Przedmiotem wynalazku jest sposób rozszczepie¬ nia wlókien wieloskladnikowych droga traktowania ich rozpuszczalnikami organicznymi.Znane sa liczne sposoby wytwarzania wlókna z dwóch albo kilku niezgodliwych skladników po- limerycznych, przy czym skladniki polimeryczne moga byc rozmieszczone w najróznorodniejszy sposób w przekroju poprzecznym wlókna. Takze próbowano juz róznymi metodami rozdzielac skla¬ dniki wlókien wieloskladnikowych po przedze¬ niu.W brytyjskim opisie patentowym nr 1171843 podany jest sposób wytwarzania wlókna wielo¬ skladnikowego, polegajacy na tym, ze mnóstwo bardzo drobnych mikrofilarnentów (segmentów) skladnika A jest otoczone na okolo przez sklad¬ nik osnowowy B i przezen sa od siebie oddzielo¬ ne, albo polegajacy na tym, ze poszczególne fila¬ menty ze skladnika A i B sa ulozone obok siebie, przy czym filamenty ze skladnika A stykaja sie zarówno z innymi filamentami ze skladnika A jak tez z filamentami ze skladnika B.To samo dotyczy filamentów ze skladnika B.Wytwarzanie takich nitek wlókna powinno od¬ bywac sie w taki sposób, ze najpierw formuje sie wstepnie produkt dwuskladnikowy o strukturze rdzen^oslona albo o strukturze bok do boku, duza liczbe takich uformowanych wstepnie pro¬ duktów zbiera sie w zwezajacej sie w postaci lej¬ ka i wchodzacej do otworka w dyszy przedzal- 10 15 20 25 30 miiczej i wytlacza przez otworek w dylszy prze¬ dzalniczej.Wzajemne ulozenie segmentów w przekroju po¬ przecznym gotowego wlókna jak równiez rozdzie¬ lenie segmentów przez skladnik matrycowy jest przypadkowe. Specjalnych geometrii ptrzekroju po¬ przecznego nie mozna wytwarzac w sposób odtwa¬ rzalny. W tym brytyjskim opisie patentowym nie ma wzmianek o tym, ze takie wlókna wielosklad¬ nikowe mozna rozdzielic przez rozszczepienie na filamenty z poszczególnych skladników.Z ogloszeniowego opisu RFN DT-OS nr 2 117 076 znany jest sposób wytwarzania wlókien skladaja¬ cych sie z kilku segmentów i osnowy, rozdzie¬ lajacej segmenty, polegajacy na tym, ze strumien cieklego materialu przedzalniczego, który sklada sie z co najmniej dwóch cienkich wa nomiernej w zasadzie grubosci, przy czym war¬ stwy rozciagaja sie promieniowo od srodka prze¬ kroju poprzecznego przewodu prowadzacego do otworu wylotowego az do sciany przewodu, wpro¬ wadza sie do przewodu z lezacej nad przewodem w kierunku osiowym dyszy podajacej, i, ze jedno¬ czesnie strumien innego materialu przedzalnicze¬ go wtlacza sie w kazdy odcinek, który utworzony jest przez powyzsze przebiegajace promieniowo cienkie warstwy, aby powyzsza cienka warstwe ulozyc miedzy strumienie ostatniego materialu przedzalniczego i, ze wreszcie polaczony strumien wytlacza sie przez otwór wylotowy, przy czym nie 120 447120 447 wystepuje zaklócenie linii przeplywu cienkiej warstwy. Chociaz na figurach 1—6 tego oglosze¬ niowego opisu patentowego przedstawione sa prze¬ kroje poprzeczne o 3—6 segmentach, to na stro¬ nie 14, ustep 1 zaznaczono, ze wytwarzanie wló¬ kien o trzech, pieciu albo wiecej segmentach, z wyjatkiem szesciu segmentów, jest trudne.Równiez trudne do wytworzenia sa znane z te¬ go opisu glowice przedzalnicze, przestawienie glo¬ wic przedzalniczych z danego przekroju poprzecz¬ nego wlókna na inny, na przyklad przekroju po¬ przecznego o czterech segmentach na przekrój o szesciu segmentach, jest praktycznie niemozliwe.Rozdzielenie wlókna wielosegmentowego na wló¬ kna osnowowe i segmentowe nie jest opisane; podana jest jedynie wskazówka o ich rozpuszcza¬ niu w wodzie lub w rozpuszczalnikach organicz¬ nych albo o rozkladzie.Równiez w ogloszeniowym opisie RFN DT-OS nr 2 040 802 przedstawione sa przekroje poprzecz¬ ne wlókien, w których duza liczba segmentów otoczona jest calkowicie przez skladnik osnowo¬ wy. Nie ma tam blizszych danych o wytwarzaniu takich wlókien. W opisie tym nie wspomniano o rozszczepianiu na poszczególne skladniki tego ro¬ dzaju laczonych wlókien.Wreszcie w holenderskim opisie patentowym nr 6712 909 podane sa równiez luzne przekroje po¬ przeczne wlókien zawierajace wiecej niz dwa seg¬ menty. Segmenty wszystkie skladaja sie z rózno¬ rodnych skladników polimerycznych, które nie sa oddzielone od siebie skladnikiem osnowowym.Poza tym wiekszosc przekrojów poprzecznych wlókien otoczona jest dookola skladndkieni matry¬ cowym. Takich wlókien nie mozna przez nastep¬ na mechaniczna i/albo chemiczna obróbke rozpla¬ tac na wiazke wlókien z bardzo cienkich nitek i/albo wlókien, chociaz to jest zasadniczym celem wielu pózniejszych rozwiazan w dziedzinie wlókien wieloskladnikowych.Brytyjski opis patentowy nr 1104 694 podaje uzyskiwanie bardzo cienkich filamentów z fibry- lizowanych wlókien osnowowych w ten sposób, ze fibrylizowane wlókna osnowowe obrabia sie wstepnie, np. przez dzialanie ciepla, rozpuszczal¬ ników albo srodków speczniajacych, a nastepnie poddaje sie je naprezeniu zginajacemu. Jednak proces ten prowadzi do wlókien, które tylko cze¬ sciowo i bardzo nierównomiernie ulegaja fibryli- zacji. Wytworzone z tego rodzaju wlókien plaskie wyioby wlókiennicze sa tylko warunkowo przy¬ datne i nie posiadaja pozadanej miekkosci oraz wymaganego jedwabistego polysku. Poza tym pod wzgledem sily krycia pozostawiaja one duzo do zyczenia.Wedlug wylozeniowego opisu RFN DE-AS nr 2419318 wlókiennicze struktury wlókniste wytwa¬ rza sie z wlókien wieloskladnikowych z poliamidu i innych poliimerów w ten sposób, ze do fibryliza- cji stosuje sie wytworzona przy uzyciu substan¬ cji powierzchniowo czynnej wodna emulsje 1,5— 50°/o wagowych alkoholu benzylowego i/albo al¬ koholu fenylowego, przy czym roztwór stosowany do traktowania powinien posiadac dla swiatla o dlugosci fali 495 nim procentowa przepuszczaiLnosc mniejsza niz 20% Niedogodnoscia tego sposobu jest przede wszy¬ stkim to, ze sklad srodka traktujacego oraz wa- 5 runki traktowania musza byc dokladnie kontrolo¬ wane. Poza tym plaski wyrób wlókienniczy musi byc poddany wzglednie dlugo trwajacemu dziala¬ niu, aby w ogóle nastapila