Niniejszy wynalazek dotyczy trakto¬ wania wlókien przemyslowych, a zwla¬ szcza jedwabiu, glównie celem zwieksze¬ nia ich ciezaru.Wiadomo, ze przy obciazaniu jedwa¬ biu zmniejsza sie wytrzymalosc wlókien.Dotyczy to zwlaszcza stosowanego ostat¬ nio krzemo-fosforano-cynowego sposobu obciazania. Jedwab uwolniony przez goto¬ wanie w roztworze mydla od jedlwabnego kleju po wyplókaniu traktuje sie w ciagu godziny w temperaturze pokojowej w wi¬ rówce roztworem czterochlorku cyny mo¬ cy 25 do 30° Be. Nadmiar cieczy usuwa sie przez odwirowanie, a jedwab przemy¬ wa sie woda az do calkowitego zhydrolizo- wania chlorku cyny i usuniecia powstale¬ go kwasu solnego oraz wodorotlenku cyny.Nastepnie jedwab traktuje sie xh do 1 go¬ dziny okolo 50° roztworem fosforanu dwu- sodowego mocy 5° Be, plócze i zakwasza.To traktowanie mozna wielokrotnie powtó¬ rzyc, zaleznie od pozadanego stopnia ob¬ ciazenia. Jedwab traktuje sie nastepnie okolo 50° roztworem szkla wodnego mocy 4° Be, plócze, zakwasza i ponownie pló¬ cze.Wieksze obciazenia do tego stopnia szkodza jakosci jedwabiu, ze zaintereso¬ wane sfery musialy wkoncu ustalic pewna najwyzsza granice dopuszczalnego obcia¬ zenia. Szczególnie waznym jest wplyw& warunków atmosierycznydh, zwlaszcza swiatla i tlenu ^pi^irfrza, na trwalosc ob- ci|^n^W^wl<^ Tak na- przyklad w krajach podzwrotnikowych te¬ go rodzaju obciazony jedwab jest naogól bezwartosciowy. Niezaleznie od tego do¬ tychczasowe sposoby obciazania jedwabiu sa bardzo klopotliwe i dlugotrwale. Wlók¬ na musza wielokrotnie przechodzic przez rozmaite kapiele, po kazdem zas przejsciu koniecznem jest dokladne przemycie oraz zobojetnienie czynników pobranych przez wlókno. Delikatna przedza jedwabna wo- góle nie wytrzymuje takiego dlugotrwale¬ go mokrego traktowania chemikaljami, skutkiem czego najdelikatniejszych prze¬ dziw wogóle nie mozna bylo obciazac, a owe zabiegi dawaly sie zastosowac tylko do grubszych gatunków. Skutkiem powyz¬ szego oraz z powodu fclopotliwosci proce¬ sów obciazania towar stawal sie znacznie drozszy.Stwierdzono, ze sole metali, sluzace do obciazania, przy jednoczesnej obecnosci soli obojetnych na lakmus, zachowuja sie w zakwaszonej kapieli zaprawowej wzgle¬ dem obciazanych wlókien podobnie jak barwniki „bezposrednie". Adsorbcja ciez¬ kich metali do wlókien przy dodatku obo¬ jetnych soli prawdopodobnie zachodzi ina¬ czej, niz dotychczas, a mianowicie .podob¬ nie do procesu farbiar^kiego, przyczem zwiazek ciezkiego metalu, podobnie jak barwnik, w obecnosci wysalajacych srod¬ ków zostaje lepiej pobrany przez wlókno.W ten sposób uzyskuje sie lepsze wlasno¬ sci obciazonego jedwabiu.Skoro w zakwaszonej kapieli zaprawo¬ wej zastepuje sie np. 15% kapieli chlorku cyny mocy 30° Be roztworem chlorku ma¬ gnezu w ilosci okolo 250 gr MgCl2 w li¬ trze (a wiec o tej samej procentowosci) i obciaza *w zwykly sposób, wówczas stopien obciazenia przy tej samej ilosci napawan prawie nie jest mniejszy, niz przy pelnej kapieli samego chlorku cynku, Obciazenie w kazdym razie pozostaje w granicach 10%.Celem otrzymania tego rodzaju roz¬ tworu obciazajacego rozpuszcza sie 2,25 kg chlorku magnezu w 7 litrach wody i roztwór ten, wlewa do 50 litrów uprzednio przygotowanego roztworu czterochlorku cyny mocy 30° Be. W ten sposób otrzymu¬ je sie 58 do 60 litrów kapieli zaprawowej.Jedwab traktuje sie w tej kapieli w zwy¬ klej temperaturze, jak to opisano powy¬ zej, jednakze czas traktowania wynosi 10 do 15 minut, zamiast zwykle koniecznego okresu czasu, wynoszacego 1 godzine. Na¬ stepne traktowanie fosforanem sodowym i szklem wodnym odbywa sie tak, jak to po¬ dano powyzej.Zamiast powyzszego roztworu obcia¬ zajacego mozna równiez stosowac kapiel, która na 50 litrów 30-tostopniowego roz¬ tworu czterochlorku cyny zawiera roztwór 4 kg krystalicznego siarczanu magnezu w 6 do 7 litrach wody, lub dodatek roztwo¬ ru 1900 gr chlorku wapnia w 9 litrach wo¬ dy. Zamiast chlorku magnezu, siarczanu magnezu i chlorku wapnia mozna równiez uzywac soli kuchennej, soli glauberskiej i innych soli