Wynalazek niniejszy dotyczy ulepszen miernika predkosci, w "szczególnosci do pa¬ rowozów i obejmuje konstrukcje wlasciwe¬ go przyrzadu mierzacego, przyrzadu do sa¬ moczynnego naciagania mechanizmu zega¬ rowego, jak równiez sposobu zapisywania czasu i kierunku jazdy na pasku rejestru¬ jacym.Przyklad wykonania przedstawiony jest na rysunku, na którym fig. 1 uwidocznia miernik po zdjeciu oslony, fig. 2 — prze¬ krój wedlug linji //—// fig. 1, fig. 3 — prze¬ krój mechanizmu zegarowego, fig. 4 — pe¬ wien szczegól tegoz w powiekszeniu, fig. 5 — naped przyrzadu do wskazywania kie¬ runku jazdy w widoku; fig. 6 — przekrój wedlug linji VII—VII fig. 5; fig. 7 — prze¬ krój wedlug linji VIII—VIII fig. 5, a fig. 8 — przekrój wedlug linji IX—IX fig. 5.W oslonie A miernika predkosci umie¬ szczony jest pionowy wal napedny 2, który np. zostaje obracany przez kola parowo¬ zu za posrednictwem odpowiedniej prze¬ kladni. Na tym wale jest nasadzona tuleja 1 z slimakiem 3, który obraca sie zapomoca prostownika skladajacego sie z kól stozko¬ wych 4 stale w jednym kierunku, np. w kie¬ runku strzalki / (fig. 2). Slimak 3 zazebia Wlascicielka patentu oswiadczyla* ze wynalazca jest Koloman Rezsny w Budapeszcie.sie z n&satf^onym nk poziomym walc 5 ko¬ lem si^^kowesntSA polaczonem mocno z tarcza TzatojSAWzJmA na bocznej powierzch¬ ni w zeby. Z tarcza 7 mozna czasowo sprze¬ gac druga tarcze 8 zaopatrzona równiez na bocznej powierzchni w zeby i przymocowa¬ na do tulei 9. Na tulei znajduje sie drugie kolo zebate 10, zaopatrzone na bocznej, po¬ wierzchni w wieniec zabków zapadkowych 10a, które zazebia sie z szerszem kolem ze- batem 11. Ta ostatnie nasadzone jest na osi 13 umieszczonef w lozyskach 12 i obraca sie zapomoca sprezyny 14 tak, ze zostaje przyciskane swym czopem15 do stalego O- porka 16. Tarcza8, tuleja 9 i kólko 10 two¬ rza, tak zwany, przyrzad mierzacy ozna¬ czony litera Af.Tuleja 9 ma na obwodzie zlobek 17, w który zachodzi dzwignia regulujaca 18 obracajaca sie na osi 40, i moze obracac sie oraz przesuwac wibok na wale 5. Czopik 19 przymocowany do kólka 10 wspóldziala z czopikiem 20 kólka zebatego 21, zaopa¬ trzonego na bocznej powierzchni w zabki zapadkowe 21a, które piasta 22 obraca sie na wale 5, lecz jest zabezpieczone przeciw bocznemu ruchowi (czopy 19 i 20 opuszczo¬ no na fig, 2). Kólko zebate 21 laczy sie z kólkiem zebatem 23, które równiez znajdu¬ je sie na wale 13 i obraca sie zapomoca sprezyny 24 w tym samym kierunku, jak kólko 11 tak dlugo, az równiez nie dotknie czopem (nieuwidocznionym) stalego opor- ka. Na piascie 22 osadzone jest mocno lub tworzy z nia jedna calosc kólko zebate 27 zazebiajace sie z zebatka 28, która urucho¬ mia ponizej opisany przyrzad piszacy. Na piascie 22 jest jeszcze umocowane kólko stozkowe 29, które zapomoca kólka stozko¬ wego 30 uruchomia walek 31 wskazówki minutowej 32. Czesci 21, 22, 27, 29 tworza razem tak zwana czesc