odpowiednia fibry- lizacja 10 Ponadto istnieje tu niebezpieczenstwo, ze po¬ liamid w czasie dzialania ulegnie zmianie i pro¬ dukt koncowy nie bedzie wykazywal pozadanych wlasciwosci.Nastepnie w sposobie tym jest bardzo trudne 15 nastawienie okreslonego stopnia fibrylizacji; cze¬ sto osiaga sie tylko niepelna fibrylizacje wlókien.Poza tym w sposobach omówionego opisu wylo¬ zeniowego latwo dochodzi do sklejania sie wló¬ kien. * Równiez w ogloszeniowym opisie RFN DE-OS nr 2505272 podane sa podobne sposoby, w któ¬ rych wymienionych jest jeszcze szereg dalszych rozpuszczalników organicznych, które stosuje sie jako roztwory albo emulsje w wodzie. Takze w 25 tym sposobie postepowania wystepuja przewaznie takie same niedogodnosci, które wspomniano przy omawianiu wylozeniowego opisu RFN DE-AS nr 2419 318. Poza tym przy przerobie wodnych roz¬ tworów wzglednie emulsji zawierajacych rozpu- 30 szczalniki organiczne wystepuja takze znaczne trudnosci, a mianowicie uciazliwe jest odzyska¬ nie czystego rozpuszczalnika organicznego i do¬ prowadzenie go do dalszego stosowania, a poza tym wystepuja takze znaczne problemy przy oczy- 35 szczaniu wody, co ma duze znaczenie zwlaszcza z punktu widzenia ochrony srodowiska.Opis patentowy St. Zjedn. Am. nr 3117 362 omawia traktowanie wieloskladnikowych wlókien acetonem. 40 Pomimo, ze wlókna pozostaja zanurzone w roz¬ puszczalniku w ciagu 5 minut, to nie wystepuje widoczne rozdzielenie, a i przy przeciaganiu wló¬ kien na ostrej krawedzi uzyskuje sie tylko cze¬ sciowe rozszczepienie. Dopiero przy trzykrotnej 45 tego rodzaju mechanicznej obróbce dodatkowej ma nastepowac calkowite rozszczepienie.Chociaz znanych jest juz szereg metod rozszcze¬ piania wlókien wieloskladnikowych i wytwarzania odpowiednich struktur wlóknistych, istnieje je- 50 szcze potrzeba ulepszonych sposob6w, dzieki któ¬ rym uzyska sie struktury wlókniste o korzystnych wlasciwosciach.Zatem zadaniem wynalazku jest opracowanie sposobu rozszczepienia wlókien wieloskladniko- 55 wyeh na drodze prostej, ekonomicznej i dajacej sie odtwarzac, który umozliwialby uzyskanie za¬ danego stopnia rozszczepienia, a zwlaszcza uzy¬ skanie calkowitego rozdzielenia wlókna i otrzy¬ manie struktur wlóknistych odznaczajacych sie M duza cienkoscia, miekkim, jedwabistym chwytem, wysoka sila krycia i regularnoscia oraz wielo¬ stronna moznoscia stosowania zarówno w zakresie wlókienniczym jak i technicznym.Sposób rozszczepiania wlókien wieloskladniko- 65 wyeh z co najmniej dwóch wzajemnie niezgodli-120 447 5 6 wych skladników ulozonych osnowowo i kilkuseg- mentowo w przekroju poprzecznym wlókna, przy czym udzial segmentów w calkowitym przekroju poprzecznym stanowi okolo 20—80°/o i co naj¬ mniej 3 segmenty rozmieszczone sa obwodowo bez pelnej otoczki ze skladników osnowowych, zwlaszcza w strukturalnych wytworach wlókni¬ stych, takich jak wlókna ciete, przedze lub plas¬ kie wyroby, droga traktowania rozpuszczalnikami organicznymi polega wedlug wynalazku na tyrn, ze traktuje sie zasadniczo nie utrwalone i jeszcze niie rozszczepione wlókna wieloskladnikowe ciek¬ lym lub gazowym rozpuszczalnikiem organicznym, który temperature zerowego skurczu polimeru se¬ gmentowego obniza o co "najmniej 160°C, albo który temperature zerowego skurczu polimeru osnowowego obniza o co najmniej 160°C, i w któ¬ rym skladniki polimeryczne, tworzace wlókno, wykazuja rózny skurcz.Korzystnie stosuje sie rozpuszczalnik, w którym czas indukcji skurczu dla polimerów stosowanych na segmenty obwodowe jest mniejszym niz dla po¬ limerów stosowanych na osnowe, albo odpowied¬ nio rozpuszczalnik, w którym czas indukcji skur¬ czu dla polimerów stosowanych na osnowe jest mniejszy niz dla polimerów stosowanych na seg¬ menty obwodowe.Równiez korzystnie stosuje sie rozpuszczalnik* w którym szybkosc skurczu segmentów obwodo¬ wych jest wieksza niz szybkosc skurczu osnowy, albo odpowiednio rozpuszczalnik, w kt6rym szyb¬ kosc skuTczu osnowy jest wieksza niz szybkosc skurczu segmentów obwodowych.Postepowanie prowadzi sie np. do co najmniej 15*/o-owego skurczu segmentów obwodowych we wlóknie wieloskladnikowym.Szczególnie korzystnie stosuje sie rozpuszczal¬ nik, który obniza o co najmniej 200UC tempera¬ ture zerowego skurczu polimeru segmentowego, albo odpowiednio rozpuszczalnik, który obniza o co najmniej 260°C temperature zerowego skurczu polimeru osnowowego.Traktowanie rozpuszczalnikiem korzystnie mozna prowadzic równoczesnie i lacznie z procesem bar¬ wienia.Jako strukturalne wyroby wlókniste rozumie sie wytwory liniowe, takie jak wlókna ciete o mniej¬ szej lub tez wiekszej dlugosci odcinków, praktycz¬ nie ciagle liniowe wytwory, np. nici lub przedze z wlókien ciaglych lub cietych, oraz plaskie wy¬ roby, np. tkaniny, dzianiny, wytwory warstwo- wane, runa, flokowane podloza, a takze wyroby plaskie, majace runo okrywowe na jjednej albo obu stronach i im podobne, nadto trójwymiarowe wytwory np. wate, luzne lub sprasowane, uformo¬ wane albo nie uformowane masy wlókniste.Kurczliwosc, jako cecha wlókien rozszczepia¬ nych sposobem wedlug wynalazku oznacza, ze ulozony w przekroju poprzecznym wlókna w po¬ staci osnowy albo segmentów poliester przez tra¬ ktowanie w sposobie wedlug wynalazku rozpu¬ szczalnikiem kurczy sie, to znaczy ulega skró¬ ceniu. . v - Zdolnosc kurczenia sie wlókna zalezy od jego stanu poprzedniego oraz od warunków [kurczliwo sci, takich jak temperatura, czias traktowania itd.Na kurczliwosc wlókna maja wplyw zwlaszcza wa¬ runki panujace przy przedzeniu i/lub rozciaganiu wlókien.Wystarczajaca kurczliwosc mozna nadac wlóknu na ogól przez rozciaganie, jak to sie stosuje przy wytwarzaniu wlókien poliestrowych, na przyklad przez rozciaganie na dlugosc trzykrotna albo wie¬ ksza. Dostateczna zdolnosc kurczenia mozna rów¬ niez osiagnac w ten sposób, ze przy przedzeniu wlókna obciaga sie z wieksza szybkoscia i pod¬ daje malemu rozciaganiu. Równiez rozciaganie po¬ wietrzem, jakie stosuje sie przy wytwarzaniu run