metali.Wedlug niniejszego wynalazku zwiazki ciezkich metali, sluzace do obciazania, mozna stosowac w obecnosci takich zwiaz¬ ków obciazajacych, jak fosforany, siarczan glinu, szklo wodne i tak dalej, w jednej wspólnej kapieli. Materjaly tworzace zwiazki obciazajace mozna równiez stoso¬ wac w paru oddzielnych kapielach, któ- remi traktuje sie wlókna. W pierwszym przypadku w kapieli obciazajacej pozada¬ na jest obecnosc kwasu, podczas gdy przy stosowaniu oddzielnych kapieli, wedlug oddawna znanych sposobów obciazania, stezenie kwasu powinno byc bardzo male.Wynalazek, którego zasada polega na o- becnosci obojetnych soli w procesie obcia¬ zania, w niczem tej zasady nie zmienia.Zupelnie niespodzianie okazalo siet ze - ? -przy utrwalaniu cyny kwasem foslorowyni nic jest sie zupelnie ograniczonym przez stosowanie zaprawowej kapieli, kwas fo¬ sforowy bowiem mozna ze szczególna ko¬ rzyscia rozdzielic na kapiel zaprawowa i wykanczajaca, w której traktuje sie je¬ dwab po wyjsciu z zaprawowej kapieli.Ilosc kwasu fosforowego, potrzebna do utrwalenia cyny, zalezy od pobranej przez wlókfro ilosci cyny, wahajacej sie zaleznie od jakosci jedwabiu i tak dalej.Poniewaz w obecnosci obojetnych soli zo¬ staje pobrana wieksza ilosc cyny, nalezy wiec zuzyc odpowiednio wieksza ilosc fo¬ sforanu dwusodowego.Skoro kwas fosforowy ma byc rozdzie¬ lony na kapiel zaprawowa i wykonczajaca, wówczas jako kapiel zaprawowa stosuje sie np. roztwór 20 litrów 57-io stopniowego roztworu czterochlorku cyny, zawierajacy 2A% cyny, roztwór 3 kg krystalicznego fo¬ sforanu dwusodowego i 350 gr kwasu fo¬ sforowego (85%-owego) w 7 litrach wody.Nastepnie dodaje sie jeszcze 10 litrów 20%-owego wodnego roztworu krystalicz¬ nego chlorku magnezu. Jedwab potrakto¬ wany w takiej kapieli zaprawowej moze byc nastepnie utrwalony w kapieli wy¬ konczajacej, która sie otrzymuje przez do¬ datek roztworu 15 kg krystalicznego fosfo¬ ranu dwusodowego w 100 litrach wody do roztworu 100 gr mocznika w 100 litrach wody i 0,5 litra 25%-owego wodnego roz¬ tworu amonjaku. Uzyte zwiazki, zawiera¬ jace kwas fosforowy, sluza nietylko do wytwarzania fosforanu cynkowego na wlóknach, lecz prócz tego jednoczesnie w swoisty sposób wywieraja na nie dzialanie oczyszczajace. Oczywiscie w tych naogól obojetnych lub slabo alkalicznych kapie¬ lach stosuje sie fosforany alkaliczne, jak np. fosforan sodowy. Ilosc kwasu fosforo¬ wego, uzyta lacznie do kapieli zaprawo¬ wej; i do wykonczajacej obróbki, badz w stanie wolnym, badz zwiazanym, zostaje z korzyscia obliczona w ten sposób, by star¬ czyla do utrwalenia cyny, pobranej przy zaprawianiu, na wlóknach.Ten sposób pracy posiada istotne zale¬ ty, zwlaszcza wówczas, gdy jako kapiel zaprawowa stosuje sie kwasny roztwór, którego kwasowosc jest wywolana wylacz¬ nie lub glównie obecnym w niej kwasem fosforowym, to jest kapiel, która prócz kwasu fosforowego, w przeciwienstwie do licznych innych znanych dotychczas prze* pisów, nie zawiera lub zawiera bardzo ma¬ lo wolnego kwasu, a w kazdym zas razie nie zawiera zupelnie lub zawiera tylko bardzo malo fosforanu alkalicznego.Tegorodzaju kapiele zaprawowe, prócz soli cyny i zwiazków fosforu, zawieraja wedlug wynalazku jako zwiazki wysalaja- ce obojetne sole alkaliczne lub sole ma¬ gnezu. A wiec zaprawowa kapiel wedlug niniejszego wynalazku sklada sie tedy np. z soli cyny, soli magnezu i kwasu fosforo¬ wego w wolnym lub zwiazanym stanie, bez jakichkolwiek innych dodatków. Tego rodzaju kapiele daja w bardzo krótkim czasie zupelnie niespodziewanie duze, a mimo to nadzwyczaj trwale, obciazenie.Dotychczas trzeba bylo jedwab pozosta¬ wiac dosc dlugo w kapieli zaprawowej, a proces obciazania trwal 2 godziny, podczas gdy wedlug niniejszego wynalazku Uzy¬ skuje sie znacznie wieksze obciazenie juz w ciagu 10 lub 20 minut. Fakt ten posiada znaczenie zwlaszcza dla ciaglego sposobu pracy, jak to zostanie ponizej dokladnie wyluszczone.Dodatek rozmaitych wspomnianych soli wplywa oczywiscie znacznie na stezenie jonów wodorowych zaprawowej kapieli.Stwierdzono, ze