Przedmiotem wynalazku jest srodek zwilzajacy ulatwiajacy zwilzanie wlókien naturalnych i che¬ micznych w operacjach chemicznej obróbki wló¬ kien.Srodki zwilzajace stosowane sa w celu przyspie- 5 szenia i ulatwienia takich procesów jak barwie¬ nie, drukowanie, pranie, odklejamie, wykonczanie czy wstepna obróbka luznych wlókien, przedzy, tkanin i dzianin. Do tego celu stosuje sie prze¬ waznie dwie grupy srodków: jedna o charakte- iq rze anionowym, druga o charatotenze niejonowym.Znane sa srodki zwilzajace posiadajace charak¬ ter anionowy, takie jak a]kU(oarylo&ulfioniany, czy ester diwuoiktylowy kwasu sulfobursizitynowego. Do grupy znanych zwiilizaijaicych srodków miejono- 15 wyclh -naleza na przyklad produiktty przylaczenia 6—12 moli tlenku etylenu do 1 mola laurylowego czy produkty przylaczenia 8—10 moli tlenku ety¬ lenu do 1 mola alkilofenoli. Czesto wlasnosci uzytkowe srodków polepszaja sie przy zastoisoiwa- niu mieszaniny 'kilku zwiazków, uzyskuje sie to dzieki dzialaniu synerigetyczneimi tych skladni¬ ków. Do takich srodków nalezy produkowany pod nazwa Roksol 214 srodek zwilzajacy o którym wiadomo, ze jest mieszanina produktu przylacze¬ nia 2 moli tlenku etylenu do 1 mola nionylofenolu i 14 moli tlenku etylenu do 1 mola nonylofenolu.Srodek ten jesit w warunkach normalnych ciecza o wysokieij lepkosci lub nawet plynnym zelem barwy zóltej. Z woda miesza sie w kazdym sto- 30 sunku poprzez two-rzenie zelu przy .niewielkim dodatku wody, ,nie jest to jednak najdogodniejsza forma roztwarzania. Srodek jest dobrym zwiJlzar- czem nie pieni sie, jednak nie moze byc stosowa¬ ny w srodiowiiskiu silnie aflkalicrcnyim. Stosowany jest przy procesach bielenia, prania i barwienia róznego rodzajtu surowców i wyrobów wlókien- iiiczych.Sklad innego srodka zwiEzajajcego podany jest w opisie patentowym PiRL nr 46466, jest to sro¬ dek zawierajacy sól jedno- dwu- lub trójetanolo- aminy alkiloarylosulfonianów oraz dodatek pro¬ duktu przylaczenia tlenku etylenu do alkilofenoli lub wyzszych jednowodorotlencwych alkoholi tluszczowych. Jedna z niewatpliwych zalet tego srodka bylo wiprowadzeinie malych ilosci drogich srodków niejonowych do srodka anionowego ja¬ kimi byly sole mono, dwu- i trójeitanoloaminowe alkiloaTylosulfonianów. Opisany srodek nie za¬ tracal jednak swojego anionowego charakterni i nie mógl byc stosowany na przyklad w srodo¬ wisku .kwasów czy alkaliów w kapielach fartoiar- skich ozy apreterskich. Obecnie bardziej dostepne sa srodki nie'jonowe niz sole etanoiloaminy ze wzgledu na wielorakie zastosowanie etanoloamiiny i jej ciagly niedobór w kraju.W opisie patentowym PUL nr 87933 podany jest sklad srodka pomocniczego stosowanego przy barwieniu wlókien poliakrylonitrylowych barwni¬ kami kationowymi. Aby uniknac wytracania 106 485106 485 4 barwnika z kapieli farbiarskiej w skladzie srod¬ ka zastosowana skladniki o charakterze kationo- wiyim i niejonowym. Srodek ten sklada sie z 70—95 czesci