przedzionych, mozna prowadzic do pozadanej zdol¬ nosci kurczenia.Duze znaczenie ma fakt, ze skladnik osnowowy wzglednie skladnik segmentowy wykazuje w roz¬ puszczalniku jeszcze znaczny skurcz. Skurcz ten korzystnie powinien wynosic co najmniej 10Vo, a szczególnie korzystnie przynajmniej 15§/o.Tego, czy warunki wytwarzania daja dostatecz¬ ny skurcz, niekoniecznie trzeba sprawdzac na wlóknie wieloskladnikowym, lecz mozna takze przeprowadzic badanie na wlóknach jednoskladni¬ kowych wytworzonych wylacznie przy zastosowa¬ niu polimeru osnowowego wzglednie segmentowe¬ go w takich samych warunkach, to znaczy przy takim samym obciagu przy przedzeniu i takim sa¬ mym rozciaganiu^ wlókien skladajacych sie tylko z poliestru, a. ich skurcz okresla sie w rozpuszczal¬ niku.W celu oznaczenia skurczu, np. poddaje sie obróbce wlókna w warunkach najbardziej odpo¬ wiadajacych zamierzonym warunkom rozszcze¬ piania,, na przyklad pasmo wlókien o dlugosci 50 cm majace mniej wiecej na poczatku i na koncu dwie cechy odleglosciowe zanurza sie w ciagu 5 minut w chlorku metylenu o temperaturze 35°C.Skurcz wynika z róznicy odstepów cech przed wzglednie po traktowaniu rozpuszczalnikiem.Nadto waznym jest, aby skladniki osnowowe i segmentowe wykazywaly w rozpuszczalniku róz¬ ny skurcz. Moze to polegac na przyklad na tym, ze kurcza sie tylko osnowa wzglednie segmenty, gdy wówczas nie *kurcza sie segmenty wzglednie osnowa. Róznica moze polegac takze na tym, ze wielkosc skurczu jest rózna. Istotnym jednak jest, aby czas indukcji, to znaczy czas, w którym skurcz w osrodku traktowania osiagnie dostrzegalny roz¬ miar, byl rózny. Dla sposobu wedlug wynalazku ma znaczenie to, aby czas indukcji skurczu w skladniku osnowowym, lub w skladniku segmento¬ wym; byl mozliwie krótki, a jego rzad wielkosci wynosil zwlaszcza sekundy. Róznica we wlasciwo¬ sciach kurczenia sie moze przejawiac sie takze w tym, ze osnowa wzglednie segmenty wykazuja wieksza szybkosc kurczenia sie niz odpowiednio segmenty wzglednie osnowa.Blizsze szczególy odnosnie oznaczenia czasu indu¬ kcji podaja sie w obie publikacje N. L. Lindnera a mianowicie Zeitschrift Colloid und Polymer Sci. 255, strona 213 i nastepne oraz strona 438 i na¬ stepne (1977).Okreslenie: zasadniczo nie utrwalony oznacza *o W 20 as 30 35 40 45 50 56 60120 447 to, ze wlókna wieloskladnikowe przed traktowa¬ niem rozpuszczalnikiem nie zostaly jeszcze, zwla¬ szcza na drodze termicznej, utrwalone w taki spo¬ sób, aby ich pierwotna zdolnosc kurczenia, nada¬ na przez warunki przedzenia i/albo rozciagania zostala calkowicie lub czesciowo utracona. Po¬ winno sie równiez unikac utrwalania, na przyklad srodkami chemicznymi, przed wlasciwa obróbka rozszczepiajaca.Slowo wlókno w rozumieniu wynalazku oznacza zarówno wlókna o ograniczonej dlugosci, takie jak wlókna krótko ciete albo zwykle wlókna ciete, jak i praktycznie ciagle, wytwory, np. filamenty.Jako wlókna wieloskladnikowe, zawierajace osnowe i skladniki ulozone kilkusegmentowo na¬ lezy rozumiec wlókna, w których poszczególne se¬ gmenty i osnowa ulozone sa ciagle wzdluz osi wlókna tak, ze przekrój poprzeczny wlókna zasadniczo jest jednakowy ma calej jego dlugosci. Przy tym pod pojeciem osnowa na¬ lezy rozumiec skladniki, w których sa ulozone lub wbudowane inne skladniki. Przykladami przekro¬ jów wlókna, szczególnie korzystnie stosowanych w sposobie wedlug wynalazku sa przekroje po¬ przeczne wlókien, przedstawione w fig. 1—7 na rysunku, w którym a) oznacza osnowe, a b) seg¬ menty.Okreslenie niezgodliwe polimery oznacza, ze po¬ limery nie mieszaja sde ze soba i nie wchodza wzajemnie w zadna reakcje chemiczna oraz, ze zwlaszcza, gdy np. sa zmieszane w stanie stopio¬ nym albo jako skladniki obok siebie sa wspólnie przedzione na wlókno wieloskladnikowe, wyka¬ zuja w podanych warunkach wyrazna granice faz.Do tego rodzaju niezgodliwych polimerów nale¬ za zwlaszcza poliamidy i poliestry, przy czym w sposobie wedlug wynalazku korzystne sa polie¬ stry, na bazie kwasu tereftalowego. Te obydwa po¬ limery nie wykazuja w stanie stopionym takze zadnej zauwazalnej reakcji ze soba, przynajmniej w obrebie okreslonego czasu tak, ze praktycznie w ogóle nie tworza sie zadne lub prawie zadne kopolimery, które skleilyby mocniej obydwie fazy ze soba. Zrozumiale jest, ze nie wchodza tu w rachube opisane np. w Doklady Akademii Nauk SSSR 1962, tom 147, nr 6, strona 13, 165^168 reakcje wymiany, które moga zachodzic miedzy poliestrami i poliamidami w stopie w obrebie dluz¬ szego czasu.Wlókna wieloskladnikowe, wykazujace wymaga¬ ny przekrój poprzeczny mozna otrzymywac w róz¬ ny sposób, wytwarzajac je przy zastosowaniu od¬ powiednich dysz lub urzadzen przedzacych z np. poliamidów i poliestrów sposobem przedzenia ze stopu i rozciagajac je w zwykly sposób tak, by wykazywaly wystarczajace wlasciwosci kurczenia sie. Tego rodzaju wlókna wieloskladnikowe wy¬ twarza sie szczególnie korzystnie sposobem i za pomoca urzadzenia, omówionych w zgloszeniu pa¬ tentowym Republiki Federalnej Niemiec nr P 28 03 136.9. Przy tym wlókna wieloskladnikowe o przekrojach poprzecznych przedstawionych w fig. 1, 2 i 6 wspomnianego zgloszenia szczególnie ko¬ rzystnie rozszczepia sie sposobem wedlug wyna¬ lazku, uzyskujac przewaznie calkowite rozdziela¬ nie segmentów obwodowych i osnowy, jezeli seg¬ menty sa z poliamidu. Przekroje poprzeczne prze¬ dstawione w fig. 1—7 na rysunku, sa bardzo ko¬ rzystne, jezeli segmenty sa poliestrowe, i W wielu przypadkach dla przekroju poprzecz¬ nego przedstawionego w fig. 3 na rysunku na¬ stepuje nawet calkowite albo czesciowe oddziele¬ nie segmentu rdzeniowego, np. jezeli segmenty obwodowe i segment rdzeniowy sa z poliestru. 