Przedmiotem wynalazku jest zawór przeciw¬ zwrotny odblokowujacy, stosowany zwlaszcza w gór¬ nictwie podziemnym jako zawór rabowniczy albo zawór rozpierajacy do hydraulicznych zespolów tlo- kowo-cylindrycznych, takich jak stojaki kopalnia¬ ne, które mozna obciazac na przemian z obu stron.Znane juz sa zawory przeciwzwrotne, które mozna odblokowywac, do zastosowania w górnictwie pod¬ ziemnym, które sa uzywane jako zawory rabowni- cze i jako zawory do rozpierania hydraulicznych stojaków. Tego rodzaju zawory przeciwzwrotne, które mozna odblokowywac, posiadaja w obudowie przestrzen rabownicza, w której jest prowadzony wzdluznie przesuwny uszczelniajacy czlon steruja¬ cy z polaczonym z nim z jednej strony jednolitym dragiem tlokowym. Ten drag tlokowy jest prowa¬ dzony wzdluznie i uszczelniajaco w przedluzeniu odbudowy i wystaje w kierunku elementu zamy- ikajacego, który moze byc otwierany dragiem tlo- - kowym przeciw cofajacej sile sprezyny.W normalnych warunkach ten element zamyka¬ jacy odcina przestrzen rozpierania, bedaca pod cis¬ nieniem cieczy tloczacej, od przewodu powrotnego.Drag tlokowy wystaje do przestrzeni odplywowej, polaczonej z przewodem powrotnym i posiada po¬ laczenie od strony odplywowej elementu zamyka¬ jacego. Poza tym przestrzen odplywowa jest pola¬ czona kanalami z przestrzenia sterownicza od stro¬ ny draga tlokowego, podczas gdy przeciwlegla czesc przestrzeni sterowniczej jest polaczona z innym 10 15 20 25 30 przewodem powrotnym, jednak ta strona moze byc polaczona z tym samym kanalem powrotnym co przewód powrotny polaczony z przestrzenia odply¬ wowa.W ten sposób czlon sterujacy o postaci tloka ma w stanie spoczynku zaworu przeciwzwrotnegó z obu stron takie samo cisnienie, a wiec po dokonaniu rozpierania odnosnego stojaka lub jemu podobnego urzadzenia. W ten sposób nie moze wytworzyc sie w kanale powrotnym spietrzenie cofajace, które mogloby przesunac czlon sterujacy o ksztalcie tloka, Na skutek tego taki zawór przeciwzwrotny, który mozrfa odblokowywac, zachowuje sie neutralnie, to znaczy ze wykluczone jest nie zamierzone otwarcie elementu zamykajacego. Jednak wada tego juz zna¬ nego rozwiazania konstrukcyjnego jest sklonnosc tego zaworu do trzepotania przy nieuniknionych uderzeniach cisnieniowych przy odprezaniu.Znany jest tez zawór zwrotny, odblokowujacy, który jest skonstruowany zasadniczo tak samo-jak uprzednio opisany zawór przeciwzwrotny, jednak z ta róznica, ze drag tlokowy wykonany jako jedna czesc konstrukcyjna z czlonem sterujacym o ksztal¬ cie tloka jest prowadzony wzdluznie, przesuwnie i uszczelniajaco w zespole obudowy, a komora od¬ plywowa jest cieczoszczelnie oddzielona od komory sterowniczej. Na skutek tego czlon sterujacy, w po¬ lozeniu spoczynkowym zaworu przeciwzwrotnegó, a wiec nip. po rozparciu stojaka albo jemu podob¬ nego urzadzenia, nie ma wyrównanych cisnien, to 124198124 198 3 4 i elementem zamykajacyim jest zamontowany otwie¬ rajacy sie do przestrzeni odplywowej, przeciw sile • cofajacej co najmniej jednego elementu sprezyno¬ wego, zawór przeciwzwrotny, który w normalnych 5 warunkach zamyka co najmniej jeden kanal prze¬ lewowy wzglednie laczacy przeplywowo przestrzen odplywowa ze skierowana ku niej czescia przestrze¬ ni sterowniczej.Drag tlokowy stanowi rura oddzielona od czlona io sterujacego i uiozyskowana w oddzieleniu od czlona sterujacego przesuwnie w obudowie zaworu, przy czym przesuw draga tlokowego o ksztalcie rury jest w kierunku czlona sterujacego ograniczony wystepem, a ponadto czlon sterujacy z korpusem 15 zaworu dochodzi po pewnym przesuwie do wspól¬ pracy z czolowym gniazdem zaworu kanalu wzdluz¬ nego i cieczoszczelnie zamyka kanal wzdluzny, pod¬ czas gdy na drugim koncu kanal wzdluzny ma wy¬ lot wspólosiowy ku elementowi zamykajacemu. 