Przedmiotem niniejszego wynalazku jest sposób uszlachetniania, t, j. ulepsza¬ nia materjalów wlókienniczych, szczegól¬ nie wlókien roslinnych w stanie surowym, jak równiez wyrobów wlókienniczych, po¬ legajacy na tern, ze materjaly te poddaje sie dzialaniu mieszaniny alkaljów zracych i innychl czynników.Wiadomo, ze wlókna roslinne wygoto¬ wuja sie i merceryzuja w rozczynach al¬ kaljów zracych, lecz dzialanie to powodu¬ je brunatnienie tworzywa.Wiadomo równiez, ze dodatek do ka¬ pieli alkalicznej alkoholu metylowego lub etylowego albo tez mydla lub sulforycy- nianu zwieksza we wlóknach zdolnosc pochlaniania lugu oraz powoduje szybkie i bardziej intensywne dzialanie.Wedlug sposobów, dotychczas znanych, osiaga sie skuteczne dzialanie jedynie za- pomoca skomplikowanej obróbki i czesto w ciagu bardzo dlugiego czasu.Niniejszy wynalazek oparty jest na spostrzezeniu, ze alkalja dzialaja na ma¬ terjaly wlókiennicze z pomyslnym wyni¬ kiem w obecnosci fenolu i wedlug niniej¬ szego sposobu, materjaly poddaje sie dzialaniu mieszaniny alkaljów i fenolu w roztworze, zawierajacym alkalja zrace w nadmiarze.Pod nazwa fenol rozumie sie tu fenole jedno i wielowartosciowe i ich homologi(krezole i tym podobne pochodne) lub mie¬ szanine tych cial. Stwierdzono, ze w tych wanilinach osiaga #sie nietylko o wiele szybciej, niz dotychczas wygotowanie i bielenie wlókien, lecz ponadto, poniewaz koncentracja roztworu jest dostatecznie wysoka (najmniej 5% alkaljów zracych i \% fenolu) mozna w sposób szczególnie korzystny tworzywo oczyszczac, mercery- zowac i zelatynizowac.Sposób niniejszy umozliwia wykonanie przeróbki w jednym przebiegu nawet w wypadku przeróbki wlókien w stanie su¬ rowym; fenole dzialaja równoczesnie na alkaljach w kapieli alkalicznej, alkohol u- latwia dzialanie alkaljów i kwas uzupel¬ nia dzialanie.W nfysl wynalazku, sposób niniejszy powoduje dzialanie szybsze i zupelniej- sze i dzieki takiej obróbce tworzywa o- trzymuje sie produkt lepszy i o wiekszej wytrzymalosci. Dzialanie to daje sie obja¬ snic w sposób nastepujacy.Fenolan alkaliczny wytwarza sie przez polaczenie fenolu z alkalja; jest sola nie¬ trwala w roztworze wodnym, gdyz, ule¬ gajac rozkladowi, rozpada sie na anjony i katjony. Podobny rozklad zalezy takze . glównie od obecnosci materjalów porowa¬ tych. Gdy materjaly wlókiennicze, podle¬ gajace obróbce, sa bardzo porowate, stwierdzono, ze podczas obróbki materja- lu sól ta dziala dwojako: jako kwas i jako alkohol tak, jak /gdyby oba te ciala dzia¬ laly w roztworze alkalicznym równocze¬ snie, zachowujac swe poszczególne wla¬ snosci.Podczas gdy zasady dzialaja w znany sposób, fenol, dzialajac jako alkohol, wla¬ snosciami swemi sprzyja dzialaniu zasad, dzialajac zas jednoczesnie jako kwas, prócz swoistego dzialania powoduje od¬ barwienie ciemnego zabarwienia, zbrunat¬ nienia, spowodowanego dzialaniem alka¬ ljów.Zauwazono, ze, poddajac obróbce wlók¬ na, które sa bardzo czyste juz w stanie naturalnym, mozna je wygotowac, merce- ryzowac, oczyszczac lub zelatynowac i bie¬ lic w jednym przdbiegu bez pomocy inne¬ go srodka bielacego.Przy stosowaniu kapieli wedlug wyna¬ lazku, osiaga sie pomyslne wyniki, gdy do kapieli tej dodaje sie inne czynniki, dzieki którym dzialanie ulepsza sie.Otrzymuje sie wyniki wprost nieocze¬ kiwane, gdy do kapieli alkaliczno-fenolo- wej dodaje sie srodki utleniajace. Stono¬ wanie mieszaniny, skladajacej sie z roz¬ tworu alkaljów zracych i srodka utlenia¬ jacego w ilosciach odpowiednich w srodo¬ wisku alkalicznem, jest znane dla obróbki wlókien luznych w celu równoczesnego o- czyszfczania i bielenia. Lecz przy dodaniu srodka utleniajacego do kapieli alkalicz- no-fenolowej stwierdzono, ze wobec wspól¬ dzialania z alkaljami, jak opisano wyzej, fenol wywiera na srodek utleniajacy dzialanie swoiste, które