10 W szczególnie korzystnej postaci wykonania sposobu wedlug wynalazku wlókna wieloskladni¬ kowe, wytworzone analogicznie jak w zgloszeniu patentowym Republiki Federalnej Niemiec nr P 23 03 236.9 z osnowy poliestrowej i obwodo- 15 wyeh segmentów poliamidowych lub z osnowy po¬ liamidowej i obwodowych segmentów poliestro¬ wych rozszczepia sie dzialaniem rozpuszczalnika organicznego.Jeszcze zdolne do kurczenia sie wlókna wielo- 20 skladnikowe, wytworzone np. analogicznie jak w zgloszeniu patentowym Republiki Federalnej Nie¬ miec nr P 28 03 136.9, maja po pierwsze dostatecz¬ nie duza sile przyczepnosci miedzy osnowa i seg¬ mentami, by prawie nie rozszczepione mogly byc 25 w zwykly sposób przetworzone, np. we wlókniny i dzianiny oraz im podobne, a po drugie wykazuja dostateczna zdolnosc kurczenia sie, aby podczas dzialania rozpuszczalnikiem w sposobie wedlug wynalazku rozdzielaly sie na poszczególne sklad- 30 niki.Jako rozpuszczalniki organiczne w sposobie we¬ dlug wynalazku stosuje sie chemiczne substancje, które moga inne substancje przeprowadzic droga fizyczna do roztworu. Nie jest konieczne, a nawet 35 jest niepozadane, aby sam rozpuszzcalnlik rozpu¬ szczal jeden lub wszystkie polimery, z których skladaja sie wlókna wieloskladnikowe. Rozpu¬ szczalnik powinien powodowac mozliwie silny skurcz wlókien osnowowych, lecz maly lub zaden 40 skurcz segmentów lub odpowiednio odwrotnie.Temperature zerowego skurczu mozna oznaczac wedlug metody objasnionej w Lenziinger Berichte, maj 1976, seria 40, strony 22—29. Nalezy przy tym okreslic krzywa dynamicznego skurczu wlókien 45 w rozpuszczalniku, który stosuje sie do traktowa¬ nia wlókien wieloskladnikowych. W wyniku ekstra¬ polacji czesci liniowej krzywej dynamicznego skur¬ czu daje na wykresie, temperature zerowego skur¬ czu jako punkt przeciecia z odcieta. co Okazalo sie, ze w sposobie wedlug wynalazku szczególnie rozpuszczalniki, takie jak chlorek me¬ tylenu, 1, 1, 2, 2-czterochloroetan, 1,1,2-trójchloro- etan i chloroform obnizaja dostatecznie temperatu¬ re zerowego skurczu polimerów osnowowych 55 wzglednie polimerów segmentowych i wywoluja nieoczekiwanie korzystne rozszczepienie wlókien wieloskladnikowych.W sposobie wedlug wynalazku wystepuje przy rozszczepieniu znaczny skurcz wlókna osnowowego 60 wzglednie wlókien segmentowych wynoszacy na oeól co najmniej 10^/c, zwlaszcza co najmniej 15—25%.Traktowanie rozpuszczalnikiem trwa na ogól bardzo krótko, a w celu uzyskania zadanego roz- w szczepienia wystarcza przewaznie czas od kilku se-9 kund do jednej lub kilku minut. W sposobie we¬ dlug wynalazku przy stosowaniu rozpuszczalnika, np. chlorku metylenu, nie trzeba dodawac zad¬ nych substancji pomocniczych, tak ze praktycznie bierze sie czyste rozpuszczalniki bez rozcienczal- 5 ników i innych dodatków.Dzialanie chlorkiem metylenu prowadzi sie w temperaturze pokojowej lub tez w temperaturze podwyzszonej. Mozliwe jest równiez prowadzenie obróbki za pomoca gazowego chlorku metylenu. 10 Rozszczepiajac sposobem wedlug wynalazku wlókna wieloskladnikowe wytwarza sie struktural¬ ne wytwory wlókniste najróznorodniejszego ro¬ dzaju, np. liniowe strukturalne wytwory wlókni¬ ste, to znaczy wlókna o ograniczonej dlugosci, 15 przy czym moga one wykazywac najrózniejsze dlugosci. Mozna rozszczepiac tak zwane wlókna krótko ciete lub tez wlókna ciete o dlugosciach 10, 20, 50, 100 mm i dluzsze. Mozliwe jest równiez rozszczepianie wlókien praktycznie ciaglych, nazy- 20 wanych czesto filameritami.Rozszczepianie wlókien wieloskladnikowych pro¬ wadzi sie nie tylko w strukturalnych wytworach wlóknistych, takich jak wlókna ciete lub ciagle, lecz takze w szczególnosci w strukturalnych wy- 25 tworach wlóknistych, które otrzymano po prze¬ tworzeniu wlókien wieloskladnikowych do postaci wytworów wlókienniczych i technicznych. Nalezy tu wspomniec zwlaszcza dzianiny, tkaniny, wytwo¬ ry plecione, wyroby warstwowe i runa, a przede 30 wszystkim runa o nieregularnym ulozeniu wló¬ kien i runa iglowane, wate, flokówane podloza oraz wytwory, wykazujace na jednej albo obu stronach runo okrywowe.Sposób rozszczepiania wedlug wynalazku wyko- 35 rzystuje sie zwlaszcza do wytwarzania dzianin, ta¬ kich jak dzianiny, wykonywane na maszynach dziewiarskich i szydelkarskich, oraz tkanin w przypadku których wytwarza sie najpierw odpo¬ wiedni wytwór plaski przez dzianie, szydelkowa - 40 nie albo tkanie jeszcze nie rozszczepionych wlókien wieloskladnikowych lub nici. Ten wytwór plaski traktuje sie nastepnie rozpuszczalnikiem tak, ze wlókna w plaskim wytworze wlókienniczym kur¬ cza sie, przy czym nastepuje zwieikszenie zwartosci 45 wytworu przejawia sie m. in. jako ciekawy efekt optyczny i wysoka sila krycia wytworu.Przy traktowaniu tego rodzaju strukturalnych wytworów wlóknistych rozpuszczalnikiem, kurczy sie skladnik osnowowy wzglednie segmenty, powo- 50 dujac naprezenie wzglednie skurcz powierzchnio¬ wy, przy którym wlókna segmentowe wzglednie wlókna osnowowe ulegaja karbikowaniu i widocz¬ ne sa w postaci lukowatych zagiec powyzej i po¬ nizej plaszczyzny plaskiego wyrobu. * 55 Zwlaszcza przy traktowaniu wlókien wielo¬ skladnikowych o ograniczonej dlugosci w czasie rozszczepiania nastepuje pewne zkarbikowanie wlókien, przy czym zkarbikowanie wlókien seg¬ mentowych razem jest silniejsze niz wlókien osino- M wówych. Zkarbikowanie wlókien segmentowych i jednoczesnie wystepujacy skurcz powoduja prze¬ de wszystkim w plaskich wytworach takich jak runa, w których wlókna ulozone sa nieregularnie, skurcz powierzchniowy, przy czym material zna- ®5 10 cznie zwieksza swa zawartosc i uzyskuje ogromna sile krycia. Jednoczesnie nastepuje nadzwyczaj silne silsnienie, które powoduje bardzo intensyw¬ na spójnosc wlókien.Strukturalne wytwory wlókniste, rozszczepione sposobem wedlug wynalazku, moga skladac sie calkowicie albo czesciowo z calkowicie lub cze¬ sciowo rozszczepionych wlókien wieloskladnikowych, to znaczy, ze moga one zawierac takze inne ro¬ dzaje wlókien jak zwykle wlókna jednoskladniko¬ we, na przyklad poliestrowe i/albo poliamidowe.Strukturalne wytwory wlókniste, takie jak pla¬ skie wytwory itd., np. tkaniny lub dzianiny mo¬ ga byc zbudowane z wlókien, przedzy albo nici, które zawieraja tylko wlókna wieloskladnikowe, ale jednoczesnie