dobre wyniki uzyskuje sie zwlaszcza wówczas, gdy dzieki odpowied¬ niemu okladowi kapieli utrzymuje isie licz¬ be pH w okreslonych granicadh. W tym przypadku zupelnie niespodzianie przy najrozmaitszym skladzie kapieli, zarówno pod wzgledem zawartosci soli cyny, jak tez ilosci niezbednych cial dodatkowych, - 3 —Uzyskuje sie zawsze jednakowe koncowe wyniki, stanowiace najwyzsze osiagalne obciazenie, znacznie przewyzszajace wy¬ niki* uzyskiwane w obenym stanie techni¬ ki obciazenia.Takiemi granicznemi liczbami sa war¬ tosci dla pH 0,9—2,1, mierzone w tempera¬ turze pokojowej. Skoro kapiel zaprawowa jest ogrzana, wówczas kazdej temperatu¬ rze odpowiada inna wartosc. W praktyce okazalo sie, ze przy 50° najodpowiedniej¬ sza dla pH wartosc wynosi od 0,5 do 1,7.A wiec szczególnie dobre wyniki uzyskuje sie tedy w prosty sposób wówczas, gdy wymienione sole, fosforany, kwas fosforo¬ wy i tak dalej, miesza sie tak, by liczba pH odpowiadala powyzej wymienionej no¬ wej regule. Tego rodzaju kapiele latwo otrzymuje sie przez dodanie fosforanu ma¬ gnezowego, alkalicznych fosforanów, jak równiez fosforanu amonowego i wolnego kwasu fosforowego. Przez dodanie jednej lub paru tych soli podczas procesu mozna latwo utrzymac liczbe pH stale w poda¬ nych powyzej granicach.Kontrolowanie stezenia jonów wodoro¬ wych zaprawowej kapieli odbywa sie we¬ dlug wynalazku samoczynnie dzieki wbu¬ dowaniu do kadzi kapielowej, uzywanej do obciazania, znanych przyrzadów mier¬ niczych i zapisujacych. Tego rodzaju sa¬ moczynnej kontroli stezenia jonów wodo¬ rowych w obciazajacej kapieli nie mozna bylo dotychczas przeprowadzic, gdyz two¬ rzywo przyrzadów kontrolujacych nie mo¬ glo zbyt dlugo opierac sie nagryzaniu bar¬ dzo kwasnych kapieli cynowych. Gdy na¬ wet niekiedy mierzono liczbe pw to jednak nie mozina bylo zupelnie pomyslec o za¬ stosowaniu tych urzadzen na stale do kon¬ trolowania kapieli. Zupelnie niespodzie¬ wanie w nowym sposobie kontrola taka jest calkowicie mozliwa, a mianowicie z nastepujacych powodów: 1) Jak to wynika z przytoczonych liczb pH9 kapiel jest wogóle o wiele mniej kwasna od uzywanych dotychczas kapieli w znanych sposobach pracy. 2) Skutkiem duzej zawartosci obojet¬ nych soli nastepuje duze cofniecie stezenia jonów wodorowych. 3) Dzidki mozliwosci dowolnych zmian ilosci cyny i obojetnych soli, w zaleznosci od temperatury i czasu trwania traktowa¬ nia w kapieli o stalym stezeniu jonów wo¬ dorowych, warunki pracy mozna doklad¬ nie dostosowac do tworzywa, z którego zbudowane sa aparaty.Zdolnosc atakujaca kapieli ma zasad¬ nicze znaczenie dla tworzywa uzywanego do wyrobu tego rodzaju przyrzadów, i do¬ piero zlagodzenie i umozliwienie wprowa¬ dzania zmian wedlug wynalazku pozwala na zastosowanie stalej i skutecznej kon¬ troli.Zwlaszcza waznem jest to, ze z tych samych zupelnie powodów mozna dzieki wynalazkowi dobrze i w prosty sposób stale kontrolowac temperature kapieli.Jest to wazne zwlaszcza ze wzgledu na duzy wplyw temperatury na liczbe p^ Prócz tego niniejszy sposób jest ko¬ rzystny przez to, ze male ilosci soli ku¬ chennej, ewentualnie zawarte w obciaza¬ jacej kapieli, nie posiadaja ujemnego wplywu na trwalosc gotowego obciazone¬ go materjalu, jaki sie im zwykle przypisu¬ je w technice obciazania. Skoro sie chce uniknac wszelkiej mozliwosci powstawania soli kuchennej, to mozna to osiagnac w prosty sposób dzieki uzyciu rozpuszczal¬ nych fosforanów magnezowych, zamiast fosforanów sodowych. Naogól obecnosc chlorku magnezu i kwasu fosforowego z ich solami posiada te zalete, ze nadaja one zaprawowej kapieli duza zdolnosc zwilzania i udzielania materjalowi giet¬ kosci, co bardzo ulatwia przerób towarów i skraca proces obciazania.W przypadku sztucznego jedwabiu stezenie kwasu powinno byc mniejsze z powodu szczególnej wrazliwosci tych.wló- — 4 —kien na kwasy. Nawet wówczas, gdy sie pracuje w jednej tylko kapieli, korzystnie jest uzyc tyle tylko kwasu, by obciazajaca kapiel pozostala slabo metna, to jest by zastosowana ilosc kwasu w sam raz wy¬ starczyla do utrzymania