srodkowa i ozna¬ czone sa wspólna litera E.Kólko zebate 34, uruchomiane zapomo¬ ca walu 2, uruchomia za posrednictwem kó¬ lek posrednich 35 kólko zebate 36, umie¬ szczone na wale 37, którego równomierny obrót reguluje nienarysowany znany wy¬ chwyt kotwicowy. Do dolnej czesci walu 37 przymocowana jest tarcza kierownicza 38, która posiada wystepy o dwóch róznych stopniach 391, 392. Na piascie dzwigni kie¬ rowniczej 18, obracajacej sie na osi 40, u- mocowane jest skierowane wdól ramie 42, które zostaje przyciskane stale do tarczy kierowniczej 38 zapomoca sprezyny 43. Ra¬ miona 18 i 42 tworza razem, tak zwana, dzwignie kierujaca.O wience zapadkowe 10a i 21a zaczepia- ja zapadki 44 i 45, polaczone ze soba draz¬ kiem 46 i przyciagane w lewo zapomoca sprezyny 47 tak, ze w polozeniu nieczyn- nem drazek 46 wsuwa tylko zapadke 45 w zabki zapadkowe 21a kólka zebatego 21, a zapadka 44 jest przytem wolna. Kierowa¬ nie tej zapadki odbywa sie zapomoca prze- suwalnego kólka 10.Sposób dzialania urzadzenia jest naste¬ pujacy.Wal napedny 2 obraca zapomoca pro¬ stownika stale w jednym kierunku (strzalka 1) slimak 3 i odpowiednio do tego kólko sli¬ makowe 6. Zapomoca walu 2 naciaga sie równiez sprezyna zegarowa i przeto otrzy¬ muje obrót wal 37 w kierunku strzalki // fig. 2. Zapomoca nieuwidocznionego na ry¬ sunku wychwytu kotwicowego utrzymuje sie równomierny obrpt walu 37, który wy¬ konuje w minucie np, 6 obrotów.Sprezyna 43 przyciaga ramie 42 dzwi¬ gni kierowniczej do tarczy kierowniczej 38, laczac równoczesnie ze soba kólko napedne 7 i tarcze zebata 8, dzieki czemu równiez kólko zebate 10 zostaje obracane. Zapomo¬ ca czopów 19 i 20 obraca sie równiez kólko zebate 21, przyczem równoczesnie, zaleznie od kazdorazowej szybkosci wychyli sie wskazówka minutowa 32. Gdy jeden z wy¬ stepów tarczy kierowniczej 38 dojdzie na¬ przeciw ramienia 42, zostaje ono cofniete przez przedni wyzszy stopien 391, przez co ustaje sprzezenie pomiedzy kólkiem 7 i cze- — 2 —scia M, równoczesnie utrwala zapadka 44 polozenie kólka zebatego 10. Kólko zebate 10 zostaje jednak tak daleko wtloczone w prawo, ze zapadka 44 odepchnie zapomoca drazka 46 druga zapadke 45 tak bardzo, ze kólko 21 zostaje uwolnione, poczem przy zmniejszajacej sie szybkosci kólka 23 od¬ pycha kólko zebate 21, az opory 19, 20 sie zetkna, to znaczy wskazówka zostanie na¬ stawiona. Przez przesuniecie czesci mierza¬ cej M zaczepia zatem zapadka 44 o boczne zabki zapadkowe lOa tak, ze podczas nasta¬ wiania wskazówki czesc M zostaje przy¬ trzymywana. Gdy nastepnie drugi, nizszy stopien 392 dotknie dzwigni 42, to przesuwa ona czesc M nieco w lewo, nie laczac sie przytem z kolem napednem 7. Przytem kól¬ ko zebate 21 zostaje znowu przytrzymywa¬ ne przez zapadke 45, a przez to wstrzyma¬ na wskazówka. Czesc M zostaje jednak przy tern polozeniu dzwigni uwolniona od zapadki 44 tak, ze obraca sie przez obrót kólka zebatego 