moga tez wystepowac przedze i nici, które skladaja sie czesciowo z wlókien wie¬ loskladnikowych i czesciowo z innych zwyklych wlókien, przykladowo w tkaninie watek jest z wlókien wieloskladnikowych, a osnowa tkaniny jest z poliestru.Omówione wyzej strukturalne wytwory wlók¬ niste takie jak^ wytwory liniowe, wytwory plas¬ kie, np. tkaniny, dzianiny, wytwory warstwowa- ne, runa itd. mozna wytwarzac metodami zna¬ nymi dla" fachowca. Przy tym jeszcze przed trak¬ towaniem rozpuszczalnikiem, mozna przez sam rodzaj wytwarzania wedlug znanych technologii, takich jak teksturowanie, dzianie przeszywane, tkanie i dzianie, warstwowanie, lub przez rózne sploty i ilosc wlókien, nadawac wytworowi spe¬ cjalny wzór lub specjalne efekty, do których na¬ stepnie jeszcze dolaczy skutek obróbki sposobem wedlug wynalazku.W specjalnei postaci wykonania sposobu we¬ dlug wynalazku stosuje sie tkaniny lub dzianiny z jeszcze nie rozszczepionych wlókien wielosklad¬ nikowych, wykazujace obszary utrwalone. To u- trwalenie w przewidzianych miejscach moze od¬ bywac sie na przyklad tak, ze na dzianinach, dzianinach dzierganych lub tkaninach odciska sie goracym kalandrem gofrujacym regularne lub nie¬ regularne wzory. Podczas tej obróbki utrwala sie te miejsca, totez w nich wlókna nie beda mogly sie kurczyc. W trakcie nastepczej obróbki roz¬ puszczalnikiem moi?a wtedy kurczyc sie tylko ob¬ szary nie utrwalone, dzieki czemu uzyskuje sie min., interesujace efekty optyczne i efekty enwy- tu.Wskutek odciskania na goraco kalandrem, ma¬ jacym wypukle miejsca rozmieszczone w postaci wzoru, moze jednoczesnie nastepowac zwiekszenie zawartosci materialu w utrwalonych miejscach.Utrwalanie okreslonych obszarów mozna oczy¬ wiscie prowadzic innymi sposobami, takimi jak utrwalanie chemiczne, dzialanie para i im po¬ dobne.Dla uzyskania odpowiednich wzorów i efektów jest nadto mozliwe to, ze plaskie wytwory z je¬ szcze nie rozszczepionych wlókien wielóskadniko- wych traktuje sie rozpuszczalnikiem w okreslo¬ nych obszarach, np. sposobami znanymi dla dru¬ kowania.Mozliwy jest takze taki sposób postepowania, ze na plaski wytwór nanosi sie partiami, tworzac120 447 11 12 wzór, odpowiednia paste, np. na bazie poliakry- lanów, która utrudnia dostep chlorku metylenu, wywolujacego rozszczepianie, totez rozszczepienie nastepuje tylko w miejscach nie powleczonych W niektórych przypadkach podczas traktowania wlókien wieloskladnikowych rozpuszczalnikiem jest celowe poddawanie ich dodatkowej obróbce me¬ chanicznej. Moze to nastepowac np. tak, ze wló¬ kna porusza sie mechanicznie.Bardzo korzystna okazala sie równiez jedno¬ czesna obróbka za pomoca ultradzwieków.Dodatkowa obróbke mechaniczna strukturalnych wytworów wlóknistych, takich jak wlókna ciete, przedze albo plaskie wytwory mozna prowadzic w ten sposób, ze porusza sie je w kapieli rozpusz¬ czalnikowej, np. na drodze mieszania, regularne¬ go lub nieregularnego podnoszenia i opuszczania, prasowania i rozprezania albo przez obróbke ty¬ pu folowania.Zwlaszcza korzystny jest sposób, polegajacy na tym,, ze podczas traktowania rozpuszczalnikiem organicznym strukturalne wytwory wlókniste pod¬ daje sie dzialaniu ultradzwieków. Odbywa sie to tak, ze traktowanie rozpuszczalnikami organiczny¬ mi prowadzi sie w zbiornikach, jakie stosuje sie przy oczyszczaniu ultradzwiekowym. Tego rodza¬ ju aparatura dostepna jest w handlu i wspomnia¬ na na przyklad w Bulletin CP-100 BE-1-72 firmy Branson Europa N.V. Urzadzenia takie skladaja sie na ogól z wanny do obróbki materialu cie¬ cza i maja zamontowany w obudowie generator ultradzwieków.Dzieki obróbce sposobem wedlug wynalazku mo¬ zliwe jest uzyskanie daleko zaawansowanego roz¬ szczepienia, zwlaszcza w trudnych przypadkach.I tak podczas traktowania materialów pasmowych chlorkiem metylenu nastepuje znacznie silniej¬ sze rozszczepienie, jezeli material pasmowy podda¬ je sie równoczesnie dzialaniu fal ultradzwieko¬ wych.Równiez wytwory dziergane z wlókien wielo¬ skladnikowych znacznie silniej rozszczepiaja sie podczas dzialania chlorku metylenu, jezeli jedno¬ czesnie dzialaja fale ultradzwiekowe.Jezeli do wytwarzania strukturalnych wytwo¬ rów wlóknistych stosuje sie wlókna wielosklad¬ nikowe o przekroju poprzecznym, takim jak poka¬ zany w fig. 7 przedstawionej na rysunku, wów¬ czas przy równoczesnym dzialaniu fal ultradzwie¬ kowych podczas traktowania rozpuszczalnikami organicznymi uzyskuje sie znacznie wyzszy sto¬ pien rozszczepienia niz bez odpowiedniej dodat¬ kowej obróbki mechanicznej lub bez dzialania fal ultradzwiekowych.Dzialanie ultradzwieków jest szczególnie ko¬ rzystne przy wytwarzaniu run, poniewaz obok po¬ lepszenia rozszczepienia powoduje ono jednocze¬ snie spilsnianie, co prowadzi do zwiekszania wy¬ trzymalosci.Szczególnie zaskakujace bylo to, ze sposobem wedlug wynalazku uzyskuje sie latwe, szybkie i kontrolowane rozszczepienie wlókien samych jak i wlókien w plaskich wytworach wlókienniczych.Dla rozszczepienia konieczne jest tylko krótko- 10 15 20 45 50 55 65 trwale traktowanie, np. przez zanurzenie w odpo¬ wiedniej kapieli lub przez krótkotrwale traktowa¬ nie rozpuszczalnikiem gazowym. Nie jest koniecz¬ ne dodawanie jakichkolwiek srodków dodatko¬ wych, takich' jak substancje powierzchniowo czyn¬ ne lub woda. Nie trzeba takze wytwarzac zadnej emulsji czy zawiesiny, tak wiec odzyskiwanie sto¬ sowanego do traktowania rozpuszczalnika mozna urzeczywistniac bez zadnych problemów, a przy tym nie wystepuje zadne zagrozenie srodowiska.Poniewaz traktowanie rozpuszczalnikiem trwa bardzo krótko, nie wystepuja zadne uszkodzenia wlókien lub plaskich wytworów. Plaskie wytwo¬ ry wlókiennicze odznaczaja sie szczególna miek¬ koscia, wysoka sila krycia, szczególna równomier¬ noscia i interesujacymi efektami optycznymi.Flokowanie podloza mozna wytwarzac w spo¬ sób omówiony nizej.Wlókna wieloskladnikowe o odpowiedniej dlu¬ gosci odcinków, w stanie jeszcze nie utrwalonym i zdolnym do kurczenia sie nanosi sie na podloza