w roztworze ob¬ ciazajacych materjal srodków.Zamiast oddzielnego dodawania do ka¬ pieli zwiazków metali, sluzacych do obcia¬ zania i napawania, oraz obojetnych soli, mozna równiez uzywac nieorganicznych lub organicznych podwójnych zwiazków obcia¬ zajacych metali, oraz obojetnych soli. W pierwszym rzedzie chodzi tu o uzycie zwiazków kompleksowych takich np., jak (NHJ^SnClJ. Mozna równiez uzywac podwójnych zwiazków cyny z obojetnemi solami i niieorganicznemi oraz organicznemi kompleksowemi zwiazkami innych ciezkich metali. Im sklad metalowych kompleksów jest bardziej zlozony, tern bardziej jest on korzystny dla wysokosci i trwalosci obcia¬ zenia. Odpowiednie podwójne zwiazki chlorku cynawego i cynowego daje np. chinolina i rozmaite te kwasy karbonowe, jak mrówkowy, octowy, maslowy, mleko¬ wy, benzoesowy, ftalowy i tak dalej.Przy pomocy nowego sposobu uzysku¬ je sie szczególnie korzystne wyniki, gdy obciazajaca kapiel przed zanurzeniem wlókna ogrzewa sie i studzi podczas sa¬ mego traktowania. Jak stwierdzono, wy¬ silajace dzialanie zwieksza sie podczas studzenia. Równiez i ten fakt przemawia za pewnem podobienstwem nowego sposo¬ bu do farbowania barwnikami bezposred- niemi. Poza tern okazalo sie, ze „bezpo¬ sredniosc", czyli zdolnosc adsorbcji czte¬ rochlorku cyny wydaje sie byc nieco wieksza od tejze wlasciwosci dwuchlorku cyny, jednakze wlasnosci tego ostatniego zwiazku sa zupelnie wystarczajace. Rów¬ niez w przypadku innych zwiazków meta¬ lowych, jak np. cyrkonu, glinu, cynku, ce¬ ru i tak dalej, mozna równiez stwierdzic podobne „bezposrednie" zachowywanie sie tych soli wzgledem przemyslowych wló¬ kien pod dzialaniem wysalajacych obo¬ jetnych soli.Dodanie organicznych koloidów takich, jak klej, 'guma lub podobne, do obciazaja¬ cej kapieli wywiera korzystny wplyw na jakosc gotowego materjalu. Takie wstepne traktowanie roztworami tego rodzaju ko¬ loidów mozna zreszta dokonywac przed wlasciwym procesem obciazenia. Tego ro¬ dzaju wstepne traktowanie nalezy prze¬ prowadzac z dodatkiem kwasu, dzieki czemu jedWab staje sie podatniejszy do pobierania kompleksów ciezkich metali.Traktowanie jedwabiu koloidami moze sie równiez odbywac po wlasciwem procesie obciazania; w tym wypadku powoduje o- no równomierne zafarbowanie obciazone¬ go jedwabiu i nadaje mu dobry dotyk.Skoro obciazeniu traktowanie materjalu wlókien¬ niczego koloidami odbywa sie oddzielnie, wówczas traktowany materjal nalezy pod^ dac krótkiemu parowaniu.Do nastepujacego po obciazeniu trakto¬ wania zaprawionego jedwabiu stosuje sie wedlug wynalazku slabo alkaliczne roz¬ twory, zawierajace, jak to wyzej wspomnia¬ no, kwas fosforowy w odpowiednio zwiaza¬ nym stanie. Slaba alkalicznosc kapieli u- zyskuje sie zwlaszcza korzystnie wedlug nowego sposobu przez uzycie slabo amo- njakalnych roztworów. Wydaje sie, ze sla¬ bo amonjakalne roztwory fosforanu sodo- wo-amonowego posiadaja szczególnie dobre wlasnosci utrwalajace, przyczem mozna u- zywac równiez i innych slabych alkaljów.Mozna nawet stosowac kapiele, zawierajace bardzo male ilosci wolnych alkalji zra¬ cych.Przy uzyciu kapieli, zawierajacych wol¬ ne alkalja zrace, mozna np. stosowac na¬ stepujaca kapiel wykonczajaca. Do roztwo¬ ru 1,5 kg fosforanu sodowego w 100 litrach wody dodaje sie roztwór 100 gr mocznika lub podobnego ureidu w 100 litrach wody. - 5 ^Nastepnie dodaje sie jeszcze roztwór 2Q gr sody zracej w 100 litrach. Po traktowaniu w ciagu 10 minut w ogrzanej do 50° obcia¬ zajacej Ikapieli materjal zostaje odwiro¬ wany i nastepnie bezposrednio w ciagu 5 minut wykanczany w opisanej powyzej ka¬ pieli i przy 60° i dokladnem mieszaniu. W ten sposób uzyskuje sie calkowita hydroli¬ ze. Prócz tego wykonczanie moze sie od¬ bywac w znany sposób przy pomocy mydla potazu, sody, szkla wodnego i podobnych slabo alkalicznych czynników.Dodatek organicznych zwiazków sprzy¬ ja w znacznej mierze utrwalajacemu i oczyszczajacemu dzialaniu kapieli. Do¬ tychczas uwazano, ze szczególnie korzystna jest obecnosc slabo zasadowych zwiazków azotowych. Jako materjaly