20 Kanal wzdluzny draga tlokowego1 o ksztalcie rury jest zamkniety na zwróconym^ ku czlonowi sterujacemu czolowym zakonczeniu, lecz rna wylot do czesci przestrzeni sterowniczej od strony prze¬ strzeni odplywowej poprzez promieniowo przebie- 25 gajacy co najmniej jeden kanal laczacy, podczas gdy element zamykajacy, przy odpowiednim nasta¬ wieniu, przylega szczelnie do centrycznego gniazda zaworowego kanalu wzdluznego draga tlokowego w ksztalcie rury. 30 Drag tlokowy w ksztalcie rury jest polaczony jako jednolita czesc konstrukcyjna z elementem za¬ mykajacym, a kanal wzdluzny jest na tym koncu cieczoszczelnie zamkniety, podczas gdy drugi koniec kanalu wzdluznego ma centryczny wylot do czesci 35 przestrzeni odplywowej. Kanal wzdluzny draga tlokowego jest w obrebie przestrzeni odplywowej stale z nia polaczony poprzez co najmniej jeden promieniowo przebiegajacy kanal laczacy, a ponad¬ to drag tlokowy posiada na drugim koncu centrycz- 40 ne gniazdo zaworowe, które jest cieczoszczelnie za¬ mykane za pomoca korpusu zaworu czlona steru¬ jacego przy jego przesuwie w kierunku sterowa¬ nia.W odpowiednim przeplywowym polaczeniu, po- 45 miedzy przestrzenia odplywowa i czescia przestrze¬ ni sterowniczej, od strony przestrzeni odplywowej jest zmontowany zawór przeciwzwrotny wewnatrz obudowy, w prowadzeniu draga tlokowego.W neutralnym polozeniu zaworu przeciwzwrotne- so go dziala takie samo cisnienie na obie strony czlo¬ na sterujacego o ksztalcie tloka, co oznacza, ze nie jest mozliwe niezauwazone zsuniecie sie do srodka zespolu tlokowo-cylindrowego, np. hydraulicznego stojaka, przy wystapieniu wzrostu cisnienia na po- 55 wrocie. znaczy, ze przestrzenie cylindrowe znajdujace sie po óbu stronach czlona sterujacego o ksztalcie tlo¬ ka sa poddane dzialaniu zróznicowanych cisnien srodka tlokowego.Nalezy dopatrywac zalety takiego zaworu prze¬ ciwzwrotnego, który mozna odblokowywac, w tym, ze szczytowe obciazenia cisnieniowe, pochodzace z ewentualnych uderzen odprezeniowych, nie moga dzialac na plaszczyzne pierscieniowa czlona steru¬ jacego o ksztalcie tloka, któremu jest przyporzad¬ kowany drag tlokowy. Na skutek tego uderzenia odprezeniowo nie powoduja jakiegokolwiek prze¬ suniecia czlona sterujacego przeciw cisnieniu steru¬ jacemu. Dzieki temu cisnienie cieczy tloczacej w komorze odplywowej pozostaje stale i moze pomalu opadac poprzez tutaj podlaczony przewód powrot¬ ny prowadzacy do kanalu powrotnego.Wada tego juz znanego rozwiazania konstrukcyj¬ nego jest mozliwosc jednostronnego dzialania cis¬ nienia cieczy tloczacej na'czlon sterujacy przy moz¬ liwym spietrzeniu na powrocie. Na skutek tego jest mozliwe, na przyklad pod dzialaniem cisnienia spietrzenia na powrocie, przesuniecie czlona steru¬ jacego i z nim draga tlokowego w kierunku ele¬ mentu zamykajacego i przesuniecie tego elementu w polozenie otwarcia. Przez to moze powstac nie¬ zamierzone odciazenie przestrzeni stojaka bedacego pod cisnieniem cieczy tloczacej, na skutek czego stojak usunie sie do srodka w sposób niezastrze- zony.W praktyce zdarza sie na przyklad czasami, ze dla zaoszczedzenia stropu rozpiera sie stojak tylko niewielkim cisnieniem cieczy tloczacej. Gdy w ta¬ kim stojaku rozpartym tylko niewielkim cisnieniem, wystapi niezamierzone odciazenie stojaka, wówczas strop ne bedzie juz podchwytywany, co moze miec powazne nastepstwa.Celem wynalazku jest unikniecie wad znanych zaworów przeciwzwrotnych, a wiec opracowanie takiego zaworu, zeby czlon sterujacy mial w polo¬ zeniu neutralnym takie samo cisnienie z obu stron, ale zeby nagle uderzenia cisnieniowe przy odpreza¬ niu, w czasie podnoszenia elementu zamykajacego, nie mogly szkodliwie oddzialywac na czlon steru¬ jacy.Zgodnie z