11 tak daleko zpowrotem, az kólko zebate // -dotknie swoim czopem 15 oporu 16; wtenczas czesc M znajduje sie w swojem pierwotnem polozeniu. Na¬ stepnie wystep 392 przejdzie obok ramie¬ nia dzwigni 42 tak, ze to ramie sie zupel¬ nie uwalnia, poczem czesc M sprzega sie ponownie z kólkiem napednem 7 i mierze¬ nie sie powtarza.Poszsczególtoe wlaczenia odbywaja sie stale pomiedzy dwoma hamowaniami tak, ze wlaczanie odbywa sie blyskawicznie, przez co poszczególne okresy, jak czas mierzenia, nastawiania czasu, oddzielone sa od siebie z nadzwyczajna dokladnoscia.Jak widac na rysunku, czesc M urucho¬ mia bezposrednio czesc nastawfcza E, a mianowicie w ten sposób, ze czop 19 prze¬ nosi przez podluzne przesuniecie bezpo¬ srednio ruch na czop 20. Kólka zebate 11 i 23 przyrzadu zwrotnego umozliwiaja, ze opory nie sa umieszczone na czesci M i E, lecz przy kólkach zebatych U i 23, przez co obie te czesci zabezpieczone sa od sil¬ nych uderzen, a przy postoju pojazdu nie sa obciazone sprezynami 14 i 24. Przez to urzadzenie pracuje lzej podczas spoczyn^ ku i zuzycie jest znacznie mniejsze; Na wale 2 umieszczony jest mimosród 48 (fig. 2), który uruchomia drazek 49, zaopatrzony na widelkowatych koncach w zapadki 50. Chwytaja one o kólko zapad¬ kowe 52 nasadzone na wale 51 mechani¬ zmu zegarowego tak, ze kólko 52 obraca sie stale w kiemutnku strzalki /// (fig. 2).Na wale 51 nasadzone sa jedna iia dru¬ giej (fig. 3) pochwy sprezynowe 55, w któ¬ rych sprezyny naciagajace 56 przymoco* wane sa zapomoca haczyków 57 do po¬ wierzchni plaszcza, a zapomoca haczyków 58 do piast najblizszych pochw sprezyno¬ wych. Przez to sa te sprezyny zegarowe wlaczone szeregowo w znany sposób ce¬ lem osiagniecia mozliwie wielkiej dlugosci sprezyny i dlujgiego czasu odwijania. : Kólko zapadkowe 52 tworzy z kójkiem napednem 59 calosc i osadzone jest mocno na wale 51. O zabki kolka 59 zaczepia za¬ padka napedtia 60 (fig. 4), osadzona obrotowo na czopie 62 przymocowa¬ nym w dnie 61 najnizszej pochwy sprezynowej. Dno to wykonane jest jako kólko hamowane zabkami zapad- kowemi. Zapadka 63 (fig- 2) zapo¬ biega obrotowi w prawom Gdy wiec kól¬ ko napedne 59 obraca sie w kierunku strzalki ///, ruch ten moze byc przeniesio¬ ny zapomoca zapadki 60 i czopa 62 na kól¬ ko hamujace 61 i jego piaste, a przez to stopniowo na poszczególne sprezyny. Gór¬ na pochwa sprezynowa zaopatrzona jest w kólko zebate 34, mocno z nia polaczone, i uruchomia, jak opisano powyzejf przez przystawki 35, 36 wal 37.Jedna z pochw 55 zaopatrzona jest na calej swej szerokosci w zazebienie 65, a pochwa sasiednia posiada na swej górnej czesci obwodowej szereg wezszych zabków 66. W pochwie 67 wkreconej w oslone A i w lozysku 68 umieszczony jest przfcsu- — 3 -walnie i obrotowo wal kierowniczy 69, na którym umocowane jest szerokie kólko ze¬ bate 70, zaziebiajace sie z kólkiem zeba- tem 65. Kólko zebate 70 polaczone jest mocno