wagowych siarczanu lauryloprry- dyniowego oraz 2—25 czesci wagowych oksyety- lowanego nonylofenolu i 2—25 czesci wagowych produktu kondensacji mieszaniny, alkolholu olejo¬ wego i cetylowego z tlenkiem etylenu.Istota wynalazku jest zastosowanie w zwilza¬ jacym srodku niejonowymi rozpuszczalnika orga¬ nicznego oraz odpowiedniego skladu., przy czym srodek ten jest mieszanina produktów przylacze¬ nia róznych ilosci tlenkiu etylenu do- róznych alkoholi z woda oraz ewentualnie takich srod¬ ków niejonowych jak produkty pnzylaczenia tlen¬ ku etylenu do nonylofenolu lulb do alkoholu ety¬ lowego. Srodek wedlug wynalazku sklada sie z 55—90 czesci wagowych proiSSuktu przylaczenia do 10 moli tlenku etylenu do 1 mola alkoholi tluszczowych o- dlugosci lancucha weglowego od 12 do 14, 2—15 czesci wagowych nietoksycznego 'rozpuszczalnego w wodzie rozpuszczalnika orga¬ nicznego zawierajacego ugrupowanie ^CH^-CH^O-, —25 czesci wagowych wody oraz ewentualnie 1,5—10 czesci wagowych takich srodków niejono¬ wych jak produkt przylaczenia 8 moli tlenku. etylenu do 1 modia nonylofenolu i lub produkt przylaczenia 6 moli tlenku etyibenu do. 1 mola al¬ koholu etylowego.Jako rozpuszczalniki organiczne nadaja sie do tego cediu eter etylowy gHikolu etylenowego* eter butylowy glikolu etylenowego, ewentualnie miesza¬ nina mono i dwuetylenowych eterów powstala przy ich produkcji. Role rozpuszczalników mioze spelniac równiez gHikol' etylenowy, glikol propy¬ lenowy lub alkohol dwuacetoniowy.Stosowanie w roli zwiflzaczy produktów przyla¬ czenia tlenku etylenu do wyzszych alkoholi ali¬ fatycznych zapewnia uzyskanie dobrych wlasnosci zwilzajacych), jednak roztwory wodne tych zwiaz¬ ków charakteryzuja sie wysokimi lepkosciami, a w wyzszych stezeniach maga postac zelu trud¬ nego do roztwarzania. Z tego powodu produkty te nie znalazly przemyslowego, zastosowania. Ob¬ nizenie lepkosci tych roztworów mozna co praw¬ daluzyskac stosujac klasyczne rozpuszczalniki or¬ ganiczne rozpuszczalne w wodzie, Jednak srodki zwilzajace nie moga byc toksyczne, sitad tez do¬ bór rozpuszczalnika jest istotny i trudny. Etanol czy metanol nie moze byc stosowany nie tylko ze wzgledu na toksycznosc ale równiez ze wzgiledu na zbyt niska temperature wrzenia., stwarzajaca niefbezpieczensltiwo pozaru.Zastosowany rozpuszczalnik nie powinien wply¬ wac niekorzystnie na wlasnosci zwailzajajce srod¬ ka.Zastosowanie w srodku wedlug wynalazku Okreslonej grupy zwiazków organicznych pozwo¬ lilo na uzyskanie odpowiedniej postaci sirodka zwilzajacego z zachowaniem wlasnosci zwilzaja¬ cych glównego skladnika.Stosowanie odpowiednich ilosci wody w srod¬ ku wedlug wynalazku nile tylko ulatwia jego przechowywanie, czy rozcienczanie, ale wplywa takze na klarownosc roztworu. Stwierdzono,- ze dodatek niektórych srodków niejonowych popra¬ wia zdecydowanie klarownosc roztworów wod¬ nych srodka wedlug wynalazku1; do tych naleza produkty etoksylenowania nonylofenolu 8 molami