / wraz z kolami szczeblowemi 2, wylacza dzwignie zaporowa 26 z kola zebatego 6 (fig. 3), dzieki czemu kolo zebate 6 moze sie obracac. Wszystkie znajdujace sie w polozeniu roboczem zeby kola szczeblowe¬ go moga teraz swobodnie przesuwac sie miedzy wystepami 30 i 31 i obracac kolo ze¬ bate 6. Pierwszy znajdujacy sie w poloze¬ niu nieczynnem zab 3 zazebia sie nastepnie o sciety ukosnie do wewnatrz wystep 31 i cofa wskutek tego dzwignie zaporowa 26 w polozenie zaporowe, w którem przytrzymu¬ je ja nastepny wieniec zatrzymowy 5.Przenoszenie dziesiatków jest uskutecz¬ niane w nastepujacy sposób. Przy przej¬ sciu walka liczbowego z cyfry 9 na 0 zeby 11 odpowiedniej tarczy 10 zazebiaja sie z przynaleznem kólkiem 13 i obracaja je wraz z czlonem do przestawiania 16. Przede- wszystkiem obraca sie przytem dzwignia 19 wdól, dzieki czemu przesuwa sie równiez wdól pret 24 i dzwignia zaporowa 26. Tym sposobem ta ostatnia odlacza sie od kólka zebatego 6, napedzajacego nastepujaca gru¬ pe dziesiatków, tak ze nastepujacy walek cyfrowy zostaje przelaczony, to jest obró¬ cony kólkiem 15 o jedna podzialke. Nastep¬ nie czlon 16 przesuwa wgóre dzwignie 19 z pretem 24 i dzwignie zaporowa 26, a ta o- statnia znowu rygluje kolo zebate 6, które zatem nie moze byc obrócone od zewnatrz w celu nieprawidlowego nastawienia licz¬ nika, to znaczy recznie, podczas urucho¬ miania zwyklemi zebami 3, ani podczas przenoszenia dziesiatków, poniewaz albo czop zaporowy 29 zazebia sie z kolem ?.\- batem 6, albo, gdy czop 29 jest wylaczony, zeby nastawcze, wzglednie zab kólka 15, zazebiaja sie z tern kolem.W przedstawionej na fig. 8 — 15 posta¬ ci wykonania walki liczbowe sa napedzane w zwykly sposób zapomoca zebów 3 kola szczeblowego 2 za posrednictwem kól zeba¬ tych 6, 7. Szczeble zebów 3 znajduja sie wedlug fig. 8 na tylnej stronie kól szcze¬ blowych. Naped walków liczbowych znaj¬ duje sie pod dzialaniem dzwigni zaporowej 3 —26', obracajacej sie luzno na poziomej, nie¬ ruchomej osi 25'; dzwignia ta siega boczne- mi wystepami 30' i 31' na zeby nastawne lub nad boczny wieniec 5 koila szczeblbwego.Na osi 25', óbdk drugiego, trzeciego i czwar¬ tego kólka 6 walków liczbowych, znajduje sie naprzeciwko przynaleznej dzwigni1 za¬ porowej 26' dzwignia 13', obracajaca sie luzno i zaopatrzona w dwie boczne lapki IV i 12'. Lapki 11' i 12' sa u góry tak sciete ukosnie, ze tworza razem stozkowy otwór nai szczebel 14' zeba 15', przesuwajacego sie luzno w kierunku promieniowym w dru- giem, trzeciem, czwartem kole szczeblowem (fig. 9 od dolu), Przedluzenie szczebla 14' zeba 15' posiada po stronie szczebli zebów 3, szczebel 16' (fig. 9a), znajdujacy sie na drodze wystepów 30' i 31' przynaleznej dzwigni zaporowej 26'. Za z^bem przela¬ czajacym 15' znajduje sie po stronie szcze¬ bli 14' czop zwrotny 17' (fig, 8), który po przelaczeniu dziesiatków przestawia dzwi¬ gnie przelaczajaca 13' z polozenia czynne¬ go (fig. 10) w polozenie nieczynne (fig. 8).Dzwignia 13' posiada przesuniete wystaja¬ ce wdól nad osia 25' przedluzenie 18', zao¬ patrzone w wysteip 20', siegajacy u góry na droge kciuka 19', przelaczajacego dzie¬ siatki. Kciuk 19' jest polaczony nieruchomo z przedniem (na fig. 9 dolnym) kolem 6 walka cyfrowego i przestawia za kazdym obrotem tego ostatniego dzwignie 13' ze stanu nieczynnego (fig. 8) w polozenie ro¬ bocze (fig. 