z cylindryczna wdól skierowana stala luzna piasta 71. Pomiedzy ramiona¬ mi 72 lozyska 68 umieszczone jest kólko zebate 73. które zazebia sie z kólkiem ze- batem 66. Wal 69 zaopatrzony jest na gór¬ nym koncu w lewy plaski gwint 74, na którym nasrufeowane jest kólko zebate 73 wykonane w postaci nasrubka.Zapadka napedna 60 ma przedluzenie 75 (fig. 4), do którego zapomoca nitów lub srub 76 przymocowana jest plaska sprezy¬ na przyciskowa 77. Na czopie 62 przymo¬ cowana jest obrotowo blacha ochronna 78 o przekroju w ksztalcie litery U, która pod dzialaniem sprezyny odchyla sie tak dale¬ ko n&zewnatrz, az zetknie sie z oporem 80.Druga sprezyna 81 przyciaga zapadke 60 do kola 59.Sposób dzialania przyrzadu jest naste¬ pujacy.Gdy mechanizm zegarowy przestal dzialac, poszczególne czesci zajmuja polo¬ zenie uwidocznione na fig. 2 i 4; kólko na- pedne 59 nakreca sie zapomoca walu 2 lub zapomoca kólka recznego 82 stale w kie¬ runku strzalki ///. Gdy njp. dla zupelne¬ go naciagniecia jednej sprezyny trzeba szesciu obrotów, najwyzsza piasta sprezy¬ nowa wykonuje szesc, druga piasta dwana¬ scie, trzecia piasta osiemnascie, czwarta — dwadziescia cztery, piata — trzydziesci szesc, a dolna —czterdziesci ówa obroty.Z tego wynika, ze przy pelnem naciagnie¬ ciu kólko zebate 75 wykonuje szesc obro¬ tów wiecej niz kólko zebate 66 i ze kólko zebate 70 obraca sie w prawo predzej niz kólko zebate 73 tak, ze wal 69 opuszcza sie wdól, az cyifridryczna piasta 71 dojdzie do Machy ochronnej 78, przez co ta ostat¬ nia przyciska sprezyne 77 do przedluzenia zapadki i75, przyozem równoczesnie za¬ padka naciagajaca 60 zostaje wylaczona, poczem naciaganie ustaje, Poniewaz spre¬ zyna 77 jest mocniejsza niz sprezyna 81, w chwili wylaczenia zostaje zapiadka na¬ ciagajaca obracana zapomoca sprezyny 77 tak daleko, ze zeby kólka napednego 59 zostaja zupelnie uwolnione. Wal 37 obra¬ ca sie jednak dalej tak, ze sprezyny zega¬ rowe 56 stopniowo sie rozluzniaja. Przy- tem obraca sie kólko 66 predzej niz kólko 65 i podnosi sie nieco wal 69 z piasta 71 tak, ze zapadka napedza 60 uwalnia sie, i naciaganie sie powtarza. Zapadka- 60 mo¬ ze przechodzic bez przeszkody obok walu 69, poniewaz piasta 71 uskuteczniajaca wylaczanie znajduje sie wtenczas Wyzej niz zapadka. Gdy wal napedny 2 obraca sie stale, reguluje wal kierujacy 69 napie¬ cie sprezyn w bardzo malych granicach i pozwala, gdy wal sie zatrzyma, odwijac sie sprezynom zegarowym tak dlugo, az kólko 70 dojdzie do dolnego brzegu lozyska 68.Jak juz wyzej wspomniano, kólko ze¬ bate 34 najwyzszej pochwy sprezynowej uruchomia zapomoca przystawki 35, 36 wal 37. Na osi przystawki znajduje sie sli¬ mak 88 (fig. 1 i 2), który zapomoca kólka slimakowego 89, osi 84 i kólka zebatego 85 uruchomia kólko zebate 90, które obraca sie jeden raz na godzine. Z kólkiem zeba- tern 90 polaczone jest mocno kólko godzi¬ nowe 91, które obraca sie równiez jeden