o szczególnie dobrem dzialaniu wymieniano prócz mocz¬ nika: tiomocznik, hydroksylamine, szescio- metyleno-czteroamine i tak dalej. Byc mo¬ ze, ze pewne znaczenie posiada poniekad gafbujace dzialanie tych materjalów na traktowane wlókna.Nastepnie stwierdzono, ze na wlasno¬ sci prawdziwego lub sztucznego jedwabiu, uszlachetnionego w opisany powyzej spo¬ sób, wplywa korzystnie zwlaszcza nastep¬ ne traktowanie, polaczone odpowiednio z wykanczaniem w alkalicznej kapieli. To ostateczne traktowanie mozna równiez za¬ stosowac dopiero po obróbce w kapieli krzemianowej. Traktowanie to polega na tern, ze naturalny lub sztuczny jedwab traktuje sie alkalicznym roztworem natu¬ ralnych zywic lub zywicowych produktów kondensacji. Stezenie tych kapieli nie po¬ winno byc zbyt wysokie, by nie uszkodzic naturalnych wlasnosci i wlókien. Mozna równiez postapic w ten sposób, ze natural¬ ne, lub sztuczne zywice dodaje sie do al¬ kalicznej kapieli wykonczajacej lub na¬ wet do kapieli krzemianowej.Naprzyklad rozpuszcza sie 2 kg mocz¬ nika w 5 litrach 40% -owego roztworu al¬ dehydu mrówkowego i dodaje sie tyle ste¬ zonego, roztworu amonjaku, by roztwór jeszcze po pewnym czasie zabarwial czer¬ wony papier lakmusowy na niebiesko.Metny roztwór pozostawia sie na 12 go¬ dzin w temperaturze, pokojowej, a nastep¬ nie energicznie miesza, poczem produkty kondensacji osiadaja. Po paru godzinach roztwór krzepnie,, tworzac sztywna papke.Te ostatnia pozostawia sie w otwartem na¬ czyniu przez jeden lub dwa dni, czesto mieszajac. Produkt moze byc teraz bezpo: srednio rozpuszczony w wodzie lub tez przechowywany w zamknietem naczyniu.Jedwab traktuje sie w roztworze tego pro¬ duktu w temperaturze 50—60°, przyczem roztwór zostaje slabo zalkalizowany przez dodatek amonjaku. Traktowanie powinno trwac okolo 10 minut.Jak juz poprzednio zaznaczono, wszyst¬ kie wspomniane zabiegi prowadzi sie przedewszystkiem w tym celu, by umozli¬ wic przeprowadzanie sposobu metoda cia¬ gla, bez przerw. W nowym sposobie pracy zaprawianie, utrwalanie, oczyszczanie, pló- kanie i tak dalej lacza sie ze soba bezpo¬ srednio. Wedlug,wynalazku sposób prowa¬ dzi sie tak, iz tylko wlasciwy proces obcia¬ zania jest wykonywany w kadzi, podczas gdy wymienione wykonczajace traktowa¬ nia odbywaja sie wylacznie w tak zwanych urzadzeniach natryskowych, a wiec w ma¬ szynach, w których zlozony w faldy je¬ dwab jest zraszany odpowiedniemi ciecza¬ mi.Na rysunku przedstawiono przyklady urzadzen do przeprowadzania procesu w sposób ciagly. Fig. 1 przedstawia kadz do obciazania; fig. 2 — maszyne do hydrolizy i plókania; fig. 3 — nieco odmienna ma¬ szyne do hydrolizy i przemywania.Kadz do obciazania (fig. 1) sklada sie z prostokatnego naczynia 1, w którem u- mieszczona jest pólkulista kadz 2. Górna czesc tej kadzi jest zamknieta równiez pól¬ kulista scianka 3. Obie pólkuliste scianki !:~dzi 2 i 3 tworza pomiedzy soba pólwal- — 6 —cowa przestrzen, w której znajduje sie tkanina lub przedza. Nazewnatrz owej pól- walcowej przestrzeni znajduja sie cztery prowadnicze walki 4, 5, 6, 7, po których posuwa sie unoszaca obciazany materjal tasma 17, przylegajaca db dolnej scianki 2 kadzi do obciazania. W podobny sposób na wewnetrznej stronie górnej scianki 3 znajduje sie tasma lub tkanina bez konca 18, prowadzona na dwóch walkach 8 i 9.Wysuszony i oczyszczony jedwab 16 bie¬ gnie po prowadnicizym walku 10, umie¬ szczonym ponad kadzia do obciazania, i przechodzi przez urzadzenie faldujace 13, które sie sklada z wahajacego sie ramienia.Tkanine zlozona w faldy zwilza sie przy pojnocy dysiz 14 i uklada w kadzi do obcia¬ zania. W tej ostatniej zlozony w faldy ma¬ terjal przechodzi przy pomocy tasm bez konca 17, 18 powoli przez obciazajacy roz¬ twór. Nowa powyzej opisana obciazajaca kapiel umozliwia przechodzenie jedwabiu przez kadz bez zatrzymywania sie, gdyz nadaje ona jedwabiowi mydlany chwyt.Jedwab wychodzi z kapieli po odpowied- niem obciazeniu przez prowadnicze walki 11 i 12, ponizej których znajduje sie urza¬ dzenie 15, po którem nadmiar