wynalazkiem, zadanie to zostalo osiag¬ niete dzieki temu, ze pomiedzy przestrzenia ste¬ rownicza i przestrzenia odplywowa jest zamonto¬ wane jedno lub kilka przeplywowych polaczen, które po pewnym przesunieciu zamykajacym czlo¬ na sterujacego stanowia ten czlon lub za jego po¬ srednictwem stanowia cieczoszczelne zamkniecie, przy czym ten przesuw zamykajacy jest niniejszy od przesuwu czlona sterujacego w tym samym kie¬ runku dla przestawienia w polozenie otwarte ele¬ mentu zamykajacego zaworu praCciwzwrotnego.Korzystnie jest jesli drag tlokowy posiada, two¬ rzacy przeplywowe polaczenia pomiedzy przestrze¬ nia sterownicza i przestrzenia odplywowa, kanal wzdluzny, który ma z jednego konca centralny wy¬ lot poprzez gniazdo zaworowe znajdujace sie na wolnym koncu draga tlokowego, dopasowane do elementu zamykajacego, a na drugim koncu ma wylot do przestrzeni sterowniczej.Pomiedzy prowadzeniem dla draga tlokowego Dla zsuniecia sie do srodka odnosnego zespolu tlokowo-cylindrowego, np. dla zrabowania hydrau¬ licznego stojaka, dziala Sie odpowiednim sterowa¬ niem na czlon sterujacy o ksztalcie tloka ciecza tloczaca z jednej strony. Po wykonaniu przesuwu zamykajacego czlona sterujacego zostaje przerwa¬ ne polaczenie komory odplywowej z ta czescia przestrzeni sterowniczej, która mozna doprowadzic do przeplywowego polaczenia z ta komora, na sku¬ tek czego nieuniknione uderzenia hydrauliczne spo- 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 605 124 198 6 wodowane odprezeniem nie moga spowodowac prze¬ suniecia czlona sterujacego przeciw istniejacemu hydraulicznemu cisnieniu sterowania. Przez to za¬ pewnia sie unikniece obawianego chrobotania lub trzepotania zaworu przeciwzwrotnego. Równiez przy hydraulicznych szczytach cisnieniowych w czasie przebiegu rabowania zostaje utrzymana stala wiel¬ kosc przekroju otwarcia zaworu, na skutek czego zabezpiecza sie ciagly spadek cisnienia. Przez to oszczedza sie zawór i cala konstrukcje obudowy..Czlon sterujacy moze byc wykonany celowo o (ksztalcie tloka, polaczony z nim w jednej czesci konstrukcyjnej drag tlokowy, kanal wzdluzny, gniazda zaworowe, zawór przeciwzwrotny, i element zamykajacy wykonane wzajemnie wspólosiowe, we¬ wnatrz np, obudowy o ksztalcie cylindrycznej oprawki. Po dokonaniu pewnego przesuwu zamy¬ kajacego, drag tlokowy uderza o elernnt zamyka¬ jacy, na skutek czego zostaje zamkniety, wykona¬ ny jako gniazdo zaworowe otwór wylotowy kanalu wzdluznego przebiegajacego centrycznie w dragu tlokowym. Przez to zostaje przerwane przeplywo¬ we polaczenie przestrzeni sterowniczej z przestrze¬ nia odplywowa.Masa cieczy przetloczona przy przesunieciu czlo- na sterujacego w kierunku elementu zamykajacego zostaje przetloczona przez czlon sterujacy do prze¬ strzeni odplywowej. Ciecz tloczaca wychodzaca przy otwarciu pchnieciem elemntu zamykajacego doci¬ ska znowu zawór przeciwzwrotny do swego gniazda, na skutek czego ciecz tloczaca nie moze wejsc ta droga do przestrzeni sterowniczej.Zawór przeciwzwrotny otwierajacy sie w kierun¬ ku przestrzeni odplywowej jest zamontowany w kanale laczacym przestrzen odplywowa z komora sterownicza^ W ten sposób masa cieczy przetloczo¬ na przy ruchu czlona sterujacego zostaje przesu¬ nieta poprzez zawór przeciwzwrotny do przestrzeni odjplywowej. Zamiast takiego jednego kanalu, la¬ czacego z zaworem przeciw zwrotnym mozna prze¬ widziec tez wieksza ilosc kanalów laczacych, jeze¬ liby to okazalo sie koniecznym lub celowym.Przedmiot wynalazku jest blizej objasniony w przykladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia zawór przeciwzwrotny, który mozna odblokowywac, wykonany jako zawór ra¬ bowniczy i zawór do rozpierania, w przekroju wzdluznym — z ukladem polaczen, fig. 2 do 4 - inne przyklady