raz na godzine. To ostatnie ma cztery wzniesienia 92 (fig. 1), z których ostatnie 93 jest wiecej strome niz pozostale. Kazde wzniesienie jest na konctu skosne i ma 15 jednakowo ostrych zabków lub wglebien 94. Ostatni zab wzniesienia polaczony jest z pierwszym zabkiem nastepnego wznie¬ sienia zapomoca skosnej powierzchni. Na tych wzniesieniach przesuwa sie swym ze¬ bem 97 obracajace sie na czopie 95 ramie 96 i podnosi odpowiednio zapomoca preta 98 drazek piszacy 99. Kólko godzinowe 91 uruchomia mechanizm zegarowy, jest zao¬ patrzone w wskazówke minutowa 32 i mo¬ ze byc, ap. zapomoca uchwytu, nastawio- Vne na dokladny czas. Na górnym koncu drazka piszacego 99 umocowany jest oló¬ wek 102.Celem zapisywania na pasku 108 rów¬ niez kierunku jazdy odnosnego pojazdu zastosowano ponizszy przyrzad.Pasek do zapisywania 108 przeprowa¬ dzony jest przez blache 109 [lig. 6), zas o- lówek 83 osadzony jest w ramieniu 110, które polaczone jest z drazkiem 99 prowa¬ dzonym w ramie 111. Przeciw obrotowi jest ten drazek zabezpieczony w ten sposób, ze jego ramie prowadnicze 112 ,(fig. 5) ob- chwytuje np. drazek 113. Sprezyna 114 spycha drazek piszacy wdól tak daleko, jak to uniozliwia tulejka 115. Na osi po¬ przecznej 40 nasadzona jest obrotowo tu¬ leja 119 (fig. 5 i 8) zaopatrzona w ramie 120. Do tego ramienia przymocowany jest u góry drazek 121, a na dole plaska sprezyna 122 (fig. 7). Kólka stozkowe 4 tulei 1, które, jak to jui wspomniano, tworza czesc znanego pro¬ stownika, zawieraja pomiedzy soba wo¬ dzone na czopikach 123, 124 sprzegla 125, 126, pomiedzy które wchodzi plaska spre¬ zyna 122, rozpychajac je.Z rysunku Wynika, ze przy ruchu wprzód (kierunek strzalki / na fig. 8) sprzeglo 126 uruchomia bezposrednio kól¬ ko stozkowe 4, czyli sie tylko obraca, pod¬ czas gdy sprzeglo 125 nietylko sie obraca, lecz wykonuje krótkie osiowe ruchy, ponie¬ waz wykonuje bieg jalowy i musi przeska¬ kiwac przez zabki. Te osiowe ruchy wyko^ nuje równiez sprezyna 122, podczas gdy drazek pozostaje nieruchomy. Na tulei 119 umocowane jest drugie ramie 127, pola¬ czone przegubowo z drazkiem posuwowym 129 drazka piszacego 99, przechodzacego przez tuleje 115. Przy ruchu wprzód oló¬ wek 83 pozostaje nieruchomy i kresli na pasku 108 cienka linje, oznaczajaca ruch wprzód, (idy pojazd posuwa sie wtyl, sprzeglo 125 uruchomia tuleje 1 i tylko sie obraca, podczas gdy sprzeglo 126 wykonu¬ je ruch drgajacy. Ten ruch przenosi dra¬ zek 121 zapomoca czesci 119, 127, 128,129* 99, 110 na olóWek 83, dzieki czemu powsta* je na pasku gruba linja, oznaczajaca ruch pojazidu wtyl, która odróznia sie wyraznie od poprzednio wspomnianej cienkiej linfi.Szerokosc tej grubej linji moze byc przez to regulowana, ze pomiedzy pochwa draz¬ ka 129 i drazkiem 99 tworzy sie mniejszy lub wiekszy maartwy odistap:132 (fig. 5). Mo¬ ze on byc równiez przewidziany pomiedzy drazkiem posuwowym 129 i ramieniem 127. PL