tlenku etylenu, lub produkty przylaczenia 6 moli tlenku etylenu do alkoholu etylowego.Dobór skladu srodka * wedlug wynalazku'zapew¬ nia mu postac jednorodnej cieczyi, któtna rozpusz¬ cza sie w wodzie calkowicie szybko i w kazdym stosunku. Srodek jest odporny na twarda wode, kwasy i alkalia, jest nietoksyczny. Korzystnie jest go stosowac w ilosci 0,5—1 g/llitr, uzyskuje sie wówczas dobre wlasciwosci zwilzajace. Ponadto stwierdzono, ze oprócz doskonalych * -wlasciwosci zwilzajacych, cieklej postaci .ii dobrej *; rozpusz- czailno-sci srodek wedlug wffiMsoam' wykazuje wlasnosci wyrównujace procesy 3a$biarskie oraz zapobiega powstawaniu tak zwanej „mory" a po¬ nadto polepsza odpornosc wyibarwiien i wydru¬ ków na pranie i tarcie. Srodek wedlug wynalazku wykazuje doskonale wlaisowosci zwilzajajce. Sro¬ dek ma postac cieczy stabilnej w czasie, odpor¬ nej na niskie temperatury, laitiwo- rozpuszczalnej w wodzie w kazdym stosunku. Srodek moze byc stosowany we wszystlkiicih procesach chemicznej Obróbki wlókien naturalnych i syntetycznych oraz ich mieszanek.Wlasnosci zwilzajace srodka wedlug wynalazku ocendno wedlug PN-77/C-04800 oznaczajac czas zwilzania. Metoda polega na pomiarze czasu po¬ trzebnego do zatopienia krajzka bawelnianej tka¬ niny technicznej o specjalnych parametrach, za¬ nurzonej w roztworze badanego srodka rozpusz¬ czalnego w wodzie o twardoisci 7,14 m Vol/dm8/10 stopni niemieckich.(Przyklad I. Srodek sklada sie z 65 kg pro¬ duktu przylaczenia 7 moli tlenku etylenu do 1 mola alkoholu, otrzymanego z trimeru propyle¬ nu metoda syntezy okso, zwanego alkoholem izotridecylowym; 6 kg eteru etylowego glikolu etylenowego; 22,5 kg wody; 5 kg produktu przy¬ laczenia 8 moli tlenku etylenu do 1 mola nony¬ lofenolu; 1,5 kg produktu przylaczenia 6 moli tlenku etylenu do 1 mola alkoholu etylowego.Srodek jest jednorodna ciecza o lepkosci = 110 cP w 20°C, posiada zdolnosci zwilzania testowej tka¬ niny bawelnianej 0,16 g/dmi* (oznaczenie wedlug PN-77/C^04800 metoda' B). Produkt wyzkazuje wlasnosci agaJJizujace oraz bardzo dobre wlasnosci zwilzajace.Przyklad II. Srodek sklada sie z 65 kg produktu przylaczenia 7 moli tlenku etylenu do 1 mola alkoholu otrzymanego z trimeru propyle¬ nu metoda syntezy okso; 1,5 kg eteru etylowego glikolu etylenowego; 7,5 kg glikolu etylenowego; kg produktu przylaczenia 8 moli tlenku etyle¬ nu do 1 mola nonylofenolu; 21 kg wody. Srodek jest jednorodnai, klarowna ciecza o barwie jasno- -zóltej i lepkosci w granicach 120—130 cP w 20°C i posiada zdolnosc zwilzania testowej tkaniny ba¬ welnianej 0,2 g/dm* {oznaczenie wedlug PN 77/C-04800 metoda B).Przyklad HI. Srodek sklada sie z 55 kg 40 45 50 55 6Q106 485 6 produktu przylaczenia 9 moli tlenku e»tylenu do 1 mola' alkoholu otrzymanego z trtaeru propyle¬ nu metoda okso; 10 kg etenu etylowego glikolu etylenowego; 10 kg produktu przylaczenia, 8 moli tleniku etylenu do 1 mola nonylofenolu; 25 kg wody. Mieszanina jesit jednorodna