wykonania przedmiotu. wynalazku, równiez czesciowo w przekroju wzdluznym, czescio¬ wo jako uklady polaczen.Przez 1 oznaczono zbiornik odpowiedniej cieczy do urzadzen hydraulicznych, np. emulsji wodno- -olejowej, jakiej sie zazwyczaj uzywa do urucha¬ miania podziemnych zespolów cylindrowo-tloko- wycm, np. hydraulicznych stojaków kopalnianych, hydraulicznych stropnic, cylindrów do posuwania do przodu i im podobnych. Do tego zbiornika 1 ma ujscie kanal powrotny 2, który moze byc poprzez zawór wielodrogowy 5 polaczony z przewodami po¬ wrotnymi 3 wzglednie 4.Przewód powrotny 4 jest poprzez odcinek 6 prze¬ wodu podlaczony do czesci 7 przestrzeni sterowni¬ czej 8' przedstawionej we wszystkich postaciach wykonania o postaci cylindrycznej, a ponadto do przestrzeni 9 draga tlokowego hydraulicznego zes¬ polu tlokowo-cylindrowego, np. stojaka hydraulicz¬ nego.Przewód powrotny 3 jest polaczony przeplywowo 5 z przestrzenia odplywowa 10 poprzez kanal 11 w obudowie 12. Przestrzen odplywowa 10 jest pola¬ czona w sposób umozliwiajacy zamkniecie, poprzez kanal laczacy 13 z komora zaworowa 14, w której jest zamontowany element sprezynowy 15 w po- io staci sprezyny naciskowej, opierajacej sie z jednej strony o obudowe 12 i z drugiej strony o element zamykajacy 16/ Komora zaworowa 14 jest przeply¬ wowo polaczona poprzez kanal 1T w obudowie 12 z przewodem cisnieniowym 18, który ma wylot do 15 przestrzeni 19 rozpierania.Oznacznikiem 20 jest oznaczone odpowiednie zródlo doplywu cieczy tloczacej, z którym jest po¬ laczony przewód 21 cieczy tloczacej, który moze byc laczony poprzez odcinek 22 przewodu i zawór wie- 20 lodrogowy 5 albo z przewodem powrotnym 3 aibo z przewodem powrotnym 4.W przestrzeni sterowniczej * jest szczelnie pro¬ wadzony czlon sterujacy 23 we wszystkich na ry¬ sunku uwidocznionych postaciach wykonania 29 o ksztalcie tloka, przesuwny wzdluznie w kierun¬ ku X wzglednie Y. Przesuniecie w kierunku Y jest mozliwe tylko po pokananiu sily cofajacej ele¬ mentu sprezynowego dociskajacego 24. Czlon ste- * rujacy 23, o ksztalcie tloka, jest we wszystkich 30^przedstawionych postaciach wykonania uszczelnio¬ ny w przestrzeni sterowniczej 8 dostosowana uszczelka 25. Element sprezynowy dociskajacy 24 zamontowany w czesci 27 przestrzeni sterowniczej opiera sie jednym koncem o plaszczyzne 26 i dru- n gim koncem o obudowe 12.We wszystkich przedstawionych na rysunku po¬ staciach wykonania czesc 21 przestrzeni sterowni¬ czej, w której jest umieszczony element sprezyno¬ wy dociskajacy 24, jest przeplywowo polaczona 40 z przestrzenia odplywowa 10. W tym ceki w postaci wykonania uwidocznionej na fig. 1 sa przewidziane razem dwa kanaly przelewowe 28 i 29, podczas gdy w postaciach wykonania uwidocznionych na fig. 2 do 4 przewidziano tylko po jednym takim kanale M przelewowym 3© laczacy przeplywowo przestrzen odplywowa 10 z czescia 27 przestrzeni sterowniczej.W przypadku przykladu wykonania wedlug fig. 1 kanaly przelewowe 28 i 29 utrzymuje sie w nor¬ malnych warunkach zamkniete zaworem przeciw- M zwrotnym, który tutaj sklada sie ze szczelnie prze¬ suwnego na dragu tlokowym 31, wykonanym jako jedna czesc konstrukcyjna z czlonem sterujacym 23, korpusu 32 zaworu ze sprezyna dociskowa 33, do¬ ciskajaca korpus 32 zaworu do nasadki obudowy M uksztaltowanej jako gniazdo zaworu i cieczoszczel- nie zamykajacego kanaly przelewowe 28 i 29 w po¬ lozeniu widocznym na fig. 1.W pozostalych przykladach wykonania jest w ka¬ nale przelewowym równiez zamontowany zawór bo przeciwzwrotny 34 otwierajacy sie w kierunku Y, to znaczy w kierunku przestrzeni odplywowej.Przez drag tlokowy 31 w przykladzie wykonania przedstawionym na fig. 1, przecnodzi centrycznie* przez prawie cala dlugosc, kanal wzdluzny 35, który 65 poprzez