obciazajacej cieczy splywa napowrót do kapieli. Walki 11 i 12 moga równiez sluzyc do wyciska¬ nia nadmiaru obciazajacej cieczy. Celem dokladniejszego usuniecia cieczy z mate- rjalu, przepuszcza sie go przez urzadze¬ nie ssace, co jednak nie jest konieczne, gdyz skutek ten mozna osiagnac równiez w inny sposób, Materjal dostaje sie nastepnie do plocz- ki z wytryskowemi rurami, poziomemi lub pionowemi. W dotychczasowych sposobach do kazdego z rozmaitych procesów wy¬ konczajacych trzebaby bylo zastosowac specjalna maszynke lufo urzadzenie, czego przy niniejszym wynalazku mozna uniknac.Przeciwnie, wedlug wynalazku mozna szcze¬ gólnie korzystnie uzyc jednej tylko maszyny do wszystkich kolejnych procesów: utrwala¬ nia, oczyszczania i plókania. W tym celu plóczke nalezy tylko podzielic na odpo¬ wiednie dzialy.Tego rodzaju plóczke przedstawiono na fig. 2. •Sklada sie ona z trzech obracaja¬ cych sie walców 20, 21 i 22, umieszczonych ¦w trzech katach niskiego równoramiennego trójkata i sluzacych do prowadzenia trans¬ portowej tasmy bez konca 24. Zwisaniu tej ostatniej zapobiegaja prowadnicze walki 23, umieszczone pomiedzy walcami 20 i 21 oraz 21 i 22. Ponizej srodkowego Walca 21 znajduje sie nawracajacy kanal 25, zaopa¬ trzony w wylotowa rure 26. W podobny sposób pod wznoszaca sie i opadajaca cze¬ scia transportowej tasmy znajduja sie na¬ wracajace koryta 27 i 28, zaopatrzone w swych najnizszych miejscach w wylotowe rury 29. Tkanina 33, idaca z kadzi do ob¬ ciazenia, dostaje sie po prowadniczych walkach 30 na wznoszaca sie czesc tasmy bez konca 24, na której, zachowujac swe uprzednie pofaldowanie, przechodzi pod pewna iloscia wytryskowych rur 32, przez które wytryskuje na materjal skladajacy sie z amon jaku lub fosforanu amonowego powy¬ zej opisana hydrolizujaca kapiel w kierun¬ ku zgbdnym z biegiem tasmy przenosnika.Podobne wytryskowe rury umieszczone sa nad opadajaca czescia tasmy przenosnika.Sluza one do splókiwania juz obciazonego materjalu woda, która wytryskuje w kie¬ runku zgodnym z ruchem jedwabiu celem mozliwie intensywnego dzialania wzdluz calej drogi. W ten sposób potraktowany materjal przechodzi wkoncu po prowad¬ niczych walkach 33 do urzadzen wykon¬ czajacych i suszacych.Stosujac te nowe urzadzenia, mozna przeprowadzac hydrolize lub utrwalenie i wymycie jedwabiu w jednym tylko proce¬ sie roboczym bez potrzeby ponownego u- kladania jedwabiu w faldy.Plyn do traktowania, przechodzacy przez transportowa tasme 24, zbiera sie w umieszczonym ponizej nawracajacym ko- — 7 —rycie 27. Plyn tem moze z korzyscia kra- iryc i stale doplywac, ewentualnie po wzmocnieniu i przesaczeniu, do wytrysko¬ wych rur 32.Na fig. 3 przedstawiono odmiennie urza¬ dzenie do hydrolizy i plókania. Posiada ono trzy nad soba umieszczone pary wal¬ ców 40, 40, 41,41 i 42, 42, dookola których biegna transportowe tasmy bez konca 43, 44, 45. Pod górnemi czesciami tych trans¬ portowych tasm umieszczone sa nawra¬ cajace koryta zbiorcze 46, 47, 48, które w swych najnizszych miejscach posiadaja od¬ plywowe rury 49, odprowadzajace zbiera¬ jaca sie ciecz.Jedwab 51, idacy z zaprawowej kadzi, przechodzi po jednym lub paru prowadni¬ czych walkach 50 lekko sfaldowany na transportowa tasme 43, na której sunie pod umieszczonemi nad nia wytryskowemi rurami 52. Na obu górnych transportowych tasmach 43, 44 jedwab jest traktowany al¬ kalicznym roztworem utrwalajacym lub hydrolizujacym, podczas gdy na dolnej tasmie 45 odbywa sie plókanie jedwabiu woda. Dzieki szczególnemu rozmieszczeniu transportowych tasm, jedna nad druga, jedwab przechodzi zigóry na dolne tasmy pod dzialaniem wlasnego ciezaru.Ilosc transportowych tasm moze sie o- czywiscie zmieniac. Zaleznie od poszcze¬ gólnych celów mozna stosowac dwie, lub nawet wiecej niz trzy tasmy. Korzystne jest zwlaszcza stosowanie transportowych tasm, gdy biegna nie poziomo, lecz skosnie.Jedwab jest bardziej podatny dzialaniu traktujacych cieczy a jego przesuwanie sie nastrecza jaknajmniej trudnosci. Nowy sposób pracy posiada te dogodnosc, ze na jednej tylko