10). Azeby dzwignia, przelacza¬ jaca dziesiatki, pozostala w nastawionem polozeniu, przedluzenie 13' tej dzwigni jest zaopatrzone w dwa wciecia 21' i 22', wspól¬ dzialajace odpowiednio z zapadka 23', ob¬ ciazona ramieniem 24'. Wszystkie zapadki 23* i ramiona 24' obracaja sie luzno na wpólnej osi 23". Ramie 24' lezy w pla¬ szczyznie szczebla 14' kola szczeblowego, nalezacego do najblizszego poprzedzajace¬ go dziesiatka, i jest prowadzone wzdluz drogi tego szczebla. Zeby nastawne 15' i czopy 17' do przelaczania dziesiatków sa wzgledem siebie przestawione na obwodzie.Dlugosc ramienia 24' jest taka, ze znajdu¬ jacy sie w jego plaszczyznie wahania czop 17' poprzedzajacego kola szczeblowego u- suwa sie z jego zasiegu dopiero wtedy, gdy zab 15'. tego kola zazebia sie z dzwignia za¬ porowa 26'. Dopóki czop 17' znajduje sie jeszcze w zasiegu dzwigni 24', to dzwignia ta nie moze obrócic sie ku górze, wiec za¬ padka 23' nie moze zwolnic wciecia 22', a wskutek tego równiez dzwignia 13' nie mo¬ ze zmienic swego polozenia, zanim przyna¬ lezny szczebel 14' nie minie kólka 6 dane¬ go walka liczbowego.Dzwignie 26' sa rozrzadzane w opisany sposób zapomoca szczebli kól szczeblo¬ wych, to znaczy powodowane jest zazebia¬ nie sie i wylaczanie ich z zebów kólka 6, W celu przelaczania walków dziesiatków, se¬ tek i tysiecy, kciuk 19' przelacza dzwignie 13' z polozenia nieczynnego (fig. 8) w polo¬ zenie czynne (fig. 10) za kazdym razem przy przejsciu walka z 9 na 0. Przy wejsciu zebów przelaczajacych 14', 15' odnosnego kola szczeblowego miedzy lapki //' i 12' dzwigni 13', zab przelaczajacy zostaje na¬ stawiony jedna lub druga lapka w ten spo¬ sób, ze zazebia sie z kolem 6 walka liczbo¬ wego. Jednoczesnie szczebel 16' zaczepia sie o dzwignie zaporowa 26' i wylacza ja (fig. 12). W tym celu wieniec boczny 5 ko¬ la szczeblowego posiada wyciecie obok ze¬ ba przelaczajacego. Po uskutecznionem przelaczeniu dziesiatków czop 17' przesta¬ wia zpowrotem zapadke 13' w polozenie nieczynne, a dzwignia zaporowa 26' ryglu¬ je znowu kólko 6 za. posrednictwem wienca 5 kola szczeblowego.Ta postac wykonania posiada w porów¬ naniu z poprzednio opisana postacia bar¬ dziej cichy bieg, w razie gdy maszyna, np. do frankowania z licznikiem, biegnie z wiel¬ ka iloscia obrotów, wskutek czego przela¬ czanie dziesiatków uskuteczniane jest bar¬ dzo szybko raz za razem. Oprócz tego na¬ ped licznika wedlug drugiego przyklada — 4 —Wykonania posiada ttiiiief sfeb^likowana budowe.Wedlug przedstawionej na fig. 16 i 17 odmiany, ramie 24' wykonane jest wylacznie jako dzwignia do obciazania zapadki 23', a na dzwigni 13", przelaczajacej dziesiatki, znajduje sie wystep zatrzymowy 32 obok lapki IX, przyezem rowek 33 jest wolny. Z wystepem zatrzymowym wspóldziala czop zatrzymowy 34, wystajacy wbok na przyna- leznem kole szczeblowem 2 w ten sposób, ze kiedy czop 34 przesuwa sie po wewnetrz¬ nej lub zewnetrznej stronie wystepu 32, to dzwignie, przelaczajaca dziesiatki, mozna przestawic z jednego polozenia krancowego w drugie nie wczesniej, zanim zab przela¬ czajacy 14*, 16' nie przesunie sie calkowi¬ cie miedzy lapkami przelaczajacej dzie¬ siatki dzwigni i (nieprzedstawiona) dzwi¬ gnia zaporowa i zanim nie uskuteczni sie przelaczenia dziesiatków. Zeby przelacza¬ jace rozmaitych kól szczeblowych sa rów¬ niez wzgledem siebie przestawione. PL