kanal wyplywowy 38 ma wylot do czesci124 198 7 8 27 przestrzeni sterowniczej, a na drugim koncu ma centryczny wylot do przestrzeni odplywowej 10, wzglednie do kanalu 11. Ten cenetryczny wylot jest wykonany jako gniazdo zaworowe i jest dopasowa¬ ny do elementu zamykajacego 16, na skutek czego przy przyleganiu tego centrycznego gniazda zawo¬ rowego do elementu zamykajacego 16 kanal wzdluz¬ ny jest cieczoszczelny zamkniety elementem zamy¬ kajacym 16.W przykladzie wykonania wedlug fig. 2 czlon ste¬ rujacy 23, a ksztalcie tloka, posiada korpus zaworu 37 wykonany jako jedna czesc konstrukcyjna z czlo¬ nem sterujacym 23, który moze szczelnie przylegac dó otworu wlotowego przesuwnego draga tlokowe¬ go 38, nie polaczonego z czlonem sterujacym 23, a posiadajacego ksztalt rury. Ten drag tlokowyr 38 o ksztalcie rury .posiada kanal wzdluzny 39. Poza tym drag tlokowy 38 posiada wykonany z nim jako jedna czesc konstrukcyjna pierscieniowy wystep 40 ograniczajacy ruch draga tlokowego 38 w kierun¬ ku X.Ponadto oddzielony od czlona sterujacego 23 ru¬ chomy drag tlokowy 38 jest prowadzony przesuw-r nie, w kierunku X wzglednie Y, powierzchnia ze¬ wnetrzna w cieczoszczelnym uszczelnieniu 41.Równiez otwór wlotowy skierowany ku elemen¬ towi zamykajacemu 16 jest wykonany jako gniazdo zaworu, na skutek czego przy przyleganiu draga tlokowego 38 do elementu zamykajacego 16 kanal wzdluzny 39 jest cieczoszczelnie zamkniety elemen-. tern zamykajacym 16.W przykladzie wykonania wedlug fig. 3 zastoso¬ wano te same oznaczniki, jakie zastosowano przy postaci wykonania wedlug fig. 2, — dla czesci wy¬ konujacych taka sama funkcje. Ta postac wykona- inia odróznia sie od postaci wykonania wedlug fig. 2 tym, ze czlon sterujacy 23 nie posiada zadne¬ go korpusu 37 zaworu, natomiast posiada plaska powierzchnie czolowa od strony oddzielonego draga tlokowego 38. Ponadto kanal wzdluzny 39 jest cen- trycznie cieczoszczelnie zamkniety od strony czesci 27 przestrzeni sterowniczej, ale posiada w przed¬ stawionej postaci wykonania dwa promieniowo przebiegajace, oczywiscie lezace diametralnie na¬ przeciw siebie, kanaly laczace 42 wzglednie 43 z wy¬ lotami do czesci 27 przestrzeni sterowniczej.Element zamykajacy 16 ma postac zaostrzona stozkowa i wchodzi uszczelniajaco do kanalu wzdluznego 39, posiadajacego na tym koncu gniaz¬ do zaworowe, gdy drag tlokowy 38 dochodzi do styku z elementem zamykajacym 16.W postaci wykonania wedlug fig. 4 znowu zasto¬ sowane* te same oznaczniki, jakie zastosowano przy postaciach wykonania wedlug fig. 2 wzglednie 3, — dla czesci spelniajacej taka sama funkcje.W tym przykladzie wykonania kanal wzdluzny jest cieczoszczelnie zamkniety od strony czolowego zakonczenia skierowanego ku elementowi zamyka- jacemu-16, lecz poprzez wspólosiowe lezace naprze¬ ciw siebie kanaly laczace 44 wzglednie 45 jest prze¬ plywowo polaczony z przestrzenia/ odplywowa 10.Poza tym kanal wzdluzny 39 ma centryczny wylot dó czesci 27 przestrzeni sterowniczej. Ten centrycz¬ ny otwór wylotowy ma znowu ksztalt gniazda za¬ woru, który moze byc szczelnie dosuniety do kor¬ pusu 37 zaworu wykonanego w jednej czesci kon¬ strukcyjnej z czlonem sterujacym 23.Sposób dzialania przedstawionych na rysunku przykladów, wykonania, jest nastepujacy: : Przy rozpieraniu zespolu , tlokowo-cylindrowego, np. stojaka, podlacza sie przewód 21 cieczy tlocza¬ cej do przewodu powrotnego 3, na skutek czego ciecz tloczaca przeplywa poprzez kanal 11 do prze¬ strzeni odplywowej 10 i stad dostaje sie do kanalu laczacego 13, i podnosi element zamykajacy 16 z jego gniazda, przeciw sile cofajacej elementu spre¬ zynowego 15. Ciecz tloczaca wyplywa stad poprzez komore 'zaworowa 14, kanal 17 do przewodu cis¬ nieniowego 18 i zasila przestrzen rozpierania 