maszynie mozna przepro¬ wadzic utrwalenie i plókanie jedwabiu.Zakonczenie traktowania stanowi dzia¬ lanie roztworów szkla wodnego na tkani¬ ne. Traktowanie kapiela krzemianowa jest jednak konieczne tylko jeden raz, a nie po kazdem obciazeniu.Szczególne znaczenie niniejszego spo¬ sobu pracy polega na tern, ze zaprawowe kapiele nowego przytoczonego skladu nie wywieraja szkodliwego dzialania ani na sam jedwab, ani na wszystkie inne styka¬ jace sie z niemi przedlmioty, które to zja- wiskb przy dawnych zaprawowych kapie¬ lach trzeba bylo bezwzglednie brac pod uwage. Ta nowa niespodziewana wlasnosc kapieli umozliwia stosowanie odpowiednie¬ go tworzywa w wyzszych temperaturach, co znacznie upraszcza i skraca caly proces obciazania i usuwa kosztowne przerwy w ruchu urzadzenia oraz naprawy, gdyz kon-? strukcja calego urzadzenia do obciazania daje sie znacznie zracjonalizowac i pota¬ niec. Dotychczas trzeba sie bylo ograni¬ czyc do uzywania metali lub innych mate- rjalów do budowy zbiorników, armatur i podobnych czesci urzadzenia do obciaza¬ nia, gdyz zaden metal dlugo nie wytrzy¬ mywal szkodliwego dzialania bardzo kwa¬ snych, zawierajacych cyne i latwo rozkla¬ dajacych sie zaprawowych kapieli, zwla¬ szcza przy silnem mechanicznem zuzyciu, spowodowanem przez proces obciazania.Jednoczesne dzialanie chlorku cyny z po¬ wietrzem nagryzalo nawet najlepsze stopy „nirosta". Juz przy uzyciu chlorku cyny ogrzewanie zaprawowej kapieli bylo zu¬ pelnie wykluczone, gdyz nawet najmniejszy wzrost temperatury powodowal niedajace sie skontrolowac uszkodzenia aparatów i materjalu wlókienniczego. Twarda guma ulegala równiez szybkiemu zuzyciu. Z dru¬ giej strony uzywanie zbiorników lub po¬ dobnych urzadzen z kamionki albo porce¬ lany nastreczalo duze trudnosci, gdyz u- rzadzanie niezbednej armatury bez szko¬ dliwego wplywu na czesci materjalów, ule¬ gajacych nagryzaniu bylo przewaznie pra¬ wie niemozliwe.Przy nowym sposobie mozna uzywac bez zadnych trudnosci zbiorniki z, emaljo- wanego lub polewanego zelaza, z kwasood- pornych metalowych stopów, z porcelany — 8 —lub sztucznych zywic. Uzycie tego rodzaju tworzyw przy dawnych sposobach bylo niemozliwe z powodu ich nietrwalosci.Wedlug nowego sposobu zbiorniki moz¬ na równiez wykladac temi materjalami w postaci plyt, gdyz przezwycieza sie przy- tem braki zwyklej armatury. W ten spo¬ sób pomija sie równiez trudnosc ogrzewa¬ nia tych zbiorników, gdyz mozna je zao¬ patrywac w podwójne dna lub scianki, ru¬ ry, kanaly, koperty i tak dalej, w których krazy goraca woda lub para. W zbiorni¬ kach kamionkowych lub porcelanowych pomimo malego przewodnictwa cieplnego cieplo .goracej wody wystarcza w praktyce do uzyskania niezbednej temperatury 50°.Gumowe materjaly lub gumowane tkani- ny z drutu, uzyte w nowym sposobie jako przenosniki materjalu, równiez prawie nie zostaja nagryzione. Stwierdzono, ze ko¬ rzystnie jest stosowac zwlaszcza takie gu¬ mowane tkaniny, przy których równiez podtrzymujaca tkanina sklada sie z kwaso- odpornego metalowego drutu, lub takichze materjalów wlókienniczych. Takiemi kwa- soodpornemi materjalami wlókienniczemi sa jak wiadomo welna, jedwab i nitrowa¬ na bawelna. Do niniejszego przypadku w szczególnosci nadaje sie gumowany jedwab odpadowy lub tkaniny z szarpanego jedwa¬ biu. W tych warunkach gumowanie staje sie zbedne, gdyz wystarcza odpowiednie asfal¬ towanie lub lakierowanie.Nalezy zaznaczyc, ze w niniejszym spo¬ sobie mozna stosowac do odciskania mate- rjalu walce dokladnie obrobione z twardej kamionki lub podobnych materjalów. To sa¬ mo dotyczy pomp wykonanych z kamionki lub podobnych materjalów, sluzacych do przepompowania kapieli. Jednoczesnie ka¬ piele moga byc filtrowane przez odpowied¬ ni kwasoodporny materjal filtracyjny i, cedzone pomimo duzego ciezaru wlasciwe¬ go, nawet przez porowate cegly filtracyjne, przez co otrzymuje sie calkowicie przezro¬ czysta kapiel.Regeneracja wodorotlenku cyny, wy¬ dzielonego w kapielach do wykonczajacego traktowania z amonjakalnych lub innych roztworów, odbywa sie wedlug