pozwala stosowac czynniki utleniajace suetylko odpowiednie dla srodowi sika kwasnego lub obojetnego (np. nadmanganian), lecz równiez i te, które dzialaja w srodowisku alkalicznem, dzieki czemu mozna operacje te zastoso¬ wac dla obróbki wlókien skreconych, ta¬ kich, jak bawelna i dla materjalów wlók¬ nistych, wykonywujac jednoczesnie biele¬ nie, badz czyszczenie, badz wygotowanie lub gumowanie tworzywa. Dzialanie fenoli obok srodków utleniajacych jest nastepu¬ jace, przyczem podchloryny alkaliczne sa tu przytoczone w charakterze przykladu: dzieki wzglednej kwasowosci, fenole wy¬ dzielaja pewna ilosc wolnego kwasu pod- chlorawego z jego polaczenia z metalem.Pewna ilosc uwolnionych czasteczek jest pochlonieta przez wlókno, reszta pochlo¬ nieta zostaje przez wolne alkalja zrace dla wytworizenia podchlorynu alkaliczne¬ go. Wytwarza sie równiez fenolan alka* liczny w postaci trwalej soli tak dlugo, dopóki ilosc wplnego kwasu podchlora- - 2 —wego jest w stanie dostarczyc potrzebna kwasowosc.Fenolan alkaliczny jonizuje, ulegajac rozpadowi hydrolitycznemu, jak tylko no¬ wa ilosc kwasu podchlorawego równowa¬ zy go i zostaje pochlonieta przez fenol.Wolny fenol i alkalja wydzielaja sie tak dlugo, az ilosc wolnego kwasu podchlora- wego bedzie wystarczajaca dla rozpocze¬ cia obiegu.Powstaje w ten sposób staly ruch cza¬ steczkowy, prowadzacy do równowagi, co odpowiada prawu Guldberg'a i Waage'go.Podczas tego stadjum, jak równiez pod¬ czas calego wyzej opisanego procesu (ka¬ piel alkaliczno-fenolowa) rózne czynniki przenikaja gleboko tworzywo, dzialajac na nie równoczesnie i w sposób swoisty z pomyslnemi cennemi wynikami, jakie nie mogly byc dotychczas osiagniete, nie zmieniajac przytern wlasnosci samego two¬ rzywa wlóknistego, jako takiego. W prak- tycznem wykonaniu sposobu, ilosci fenolu, uzyte w kapieli alkaliczno-fenolowej z do¬ datkiem lub bez innych chemicznych czyn¬ ników, jak równiez ilosci tych ostatnich, ulegaja znacznym zmianom w zaleznosci od pozadanych wyników warunków pracy, temperatury kapieli, wlasnosci czynników bioracych udzial W reakcji, a glównie od natury materjalu, podlegajacego ob¬ róbce.Czas trwania dzialania jest zmienny.Dla wlókien czystych reakcja zacho¬ dzi prawie momentalnie i w ciagu 5 minut jest ukonczona. Dla wlókien niecalkowicie obrobionych wymaga reakcja ta okolo 2 godzin, a dla wlókien) surowych, tfwac moze pól doby lub wiecej.Mieszanina powyzsza moze byc stoso¬ wana przy róznych temperaturach i w praktycznem wykonaniu nowego sposobu moze byc zastosowana w zaleznosci od ro¬ dzaju zadanego procesu. Tak, np. mozna pracowac na zimno lub w temperaturze u- miarkowanej w celu merceryzowania lub czyszczenia i w wysokiej temperaturze ptzy gumowaniu. Jak wyzej opisano, je¬ den lub drugi proces dzialania moze byc osiagniety jednoczesnie z bieleaiem, gdy do kapieli dodaja sie srodek utleniajacy, tecz naturalnie, obróbke wedlug niniejsze¬ go wynalazku mozna wykonac w proce¬ sach oddzielnych, jako poszczególnych stadjach calej operacji lub tez obróbke te zastosowac mozna do tych przypadków, gdzie zapomoca kapieli alkalicznych ma sie na celu ulepszyc tworzywa wlókien¬ nicze.Nizej podany przyklad sluzy dla wy¬ jasnienia wykonania nowego sposobu.Po zwilzeniu wstepnem wlókien pogra¬ za sie je w zimnej lub cieplej kapieli utle¬ niajacej, plócze sie je, suszy starannie na powietrzu i poddaje w ciagu 5—15 minut dzialaniu kapieli, skladajacej sie z 1 cze¬ sci objetosciowej sody zracej w roztworze wodnym o stezeniu 38° Be i 1 czesci obje¬ tosciowej technicznego fenolu (kwas kar¬ bolowy) 33%. iMaterjal nastepnie wyzy¬ ma sie, plócze i suszy. Sposób niniejszy moze byc zastosowany do materjalów go¬ towych, wyrobów przemyslu wlókienni¬ czego (nici, tkaniny) praz do tworzyw su¬ rowych luib czesciowo obrobionych. PL