19 zespolu tlokowo-cylindrowego, to znaczy ze powo¬ duje rozsuniecie sie tego zespolu, na skutek czego odnosny stojak zostaje rozparty. Równoczesnie ciecz tloczaca przeplywa, w przypadku postaci wykona¬ nia wedlug fig. 1, poprzez kanal wzdluzny 35 i ka¬ nal wyplywowy 36 do czesci 27 przestrzeni sterow¬ niczej i tutaj naciska na plaszczyzne 26 czlona ste¬ rujacego 23.W przykladzie wykonania wedlug fig. 2 ciecz tlo¬ czaca przeplywa poprzez rurowy drag tlokowy 38 kanal wzdluzny 39 równiez do czesci 27 (przestrzeni sterowniczej,.W postaci wykonania wedlug fig. 3 ciecz tloczaca przeplywa przez kanal wzdluzny 39 i kanal 42 wzglednie 43 do czesci 27 przestrzeni sterowniczej.Ciecz tloczaca wplywajaca do przestrzeni odply¬ wowej 10 plynie, *w zaworze o postaci wykonania wedlug fig. 4, poprzez kanaly laczace 44 i 45 do ka¬ nalu wzdluznego 39 i stamtad równiez dc czesci 27 przestrzeni sterowniczej.Gdy uzyska sie wymagane cisnienie rozpierania i gdy przebieg rozpierania bedzie zakonczony, prze¬ stawia sie zawór wielodrogowy 5 do polozenia uwi¬ docznionego na fig. 1 do 4, na skutek czego prze¬ wód 21 cieczy tloczacej zostaje odciety od przestrze¬ ni 19 rozpierania. Na skutek tego element zamyka¬ jacy 16 wykona ruch powrotny do polozenia uszczel¬ niajacego. Poza tym przestrzen odplywowa 10 zo¬ staje polaczona z kanalem powrotnym 2 poprzez przewód powrotny 3.Równoczesnie zostaje polaczony przewód powrot¬ ny 4 z kanalem powrotnym 2, na skutek czego na czlon sterujacy 23 dziala- z obu stron takie same cisnienie i ten czlon jest odciazony. Jakiekolwiek spietrzenia w kanale powrotnym 2, i przez to w przewodach powrotnych 3 i 4, wywola taki sam uklad cisnien po obu stronach czlona sterujacego 23, o ksztalcie tloka, to znaczy ze zawór zachowa sie neutralnie, — w zwiazku z czym jest wyklu¬ czone niezamierzone odblokowanie elementu zamy¬ kajacego 16.Jezeli zespól tlokowo-cylindrowy np. hydraulicz¬ ny koziol obudowy, ma byc zrabowany, wówczas przewód powrotny 4 laczy sie poprzez zawór wie¬ lodrogowy 5 z przewodem 21 cieczy tloczacej, przy czym z jednej strony napelnia sie ciecza tloczaca przestrzen 9 draga tlokowego, a z drugiej strony czlon sterujacy 23, o ksztalcie tloka, zostaje pod¬ dany cisnieniu cieczy tloczacej przez odcinek 6 przewodu. To powoduje we wszystkich postaciach wykonania przesuniecie czlonu sterujacego 23 w 10 15 10 25 30 15 40 45 50 55 60 \124 198 9 10 kierunku Y, a wiec w kierunku elementu zamyka¬ jacego 16.W postaci wykonania wedlug fig. 1 masa cieczy tloczacej zamknieta w czesci 27 przestrzeni sterow¬ niczej zostaje przy przesunieciu wypchnieta poprzez 5 kanaly przelewowe 28 i 29 do przestrzeni odplywo-* wej 10. Po dokonaniu pewnego przesuwu drag tlo¬ kowy 31, z jego powierzchnia gniazda zaworu, na¬ trafia na element zamykajacy 16 i podnosi go z jego gniazda zaworu. Jednak równoczesnie zostaje cie- w czoszczelnie zamkniety kanal wzdluzny 35. Na sku¬ tek tego ciecz tloczaca scisnieta w przestrzeni roz¬ pierania 19 moze odplynac poprzez komore zawo¬ rowa 14, kanal laczacy 13, przestrzen odplywowa 10 i przewód powrotny 3 do kanalp powrotnego 2, co 15 oznacza, ze zespól tlokowo-cylindrowy zsunie sie do srodka. Zmiana cisnienia wywolana odprezaniem nie moze dzialac na plaszczyzne 26, poniewaz wszy¬ stkie polaczenia prowadzace do tego miejsca sa cie- czoszczelnie zamkniete. 20 W przykladzie wykonania wedlug fig. 2, przy ra¬ bowaniu, to znaczy przy dzialaniu cieczy tloczacej na czlon sterujacy 23 w czesci 7 przestrzeni ste¬ rowniczej, trafia czlon sterujacy 23, po dokonaniu pewnego przesuwu swoim korpusem 37 zaworu na » powierzchnie gniazda zawodu rurowego draga tlo¬ kowego 38 i zamyka kanal wzdluzny. Ciecz tlocza¬ ca zamknieta ewentualnie w czesci 27 przestrzeni sterowniczej zostaje przetloczona poprzez zawór przeciwzwrotny 34 do przestrzeni odplywowej 10. 