wynalazku zupelnie inaczej niz dotychczas. Wedlug nowego sposobu do tego celu stosuje sie jakiekolwiek znane odpowiednie separato¬ ry, których uzycie w przeciwstawieniu do znanych dotychczas metod nie powoduje zadnych trudnosci. Przez samo wirowanie lub w polaczeniu z filtrowaniem odbywa sie regeneracja cyny.Nowy sposób posiada te istotna zalete, ze o wiele mniejszemi niz dotychczas sto- sowanemi ilosciami chlorku cyny uzyskuje sie conajmniej takie obciazenie, jakie po¬ zwalaly uzyskac dotychczasowe kapiele.Prócz tego sposobu ten posiada te zalete, ze nie ogranicza sie wylacznie do stosowania czterochlorku cyny, lecz pozwala uzyskac równiez dobre wyniki przy uzyciu technicz¬ nej soli cynowej SnC72.//L,0. Ma to znacze¬ nie zwlaszcza z tego powodu, ze materjaly obciazone sola cynawa sa znacznie wiecej odporne na dzialanie powietrza i swiatla niz obciazone czterochlorkiem cyny, Prócz oszczednosci na obciazajacym srodku, skutkiem obecnosci obojetnych soli wedlug niniejszego wynalazku, stezenie jonów wodorowych zostaje znacznie zmniejszone w kwasie zawartym w obcia¬ zajacej kapieli i sluzacym do rozpuszcza¬ nia obciazajacego srodka. Wplywa to bar¬ dzo dodatnio na trwalosc obciazonego jedwabiu.Nawet obecnosc duzych ilosci kwasu nie szkodzi ani procesowi obciazania, ani jakosci obciazonego jedwabiu, a to dzieki jednoczesnej obecnosci obojetnej soli, dzia¬ lajacej jako srodek ochronny.Stosowana w dotychczasowych sposo¬ bach obciazania jedna tylko obciazajaca kapie] powodowala przewaznie nierówno¬ mierne obciazenie, bedace przyczyna plam, nierównomiernych wyfarbowan i nierówno¬ miernej wytrzymalosci obciazonego jedwa- — 9 —biu, podczas gdy nowy sposób daje calko¬ wicie równomierne obciazenie wlókien przy jaknajwiekszej oszczednosci surowców. W nowym sposobie zwiazek obciazajacy, powstaly np. przez reakcje soli cyny z fos¬ foranami, siarczanem glinu i podobnemi zwiazkami, ciagnie podobnie jak przy far^ bowaniu na wlókno, gdzie zostaje bardzo równomiernie utrwalony przez zawarte w kapieli obojetne sole. Obserwowane do¬ tychczas czesto nierównomiernosci przy obciazaniu wlókien w jednej tylko kapieli polegaly na zbyt szybkiej reakcji zwiaz¬ ków ciezkich metali z pozostalem! skladni¬ kami, tworzacemi zwiazek obciazajacy.Nowy sposób i zupelnie nowy bieg procesu obciazania w kapieli usuwa calkowicie te niedogodnosc.Nowy sposób posiada równiez i te wiel¬ ka dogodnosc, jak to juz zreszta czesciowo powyzej podano, ze nadzwyczajnie przy¬ spiesza proces obciazania przy duzej wy¬ dajnosci zaprawiania. Dzieki temu od jed¬ nego przejscia przez kapiel zaprawowa dó drugiego nie trzeba zbyt dlugo czekac, a proces mozna stale powtarzac. W ten spo¬ sób przy pomocy kilku przejsc przez za¬ prawowa kapiel w ciagu krótkiego czasu uzyskuje sie takie obiazenie, jakie dotych¬ czas mozna bylo uzyskac przy pomocy dlu- gotrwaj acych sposobów pracy.Przedewszystkiem nalezy podkreslic, ze jedwab obciazony w ten sposób jest za¬ sadniczo trwalszy od jedwabiu obciazonego innym znanym sposobem, a zwlaszcza przy uzyciu innych kwasów np/ mrówkowego.Jedwab potraktowany nowym sposobem nawet po diluzszem przechowywaniu lub obróbce przy silnem naswietlaniu nie wy¬ kazuje lamliwosci, lecz zachowuje bez zmiany miekki, szeleszczacy dotyk i jest wytrzymaly na goraco.Powyzej opdsaiiy sposób mozna z do¬ brym skutkiem zastosowac równiez do wszelkich rodzajów sztucznego jedwabiu.Z tego powodu zwiekszenie wlasnosci ^bez¬ posredniosci" zwiazków ciezkich metali przez dodanie obojetnych soli posiada tu szczególne znaczenie, gdyz sztuczny je¬ dwab wykazuje znacznie mniejsza zdolnosc do adsorbeji tych soli. Przy przerobie sztucznego jedwabiu wlasciwie nie chodzi tyle o samo obciazenie, ile o napawanie, np. solami glinu, celem nadania wlóknom nieprzenikliwtosci dla wody, odpornosci na pot i tak dalej. Oczywiscie napawanie mo¬ ze miec rówhiez i inny cel.Wlókna potraktowane nowym sposo¬ bem odznaczaja sie równomiernym poly¬ skiem, dobrym dbtykiem, latwoscia i do¬ brocia wyfarbowania i duza wytrzymalo^ scia. PL