np. na tkanine powleczona klejem, jednym ze sposobów stosowanych do wytwarzania wyrobów flokowanych, takim jak sposób nanoszenia elek¬ trostatycznego.Po zamocowaniu wlókien na podlozu traktuje sie rozpuszczalnikiem, przy czym nastepuje cal¬ kowite lub czesciowe rozszczepienie wlókien osno¬ wowych i obwodowych wlókien segmentowych.Korzysc tego sposobu polega na tym, ze w celu wytworzenia klaczków z drobnych wlókien moz¬ na do flokowania stosowac wlókna ciete o wiek¬ szej dlugosci niz to jest mozliwe w zwyklych spo¬ sobach, poniewaz nie rozszczepione wlókno jeszcze wykazuje wieksza grubosc, a mniejsza grubosc rozwija dopiero po flokowaniu.Runa wedlug wynalazku mozna wytwairzac w znany sposób, p. przez odpowiednie ulozenie wló¬ kien wieloskladnikowych. Rozszczepienie tych wló¬ kien prowadzi sie przed ich ulozeniem albo tez dopiero po uformowaniu plaskiego wytworu.Jezeli jest przewidziane wiazanie wlókien na punktach skrzyzowan, to nastepuje ono przez dzia¬ lanie ciepla, np. goracej wody, pary nasyconej, goracego powietrza, ciepla przenoszonego za po¬ moca goracych walców itp.. w warunkach bez¬ cisnieniowych lub pod podwyzszonym cisnieniem.Do zwiazania wlókien sluzyc moze jeden ze skladników polimerycznych, a zwlaszcza korzyst¬ nie kopoliamidy i kopoliestry. Zrozumiale jest, ze skladnik wiazacy wykazuje nizsza temperature topnienia niz skladniki nie wiazace.Z przeznaczonymi do stosowania w sposobie wedlug wynalazku, a jeszcze nie rozszczepionymi wlóknami wieloskladnikowymi mozna przeprowa¬ dzac zwykle etapy przetwarzania, takie jak na¬ wijanie na szpule, odwijanie ze szpul, skrecanie, tkanie, dzianie itd., bez obawy wystapienia przy tym zauwazalnego rozszczepienia. Podzial na wló¬ kna segmentowe i osnowowe moze nastepowac pózniej w gotowych strukturalnych wytworach wlóknistych w zadanym momencie czasowym.Sposób rozszczepiania wedlug wynalazku jest nadzwyczaj ekonomiczny, poniewaz nie wystepuja13 w nim straty materialowe, bowiem nie dochodzi do wylugowania polimerów.Strukturalny wytwór wlóknisty z calkowicie kib czesciowo rozszczepionych sposobem wedlug wy¬ nalazku wlókien wieloskladnikowych typu osno¬ wa—segment charakteryzuje sie tym, ze a) za¬ wiera wlókno osnowowe z poliamidu i co najmniej trzy calkowicie lub czesciowo od niego odszcze- pione wlókna segmentowe z politereftalanu alki- lenowego, które w porównaniu z wlóknem osno¬ wowym jest skurczone o co najmniej okolo 10%); b) zawiera osnowe i wlókna segmentowe o ogra¬ niczonej dlugosci w nieregularnym ukladzie o róz¬ norodnym skarbikowaniu, przy czym wlókna seg¬ mentowe razem sa silniej skaorbikowane niz wlók¬ na osnowowe; c) zawiera wlókna wielosikladniko- we ulozone przez tkanie, dzianie lub dzierganie w wytwór plaski i ma wystajace w góre i na dól z plaskiej powierzchni karbiki wlókien osno¬ wowych; d) zawiera utrwalone obszary z nie roz¬ szczepiona czescia wlókien wieloskladnikowych; e) zawiera zageszczone, regularnie rozmieszczone ob¬ szary utrwalone o podwyzszonej zwartosci; ^ f) za¬ wiera wlókna wieloskladnikowe ulozone w runo; g) zawiera wlókna wieloskladnikowe ulozone w iglowane runo; h) zawiera!~zwiazane wlókna wie¬ loskladnikowe, przy czym wiazanie wlókien w miejscach skrzyzowan jest spowodowane przez poliamid, a w miejscach skrzyzowan wlókien krzy¬ zuja sie wlókna segmentowe niezwi$zane z wlók¬ nami segmentowymi, wlókna segmentowe zwiaza¬ ne z wlóknami osnowowymi i wlókna osnowowe zwiazane z wlóknami osnowowymi; i) zawiera wló¬ kno osnowowe, które ma jeden lub kilka segmen¬ tów rdzeniowych z politereftalanu alkilenowego: j) zawiera wlókno osnowowe z kopoliamidu; k) zawiera kopoliamid na bazie E-kaprolaktamu i ukladu szesciometylenodwuamina/kwas adypinowy: 1) zawiera wlókna wieloskladnikowe w ulozeniu klaczkowatym; m) zawiera uklad z calkowicie lub czesciowo rozwinietymi karbikami wlókna o- snowowego.Korzystny strukturalny wytwór wlóknisty z cal¬ kowicie lub czesciowo rozszczepionych sposobem wedlug wynalazku wlókien wieloskladnikowych ty¬ pu osnowa—segment charakteryzuje sie tym, ze zawiera calkowicie i/lub czesciowo rozszczepione wlókna osnowowe i wlókna segmentowe, przy czym tylko czesciowo rozszczepione wlókna wielo¬ skladnikowe wykazuja jeszcze mechaniczna zwar¬ tosc osnowy z czescia segmentów, zss czesciowo maja szczeline miedzy osnowa a wlóknami seg¬ mentowymi i czesciowo na brzegu wlókna wielo¬ skladnikowego odpowiednio do granicy faz wy¬ kazuja zaledwie wzdluzne rowki.Dalszy korzystny strukturalny wytwór wlókni¬ sty z calkowicie lub czesciowo rozszczenionych sroosobem wedlug wynalazku wlókien wielosklad¬ nikowych typu osnowa—segment charakteryzuje sie tym, ze: a) zawiera wlókno osnowowe z roll- tereftalaruu alkilenowego i co najmniej trzy calko¬ wicie lub czesciowo od niego odszczenione wlókna segmentowe z poliamidu, przy czym wlókno osno¬ wowe w porównaniu z wlóknem segmentowym iest skurczone, o co najmniej okolo 18%; b) zawiera 0 447 14 wlókna wieloskladnikowe ulozone przez tkanie, dzianie lub dzierganie w wyrób plaski oraz wy- stojace w góre i na dól z plaskiej powierzchni wlókna segmentowe; c) zawiera wlókna wielo- 5 skladnikowe ulozone w runo i zawiera zwiazane wlókna wieloskladnikowe, przy czym wiazanie wlókien w miejscach skrzyzowan jest spowodowa¬ ne przez poliamid, a w miejscach skrzyzowan wló- « kien krzyzuja sie wlókna segmentowe zwiazane fu z wlóknami segmentowymi, wlókna segmentowe zwiazane z wlóknami osnowowymi i wlókna osno¬ wowe niezwiazane^ z wlóknami osnowowymi, d) zawiera wlókna wieloskladnikowe ulozone w runo i zawiera zwiazane wlókna wieloskladnikowe, przy 15 czym wiazanie wlókien w miejscach skrzyzowan jest spowodowane przez kojpoliester, a w miej¬ scach skrzyzowan wlókien krzyzuja sie wlókna segmentowe niezwiazane z wlóknami segmentowy¬ mi, wlókna segmentowe z wlóknami osnowowymi 20 i wlókna osnowowe zwiazane z wlóknami osnowo¬ wymi; e) zawiera wlókno osnowowe z kopoiiami- tlu; i f) zawiera calkowicie lub czesciowo rozwi¬ niete, wlókna segmentowe.Sla^klturalne wytwory wlókniste otrzymane, po 25 rozszczepieniu sposobem wedlug wynalazku odzna¬ czaja sie miedzy innymi takze wysoka zdolnoscia zatrzymywania wody. Szczególna korzyscia sposo¬ bu wedlug wynalazku jest to, ze otrzymuje sie dzieki niemu produkty, które wykazuja bardzo 30 cienkie jak i grubsze wlókna. Wytwarza sie struk¬ turalne wytwory wlókniste, w których wlókna se¬ gmentowe wykazuja grubosc —0,1—3 dtex, a wló¬ kna osnowowe grubosc 0,5—30 dtex. Przez odpo¬ wiedni rozdzial ' grubosci wlókien uzyskuje sie 33 szczególne efekty odnosnie chwytu.Ponizsze przyklady objasniaja blizej sposób we¬ dlug wynalazku, nde ograniczajac jego zakresu.Przyklad I. Przy zastosowaniu opisanej w zgloszeniu patentowym Republiki Federalnej Nie- 40 miec nr P 2803136.9 dyszy przejdzalniczej, z poli¬ tereftalanu etylenu o lepkosci wzgle/mej 1,63 i po¬ liamidu 6 o lepkosci wzglednej 2,20 w stosunku wagowym 80:20, przedzie sie nici osnówowb-seg- mentówe & przekroju poprtfcCznym pokazanym na 45 fig. 3 na rysunku, wykazujace* grubosc 50 dtex f 30. Obciag nawoju wynosi 1200 m/minute, a sto¬ sunek rozciagania 1:3,26. Skurcz nici w chlorku metylenu wynosi 22%: "Tak otrzymane nici w po¬ staci pasma o dlugosci 50 cm zanurza sie w chlor- 50 ku metylenu o temperaturze 35°C, a nastepnie przez osuszenie bibula filtracyjna usuwa w jak najwiekszym stopniu rozpuszczalnik, po qzym su¬ szy w suszarce z obiegiem powietrza w tempera¬ turze 80°C. Wlókna sa praktycznie calkowicie 55 rozszczepione na wlókna osnowowe i segmentowe, co mozna wyraznie zobaczyc pod mikroskopem.Przyklad II. Przy zastosowaniu takiej sa7 mej dyszy jak w przykladzie I przedzie sie w ta¬ kich samych warunkach nici, stosujac jako suro- 60 wiec politereftalan etylenu i mieszany poliamid na bazie 60% e-kaprolaktamu i 40% ukladu sze- sciometylenodwuamina/kwas adypinowy i po wy¬ ciagnieciu tnie sie na odcinki o dlugosci 5 mm.Nastepnie wlókna rozszczepia sie przez dzialanie 85 chlorkiem metylenu, a potem rozprasza w wo-15 dzie stosujac dodatek dyspergatora i na zwyklym stole produkcyjnym przerabia na mokre runo iglowe. Przy suszeniu w temperaturze okolo 95°C nastepuje wiazanie runa zmiekczonego poliami¬ dem.Przyklad III. Z jeszcze nie rozszczepionych nici ciaglych otrzymanych wedlug przykladu I wytwarza sie dzianine o ciezarze metra kwadrato¬ wego okolo 100 g/m2. Dzianine te przepuszcza sie nastepnie przez szczeline ogrzanego do temperatu¬ ry 220°C kalandra gofrujacego, przy czym wgle¬ bione miejsca dzianiny odpowiadajace wypuklym miejsicom kalandra zostaja ogrzane do tempera¬ tury okolo 180°C i przez to utrwalone, natomiast pozostale miejsca zostaija nie utrwalone. Przez traktowanie chlorkiem metylenu o temperaturze 35°C w ciagu 1 minuty wlókna w miejscach nie utrwalonych ulegaja rozszczepieniu.Przyklad IV. Przy zastosowaniu opisanej w zgloszeniu patentowym Republiki Federalnej Nie¬ miec nr P 28 03 136.9 dyszy przedzalniczej, z poli- tereftalanu etylenu o lepkosci wzglednej 1.63 i po¬ liamidu 6 o lepkosci 2,20 w stosunku wagowym 75:25, przedzie sie nici osnowowo-segmentowe o przekroju poprzecznym, przedstawionym w fig. 2 na rysunku, wykazujace grubosc 50 dtex f 25.Obciaganie nawoju wynosi 1200 m/minute, a sto¬ sunek rozciagania 1:3,26.Skurcz liniowy nici w chlorku metylenu wynosi okolo 20a/o. Tak otrzymane nici w postaci pasma o dlugosci 50 cm zanurza sie na 10 minut w chlorku metylenu o temperaturze 35°C, nastepnie przez osuszenie bibula filtracyjna usuwa w wy¬ sokim stopniu rozpuszczalnik, po czym suszy w temperaturze 80°C w suszarce z obiegiem powie¬ trza. Wlókna ulegly calkowicie fibrylizacji.Przyklad V. Z jeszcze nie rozszczepionych nici ciaglych o przekroju poprzecznym przedsta¬ wionymi w fig. 2 na rysunku, z politereftalami etylenu jako skladnika osnowowego i poliamidu 6 jako skladnika segmentowego wytwarza sie plaska dzianine o ciezarze metra kwadratowego okolo 100 g/m2. Nastepnie te surowa dzianine zanurza sie na okolo 5 minut w chlorku metyle¬ nu o temperaturze 35°C i suszy w suszarce z obie¬ giem powietrza. Tak otrzymana próba jest cal¬ kowicie zbirylizowana. Poniewaz segmenty znaj¬ duja sie przewaznie na zewnatrz, na górnej i dol¬ nej stronie dzianiny, odznacza sie ona wysoka sila krycia, miekkim i przestrzennym chwytem oraz jedwabistym polyskiem.Przyklad VI. Z wytworzonej sposobem po¬ danym w przykladzie IV nici osnowowo-segmen¬ towej o przekroju poprzecznym, przedstawionym w fig. 2 na rysunku wytwarza sie za pomoca dwóch grzebieni iglicowych dzianine osnowowa.W pierwszym grzebieniu iglicowym umieszcza sie te nic osnowowo-segmentowa o grubosci 50 dtex f 30 w splocie atlasowym 3—4, a w drugim grze¬ bieniu iglicowym nici poliestrowe o grubosci 50 dtex f 14.Po welurowaniu i szarpaniu prowadzi sie tra¬ ktowanie chlorkiem metylenu o temperaturze 35°C, zanurzajac w ciagu 5 minut, a nastepnie suszy 0 447 16 sie. Pierwotnie nie rozszczepione nici runa okry¬ wowego ulegaja fibrylizacji.Drobne segmenty pozostaja na powierzchni, na¬ tomiast grubszy skladnik osnowowy kurczy sie do 5 wewnatrz., Dzianina posiada geste, miekkie runo okrywowe o dobrym efekcie.Przyklad VII. Przy zastosowaniu dyszy prze¬ dzalniczej opisanej w zgloszeniu patentowym Re¬ publiki Federalnej Niemiec nr P 28 03 136.9—26, li z politereftalanu etylenu o lepkosci wzglednej 2,20 w stosunku wagowym 80:20 przedzie sie nic osnowo-segmentowa o 9 obwodowych segmentach i grubosci 40 dtex f 5. Obciag nawoju wynosi 1200 m/minute, a stosunek rozciagania 1:3,8. Z tak 15 otrzymanej nici wytwarza sie plaska dzianine i dla porównania jedna czesc próby zanurza sie w cia¬ gu 1 minuty w kapieli z chlorku metylenu o tem¬ peraturze 35°C, a druga czesc próby zanurza sie tez w ciagu 1 minuty w takiej samej kapieli, 20 z tym, ze dodatkowo wprowadza sie tu dzialanie ultiradzwieków, a nastepnie suszy w suszarce z obiegiem powietrza.Pierwsza próba wykazuje tylko niecalkowite roz- , dzielenie poszczególnych skladników, spowodowa- 2s ne przez silne zaklinowanie segmentów, natomiast nici próby drugiej, poddane dzialaniu ultradzwie¬ ków, rozszczepiaja sie calkowicie.Przyklad VIII. Nie rozszczepione nici ciagle wytworzone wedlug przykladu VII tnie* sie na 30 wlókna o dlugosci 45 mm i przerabia na runo iglowane o 80 ukluciach na cm2.Rozdzielenie t wlókien prowadzi sie w wannie z generatorem ultradzwieków za pomoca chlorku metylenu o temperaturze 35°C. Wyraznie widac, 35 ze w procesie fibrylizacji przy dzialaniu ultra¬ dzwieków obok calkowitego rozdzielenia skladni¬ ków nastepuje silne spilsnienie i przez to wieksza wytrzymalosc przy jednakowo dobrych wlasciwo¬ sciach runa niz w przypadku prób bez dzialania 4o ultradzwieków.Przyklad IX. Analogicznie jak w jprzykla¬ dzie I przedzie sie nici matrycowo-segmentowe o przekrój u poprzecznym, pokazanym na figurze 3 i o grubosci 50 dtex f 30. 