30 Po dalszym przesunieciu dochodzi drag tlokowy.38 do elementu zamykajacego 16 i przestawia go do polozenia otwartego. Przy tym otwór wylotowy tego rurowego draga tlokowego 38 nie musi byc koniecz¬ nie od strony elementu zamykajacego 16 uksztalto- as wany jako gniazdo zaworowe, poniewaz przeciw¬ legly otwór wylotowy wspólpracujacy z korpusem 37 zaworu jest wykonany jako cieczoszczelna po¬ wierzchnia gniazda zaworowego. I tutaj nagla hy¬ drauliczna zmiana cisnienia na skutek odprezenia 40 nie bedzie wystepowac w czesci 27 przestrzeni ste¬ rowniczej, poniewaz ta przestrzen nie ma zadnych przeplywowych polaczen po przestawieniu elemen¬ tu zamykajacego 16 w polozenie otwarte.To samo jest wazne dla zaworu o postaci wyko- « nania wedlug fig. 3, gdzie po pewnym przesuwie czlon sterujacy 23 trafia na czolowo zamkniety ru¬ rowy drag tlokowy 38 i przesuwa go w kierunku elementu zamykajacego 16, który zamyka kanal wzdluzny równiez cieczoszczelnie, az do odsuniecia 50 go od jego gniazda zaworowego i umozliwienia od¬ plyniecia cieczy tloczacej zamknietej w przestrzeni rozpierania do przewodu powrotnego 3.Dzialanie zaworu w przykladzie wykonania uwi¬ docznionym na fig. 4 jest podobne do dzialania za- M woru uwidocznionego na fig. 2, poniewaz i tutaj po pewnym przesunieciu w kierunku Y czlon steruja¬ cy 23 z korpusem 37 zaworu wspólpracuje uszczel- niajaco z powierzchnia gniazda zaworowego otworu wylotowego kanalu wzdluznego 39. Dopiero po dal- 60 szym ruchu czlonu sterujacego 23 odsuwa sie ele¬ ment sterujacy 16 od swego gniazda zaworowego, na skutek czego ewentualna zmiana cisnienia wy¬ wolana odprezeniem nie znajduje zadnego polacze¬ nia przeplywowego z czlonem sterujacym 23. We ^ wszystkich przypadkach ma sie w ten sposób w po¬ lozeniu spoczynku, albo polozeniu rozparcia, cis- nieniowo wyrównany, a wiec neutralny zawór ra- bowniczy i zawór rozpierajacy, podczas gdy przy rozpoczeciu czynnosci rabowania omawiana jednak zmiana cisnienia wywolana odprezeniem nie moze doprowadzic do opisanego chrobotania lub trzepo¬ tania zaworu.Cechy charakterystyczne podane w opisie i w za¬ strzezeniach patentowych oraz przedstawione na rysunku moga byc zarówno' pojedyncze jak i w do- walnych kombinacjach istotnie wazne w realizacji przedmiotu wynalazku.» Zastrzezenia patentowe 1. Zawór przeciwzwrotny odblokowujacy, stoso¬ wany zwlaszcza w górnictwie podziemnym, jako zawór rabowniczy albo zawór rozpierajacy do roz¬ pierania hydraulicznych zespolów tlokowo-cylindro- wych, które mozna obciazac na przemian z obu stron, takich jak stojaki kopalniane, tlokowe me¬ chanizmy posuwowe, cylindry przesuwowe i im po¬ dobne, z czlonem sterujacym uszczelniajaco prze¬ suwnym wzdluznie w przestrzeni sterowniczej, przeciw sile cofajacej przynajmniej jednego ele¬ mentu sprezynowego, oraz z elementem zamykaja¬ cym dla zamykania przewodu do rozpierania pro¬ wadzacego do odpowiedniego zespolu tlokowo-cy- lindrowego, przy czym czlon sterujacy moze oddzia¬ lywac na element zamykajacy, w którym przestrzen sterownicza jest polaczona przeplywowo w stanie spoczynku zaworu z obu stron czlonu sterujacego z jednym z kazdej strony przewodem powrotnym oraz z umieszczona po stronie odplywowej elemen¬ tu zamykajacego przestrzenia odplywowa polaczona przeplywowo równiez z przewodem powrotnym, znamienny tym, ze pomiedzy przestrzenia sterow¬ nicza (8) i przestrzenia odplywowa (10) jest zamon¬ towane co najmniej jedno przeplywowe polaczenie (35, 39), które po pewnym przesunieciu zamykaja¬ cym (Y) czlona sterujacego (23). stanowia ten czlon sterujacy lub za jego posrednictwem stanowia cie- czoszczelne zamkniecie, przy czym ten przesuw za¬ mykajacy (Y) jest mniejszy od przesuwu czlona sterujacego (23) w tym samym kierunku dla prze¬ stawienia w polozenie otwarte elementu zamyka¬ jacego (16) zaworu przeciwzwrotnego. 