ciecza, szybko rozpuiszczajajca sie w wodzie, o barwie jasno-zól- tej i lepkosci okolo 100 cP w 2Ó°C, posiada zdol¬ nosc zwilzania testowej tkaniny bawelnianej 0,4 g/dm* (oznaczenie wedlug PN 77/C-0480O me¬ toda B).Przyklad IV. Srodek sklada sie z 65 kg produktu przylaczania 7 moli tlenku etylenu do 1 mola alkoholu otrzymanego z triimeru propy¬ lenu metoda syntezy okso; 6,5 kg alkoholu dwu- acetonowego; 5 kg produktu przylaczenia 8 moli tlenku etylenu do 1 mola nonylofenolu 1,5 kg pro¬ duktu przylaczenia 6 moli tlenku etylenu do 1 mola alkoholu etylowego; 22 kg wody, jest cie¬ cza klarowna o lepkosci okolo 120 cP w 20°C. Po¬ siada zdolnosc zwilzania bawelnianej tkaniny tes¬ towej 0,3 g/dm« (wedlug PN 77/C-04800 metoda B).(Przyklad V. Srodek sklada sie z 70 kg produlktu przylaczenia 10 moli tlenku etylenu do 1 mola alkoholu otrzymanego z trimeru propyle¬ nu metoda syntezy okso; 5 kg eteru butylowego glikolu etylenowego; 5 kg produktu przylaczenia 6 moli tlenku etylenu dc- 1 mola alkoholu etylo¬ wego; 20 kg wody. Jest ciecza klarowna o lep¬ kosci okolo 140 cP w 20°C. Posiada zdofcnosc zwilzania bawelnianej tkaniny testowej 0,3 g/drni* (oznaczenie wedlug PN 77/C-04800 metoda B).Przyklad VI. Srodek sklada sie z 80 kg produktu przylaczenia 5 moli tlenku etylenu do 1 mola alkoholu otrzymanego z trimenu propyle¬ nu metoda oikso; 6 kjg glikolu dwwpropylenowego, 2 kg produktu przylaczenia 6 moli tlenku ety¬ lenu do 1 mola alkoholu etylowego; 12 kg wody.Jesit ciecza klarowna o lepkosci okolo 130' cP w °C. Posiiada zdoflmosc zwilzania bawelnianej tkaniny testowej 0,2 g/idim8 oznaczenie wedlug PN 77/C-04800 metoda B).Przyklad VII. Srodek sklada sie z 90 kg produktu przylaczenia 6,5 moli tleniku etylenu do 1 mola alkoholu- otrzymanego z trimeru propyle¬ nu metoda syntezy okso; 5 kg eteru butylowego gllikolu etylowego; 5 kig wody. Plrodukit stanowi gesita ciecz o lepkosci 150 cP w 20°C, zwilzalnosc bawelnianej tkaniny tesftowej wynosi 0,2 g/dcm*.(Oznaczenie wedlug PN 77/C-04800 metoda B).Za^trzezeniai patentowe 1. Srodek zwilzajacy zawierajacy niejonowe produkty przylaczenia tlenku etylenu do alkoholi oraz wode, znamienny tym, ze zawiera 55—90 czesci wagowych prodiutetu przylaczenia 5—10 moli tlenku etylenu do 1 mola alkoholu o dlugosci lan¬ cucha weglowego od 12 do 14; 2-^14 czesci wa¬ gowych nietoksycznego razpuiszczalnego w wodzie rozpuszczalnika organicznego zawierajacego ugoru- powanie hCH^CH2hO-; 5j-h25 czesci wagowych wo¬ dy. 2. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawiera ponadto 1,5—10 czesci wagowych produk¬ tu przylaczenia 8 moli tlenku etylenu do 1 mola nonylofenolu i/lub produktu przylaczenia 6 moli tlenku etylenu do 1 mola alkoholu etylowego. 3. Srodek wedlug zaisrtrtz. 1 albo 2, znamienny tym, ze jako rozpuszczalnik zawiera eter etylo¬ wy glikolu etylowego, eter butylowy glikolu ety¬ lenowego, alkohol dwiuacetonowy, glikol dwupro- pylenowy, glikol etylenowy. # PL PL