45 Obciag nawoju wynosi 1200 m/minute, a stosu¬ nek ^rozciagania 1:3,26.Tak otrzymane nici w postaci pasma o dlugosci 50 cm zanurza sie w chloroformie o temperaturze 61,2°C, a nastepnie przez osuszenie bibula filtra- 50 cyjna usuwa w jak najwiekszym stopniu rozpu¬ szczalnik, po czym suszy w suszarce z obiegiem powietrza w temperaturze 80°C. Wlókna sa pra¬ ktycznie calkowicie rozszczepione na wlókna osno¬ we i segmentowe, co mozna wyraznie zobaczyc 55 pod mikroskopem.Zastrzezenia pat e nt o we 1. Sposób rozszczepiania Wlókien wieloskladni¬ kowych z co najmniej dwóch wzajemnie niezgo- dliwych skladników ulozonych osnowowo i kilku- segmentowo w przekroju poprzecznym wlókna, przy czym udzial segmentów w calkowitym prze¬ kroju poprzecznym stanowi okolo 20—8Wo i co 65 najmniej 3 segmenty rozmieszczone sa obwodowo \120 447 17 18 bez pelnej otoczki ze skladników osnowowych, zwlaszcza w strukturalnych wytworach wlókni¬ stych, takich jak wlókna ciete, przedze lub pla¬ skie wyroby, droga traktowania rozpuszczalnikami organicznymi, znamienny tym, ze traktuje sie za¬ sadniczo nie utrwalone i jeszcze nie rozszczepione wlókna wieloskladnikowe cieklym lub gazowym rozpuszczalnikiem organicznym, który temperature zerowego skurczu polimeru segmentowego obniza o co najmniej 160°C, i w którym skladniki poli- meryczne, tworzace wlókno, wykazuja rózny skurcz. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze stosuje sie rozpuszczalnik, w którym czas indukcji skurczu dla polimerów stosowanych na segmenty obwodowe jest mniejszy niz dla polimerów stoso¬ wanych na osnowe. 3. Sposób wedlug zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, ze stosuje sie rozpuszczalnik, w którym szyb¬ kosc skurczu segmentów obwodowych jest wieksza niz szybkosc skurczu osnowy. 4. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze prowadzi sie postepowanie do co najmniej 15% skurczu segmentów obwodowych we wlóknie wie¬ loskladnikowym. 5. Sposób wedlug zastrz. l, znamienny tym, ze stasuje sie rozpuszczalnik, który obniza o co naj¬ mniej 200°C temperature zerowego skurczu poli¬ meru segmentowego. 6.Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako rozpuszczalnik stosuje sie chlorek metylenu. 7. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako rozpuszczalnik stosuje sie 1,1,2,2-czterochloro¬ etan. 8. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako rozpuszczalnik stosuje sie 1,1,2-trójehloroetan. 9. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako rozpuszczalnik stosuje sie chloroform. 10. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze traktowanie rozpuszczalnikiem prowadzi sie rów¬ noczesnie i lacznie z procesem barwienia. 11. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze wlókna wieloskladnikowe zasadniczo nde utrwalo¬ ne i nie rozszczepione, przetworzone do postaci tkaniny, dzianiny lub dzianiny dzierganej, po ich miejscowym utrwaleniu traktuje sie rozpuszczalni¬ kiem. 12. Sposób wedlug zastrz. 11, znamienny tym, ze traktowanie rozpuszczalnikiem prowadzi sie po 5 wyciskaniu wzorów droga goracego kalandrowania jaka miejscowym utrwalaniu. 13. Sposób rozszczepiania wlókien wieloskladni¬ kowych, zawierajacych skladniki ulozone osnowowo i kilkiusiegmenitawo w przekroju poprzecznym wló- 10 kna, przy czym udzial segmentów w calkowitym przekroju poprzecznym stanowi okolo 20—80% i co najmniej 3 segmenty rozmieszczone sa obwo- dowo bez pelnej otoczki ze skladników osnowo¬ wych, zwlaszcza w strukturalnych wytworach wló- 15 knistych, takich jak wlókna ciete, przedze lub pla¬ skie wyroby, droga traktowania rozpuszczalnikami organicznymi, znamienny tym, ze traktuje sie za¬ sadniczo nie utrwalone i jeszcze nie rozszczepione wlókna wieloskladnikowe cieklym lub gazowym 20 rozpuszczalnikiem, który temperature zerowego skurczu polimeru osnowowego obniza o co naj¬ mniej 160°C i w którym skladniki poldmeryczne, tworzace wlókna, wykazuja rózny skurcz. 14. Sposób wedlug zastrz. 13, znamienny tym, 25 ze stosuje sie rozpuszczalnik, w którym czas indu¬ kcji skurczu dla polimerów stosowanych na osno¬ we jest mniejszy niz dla polimerów stosowanych na segmenty obwodowe. 15. Sposób wedlug zastrz. 13 albo 14, znamienny 30 tym, ze stosuje sie rozpuszczalnik, w którym szyb¬ kosc skurczu osnowy jest wieksza niz szybkosc skurczu segmentów obwodowych. 16. Sposób wedlug zastrz. 13, znamienny tym, ze stosuje sie rozpuszczalnik, który obniza o co naj- 35 mniej 200°C temperature zerowego skurczu poli¬ meru osnowowego. 17. Sposób wedlug zastrz. 13, znamienny tym, ze wlókna wieloskladnikowe traktuje sie rozpu¬ szczalnikiem równoczesnie poddajac je dodatkowej 40 obróbce mechanicznej droga mechanicznego poru¬ szania, takiego jak mieszanie, prasowanie i roz¬ prezanie, foliowanie, podnoszenie i opuszczanie. 18. Sposób wedlug zastrz. 17, znamienny tym, ze traktowanie rozpuszczalnikiem prowadzi sie rów- 45 noczesnie z dzialaniem ultradzwiekami na wlókna wieloskladnikowe.120 447 JL -LJ* -a —a Fig.1 Fig.2 ^g-3 Fig.4 Fig.5 Fig. 6 Fig. 7 Drukarnia Narodowa, Zaklad nr 6, 144/83 Cena 100 zl PL PL PL PL PL PL PL PL PL