2. Zawór przeciwzwrotny wedlug zastrz. 1, zna¬ mienny tym, ze drag tlokowy (31) posiada, tworza¬ cy przeplywowe polaczenie pomiedzy przestrzenia sterownicza (8) i przestrzenia odplywowa (10), kanal wzdluzny (35), który ma z jednego konca centrycz- ny wylot poprzez gniazdo zaworowe znajdujace sie na wolnym koncu draga tlokowego, dopasowane do elementu zamykajacego (16X a na drugim koncu ma wylot do przestrzeni sterowniczej (8), przy czym pomiedzy prowadzeniem dla draga tlokowego (31) i elementem zamykajacym (16) jest zamontowany otwierajacy sie do przestrzeni odplywowej (10), przeciw sile cofajacej co najmniej jednego elemen¬ tu sprezynowego (33), zawór przeciwzwrotny (32), który w normalnych warunkach zamyka co naj^ mniej jeden kanal przelewowy (28, 29) laczacy prze¬ plywowo przestrzen odplywowa (10) ze skierowana ku niej czescia (27) przestrzeni sterowniczej.11 124 198 12 3. Zawór przeciwzwrotny wedlug zastrz. 2, zna¬ mienny tym, ze drag tlokowy stanowi rura (38) oddzielona od czlona sterujacego (23) i ulozyskowa- na w oddzieleniu od czlona sterujacego (23) prze¬ suwnie w obudowie (12) zaworu, przy czym prze¬ suw draga tlokowego (38) o ksztalcie rury jest w kierunku czlona sterujacego (23) ograniczony wyste¬ pem (40), a ponadto czlon sterujacy (23) z korpusem (37) zaworu dochodzi po pewnym przesuwie do wspólpracy z czolowym gniazdem zaworu kanalu wzdluznego (39) i cieczoszczelnie zamyka kanal wzdluzny (39), podczas gdy na drugim koncu kanal wzdluzny (39) ma wylot wspólosiowy ku elemento¬ wi zamykajacemu (16). 4. Zawór przeciwzwrotny wedlug zastrz. 3, zna¬ mienny tym, ze kanal wzdluzny (39) draga tloko¬ wego (38) o ksztalcie rury jest zamkniety na zwró¬ conym ku czlonowi sterujacemu (23) czolowym za¬ konczeniu, lecz ma wylot do czesci (27) przestrzeni sterowniczej od strony przestrzeni odplywowej (W) poprzez promieniowo przebiegajacy co najmniej jeden kanal laczacy (42), podczas gdy element za¬ mykajacy (16) przy odpowiednim nastawieniu przy¬ lega szczelnie do centrycznego gniazda zaworowego kanalu wzdluznego (39) draga tlokowego (38) w ksztalcie rury. 5. Zawór przeciwzwrotny wedlug zastrz. 2, zna¬ mienny tym, ze drag tlokowy (38) o ksztalcie rury, który moze poruszac sie oddzielony od czlona ste¬ rujacego (23), jest polaczony jako jednolita czesc 9 konstrukcyjna z elementem zamykajacym (16), a ka- ""nal wzdluzny jest na tym koncu cieczoszczelnie za¬ mkniety elementem zamykajacym (16), podczas gdy drugi koniec kanalu wzdluznego (39) ma centrycz- ny wylot do Czesci (27) przestrzeni sterowniczej le•¦ 10 zacej od strony przestrzeni odplywowej (10), a ka¬ nal wzdluzny (39) draga tlokowego (38) jest w obre¬ bie przestrzeni odplywowej (10) stale z nia przeply¬ wowo polaczony poprzez co najmniej jeden promie¬ niowo przebiegajacy kanal laczacy (44), a ponadto 15 drag tlokowy (38) posiada na drugim koncu cen- tryczne gniazdo zaworowe, które jest cieczoszczel¬ nie zamykane za pomoca korpusu (37) zaworu czlo¬ na sterujacego (23) przy jego przesuwie w kierun¬ ku sterowania (Y). 20 6. Zawór przeciwzwrotny wedlug zastrz. 1,. zna¬ mienny tym, ze w odpowiednim przeplywowym po¬ laczeniu (30) pomiedzy przestrzenia odplywowa (10) i czescia (27) przestrzeni sterowniczej od strony przestrzeni odplywowej (10) jest zamontowany za- 25 wór przeciwzwrotny (34) wewnatrz obudowy, w prowadzeniu draga tlokowego (38). ^3^ 1 2124 198 FIG. 2 9- 19-—H- flhh6 tral 23 25 37 2k 39 41 ty 38 16 12 u iKi ? 1 2 FIG. 3 tS" 1 2124 198 FIG./, 9- 19H 23 12 26 21 39 U U 36 16 1 FTI u l3^ H0 ZGK 1243/1331/5 — 85 egz.Cena 100 zl PL